đặt vấn đề về tình trạng nghiên cứu dịch thuật trong lĩnh vực chứng khoán giữa hai ngôn ngữ Trung và Anh đã có từ lâu, tuy nhiên những nghiên cứu thực sự chuyên sâu và chất lượng thì lại không có nhiều, chưa có tính thực tiễn, từ đó tác giả luận văn cố gắng đi từ lý luận đối đẳng (tương đương dịch thuật) về mặt ngữ nghĩa, chức năng của từ, ngữ,. để đưa ra phân tích, phương pháp chuyển dịch từ tiếng Anh sang tiếng Hán; hoặc luận văn thạc sĩ Nghiên cứu đối chiếu hiện tượng ẩn dụ trong văn bản về thị trường chứng khoán Trung - Anh (中英文股市报道中隐喻的对比研究) của Wang Shen Shen (2010, Đại học Chiết Giang) thì tiếp cận vấn đề từ góc độ tương đối khó là hiện tượng ẩn dụ của ngôn ngữ, chỉ ra sự giống và khác nhau trong văn bản có xuất hiện từ ngữ về TTCK mang nghĩa ẩn dụ của tiếng Anh và tiếng Trung. Từ đó cố gắng tìm hiểu và phân tích nguyên nhân của những tương đồng và khác biệt đó. Mặc dù tài liệu này có hướng nghiên cứu hoàn toàn khác với hướng nghiên cứu của chúng tôi, tuy nhiên cũng rất đáng để tham khảo vì tính mới mẻ của nó.
Một số bài viết đăng trên các tạp chí, hội thảo cũng khai thác nhiều góc độ liên quan đến sử dụng, chuyển dịch, đối dịch của TNCK như bài Đặc trưng cấu tạo từ lĩnh vực cổ phiếu trong tiếng Anh và phương pháp dịch (股市英语的构词特征及其翻译) của Han Shu Qin (2016, Viện Văn học - Đại học Dầu khí Trung Quốc (Hoa Đông), Thanh Đảo, kỳ 29 quyển 3) ; bài Nghiên cứu cách thức chuyển dịch từ tiếng Anh sang tiếng Hán một số thuật ngữ trong“Luật tài chính” và ứng dụng thực tiễn (金融法若干术 语的英汉翻译与应用研究) của Zhang Xue Sen (2008, Học báo học viện tài chính Thượng Hải, kỳ 6),. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Cũng tương tự như tình hình nghiên cứu ở Trung Quốc, đề tài nghiên cứu về đối chiếu chuyển dịch giữa tiếng Trung và tiếng Việt tuy có một số lượng khá lớn, nhưng nhìn chung sau khi thống kê và tìm hiểu ở các kho dữ liệu (thư viện điện tử, thư viện giấy,…) thì chúng tôi nhận thấy rằng, phần lớn vẫn chỉ đề cập đến việc đối dịch, chuyển dịch trong lĩnh vực văn học, văn hoá, du lịch và thương mại nói chung, hoàn toàn chưa có một nghiên cứu nào trong tiếng Việt lấy đối tượng nghiên cứu là chuyển dịch TNCK Trung - Việt (hoặc Việt - Trung). Bản thân lĩnh vực chứng khoán cũng rất mới mẻ, TTCK Việt Nam còn rất non trẻ nên không chỉ trong lĩnh vực dịch thuật mà có thể nói việc nghiên cứu TNCK ở Việt Nam từ trước đến nay cả về mặt lý luận và ứng dụng vẫn chưa có nhiều kết quả, chưa thực sự quy mô và hệ thống. Phần lớn các nghiên cứu dù ở cấp độ luận văn, sách chuyên ngành, bài báo, bài viết ngắn,… thì thường chỉ là những tổng kết hoặc khảo sát bước đầu, mang tính chất giới thiệu chung, chưa đề cập chuyên sâu như đặc điểm cấu tạo, phương thức cấu tạo hoặc đặc điểm ngữ nghĩa, ngữ dụng,… Các công trình dưới dạng sách chuyên ngành thì chúng tôi gần như không tìm được bất cứ tài liệu nào, ngoại trừ một số chương được cho vào cùng với giáo trình tài chính hoặc giáo trình tiền tệ, ngân hàng của một số đơn vị giáo dục như Học viện Ngân hàng, Đại học Ngoại thương, Đại học Kinh tế Quốc dân,… của Việt Nam.
