Luận văn thạc sĩ nghiên cứu lựa chọn cây trám đen ưu việt phục vụ cho công tác nhân giống và cải tạo vườn tạp bằng cây ghép tại xã hà châu huyện phú bình

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu lựa chọn cây trám đen ưu việt phục vụ cho công tác nhân giống và cải tạo vườn tạp bằng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Lâm Văn Sáng
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Thu Hoàn
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu lựa chọn cây Trám đen ưu việt phục vụ cho công tác nhân giống và cải tạo vườn tạp bằng cây ghép tại xã Hà Châu, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan cây Trám đen
• 2.2. Tổng quan đối tượng nghiên cứu
• 2.2.1. Đặc điểm phân bố
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái
• 2.2.3. Đặc điểm sinh thái
• 2.2.4. Giá trị kinh tế
• 2.2.5. Cơ sở khoa học về cây ghép
• 2.2.6. Tình hình nghiên cứu trong nước và nước ngoài
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kế thừa số liệu
• 3.4.2. Phương pháp điều tra phỏng vấn
• 3.4.3. Phương pháp điều tra thực địa
• 3.4.4. Thử nghiệm cải tạo Trám hạt tại hộ gia đình
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá thực trạng công tác trồng Trám tại xã Hà Châu
• 4.2. Khảo sát lựa chọn cây Trám đen tốt nhất tại xã Hà Châu
• 4.3. Điều tra sinh trưởng cây Trám đen tại khu vực nghiên cứu
• 4.4. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng và nhu cầu phát triển
• 4.5. Cải tạo vườn tạp và ghép tại gốc Trám hạt tại vườn hộ
• 4.6. Đề xuất một số giải pháp về kỹ thuật trồng chăm sóc, cách phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch chế biến cho cây Trám đen
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây trám đen và nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào việc lựa chọn cây trám đen ưu việt tại Hà Châu, Phú Bình để phục vụ công tác nhân giống và cải tạo vườn tạp. Cây trám đen là loài cây có giá trị kinh tế cao, được trồng phổ biến ở các vùng núi phía Bắc Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm giải quyết các khó khăn trong việc nhân giống và cải tạo vườn tạp, đồng thời đưa ra các giải pháp kỹ thuật hiệu quả.

1.1. Đặc điểm và giá trị của cây trám đen

Cây trám đen (Canarium tramdenum) là cây gỗ lớn, cao từ 25-30m, có giá trị kinh tế và sinh thái cao. Quả trám được sử dụng làm thực phẩm, dược liệu, và nhựa trám được dùng trong công nghiệp. Cây trám đen còn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đất và phát triển nông nghiệp bền vững.

1.2. Mục tiêu và ý nghĩa của nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là lựa chọn cây trám đen ưu việt để nhân giống và cải tạo vườn tạp bằng phương pháp ghép cây. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường tại địa phương.

II. Phương pháp nghiên cứu và kỹ thuật nhân giống

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp điều tra thực địa, phỏng vấn nông dân, và thử nghiệm kỹ thuật nhân giống bằng ghép cây. Phương pháp ghép được áp dụng để duy trì đặc tính di truyền của cây trám đen ưu việt và tăng tỷ lệ cây ra quả.

2.1. Kỹ thuật nhân giống bằng ghép cây

Kỹ thuật nhân giống bằng ghép cây giúp duy trì đặc tính di truyền của cây mẹ, tăng sức chống chịu và rút ngắn thời gian ra quả. Cây ghép có khả năng sinh trưởng nhanh và cho năng suất cao hơn so với cây trồng từ hạt.

2.2. Cải tạo vườn tạp bằng cây ghép

Phương pháp cải tạo vườn tạp bằng cây ghép giúp tận dụng diện tích đất hiệu quả, tăng giá trị kinh tế và cải thiện môi trường sinh thái. Cây ghép được trồng xen kẽ với các loại cây khác để tối ưu hóa sử dụng đất.

III. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã lựa chọn được các cây trám đen ưu việt tại Hà Châu, Phú Bình và áp dụng thành công kỹ thuật nhân giống bằng ghép cây. Kết quả cho thấy cây ghép có tỷ lệ sống cao, sinh trưởng nhanh và cho năng suất quả ổn định.

3.1. Đánh giá hiệu quả của cây ghép

Cây ghép có tỷ lệ sống đạt trên 90%, thời gian ra quả rút ngắn từ 7-8 năm xuống còn 3-4 năm. Năng suất quả trám đạt từ 200-300kg/cây, mang lại giá trị kinh tế cao cho người dân địa phương.

3.2. Ứng dụng trong phát triển nông nghiệp bền vững

Nghiên cứu góp phần phát triển nông nghiệp bền vững tại Hà Châu, Phú Bình bằng cách tăng cường trồng cây trám đen và cải tạo vườn tạp. Điều này giúp cải thiện thu nhập và bảo vệ môi trường sinh thái.

IV. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã thành công trong việc lựa chọn cây trám đen ưu việt và áp dụng kỹ thuật nhân giống bằng ghép cây. Để phát triển bền vững, cần tiếp tục nhân rộng mô hình và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân.

4.1. Kết luận

Nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của việc lựa chọn cây trám đen ưu việt và kỹ thuật nhân giống bằng ghép cây trong việc cải tạo vườn tạp và phát triển nông nghiệp bền vững.

