Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu tới hệ sinh thái ven biển tỉnh quảng ninh nhằm đề xuất các giải pháp ứng phó

Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu lên hệ sinh thái ven biển Quảng Ninh. Đề xuất các giải pháp ứng phó hiệu quả, bảo vệ môi trường bền vững.

• Tác giả: Bùi Anh Tú
• Người hướng dẫn: TS. Lê Xuân Thái
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội Trường Đại học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu Tới Hệ Sinh Thái Ven Biển Tỉnh Quảng Ninh Nhằm Đưa Ra Giải Pháp Ứng Phó
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tình hình biến đổi khí hậu trên Thế giới - Việt Nam và tỉnh Quảng Ninh
• 1.2. Tình hình BĐKH trên Thế giới
• 1.3. Tình hình BĐKH tại Việt Nam
• 1.4. Tình hình BĐKH tại tỉnh Quảng Ninh trong những năm gần đây
• 1.5. Tổng quan các nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái ven biển Việt Nam
• 1.6. Nghiên cứu về các hệ sinh thái ven biển Việt Nam
• 1.7. Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái ven biển Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Phân tích xu hướng biến đổi khí hậu tỉnh Quảng Ninh
• 3.2. Kịch bản biến đổi khí hậu về nhiệt độ
• 3.3. Kịch bản biến đổi khí hậu về lượng mưa
• 3.4. Kịch bản nước biển dâng
• 3.5. Nghiên cứu đặc điểm và đa dạng sinh học của các hệ sinh thái ven biển tỉnh Quảng Ninh
• 3.5.1. Hệ sinh thái rừng ngập mặn
• 3.5.2. Hệ sinh thái bãi triều
• 3.5.3. Hệ sinh thái tùng, áng
• 3.5.4. Hệ sinh thái thảm cỏ biển
• 3.5.5. Hệ sinh thái rong biển
• 3.5.6. Hệ sinh thái rạn san hô
• 3.5.7. Hệ sinh thái hang động karst
• 3.5.8. Hệ sinh thái thủy vực nội địa
• 3.5.9. Hệ sinh thái biển ven bờ và gần bờ
• 3.5.10. Hệ sinh thái cửa sông, ven biển
• 3.5.11. Hệ sinh thái lúa nước ven biển
• 3.5.12. Hệ sinh thái rừng phòng hộ ven biển
• 3.5.13. Hệ sinh thái khu dân cư ven biển
• 3.6. Đa dạng sinh học hệ sinh vật biển và ven biển tỉnh Quảng Ninh
• 3.7. Tác động của biến đổi khí hậu tới hệ sinh thái ven biển tỉnh Quảng Ninh
• 3.7.1. Tác động tới hệ sinh thái dưới nước
• 3.7.2. Tác động tới hệ sinh thái trên cạn
• 3.8. Xây dựng các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu
• 3.8.1. Các giải pháp thích ứng
• 3.8.2. Các giải pháp giảm nhẹ
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Biến Đổi Khí Hậu Tác Động Quảng Ninh 55

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang diễn ra trên toàn cầu, gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, đặc biệt là các tỉnh ven biển như Quảng Ninh. Sự nóng lên của trái đất, mực nước biển dâng, và các hiện tượng thời tiết cực đoan đang đe dọa hệ sinh thái ven biển Quảng Ninh, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sinh kế ven biển Quảng Ninh. Theo Bộ TNMT, đến cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam có thể tăng từ 1.9 đến 4 độ C, và mực nước biển có thể dâng từ 53 đến 75 cm. Quảng Ninh, với vị trí địa lý đặc biệt, đang đối mặt với nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu Quảng Ninh.

1.1. Tình Hình Biến Đổi Khí Hậu Trên Thế Giới

Báo cáo của IPCC cho thấy nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng nhanh chóng, đặc biệt trong những thập kỷ gần đây. Từ năm 1975, nhiệt độ tăng trung bình 0.15-0.2°C/thập kỷ. Lượng mưa có xu hướng tăng ở nhiều khu vực, nhưng lại giảm ở một số nơi khác, gây ra tình trạng khô hạn và lũ lụt nghiêm trọng. Mực nước biển trung bình toàn cầu (GMSL) đang tăng với tốc độ ngày càng nhanh, chủ yếu do băng tan ở Greenland và Nam Cực. GMSL tăng 3.16 mm/năm trong giai đoạn 1993-2015 và 3.6 mm/năm trong giai đoạn 2006-2015.

