Luận án tiến sĩ về phát triển nông lâm nghiệp tại hai huyện biên giới Việt - Lào tỉnh Kon Tum

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu cảnh quan phục vụ định hướng phát triển nông lâm nghiệp hai huyện biên giới việt lào, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Phan Hoàng Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Lại Vĩnh Cẩm
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Địa lý tự nhiên
• Đề tài: Nghiên cứu cảnh quan phát triển nông lâm nghiệp tại hai huyện biên giới Việt - Lào tỉnh Kon Tum
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN PHỤC VỤ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NÔNG LÂM NGHIỆP
• 1.1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG, LÂM NGHIỆP
• 1.3. QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG PHÁP VÀ CÁC BƯỚC NGHIÊN CỨU
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CẢNH QUAN HAI HUYỆN BIÊN GIỚI VIỆT - LÀO THUỘC TỈNH KON TUM
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM CÁC NHÂN TỐ THÀNH TẠO CẢNH QUAN
• 2.2. HỆ THỐNG PHÂN LOẠI VÀ ĐẶC ĐIỂM CÁC ĐƠN VỊ CẢNH QUAN
• 2.3. CHỨC NĂNG CẢNH QUAN
• 2.4. ĐỘNG LỰC CẢNH QUAN
• 2.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN PHỤC VỤ ĐỊNH HƯỚNG KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN NÔNG LÂM NGHIỆP HAI HUYỆN BIÊN GIỚI VIỆT - LÀO THUỘC TỈNH KON TUM
• 3.1. ĐÁNH GIÁ THÍCH NGHI CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG LÂM NGHIỆP
• 3.2. ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN CHO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN VÙNG CHUYÊN CANH CÂY LÂU NĂM
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu cảnh quan phục vụ định hướng phát triển nông lâm nghiệp là một lĩnh vực quan trọng trong việc khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững. Cảnh quan nông lâm nghiệp không chỉ phản ánh sự đa dạng sinh học mà còn thể hiện mối quan hệ giữa con người và môi trường. Việc đánh giá cảnh quan giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp và lâm nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp hợp lý cho việc quản lý và phát triển bền vững. Đặc biệt, trong bối cảnh hai huyện biên giới Việt - Lào thuộc tỉnh Kon Tum, việc nghiên cứu này càng trở nên cấp thiết. Các phương pháp nghiên cứu như phân tích địa lý, khảo sát thực địa và đánh giá sinh thái được áp dụng để thu thập dữ liệu và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến cảnh quan. Những kết quả này sẽ là cơ sở cho việc xây dựng các chính sách phát triển nông lâm nghiệp phù hợp với điều kiện tự nhiên và xã hội của địa phương.

1.1. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu liên quan

Nghiên cứu cảnh quan đã được thực hiện qua nhiều công trình khác nhau, từ lý thuyết đến thực tiễn. Các công trình này không chỉ tập trung vào việc đánh giá cảnh quan mà còn nghiên cứu các yếu tố tác động đến kinh tế nông thôn và quản lý tài nguyên. Đặc biệt, các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc phát triển nông lâm nghiệp cần phải dựa trên cơ sở khoa học vững chắc, nhằm đảm bảo tính bền vững và hiệu quả. Các nghiên cứu này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác quốc tế trong việc phát triển nông lâm nghiệp, đặc biệt là giữa Việt Nam và Lào, nhằm tối ưu hóa nguồn lực và bảo vệ môi trường. Những kết quả từ các nghiên cứu này sẽ là nền tảng cho việc xây dựng các chiến lược phát triển nông lâm nghiệp tại hai huyện Đắk Glei và Ngọc Hồi.

II. Đặc điểm cảnh quan hai huyện biên giới Việt Lào

Hai huyện Đắk Glei và Ngọc Hồi có vị trí địa lý đặc biệt, nằm ở khu vực biên giới Việt - Lào. Địa hình nơi đây đa dạng với nhiều loại hình cảnh quan khác nhau, từ núi cao đến thung lũng. Địa lý nông nghiệp tại đây được hình thành từ nhiều yếu tố tự nhiên như thổ nhưỡng, khí hậu và thảm thực vật. Việc phân tích các yếu tố này giúp xác định được các loại hình nông lâm nghiệp bền vững phù hợp với điều kiện tự nhiên. Hệ thống phân loại cảnh quan được xây dựng dựa trên các yếu tố địa lý và sinh thái, từ đó xác định được các đơn vị cảnh quan có tiềm năng phát triển nông lâm nghiệp. Đặc biệt, việc đánh giá chức năng của cảnh quan trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế là rất quan trọng. Các chức năng này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn tạo ra cơ hội cho sự phát triển kinh tế địa phương.