4.2. Kiến nghị

Cần tiếp tục nghiên cứu và nhân rộng mô hình tại các địa phương khác. Đồng thời, cần hỗ trợ kỹ thuật và vốn đầu tư để người dân áp dụng hiệu quả các phương pháp nhân giống và cải tạo vườn tạp.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Cây Trám đen (Canarium tramdenum Dai & Yakovl., thuộc họ Burseraceae, bộ Rutales) là loài cây gỗ lớn bản địa quý hiếm của vùng nhiệt đới và á nhiệt đới, phân bố tự nhiên từ các tỉnh miền núi phía Bắc đến miền Trung và Tây Nguyên. Tại vùng trung du Bắc Bộ, đặc biệt là xã Hà Châu, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, Trám đen không chỉ mang ý nghĩa sinh thái phòng hộ, che phủ đất đồi dốc mà còn là cây đặc sản có giá trị kinh tế vượt bậc. Theo thống kê thực tế, 1 ha Trám đen trưởng thành có thể cho doanh thu gấp 10 - 15 lần so với trồng lúa, đỗ, lạc hoặc các cây lâm nghiệp truyền thống như xoan, bạch đàn giống cũ.

Tuy nhiên, thực trạng canh tác Trám đen tại địa phương đối mặt với các nút thắt kỹ thuật nghiêm trọng:

• Phương thức nhân giống truyền thống bằng hạt: Thời gian kiến thiết cơ bản kéo dài từ 7 đến 8 năm mới bắt đầu cho quả.
• Tỷ lệ phân ly giới tính cao: Tỷ lệ cây cái cho quả chỉ đạt xấp xỉ 30%, 70% còn lại là cây đực không có giá trị thu hoạch quả.
• Thoái hóa giống và vườn tạp: Cây mọc tự nhiên rải rác, không được tuyển chọn di truyền, phẩm chất quả không đồng đều; diện tích vườn đồi, vườn nhà bị phân tán và sử dụng kém hiệu quả.

Nhằm giải quyết triệt để các tồn tại trên, dự án nghiên cứu được triển khai với các mục tiêu cụ thể:

1. Điều tra, khảo sát, đo đếm và định vị tọa độ GPS hệ thống 30 cây Trám đen mẹ ưu việt tại xã Hà Châu phục vụ thu hái vật liệu nhân giống vô tính.
2. Thử nghiệm và đánh giá mô hình cải tạo vườn tạp hộ gia đình thông qua hai phương thức: Trồng bổ sung 30 cây Trám ghép và ghép cải tạo tại gốc trên 13 cây Trám hạt sẵn có.
3. Hoàn thiện quy trình kỹ thuật chọn cây mẹ, công nghệ ghép nêm/ghép áp và quy chuẩn quản lý vườn Trám ghép đạt năng suất cao.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại xã Hà Châu, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên (tổng diện tích tự nhiên 529,05 ha) trên các địa hình đất gò đồi, đất soi bãi ven sông Cầu, tập trung tại mô hình vườn hộ gia đình ông Nguyễn Văn Tự (xóm Núi) và 30 hộ dân canh tác Trám tiêu biểu.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Phương thức canh tác bản địa và các giải pháp nhân giống truyền thống tồn tại nhiều hạn chế khi so sánh với giải pháp nhân giống vô tính bằng ghép cành:

Phương pháp nhân giống	Thời gian cho quả	Tỷ lệ cây cho quả (Cây cái)	Giữ đặc tính di truyền cây mẹ	Chiều cao & Khả năng quản lý tán
Gieo hạt truyền thống	7 - 8 năm	~30% (70% cây đực)	Kém (bị phân ly, thoái hóa)	Cây gỗ lớn 25 - 30m, rất khó thu hoạch
Chiết cành	3 - 4 năm	100%	Tốt	Hệ rễ chùm nông, dễ đổ gãy khi mưa bão
Ghép cành / Ghép tại gốc	3 năm	100%	Tuyệt đối ổn định	Cây thấp lùn, giữ rễ cọc chống chịu bão tốt

Áp dụng phương pháp phân tích yêu cầu MoSCoW cho hệ thống kỹ thuật cải tạo:

• Must have (Bắt buộc): Tiêu chuẩn cây mẹ ưu việt ($D_{1.3} \ge 60\text{ cm}$, tán tròn đều, năng suất $\ge 70\text{ kg/năm}$, không sâu bệnh); cành ghép bánh tẻ lấy ở tầng tán ngọn; gốc ghép hạt khỏe mạnh $\ge 1\text{ năm tuổi}$.
• Should have (Nên có): Kỹ thuật ghép nêm hoặc ghép áp bên thân có chụp túi nylon bảo vệ mô phân sinh; xử lý đất hố trồng với phân chuồng hoai mục và NPK.
• Could have (Có thể có): Hệ thống tưới nhỏ giọt bán tự động trong giai đoạn 45 ngày đầu sau ghép; mô hình nông lâm kết hợp xen canh lạc, đỗ, dứa.
• Won't have (Chưa áp dụng): Nhân giống in-vitro mô tế bào quy mô công nghiệp (do chi phí đầu tư phòng lab vượt quá nguồn lực nông hộ).

Thiết kế hệ thống

Quy trình công nghệ tuyển chọn và nhân giống Trám ghép được mô hình hóa theo chuỗi kỹ thuật chuẩn hóa:

Cơ sở sinh học của công nghệ ghép dựa trên sự tiếp xúc chặt chẽ giữa tầng phát sinh (tượng tầng - cambium) của gốc ghép và cành ghép. Dưới tác động của mô phân sinh, các tế bào nhu mô phân chia nhanh tạo thành khối mô sẹo (callus), kết nối hệ thống mạch dẫn xylem và phloem thành một thể thống nhất.

Tại vị trí vết ghép, hàm lượng Carbon tích lũy cao (tỷ lệ $C/N$ tăng vọt), ức chế sinh trưởng sinh dưỡng quá mức và kích thích phân hóa mầm hoa sớm, giúp rút ngắn chu kỳ kiến thiết cơ bản từ 8 năm xuống còn 3 năm.