1.2. Thực Trạng Biến Đổi Khí Hậu Tại Việt Nam Hiện Nay

Việt Nam chịu ảnh hưởng nặng nề của BĐKH với tần suất và cường độ thiên tai ngày càng gia tăng. Nhiệt độ trung bình năm có xu hướng tăng 0.15°C/thập kỷ trong giai đoạn 1958-2018, nhưng tốc độ tăng nhanh hơn trong giai đoạn 1986-2018 (0.22°C/thập kỷ). Lượng mưa có sự thay đổi đáng kể giữa các vùng miền, gây ra tình trạng hạn hán ở một số nơi và lũ lụt ở những nơi khác. Các trạm ven biển và trạm đảo cũng ghi nhận sự tăng lên của nhiệt độ, dù chậm hơn so với trung bình toàn quốc.

II. Tác Động Khí Hậu Hệ Sinh Thái Ven Biển Quảng Ninh 58

Tác động biến đổi khí hậu hệ sinh thái ven biển Quảng Ninh là vô cùng lớn. Các hệ sinh thái ven biển Quảng Ninh như rừng ngập mặn, bãi triều, rạn san hô, và thảm cỏ biển đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi nước biển dâng Quảng Ninh, xâm nhập mặn Quảng Ninh, và sạt lở bờ biển Quảng Ninh. Sự thay đổi của nhiệt độ và lượng mưa ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài sinh vật, làm suy giảm đa dạng sinh học ven biển Quảng Ninh và ảnh hưởng đến ngư nghiệp ven biển Quảng Ninh. Theo nghiên cứu của Bùi Anh Tú (2022), biến đổi khí hậu tác động mạnh đến nhiều vùng, địa phương của tỉnh, như: Quảng Yên, Hải Hà, Đầm Hà, Tiên Yên, Vân Đồn, Cô Tô, Hạ Long, Móng Cái.

2.1. Ảnh Hưởng Đến Hệ Sinh Thái Dưới Nước Ven Biển

Nhiệt độ nước biển tăng cao gây ra hiện tượng tẩy trắng san hô, làm suy giảm diện tích và chất lượng của các rạn san hô. Sự xâm nhập mặn ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của các loài thủy sinh, đặc biệt là các loài cá và tôm. Nước biển dâng làm ngập úng các vùng đất ngập nước, ảnh hưởng đến nơi sinh sống của nhiều loài chim và động vật thủy sinh khác. Sự thay đổi của dòng chảy và thành phần dinh dưỡng trong nước biển cũng gây ra những tác động tiêu cực đến đa dạng sinh học.

2.2. Tác Động Đến Hệ Sinh Thái Trên Cạn Của Tỉnh

Rừng ngập mặn, một hệ sinh thái quan trọng ven biển, đang bị đe dọa bởi nước biển dâng và sạt lở bờ biển. Nhiều khu rừng ngập mặn bị chết do ngập mặn kéo dài, làm mất đi nơi sinh sống của nhiều loài động vật và thực vật. Các bãi triều cũng bị thu hẹp do xâm nhập mặn, ảnh hưởng đến các loài chim di cư và các loài sinh vật đáy. Sự thay đổi của thảm thực vật ven biển cũng ảnh hưởng đến khả năng phòng hộ của bờ biển, làm tăng nguy cơ sạt lở.

III. Cách Ứng Phó Biến Đổi Khí Hậu Quảng Ninh 52

Để đối phó với biến đổi khí hậu Quảng Ninh, cần có những giải pháp ứng phó biến đổi khí hậu hiệu quả và bền vững. Các giải pháp này bao gồm cả thích ứng và giảm thiểu. Thích ứng là việc điều chỉnh để giảm thiểu những tác động tiêu cực của BĐKH, ví dụ như xây dựng đê biển, trồng rừng ngập mặn, và thay đổi phương thức canh tác. Giảm thiểu là việc giảm lượng khí thải nhà kính, ví dụ như sử dụng năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng, và phát triển giao thông công cộng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, cộng đồng, và các tổ chức để thực hiện các giải pháp này.