2.1. Đặc điểm các nhân tố thành tạo cảnh quan

Các nhân tố thành tạo cảnh quan tại hai huyện Đắk Glei và Ngọc Hồi bao gồm vị trí địa lý, địa hình, thổ nhưỡng và thảm thực vật. Vị trí địa lý của khu vực này tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nông lâm nghiệp, đặc biệt là các loại cây trồng lâu năm như cà phê, cao su và bời lời. Địa hình đa dạng với nhiều loại hình như đồi, núi và thung lũng tạo ra các điều kiện sinh thái khác nhau, từ đó hình thành nên các đơn vị cảnh quan khác nhau. Thổ nhưỡng tại đây cũng rất phong phú, với nhiều loại đất phù hợp cho việc trồng trọt. Thảm thực vật phong phú không chỉ cung cấp nguồn tài nguyên cho nông lâm nghiệp mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và duy trì hệ sinh thái. Việc nghiên cứu và đánh giá các nhân tố này là cần thiết để xác định các giải pháp phát triển nông lâm nghiệp bền vững.

III. Đánh giá cảnh quan phục vụ định hướng phát triển nông lâm nghiệp

Đánh giá cảnh quan là một bước quan trọng trong việc xác định các tiềm năng và hạn chế của khu vực nghiên cứu. Việc đánh giá này không chỉ dựa trên các yếu tố tự nhiên mà còn xem xét đến các yếu tố xã hội và kinh tế. Các phương pháp đánh giá thích nghi sinh thái được áp dụng để xác định mức độ phù hợp của các loại hình nông lâm nghiệp với điều kiện tự nhiên của khu vực. Kết quả đánh giá sẽ giúp xác định các vùng ưu tiên phát triển nông lâm nghiệp, từ đó đưa ra các chính sách và giải pháp phù hợp. Đặc biệt, việc đánh giá cảnh quan cho các vùng chuyên canh cây lâu năm là rất cần thiết để đảm bảo tính bền vững trong phát triển nông lâm nghiệp. Những thông tin thu thập được từ đánh giá sẽ là cơ sở cho việc lập quy hoạch sử dụng đất và phát triển kinh tế - xã hội tại hai huyện Đắk Glei và Ngọc Hồi.