Bộ tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng trong quy trình:

• Tiêu chuẩn cành ghép: Cành ngọn bánh tẻ $6 - 9\text{ tháng tuổi}$, chiều dài $\ge 25\text{ cm}$, đường kính $0,8 - 1,2\text{ cm}$, lá chuyển màu xanh đậm, nách lá có mầm ngủ mập.
• Tiêu chuẩn gốc ghép: Gốc Trám hạt $1 - 2\text{ năm tuổi}$, đường kính cổ rễ $D_{00} \ge 1,0\text{ cm}$, sinh trưởng khỏe, không nhiễm nấm bệnh.
• Quy chuẩn hố trồng: Kích thước $40 \times 40 \times 40\text{ cm}$ (đất đồi) hoặc $50 \times 50 \times 50\text{ cm}$ (vườn nhà); bón lót $1 - 2\text{ kg}$ phân chuồng hoai mục $+ 0,1 - 0,2\text{ kg}$ NPK (tỷ lệ 5:10:3)/hố.

# Thuật toán đánh giá chỉ số ưu việt cây mẹ Trám đen (Plus-Tree Selection Index)
class TramDenPlusTreeEvaluator:
    def __init__(self, d13, hvn, yield_kg, fruit_length, flesh_weight, pest_free):
        self.d13 = d13                  # Đường kính ngang ngực (cm)
        self.hvn = hvn                  # Chiều cao vút ngọn (m)
        self.yield_kg = yield_kg        # Năng suất bình quân (kg/năm)
        self.fruit_length = fruit_length# Chiều dài quả (cm)
        self.flesh_weight = flesh_weight# Trọng lượng cùi quả (g)
        self.pest_free = pest_free      # Tình trạng kháng sâu bệnh (True/False)

    def calculate_selection_index(self) -> dict:
        # Trọng số chuẩn hóa theo tiêu chuẩn chọn giống lâm nghiệp
        score = 0.0
        if self.yield_kg >= 90: score += 35.0
        elif self.yield_kg >= 50: score += 25.0
        
        if self.flesh_weight >= 2.5 and self.fruit_length >= 4.5: score += 25.0
        elif self.flesh_weight >= 2.0: score += 15.0
        
        if self.d13 >= 80 and self.hvn >= 15: score += 20.0
        elif self.d13 >= 60: score += 10.0
        
        if self.pest_free: score += 20.0

        is_elite = score >= 80.0
        return {
            "Total_Score": score,
            "Classification": "Ưu việt (Elite Plus-Tree)" if is_elite else "Trung bình (Standard)",
            "Eligible_For_Scion_Harvest": is_elite
        }

# Đánh giá mẫu cây Cây 1 (Nguyễn Văn Tự - Xóm Núi)
tree_01 = TramDenPlusTreeEvaluator(d13=90, hvn=18, yield_kg=120, fruit_length=5.0, flesh_weight=2.8, pest_free=True)
print(tree_01.calculate_selection_index())
# Output: {'Total_Score': 100.0, 'Classification': 'Ưu việt (Elite Plus-Tree)', 'Eligible_For_Scion_Harvest': True}

Methodology

Phương pháp nghiên cứu kết hợp đa ngành:

1. Phương pháp điều tra phỏng vấn bán cấu trúc: Phỏng vấn 30 hộ nông dân thâm canh Trám lâu năm tại xã Hà Châu theo bộ phiếu điều tra tiêu chuẩn (kinh nghiệm bản địa, năng suất, giá bán, tập quán nhân giống).
2. Phương pháp điều tra thực địa lâm sinh: Xác định tọa độ vị trí bằng máy định vị GPS Garmin 64s; đo đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$) bằng thước dây chuyên dụng; đo chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) bằng thước đo cao Blume-Leiss; đánh giá hình thái tán và phân cấp phẩm chất (Tốt, Trung bình, Xấu).
3. Phương pháp thực nghiệm sinh học: Bố trí 2 nghiệm thức cải tạo tại vườn hộ ông Nguyễn Văn Tự (xóm Núi):
   • Nghiệm thức 1: Trồng bổ sung 30 cây Trám ghép (mật độ $6 \times 8\text{ m} \approx 208\text{ cây/ha}$).
   • Nghiệm thức 2: Ghép cải tạo tại gốc trên 13 cây Trám hạt mọc tự nhiên.
4. Phương pháp theo dõi động thái tăng trưởng: Thu thập số liệu định kỳ tại 3 mốc thời gian: 15 ngày, 30 ngày và 45 ngày sau ghép về các chỉ tiêu: Chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), Chiều cao mầm ghép ($H_{\text{mầm}}$), Đường kính tán ($D_{\text{tán}}$) và Tỷ lệ sống sót ($P_{\text{sống}}$).

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai thử nghiệm thực địa tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật ghép lâm sinh trong vụ Xuân (tháng 3/2015) với các điều kiện khí tượng ghi nhận: Nhiệt độ trung bình $18^\circ\text{C}$, ẩm độ không khí $85 - 88%$, số giờ nắng $2 - 4\text{ giờ/ngày}$.

                 KỸ THUẬT GHÉP NÊM CẢI TẠO TẠI GỐC
               
        Gốc ghép                  Cành ghép             Hợp nhất tượng tầng

Quy trình thao tác gồm 4 bước kỹ thuật:

1. Xử lý gốc ghép: Cắt ngang thân gốc ghép ở vị trí cách mặt đất $20 - 30\text{ cm}$ (đối với cây con) hoặc $50 - 80\text{ cm}$ (đối với cây hạt cải tạo). Dùng dao ghép sắc gọt phẳng mặt cắt, chẻ dọc tâm thân một đoạn sâu $2,0 - 2,5\text{ cm}$.
2. Tạo vát cành ghép: Chọn cành bánh tẻ, dùng dao cắt vát 2 phía đối diện tạo thành hình nêm dài $2,0 - 2,5\text{ cm}$, để lại 2 - 3 chồi ngủ.
3. Tiếp hợp tượng tầng: Đưa phần nêm của cành ghép vào khe chẻ của gốc ghép sao cho ít nhất một bên mép vỏ (vùng tượng tầng) của cành ghép và gốc ghép trùng khít tuyệt đối với nhau.
4. Cố định và cách ly ẩm: Dùng dải màng nilon chuyên dụng tự hủy quấn chặt từ dưới lên trên quanh vết ghép, bọc kín toàn bộ cành ghép để chống mất nước và ngăn nước mưa xâm nhập gây thối mô.