Có thể kể đến một số giáo trình như cuốn Thị trường chứng khoán của Nguyễn Thanh Tuyền, Nguyễn Đăng Đờn (Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Nxb.Thống kê); cuốn Giáo trình tiền tệ ngân hàng của Tô Kim Ngọc (2016, Học viện Ngân hàng, Nxb. Chúng tôi sử dụng những giáo trình này như một công cụ hiệu quả khi đối chiếu chuyển dịch TNCK tiếng Việt - tiếng Anh trong những 18 giáo trình này có thể được coi là chuẩn xác nhất nếu xét từ góc độ dịch thuật. Tương tự, với tình hình TNCK trong tiếng Trung, khi cần đối chiếu để đưa ra được những thuật ngữ được chuyển dịch và sử dụng chính xác nhất, chúng tôi cũng sử dụng các giáo trình tương đương được sử dụng phổ biến ở các Trường đại học của Trung Quốc. Một số nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực dịch thuật có thể kể đến như: Luận án tiến sĩ Khảo sát dịch thuật Trung - Việt (Trên các bản dịch văn bản thương mại Trung - Việt) của Trần Bích Lan (2016, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội).
Luận án này tiến hành khảo sát về đặc trưng ngôn ngữ, phong cách và chức năng của văn bản thương mại trong tiếng Trung và tiếng Việt. Tác giả chỉ ra tuy tiếng Việt và tiếng Trung có nhiều tương đồng về loại hình, từ vựng và ngữ pháp, nhưng việc dịch văn bản thương mại Trung - Việt vẫn không phải là dễ. Trên cơ sở về lý thuyết dịch thuật điển hình ở Trung Quốc, Việt Nam và trên thế giới, luận án khảo sát sự chuyển dịch từ và cụm từ (ngữ) trong các văn bản thương mại Trung - Việt. Phương pháp khảo sát là chia thành 5 nhóm hành động ngôn từ có tỉ lệ xuất hiện cao trong văn bản thương mại Trung - Việt.
Những kết quả của luận án như phương thức chuyển dịch, tổng kết lỗi sai người dịch gặp phải trong quá trình chuyển dịch,… có tác dụng tham khảo và gợi ý cho người viết. Luận án tiến sĩ Khảo sát đối chiếu chuyển dịch thuật ngữ tài chính Anh - Việt trên văn bản chuyên ngành tài chính của Đỗ Thị Thu Nga (2018, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) là một trong những tài liệu được chúng tôi tham khảo khá kỹ ngay từ khi xây dựng khung đề cương của luận văn. Bởi vì có thể nói đây là tài liệu duy nhất tính đến thời điểm này ở Việt Nam lấy đối tượng và phạm vi nghiên cứu là đối chiếu chuyển dịch thuật ngữ tài chính, mặc dù là đối chiếu giữa 19 cặp ngôn ngữ Anh - Việt, tuy nhiên cũng có rất nhiều điểm người viết luận có thể học hỏi và tham khảo, nhất là về phương pháp nghiên cứu như lập bảng thống kê, phân tích,… Ưu điểm của luận án này là có một hệ thống các bảng, biểu thống kê, khảo sát vô cùng phong phú, khối lượng thuật ngữ tài chính được khảo sát phong phú, nguồn tư liệu đáng tin cậy. Tuy nhiên bên cạnh đó, luận án chưa nêu ra được những điểm giống và khác nhau cơ bản nhất của hệ thuật ngữ tài chính trong tiếng Anh và tiếng Trung, cũng như chưa có nhiều phân tích liên quan đến phương pháp chuyển dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt.