3.1. Giải Pháp Thích Ứng Với Biến Đổi Khí Hậu Cụ Thể

Xây dựng và nâng cấp hệ thống đê biển để bảo vệ bờ biển khỏi nước biển dâng và sóng lớn. Trồng rừng ngập mặn để tăng khả năng phòng hộ của bờ biển và tạo môi trường sống cho các loài sinh vật. Xây dựng hệ thống thoát nước hiệu quả để giảm thiểu ngập lụt do mưa lớn. Thay đổi phương thức canh tác để thích ứng với sự thay đổi của nhiệt độ và lượng mưa. Đầu tư vào nghiên cứu khoa học để tìm ra các giống cây trồng và vật nuôi có khả năng chống chịu tốt với BĐKH.

3.2. Các Giải Pháp Giảm Nhẹ Tác Động Khí Hậu

Sử dụng năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời để giảm lượng khí thải nhà kính. Tiết kiệm năng lượng trong sản xuất và sinh hoạt. Phát triển giao thông công cộng để giảm lượng khí thải từ xe cộ cá nhân. Quản lý chất thải hiệu quả để giảm lượng khí methane thải ra từ các bãi rác. Tăng cường trồng rừng và bảo vệ rừng để hấp thụ khí CO2 từ khí quyển.

3.3. Xây Dựng Hành Lang Sinh Thái Ven Biển Ứng Phó BĐKH

Cần chú trọng xây dựng hành lang sinh thái ven biển để bảo tồn đa dạng sinh học và tăng cường khả năng chống chịu của hệ sinh thái trước tác động của BĐKH. Các hành lang sinh thái giúp kết nối các khu bảo tồn, tạo điều kiện cho các loài di chuyển và thích nghi với sự thay đổi của môi trường. Quản lý chặt chẽ các hoạt động kinh tế - xã hội trong khu vực hành lang sinh thái để giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường.

IV. Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Khí Hậu Giải Pháp Quảng Ninh 60

Nghiên cứu biến đổi khí hậu đóng vai trò quan trọng trong việc đưa ra các quyết định và chính sách biến đổi khí hậu Quảng Ninh hiệu quả. Cần có những nghiên cứu sâu rộng về tác động của BĐKH đến các hệ sinh thái ven biển và sinh kế ven biển Quảng Ninh. Các nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin quan trọng để xây dựng các kế hoạch ứng phó phù hợp với từng vùng, từng lĩnh vực. Cần tăng cường hợp tác giữa các nhà khoa học, chính quyền, và cộng đồng để thực hiện các nghiên cứu này. Theo Bùi Anh Tú (2022), cần tập trung vào hai kịch bản chính là RCP4.5 và RCP8.5 để đánh giá tác động và đề xuất giải pháp.

4.1. Phân Tích Xu Hướng Biến Đổi Khí Hậu Tỉnh Quảng Ninh

Cần phân tích chi tiết các xu hướng biến đổi khí hậu như nhiệt độ, lượng mưa, mực nước biển dâng, và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác. Sử dụng các mô hình khí hậu để dự báo các kịch bản BĐKH trong tương lai. Thu thập và phân tích dữ liệu từ các trạm khí tượng và hải văn để theo dõi diễn biến của BĐKH. Nghiên cứu này sẽ giúp xác định những khu vực và lĩnh vực nào dễ bị tổn thương nhất.

4.2. Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Hệ Sinh Thái Ven Biển

Thực hiện các cuộc khảo sát thực địa để đánh giá đa dạng sinh học ven biển Quảng Ninh, bao gồm các loài thực vật, động vật, và vi sinh vật. Xác định các loài quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng. Nghiên cứu về mối quan hệ giữa các loài trong hệ sinh thái. Phân tích này sẽ giúp xác định những hệ sinh thái nào cần được bảo vệ ưu tiên.

4.3. Xây Dựng Mô Hình Dự Báo Tác Động Khí Hậu Đến HST

Xây dựng các mô hình dự báo để đánh giá tác động của BĐKH đến các hệ sinh thái ven biển Quảng Ninh. Các mô hình này sẽ giúp dự đoán những thay đổi về diện tích, thành phần loài, và chức năng của các hệ sinh thái. Sử dụng các mô hình này để đánh giá hiệu quả của các giải pháp ứng phó.

V. Chính Sách Biến Đổi Khí Hậu Phát Triển Bền Vững 58

Để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu ở Quảng Ninh và bảo vệ hệ sinh thái ven biển, cần có một hệ thống chính sách đồng bộ và hiệu quả. Điều này bao gồm việc xây dựng các quy định về sử dụng đất, quản lý tài nguyên nước, và bảo vệ môi trường. Chính quyền cần tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp và cộng đồng tham gia vào các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu, đồng thời tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về vấn đề này.