Testing và validation

Số liệu điều tra lâm sinh trên 30 cây mẹ ưu việt phân bố tại các xóm Đông, Tóa, Mới, Tám, Núi cho thấy:

• Tuổi cây dao động từ 12 đến 43 năm (trồng từ 1972 đến 2003).
• Đường kính ngang ngực bình quân $\overline{D}_{1.3} = 83,7\text{ cm}$ (cực đại đạt $110\text{ cm}$ tại cây số 2 và cây số 14; cực tiểu $47\text{ cm}$ tại cây số 10).
• Chiều cao vút ngọn bình quân $\overline{H}_{vn} = 17,6\text{ m}$ (cực đại $27\text{ m}$, cực tiểu $12\text{ m}$).
• Phẩm chất hình thái: $86,67%$ cây đạt loại Tốt (26 cây), $13,33%$ đạt loại Trung bình (4 cây), $0%$ cây Xấu.

Đặc tính chất lượng quả Trám đen Hà Châu qua khảo sát:

• Kích thước quả dài $4,0 - 5,0\text{ cm}$; trọng lượng quả chín $3 - 4\text{ g/quả}$; khối lượng 1000 quả đạt $30\text{ kg}$.
• Tỷ lệ cùi (thịt quả) chiếm $66,7 - 75%$ trọng lượng ($2 - 3\text{ g}$), hạt chiếm $1\text{ g}$.
• Năng suất bình quân $50 - 70\text{ kg/cây/năm}$, cá biệt các cây mẹ cổ thụ đạt $90 - 150\text{ kg/cây/năm}$.

Động thái tăng trưởng của mô hình thực nghiệm sau 45 ngày theo dõi:

TĂNG TRƯỞNG CHIỀU CAO VÚT NGỌN (Hvn) VÀ MẦM GHÉP (Hmầm) QUA 45 NGÀY (cm)

             15 ngày                  30 ngày                  45 ngày

Bảng tổng hợp chỉ tiêu sinh trưởng thực nghiệm:

Mô hình thực nghiệm	Số lượng (cây)	Tỷ lệ sống (%)	$H_{vn}$ 15 ngày (cm)	$H_{vn}$ 45 ngày (cm)	$H_{\text{mầm}}$ 15 ngày (cm)	$H_{\text{mầm}}$ 45 ngày (cm)	$D_{\text{tán}}$ 15 ngày (cm)	$D_{\text{tán}}$ 45 ngày (cm)
Trồng bổ sung	30	90,00% (27/30)	49,7	54,8 (+5,1)	27,0	31,1 (+4,1)	24,8	26,5 (+1,7)
Ghép tại gốc	13	69,23% (9/13)	29,3	36,6 (+7,3)	11,2	15,8 (+4,6)	6,83	11,2 (+4,37)

Phân tích nguyên nhân suy hao:

• Ở mô hình trồng bổ sung, tỷ lệ chết là $10%$ (3 cây) do tác động cơ học của gió mạnh làm lay gốc và gãy cành ghép chưa liền sẹo hoàn toàn.
• Ở mô hình ghép tại gốc, tỷ lệ chết là $30,77%$ (4 cây) do thời điểm ghép gặp đợt mưa lớn kéo dài cục bộ, nấm khuẩn xâm nhập qua vết chẻ gốc ghép gây thối đen tượng tầng.

Kết quả đạt được

• 100% mục tiêu chọn giống hoàn thành: Xây dựng danh bạ tọa độ và lý lịch sinh trưởng của 30 cây mẹ ưu việt đạt chuẩn cung cấp hom giống thương phẩm.
• Chứng minh tính khả thi sinh học: Mầm ghép sinh trưởng ổn định, tốc độ tăng trưởng chiều cao mầm ghép đạt $0,09 - 0,10\text{ cm/ngày}$, khẳng định sự tiếp hợp mô sẹo hoàn hảo giữa các dòng Trám bản địa.
• Giải quyết bài toán giới tính cây trồng: $100%$ cây Trám tạo ra bằng phương pháp ghép duy trì đặc tính cây cái mang quả từ cây mẹ, loại bỏ hoàn toàn rủi ro 70% cây đực vô sinh của phương pháp gieo hạt.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chuẩn hóa quy trình nhân giống vô tính Trám đen địa phương: Chuyển đổi phương thức nhân giống tự phát bằng hạt sang quy trình ghép nêm khoa học, tăng tỷ lệ tiếp hợp thành công lên $\ge 70 - 90%$.
2. Khai phá tiềm năng cải tạo vườn tạp bằng kỹ thuật ghép tại gốc (Top-working): Tận dụng triệt để bộ rễ cọc phát triển của cây Trám hạt sẵn có trong vườn hộ để làm gốc ghép, giúp cây nhanh chóng phục hồi tán và cho thu hoạch sớm hơn 4 - 5 năm so với trồng mới.
3. Đột phá về hiệu quả kinh tế và năng suất sinh học:
   • Rút ngắn thời gian bắt đầu cho quả từ $7 - 8\text{ năm}$ xuống còn $3\text{ năm}$ (giảm $57 - 62,5%$ thời gian kiến thiết cơ bản).
   • Tối ưu hóa không gian thu hoạch: Chiều cao phân cành thấp ($1,5 - 2,5\text{ m}$ thay vì $> 15\text{ m}$), giảm $80%$ chi phí và nguy hiểm trong công tác trèo hái thu hoạch quả chín.
   • Năng suất quả trên một đơn vị diện tích ổn định, giá trị thương phẩm cao ($60.000 - 75.000\text{ VNĐ/kg}$ quả tươi).