3.1. Đánh giá thích nghi cảnh quan cho phát triển nông lâm nghiệp

Đánh giá thích nghi cảnh quan cho phát triển nông lâm nghiệp là một quá trình phức tạp, bao gồm việc phân tích các yếu tố tự nhiên và xã hội. Các yếu tố như thổ nhưỡng, khí hậu, và thảm thực vật được xem xét để xác định mức độ phù hợp cho từng loại cây trồng. Kết quả đánh giá cho thấy rằng khu vực Đắk Glei và Ngọc Hồi có nhiều tiềm năng cho việc phát triển các loại cây lâu năm như cà phê, cao su và bời lời. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý đến các yếu tố như biến đổi khí hậu và áp lực từ hoạt động khai thác tài nguyên. Việc đánh giá này không chỉ giúp xác định các vùng có tiềm năng phát triển mà còn giúp đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Các kết quả từ đánh giá sẽ là cơ sở cho việc lập kế hoạch phát triển nông lâm nghiệp trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ---------------- PHAN HOÀNG LINH NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN PHỤC VỤ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NÔNG, LÂM NGHIỆP HAI HUYỆN BIÊN GIỚI VIỆT - LÀO THUỘC TỈNH KON TUM LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÍ HÀ NỘI - 2019 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ---------------- PHAN HOÀNG LINH NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN PHỤC VỤ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NÔNG, LÂM NGHIỆP HAI HUYỆN BIÊN GIỚI VIỆT - LÀO THUỘC TỈNH KON TUM CHUYÊN NGÀNH: ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN MÃ SỐ: 9.17 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. LẠI VĨNH CẨM HÀ NỘI - 2019 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực, khách quan và được trích dẫn đúng quy định. Những kết quả nghiên cứu của đề tài luận án chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả luận án Phan Hoàng Linh luan an ii LỜI CẢM ƠN Luận án "Nghiên cứu cảnh quan phục vụ định hướng phát triển nông, lâm nghiệp hai huyện biên giới Việt - Lào thuộc tỉnh Kon Tum" được hoàn thành tại Khoa Địa lí, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lại Vĩnh Cẩm. Tác giả xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến Thầy - Người đã tận tâm, thường xuyên dạy bảo, khuyến khích, động viên và giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian thực hiện đề tài luận án. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã nhận được sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến của quý thầy cô giáo, các nhà khoa học trong Khoa Địa lí - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và các cơ quan khoa học như: Viện Địa lí - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; Khoa Địa lí - Trường Đại học Khoa học tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội; Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội; Viện sinh thái nhiệt đới - Trung tâm Nhiệt đới Việt Nga; Khoa Địa lí - Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên; Khoa Lịch sử và Địa lí - Trường Đại học Tây Bắc; Bộ môn sư phạm Địa lí - Khoa Sư phạm - Trường Đại học Cần Thơ. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, Trung tâm Thông tin và Thư viện, Bộ môn Địa lí tự nhiên, Ban Chủ nhiệm Khoa Địa lí của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Ban Giám hiệu, Ban chủ nhiệm Khoa Sư phạm, Ban chủ nhiệm Bộ môn Địa lí - Trường Đại học Cần Thơ đã tạo điều kiện thuận lợi nhất để tác giả học tập, nghiên cứu, thực hiện và hoàn thành đề tài luận án. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đến Viện Địa lí - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã thực hiện đề tài khoa học có mã số TN3/T12, đề tài có nội dung liên quan đến hướng nghiên cứu của luận án. Tác giả cũng xin bày tỏ lòng biết ơn các đồng nghiệp ở tỉnh Kon Tum đã hợp tác, giúp đỡ nhiệt tình trong quá trình nghiên cứu, khảo sát thực địa tại địa phương. Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã động viên rất nhiều trong suốt quá trình thực hiện đề tài luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Phan Hoàng Linh luan an iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT . vi DANH MỤC CÁC BẢNG . vii DANH MỤC CÁC HÌNH. ix MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN . MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN . NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN . PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN . CƠ SỞ TÀI LIỆU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN . NHỮNG LUẬN ĐIỂM BẢO VỆ CỦA LUẬN ÁN . NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN . Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN . CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN . 5 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN PHỤC VỤ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NÔNG LÂM NGHIỆP 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN . Các công trình nghiên cứu, đánh giá cảnh quan . Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án . CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG, LÂM NGHIỆP . Lý luận về nghiên cứu cảnh quan . Lý luận chung về đánh giá cảnh quan . Định hướng không gian phát triển nông lâm nghiệp . QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG PHÁP VÀ CÁC BƯỚC NGHIÊN CỨU . Quan điểm nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Các bước nghiên cứu . 