Đây là những điểm mà ở luận văn của mình chúng tôi sẽ cố gắng khắc phục. Luận án tiến sĩ Thuật ngữ về thị trường chứng khoán trong tiếng Việt của Chu Thị Hoàng Giang (2019, Đại học Sư phạm Thái Nguyên) tuy hoàn toàn không liên quan gì đến lĩnh vực dịch thuật hoặc so sánh, đối chiếu, tuy nhiên luận án này lại là một trong số rất ít nghiên cứu chuyên sâu lấy đối tượng nghiên cứu là TNCK, là điều mà luận văn của chúng tôi rất cần bởi vì người viết luận là người nước ngoài, việc tìm kiếm và đọc hiểu được các tài liệu về TTCK không phải dễ dàng. Vì vậy các bảng thống kê chi tiết và lập luận, phân tích thuyết phục trong luận văn có tác dụng rất lớn với người viết luận khi triển khai đề tài. Một số tài liệu tuy có đối tượng nghiên cứu là tiếng Anh và tiếng Việt, tuy nhiên lại có phạm vi và đề tài nghiên cứu tương tự với luận văn của chúng tôi, vì vậy người viết cũng tham khảo những luận văn này để một mặt có thể tổng kết được về các phương pháp nghiên cứu chung khi thực hiện một đề tài nghiên cứu đối chiếu chuyển dịch.
Mặt khác trên cơ sở phân tích những ưu điểm và tồn tại của những tài liệu này, chúng tôi có thể xây dựng được khung đề cương hoàn thiện và phù hợp hơn với luận văn của mình. Ví dụ như các luận văn thạc sĩ Bước đầu nghiên cứu đối chiếu 20 chuyển dịch hệ thuật ngữ môi trường Anh - Việt của Nguyễn Thị Hằng Nga (2017, Đại học Quốc gia Hà Nội); luận văn Bước đầu nghiên cứu đối chiếu chuyển dịch hệ thuật ngữ du lịch Anh - Việt của Nguyễn Thị Việt Nga (2017, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn)… Ngoài ra, TNCK có nguồn gốc ngoại lai cũng là một vấn đề nghiên cứu của chúng tôi, vì vậy cuốn Từ ngoại lai trong tiếng Việt (2006) của Nguyễn Văn Khang cũng là một tài liệu tham khảo có giá trị. Cuốn sách này khảo sát hoạt động từ ngoại lai trong tiếng Việt, bao gồm từ mượn tiếng Hán, từ mượn tiếng Pháp và từ tiếng Anh được sử dụng trong tiếng Việt. Những kết luận về hoạt động của từ ngoại lai trong tiếng Việt giúp chúng tôi hiểu sâu hơn khi đối chiếu chuyển dịch TNCK tương đương Trung - Việt.
Từ những giới thiệu ở trên, có thể kết luận được mặc dù đề tài nghiên cứu, so sánh, đối chiếu dịch thuật trong các lĩnh vực của nền kinh tế trong tiếng Trung và tiếng Việt đã nhận được sự quan tâm của giới nghiên cứu và người học, tuy nhiên nghiên cứu về dịch thuật trong từng lĩnh vực cụ thể như tài chính, chứng khoán,… thì rất ít, cần được phát huy và khai thác hơn nữa.Khái niệm thuật ngữ Tính đến thời điểm hiện tại, ở Trung Quốc và Việt Nam đều chưa có một định nghĩa thống nhất về khái niệm thuật ngữ do mỗi các nhà nghiên cứu ngôn ngữ khác nhau sẽ đưa ra những quan điểm, khái niệm khác nhau từ góc độ nghiên cứu của riêng mình. Ví dụ có người cho rằng thuật ngữ là một lĩnh vực nghiên cứu độc lập, có người cho rằng thuật ngữ là hệ thống từ vựng của một ngành, một lĩnh vực chuyên môn nhất định. Thuật ngữ và xử lý thông tin của thuật ngữ (术语学与术语信息处理) 21 [70; 10] là một trong những công trình nghiên cứu về thuật ngữ tiêu biểu của Trung Quốc. Trong cuốn sách này, tác giả Zhang Rong đã thống kê và tổng kết khá hệ thống và phong phú về các quan điểm phân định khái niệm của thuật ngữ, bao gồm cả các khái niệm, định nghĩa được đưa ra trong từ điển và định nghĩa được đưa ra bởi các nhà ngôn ngữ học thuộc nhiều trường phái ngôn ngữ khác nhau.
Ví dụ: Hiện đại Hán ngữ Từ điển ( 现代汉语词典 ) định nghĩa: Từ ngữ chuyên môn dùng trong một ngành khoa học nào đó”.