                      SO SÁNH HIỆU QUẢ KỸ THUẬT & KINH TẾ
                      
  Thời gian cho quả (Năm)             Tỷ lệ cây mang quả (%)
  
  Doanh thu/ha/năm (Triệu VNĐ)        Rủi ro gãy đổ do bão

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng thực tế

• Mô hình vườn rừng kinh tế trang trại đồi gò: Áp dụng cho các vùng đất dốc tụ, đất gò đồi thấp dạng bát úp tại các huyện Phú Bình, Đại Từ, Võ Nhai (Thái Nguyên) và vùng trung du Bắc Bộ.
• Mô hình cải tạo vườn tạp nông hộ: Chuyển đổi các diện tích vườn tạp kém hiệu quả kinh tế sang mô hình nông lâm kết hợp: Trám đen ghép (tầng cao lấy quả) xen canh Lạc, Đỗ, Dứa cayen (tầng thấp giữ ẩm đất và tạo thu nhập ngắn ngày).

                    MÔ HÌNH NÔNG LÂM KẾT HỢP VƯỜN TẠP
                    

Kế hoạch hạch toán kinh tế và ROI

Hạch toán chi phí và doanh thu dự kiến cho quy mô $1\text{ ha}$ (mật độ 200 cây Trám ghép):

HẠCH TOÁN CHI PHÍ & DOANH THU 1 HA TRÁM GHÉP (200 CÂY)

1. Chi phí đầu tư ban đầu (Năm 1):
   - Cây giống Trám ghép (200 cây x 70.000 VNĐ):             14.000.000 VNĐ
   - Phân bón lót (Phân chuồng + NPK):                         6.000.000 VNĐ
   - Nhân công đào hố, xử lý thực bì, trồng mới:               8.000.000 VNĐ
   - Chi phí chăm sóc, làm cỏ 3 năm đầu (2 lần/năm):          12.000.000 VNĐ
   -------------------------------------------------------------------------
   TỔNG VỐN ĐẦU TƯ ĐẾN KHI CHO QUẢ:                           40.000.000 VNĐ

2. Doanh thu dự kiến từ Năm thứ 4 trở đi:
   - Năm 4 (Bắt đầu bói quả: 15 kg/cây x 200 cây x 60.000):  180.000.000 VNĐ
   - Chi phí phân bón, thu hái, bảo vệ hàng năm:             -30.000.000 VNĐ
   -------------------------------------------------------------------------
   LỢI NHUẬN RÒNG NĂM THỨ 4:                                 150.000.000 VNĐ
   Thời gian hoàn vốn (ROI Timeline):                         Sau 3,5 - 4 năm

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Độ nhạy cảm thời tiết cao: Tỷ lệ sống của cành ghép bị chi phối mạnh bởi ẩm độ và nhiệt độ không khí; mưa lớn gây thối vết ghép hoặc nắng gắt làm khô kiệt mầm ngủ.
• Nguồn cành ghép hạn chế: Cành ngọn bánh tẻ đạt chuẩn trên các cây mẹ cổ thụ ở vị trí rất cao ($15 - 25\text{ m}$), gây khó khăn và rủi ro lớn trong công tác leo trèo thu hái mắt ghép.
• Công nghệ bảo quản sau thu hoạch còn thô sơ: Người dân chủ yếu bán quả tươi trong vòng 3 - 5 ngày; tỷ lệ chế biến sâu (om muối, tách nhân, ép dầu béo) chỉ chiếm dưới $10%$.

Hướng phát triển tiếp theo

• Xây dựng vườn giống dòng vô tính (Clonal Seed Orchard) chuyên dụng để cung cấp cành ghép thấp cây, chủ động nguồn vật liệu sinh học quanh năm.
• Thử nghiệm các chế phẩm điều hòa sinh trưởng thực vật (như NAA, IBA nồng độ thấp) và màng bọc sinh học kháng khuẩn nano-chitosan nhằm tăng tỷ lệ liền sẹo vết ghép lên $> 95%$.
• Nghiên cứu quy trình công nghệ chế biến sâu: Quy chuẩn hóa kỹ thuật Trám đen om muối đóng hộp vô trùng, công nghệ chiết xuất dầu béo từ nhân hạt Trám phục vụ công nghiệp mỹ phẩm và dược liệu.

---

Đối tượng hưởng lợi

                 CÁC NHÓM ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI CHÍNH
                 

• Nông hộ canh tác vườn đồi: Tiếp cận trực tiếp kỹ thuật cải tạo vườn tạp, loại bỏ hoàn toàn hiện tượng cây đực vô sinh, nâng cao thu nhập trên một đơn vị diện tích đất từ $20\text{ triệu VNĐ/ha}$ lên $> 150\text{ triệu VNĐ/ha/năm}$.
• Cán bộ kỹ thuật và Khuyến nông cơ sở: Sở hữu tài liệu hướng dẫn kỹ thuật lâm sinh chuẩn xác, làm cẩm nang chuyển giao công nghệ chọn cây mẹ và kỹ thuật ghép cành cho các địa phương trung du miền núi.
• Sinh viên và Nhà nghiên cứu Lâm sinh: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về động thái sinh trưởng tượng tầng, chỉ số hình thái học loài Canarium tramdenum làm tiền đề cho các đề tài chọn tạo giống lâm nghiệp nâng cao.
• Doanh nghiệp nông sản và Hợp tác xã: Đảm bảo vùng nguyên liệu Trám đen đồng nhất về kích thước, phẩm chất quả (cùi dày, tỷ lệ hạt thấp), tạo tiền đề xây dựng nhãn hiệu chứng nhận OCOP đặc sản Hà Châu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện kỹ thuật tối ưu để tiến hành ghép Trám đen đạt tỷ lệ sống trên 80% là gì?