34 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 . 37 luan an iv CHƯƠNG 2 ĐẶC ĐIỂM CẢNH QUAN HAI HUYỆN BIÊN GIỚI VIỆT - LÀO THUỘC TỈNH KON TUM 2. ĐẶC ĐIỂM CÁC NHÂN TỐ THÀNH TẠO CẢNH QUAN . Vị trí địa lí . Địa hình - địa mạo . Thổ nhưỡng . Thảm thực vật và tài nguyên thực vật . Hoạt động nhân sinh . HỆ THỐNG PHÂN LOẠI VÀ ĐẶC ĐIỂM CÁC ĐƠN VỊ CẢNH QUAN . Hệ thống phân loại và bản đồ cảnh quan . Đặc điểm các đơn vị cảnh quan . CHỨC NĂNG CẢNH QUAN . Chức năng phòng hộ, bảo vệ môi trường. Chức năng khai thác phát triển kinh tế . ĐỘNG LỰC CẢNH QUAN. 93 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 . 96 CHƯƠNG 3 ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN PHỤC VỤ ĐỊNH HƯỚNG KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN NÔNG LÂM NGHIỆP HAI HUYỆN BIÊN GIỚI VIỆT - LÀO THUỘC TỈNH KON TUM 3. ĐÁNH GIÁ THÍCH NGHI CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG LÂM NGHIỆP . Cơ sở đánh giá thích nghi sinh thái. Đánh giá cảnh quan đối với ngành nông nghiệp. Đánh giá cảnh quan đối với lâm nghiệp . Đánh giá tổng hợp và phân hạng ưu tiên phát triển nông lâm nghiệp . ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN CHO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN VÙNG CHUYÊN CANH CÂY LÂU NĂM . Mục tiêu, nhiệm vụ, đối tượng và đơn vị đánh giá . Nguyên tắc, quy trình và phương pháp đánh giá . Đánh giá và phân hạng thích nghi sinh thái đối với cây lâu năm . Đánh giá tổng hợp, định hướng không gian phát triển các vùng chuyên canh cây lâu năm . 136 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3.146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ .148 TÀI LIỆU THAM KHẢO .155 luan an vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Hệ thống đánh giá tự động đất ALES : (Automated Land Evaluation System) BVMT : Bảo vệ môi trường CQ : Cảnh quan DTTN : Diện tích tự nhiên ĐGCQ : Đánh giá cảnh quan ĐKTN : Điều kiện tự nhiên Hệ thống thông tin địa lý GIS : (Geographic Information System) KT - XH : Kinh tế - Xã hội NCCQ : Nghiên cứu cảnh quan OC : Cacbon hữu cơ PPNC : Phương pháp nghiên cứu QH : Quy hoạch QX : Quần xã TB : Trung bình TNTN : Tài nguyên thiên nhiên luan an vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Một số yếu tố khí hậu ở Đắk Glei và Ngọc Hồi . Tổng hợp các kết quả phân tích đất xám đỏ vàng điển hình . Tổng hợp các kết quả phân tích đất xám mùn tích nhôm . Tổng hợp các kết quả phân tích đất xám có tầng sỏi sạn . Tổng hợp các kết quả phân tích đất phù sa . Thành phần dân tộc cư trú trên khu vực nghiên cứu . Hệ thống phân loại cảnh quan hai huyện Đắk Glei và Ngọc Hồi. Phân cấp chỉ tiêu đánh giá cho sản xuất nông nghiệp . Xác định trọng số các chỉ tiêu đánh giá đối với sản xuất nông nghiệp . Bảng chuẩn đánh giá riêng các chỉ tiêu đối với sản xuất nông nghiệp. Kết quả đánh giá mức độ thích nghi đối với sản xuất nông nghiệp . Diện tích mức độ thích nghi đối với sản xuất nông nghiệp theo xã . Xác định trọng số các chỉ tiêu đánh giá đối với rừng phòng hộ . Bảng chuẩn đánh giá riêng các chỉ tiêu đối với rừng phòng hộ . Xác định trọng số các chỉ tiêu đánh giá đối với rừng sản xuất . Bảng chuẩn đánh giá riêng các chỉ tiêu đối với rừng sản xuất . Kết quả đánh giá cảnh quan đối với yêu cầu rừng phòng hộ . Diện tích mức độ yêu cầu đối với rừng phòng hộ theo xã . Kết quả đánh giá mức độ ưu tiên đối với rừng sản xuất . Diện tích mức độ ưu tiên đối với rừng sản xuất theo xã . Kết quả đánh giá tổng hợp ưu tiên phát triển đối với nông lâm . Xác định trọng số các chỉ tiêu đánh giá đối với cây trồng lâu năm. Bảng chuẩn đánh giá riêng thích nghi sinh thái đối với cà phê chè . Bảng chuẩn đánh giá riêng thích nghi sinh thái đối với cây cao su . Bảng chuẩn đánh giá riêng thích nghi sinh thái đối với cây bời lời . Kết quả đánh giá thích nghi sinh thái đối với cây cà phê chè . Kết quả đánh giá thích nghi sinh thái đối với cây cà phê chè theo xã . Kết quả đánh giá thích nghi sinh thái đối với cây cao su . Kết quả đánh giá thích nghi sinh thái đối với cây cao su theo xã . Kết quả đánh giá thích nghi sinh thái đối với cây bời lời .134 luan an viii Bảng 3. Kết quả đánh giá thích nghi sinh thái đối với cây bời lời theo xã . Xác định trọng số các chỉ tiêu đánh giá vùng chuyên canh. Bảng chuẩn đánh giá các chỉ tiêu đối với vùng chuyên canh . Kết quả đánh giá tổng hợp, định hướng phát triển các vùng chuyên canh cây lâu năm. Định hướng phát triển các vùng chuyên canh cây lâu năm theo xã . Định hướng phát triển vùng lõi chuyên canh cây lâu năm theo xã . Định hướng không gian mở rộng các vùng chuyên canh cây lâu năm .144 luan an ix DANH MỤC CÁC HÌNH Thứ tự : Tên hình Vị trí Hình 1.1 : Sơ đồ các bước nghiên cứu của đề tài Trang 36 Hình 2.1 : Bản đồ hành chính hai huyện Đắk Glei và Ngọc Hồi Sau trang 38 Hình 2.2 : Bản đồ địa chất hai huyện Đắk Glei và Ngọc Hồi Sau trang 40 Hình 2.3 : Bản đồ địa mạo hai huyện Đắk Glei và Ngọc Hồi Sau trang 42 Hình 2.4 : Bản đồ các kiểu khí hậu hai huyện Đắk Glei và Ngọc Hồi Sau trang 49 Hình 2.5 : Bản đồ thổ nhưỡng hai huyện Đắk Glei và Ngọc Hồi Sau trang 54 Hình 2.6 : Bản đồ thảm thực vật hai huyện Đắk Glei và Ngọc Hồi Sau trang 61 Hình 2.7 : Sơ đồ khái quát quy trình thành lập bản đồ cảnh quan Trang 74 Hình 2.