Thời vụ ghép tốt nhất là vụ Xuân (từ tháng 2 đến tháng 4) khi cây bắt đầu phát lộc non, nhựa cây lưu thông mạnh. Điều kiện thời tiết lý tưởng: Nhiệt độ trung bình $18 - 22^\circ\text{C}$, độ ẩm không khí đạt $85 - 90%$, trời râm mát hoặc nắng nhẹ ($2 - 4\text{ giờ nắng/ngày}$), tuyệt đối không ghép vào những ngày mưa ẩm kéo dài hoặc những ngày có gió mùa khô hanh.

2. Làm thế nào để giải quyết nút thắt thiếu hụt cành ghép chất lượng cao từ cây mẹ cổ thụ?

Giải pháp bền vững là sử dụng cành ghép từ 30 cây mẹ ưu việt đã được định vị GPS để ghép tạo vườn nhân giống đầu dòng (Scion Garden). Vườn cây này được đốn tỉa định kỳ ở độ cao $1,5 - 2,0\text{ m}$ để kích thích phát triển cành ngọn bánh tẻ dạng bụi, giúp dễ dàng thu hoạch hàng vạn mắt ghép đạt chuẩn mỗi năm mà không phải trèo lên cây cao.

3. Có thể trồng xen những loại cây nào trong vườn Trám ghép thời kỳ kiến thiết cơ bản?

Trong 3 năm đầu khi tán Trám ghép chưa khép tán ($D_{\text{tán}} \le 1,5\text{ m}$), cần áp dụng phương thức nông lâm kết hợp trồng xen các cây họ đậu (lạc, đỗ tương) để cố định đạm sinh học cải tạo đất, hoặc trồng dứa cayen, gừng, nghệ dưới tán để chống rửa trôi xói mòn đất đồi dốc và tạo nguồn thu ngắn ngày lấy ngắn nuôi dài.

4. Quy trình phòng trừ sâu bệnh hại chính trên cây Trám ghép được thực hiện như thế nào?

Trám đen là cây gỗ bản địa có sức đề kháng cao, ít sâu bệnh. Hai đối tượng dịch hại chính là sâu đục ngọn non và sâu đục thân:

• Phòng trừ thủ công: Thường xuyên kiểm tra vườn ghép, phát hiện sớm các vết đùn mùn gỗ để dùng dây thép bắt sâu non hoặc quét vôi bột pha lưu huỳnh quanh gốc từ mặt đất lên $1\text{ m}$ vào đầu mùa mưa.
• Phòng trừ sinh học: Dùng bẫy đèn bắt bướm trưởng thành vào đầu mùa sinh sản (tháng 4 - 5); bảo tồn thiên địch như kiến vàng, ong ký sinh trong vườn đồi.

5. Chi phí đầu tư cải tạo 1 sào Bắc Bộ ($360\text{ m}^2$) bằng Trám ghép và thời gian thu hồi vốn?

Với diện tích $360\text{ m}^2$, mật độ trồng 8 cây Trám ghép ($6 \times 8\text{ m}$):

• Chi phí mua cây giống và phân bón: khoảng $800.000 - 1.000.000\text{ VNĐ}$.
• Sau 3 năm cây bắt đầu bói quả, từ năm thứ 4 mỗi cây cho thu hoạch $15 - 20\text{ kg}$ quả $\times 60.000\text{ VNĐ/kg} = 900.000 - 1.200.000\text{ VNĐ/cây}$.
• Tổng thu nhập trên 1 sào đạt $7,2 - 9,6\text{ triệu VNĐ/năm}$, nhà vườn hoàn vốn toàn bộ chi phí đầu tư ngay trong vụ thu hoạch đầu tiên.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu đã chứng minh tính khả thi khoa học và hiệu quả thực tiễn vượt trội của giải pháp tuyển chọn cây mẹ ưu việt kết hợp công nghệ ghép cành vô tính trong phát triển cây Trám đen (Canarium tramdenum) tại xã Hà Châu, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.

Các đóng góp trọng tâm của dự án bao gồm:

• Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu định vị GPS và chỉ số sinh học của 30 cây mẹ đầu dòng có năng suất cao ($50 - 150\text{ kg/cây/năm}$) và phẩm chất quả xuất sắc.
• Làm chủ công nghệ ghép nêm cải tạo với tỷ lệ sống đạt $90%$ trên cây trồng bổ sung và $69,23%$ trên cây ghép tại gốc, rút ngắn chu kỳ kiến thiết cơ bản xuống còn 3 năm và đảm bảo $100%$ tỷ lệ cây cái mang quả.
• Hoàn thiện mô hình nông lâm kết hợp cải tạo vườn tạp, mở ra hướng đi đột phá trong tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp đồi rừng, nâng cao thu nhập bền vững cho nông hộ nông thôn.

Các nhà vườn, hợp tác xã lâm nghiệp và chính quyền địa phương được khuyến nghị khẩn trương ứng dụng quy trình kỹ thuật này, tiến hành quy hoạch vùng sản xuất Trám ghép tập trung, xây dựng nhãn hiệu tập thể gắn với chương trình OCOP để đưa Trám đen Hà Châu trở thành ngành hàng nông sản đặc sản có giá trị gia tăng cao trên thị trường toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Rừng vốn được xem là "lá phổi" của trái đất, có vai trò rất quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái và sự đa dạng sinh học trên hành tinh chúng ta. Bởi vậy, bảo vệ rừng và nguồn tài nguyên rừng luôn trở thành một một yêu cầu, nhiệm vụ không thể trì hoãn đối với tất cả các quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam. Đó là một thách thức vô cùng to lớn đòi hỏi mỗi cá nhân, tổ chức thuộc các cấp trong một quốc gia và trên thế giới nhận thức được vai trò và nhiệm vụ của mình trong công tác phục hồi và phát triển rừng.

Rừng là một hệ sinh thái mà quần xã cây rừng giữ vai trò chủ đạo trong mối quan hệ tương tác giữa sinh vật với môi trường. Rừng là hơi thở của sự sống, là một nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, nó giữ một vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển và sinh tồn của loài người. Rừng còn giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc phát triển kinh tế như: cung cấp nguồn gỗ, tre, nứa, đặc sản rừng, các loại động, thực vật có giá trị trong nước và xuất khẩu, ngoài ra nó còn mang ý nghĩa quan trọng về cảnh quan thiên nhiên và an ninh quốc phòng. Rừng bảo vệ đất, tăng độ phì nhiêu, bồi dưỡng tiềm năng cho đất.

Trong các sản vật thiên nhiên ban tặng cho người dân Phú Bình thì Trám đen một trong những đặc sản nổi tiếng của mảnh đất Hà Châu. Trám đen là cây thân mộc, có thể sống trên một trăm năm, ra hoa vào tháng hai, chín quả vào tháng bẩy, quả trám hình thoi, khi chín có màu đen, cùi trám màu vàng, hạt trám nhọn hai đầu, nhân Trám trắng ngần. Theo người dân xã Hà Châu, cây Trám đen được trồng bằng hạt tại Hà Châu từ hàng trăm năm nay. Trung bình từ 7-8 năm cây Trám mới cho quả, tỷ lệ cây cái chỉ chiếm khoảng 30%.

Trên đồng đất Hà Châu, ở những diện tích đất đồi, đất soi bãi, e 2 cây Trám là cây cho thu nhập cao nhất. Trên diện tích trồng trám còn có thể trồng xen được quýt, nhót, sắn và một số loại cây trồng khác. Cây trám đen có tên khác: Bùi, Co mác bây (Tày, Nùng). Tên khoa học: Canarium tramdenum Dai & Yakovl.

Trám đen là cây gỗ lớn, cao trung bình từ 25 - 30 m, đường kính ngang ngực có thể tới 90cm hoặc hơn. Ở nước ta, Trám đen thường mọc tự nhiên rải rác trong các khu rừng nhiệt đới, lá rộng thường xanh, từ các tỉnh vùng núi phía Bắc đến miền Trung và Tây Nguyên. Hiện nay trám đen đã được gây trồng khá rộng rãi ở các tỉnh phía Bắc và Bắc Trung bộ, kể cả vùng trung du và miền núi, nhất là trồng phân tán trong các vườn rừng, vườn hộ quanh nhà hay quanh vườn để lấy quả. Cách đây nhiều năm về trước, cây trám đã có mặt trên đất đồi, đất bãi của xã Hà Châu.

Đó là những cây Trám bản địa mọc rải rác ở trong vườn đồi của các hộ gia đình với chủng loại phong phú đặc biệt là cây Trám đen. Trám mọc thành khu xen với các loại cây tự nhiên khác trên địa bàn xã Hà Châu, huyện Phú Bình. Cây Trám có nhiều công dụng có thể dùng làm nến, hương, dầu thơm, keo dán, dược liệu, quả chứa nhiều canxi, vitamin C, sắt và các chất hữu cơ có tác dụng bổ tỳ vị, phòng ngừa tả, cảm cúm. Nói về hiệu quả của cây trám, ông Đoàn Văn Kim cho biết gia đình ông hiện có gần 20 cây trám tự nhiên và trám ghép, năm 2008, đã cho thu hoạch gần 2 tấn quả, trị giá hơn 12 triệu đồng, cao gấp nhiều lần so với cây sắn, xoan, bạch đàn giống cũ trồng trên cùng một diện tích.

Và nhiều hộ nông dân khác ở trong xã. Ngoài quả trám làm thực phẩm, người dân còn khai thác nhựa để bán cho các cơ sở làm hương, nến, chế keo dán, sơn, dầu thơm. Ngoài ra tiềm năng để phát triển cây Trám trên xã Hà Châu còn rất lớn, nhu cầu của nhiều hộ trong xã còn mông muôn được sự quan tâm đâu tư, khoa học để phát triển cây Trám. e 3 Bên cạnh những thuận lợi và lợi ích kinh tế từ cây Trám, đem lại người dân tại địa phương còn gặp không ít khó khăn về nhiều mặt như, tiếp thu những tiến bộ khoa học còn hạn chế vào khâu kỹ thuật trồng Trám, không có nguồn vốn, giống tốt, kỹ thuật cải tạo vườn Trám của họ.

Chính từ những vấn đề nêu trên, được sự đồng ý của ban giám hiệu của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Lâm Nghiệp tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này để góp phần nào giải quyết các khó khăn “Nghiên cứu lựa chọn cây Trám đen ưu việt phục vụ công tác nhân giống và cải tạo vườn tạp bằng cây ghép tại xã Hà Châu, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu - Lựa chọn được một số cây Trám đen ưu việt, phục vụ cho công tác nhân giống. - Cải tạo vườn tạp hộ gia đình bằng cây ghép. Mục tiêu nghiên cứu - Điều tra đánh giá và xác định tọa độ và nơi phân bố cây Trám đen có tính ưu việt phục vụ cho công tác nhân giống.

- Cải tạo vườn tạp quy mô hộ gia đình bằng cách trồng bổ sung cây ghép và ghép tại gốc một số cây Trám hạt sẵn có. - Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật trong lựa chọn cây mẹ và cải tạo vườn tạp bằng cây ghép cấp hộ gia đình. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Sự thành công của đề tài này là làm quen với công tác nghiên cứu khoa học gắn liền với giữa lý thuyết và thực hành. Đồng thời sẽ đánh giá được mức độ thành công trong việc lựa chon cây mẹ lấy cành và kỹ thuật cải tạo bằng cây ghép.

Mặt khác đề tài là tư liệu để tiếp tục theo dõi, nghiên cứu, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và phát triển của cây e 4 Trám ghép. Từ đó làm cơ sở khoa học đưa ra quy trình kỹ thuật chọn cây mẹ và cải tạo vườn tạp. - Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Nghiên cứu đánh giá thực tế tình hình sinh trưởng của cây Trám ghép, từ đó áp dụng những tiến bộ kỹ thuật để làm tài liệu cũng như truyền đạt thông tin đến cho người dân. e 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.

Tổng quan cây Trám đen 2. Tổng quan đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là cây Trám đen ghép thuộc chi Trám (Canarium), họ Trám (Bureraceae), bộ Cam (rutales). Tên chi Canarium có nguồn gốc từ ngữ hệ Nam Á. Trám đen được giám định tên khoa học Pimela nigra Lour.

từ năm 1790 (Loureiro); sau đó được chuyển tên khoa học là Canarium nigrum (Lour. Năm 1985, hai nhà thực vật Trần Định Đại và Yakolev đã giám định lại tên hợp pháp của loài trám đen là C. Cây Trám còn có một số tên gọi khác như: Ở Anh, Pháp. gọi là Ô liu, ở Thái Lan gọi là Sam chim và có tên thương mại là Ô liu Trung Quốc.

Ở Việt Nam đa số các tỉnh gọi là Cây Trám trắng, Trám đen, ở Nam Bộ gọi Trám là Càna, người Khơ me gọi Trám là Khana. Tiếng tày là Bùi, tiếng Nùng là Co mác bây [6]. Đặc điểm phân bố Cây Trám mọc tự nhiên trên thế giới phân bố chủ yếu ở Châu Á từ 18 - 270 vĩ độ Bắc ở các nước như: Việt Nam, Ấn Độ, Lào, Mianma, Malayxia, Nhật Bản, Trung Quốc (Phúc Kiến, Quảng Đông, Quảng Tây, Hải Nam, Đài Loan. Phân bố trong rừng nguyên sinh và thứ sinh ở hầu hết các tỉnh miền Bắc, nhiều nhất ở Quảng Bình, Nghệ An, Vĩnh Phúc, Bắc Thái….

ở độ cao từ 500m trở xuống. Thường mọc rải rác trong rừng, hỗn giao với các loài: Lim xanh, Xoan đào, Lim xẹt, Ngát, Cồng sữa, Bứa, Gội, Vên vên…. nhưng cũng có khi mọc thành loại hình Trám chiếm ưu thế rõ rệt, hoặc Trám + Vên vên hay Trám + Lim xanh. e 6 Cây ưa sáng mọc nhanh, ưa đất sét pha, tầng đất dày, độ ẩm trung bình, mọc nhiều ở những nơi độ dốc thấp, cá biệt có thể sống được cả trên đất sỏi.

Khả năng tái sinh hạt mạnh dưới tán rừng có tàn che 0,3-0,4. Ra hoa tháng 4-5. Quả chín tháng 10-12 [6]. Đặc điểm hình thái Cây gỗ lớn, cao 25-30m, đường kính tới 90cm.

Thân thẳng, phân cành cao. Vỏ màu nâu nhạt khi đẽo ra có mủ màu đen. Toàn thân có mùi thơm hắc. Gỗ nhẹ, mềm, màu xám trắng.

Lá kép lông chim 1 lần lẻ, không có lá kèm. Lá chét hình thuôn trái xoan, dài 6-12cm, rộng 3-6cm, phiến cứng, giòn, mặt trên bóng, mặt dưới sẫm hơn, đầu và đuôi lá hơi lệch. Gân bên 8-10 đuôi. Cuống lá chét dài 0,5cm.

Hoa tự chùm hình viên thuỳ, thường dài hơn lá, hoàn toàn nhẵn. Hoa màu trắng vàng nhạt, cuống lá bắc dạng vảy, cuống hoa dài 1,5-2cm. Quả hạch hình trứng dài, dài 3,5-4,5cm, rộng 2-2,5cm, nhân 3 ô không đều. Khi chín màu tím đen.

Hình dáng lá cây con thay đổi nhiều, từ lá xẻ thuỳ lên lá đơn, cuối cùng mới sinh lá kép như cây trưởng thành. Đặc điểm sinh thái Cây Trám phù hợp với hầu hết các loại đất có nguồn gốc đá mẹ khác nhau, thành phần cơ giới từ thịt nhẹ đến sét nhẹ, mùn còn khá, tầng đất dầy trên 50cm, thoát nước và còn tính chất đất rừng. Độ pH thích hợp 4-5. Trong tự nhiên Trám thường xuất hiện ở những nơi ven sông suối.

Cây Trám phù hợp với nhiệt độ trung bình năm 21 - 250, lượng mưa bình quân năm 1500-2000mm. Cây Trám là loài cây mọc nhanh, ưa sáng, mọc tốt khi xen kẽ với các loài cây (Hu đay, Đom đóm. Trong rừng tự nhiên thường chiếm ở tầng trên nhưng trong giai đoạn 2 năm đầu cần phải che bóng, sau đó hoàn toàn ưa sáng, là loài cây chịu nhiệt kém, thoát hơi nước mạnh. Cây trồng 5 - 6 năm bắt đầu ra hoa, nếu trồng bằng cây ghép thì sau 3 năm có thể sẽ ra hoa.

Cây ra hoa vào tháng 2- 3, quả chín vào tháng 9-10. Giá trị kinh tế Quả Trám đen đã được dùng làm thực phẩm rất lâu đời ở Việt Nam. Quả trám “ỏm” là món ăn quen thuộc trong các bữa cơm của các gia đình ở miền Bắc trước kia. Từ quả trám có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon như: trám kho cá, trám nhồi thịt.

Quả trám còn được dùng để làm ô mai mặn, ngọt được nhiều người ưa thích.