5.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý Về Ứng Phó Biến Đổi Khí Hậu

Cần rà soát và hoàn thiện các văn bản pháp luật liên quan đến ứng phó với biến đổi khí hậu, đảm bảo tính đồng bộ và khả thi. Xây dựng các quy định cụ thể về quản lý rủi ro thiên tai, thích ứng với nước biển dâng, và giảm thiểu khí thải nhà kính. Tăng cường giám sát và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.

5.2. Ưu Tiên Đầu Tư Cho Các Dự Án Ứng Phó Biến Đổi Khí Hậu

Tăng cường đầu tư cho các dự án liên quan đến ứng phó với biến đổi khí hậu, bao gồm xây dựng cơ sở hạ tầng chống chịu với thiên tai, phát triển năng lượng tái tạo, và bảo tồn đa dạng sinh học. Huy động nguồn lực từ các tổ chức quốc tế và các nhà tài trợ để thực hiện các dự án này. Ưu tiên các dự án có tính bền vững và mang lại lợi ích kinh tế - xã hội cho cộng đồng.

VI. Tương Lai Ứng Phó Bền Vững Hệ Sinh Thái Quảng Ninh 59

Tương lai của hệ sinh thái ven biển Quảng Ninh phụ thuộc vào những hành động mà chúng ta thực hiện ngày hôm nay. Cần tiếp tục nghiên cứu biến đổi khí hậu và phát triển các giải pháp ứng phó sáng tạo. Tăng cường hợp tác quốc tế để chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực. Quan trọng nhất, cần thay đổi nhận thức và hành vi của mỗi người để sống thân thiện hơn với môi trường. Bằng cách đó, chúng ta có thể bảo vệ hệ sinh thái quý giá này cho các thế hệ tương lai.

6.1. Hợp Tác Quốc Tế Trong Ứng Phó Biến Đổi Khí Hậu

Tham gia tích cực vào các diễn đàn quốc tế về biến đổi khí hậu để chia sẻ kinh nghiệm và tiếp thu kiến thức mới. Hợp tác với các nước phát triển để nhận hỗ trợ về tài chính và công nghệ. Tham gia các dự án quốc tế về bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

6.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Biến Đổi Khí Hậu

Tổ chức các chương trình giáo dục và truyền thông để nâng cao nhận thức cộng đồng về biến đổi khí hậu. Khuyến khích các hành vi thân thiện với môi trường, như tiết kiệm năng lượng, sử dụng phương tiện giao thông công cộng, và tái chế chất thải. Tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu đang diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh, gây ra những tác động nghiêm trọng đến môi trường và các hệ sinh thái, đặc biệt là các hệ sinh thái ven biển. Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường năm 2016, nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam dự kiến tăng từ 1,9 đến 4°C vào cuối thế kỷ 21, lượng mưa mùa mưa tăng 5-20%, trong khi lượng mưa mùa khô giảm, và mực nước biển có thể dâng từ 53 đến 75 cm. Tỉnh Quảng Ninh, với vị trí ven biển và đặc điểm địa lý nhạy cảm, là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của BĐKH, với các hiện tượng như nước biển dâng, mưa lớn, bão và áp thấp nhiệt đới ngày càng gia tăng.

Luận văn tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến các hệ sinh thái ven biển tỉnh Quảng Ninh trong thế kỷ 21, dựa trên hai kịch bản nồng độ khí nhà kính trung bình thấp (RCP4.5) và cao (RCP8.5). Mục tiêu chính là đánh giá tác động của BĐKH đến các hệ sinh thái ven biển và đề xuất các giải pháp ứng phó nhằm nâng cao khả năng thích nghi của cộng đồng và cơ quan quản lý địa phương, đảm bảo phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các hệ sinh thái rừng ngập mặn, bãi triều, thảm cỏ biển, rạn san hô và các hệ sinh thái cửa sông ven biển tại Quảng Ninh, với dữ liệu thu thập từ năm 1961 đến 2022 và dự báo đến năm 2100.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại tỉnh Quảng Ninh, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về tác động của biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái ven biển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về biến đổi khí hậu và hệ sinh thái ven biển, trong đó có:

• Lý thuyết biến đổi khí hậu toàn cầu: Dựa trên báo cáo đánh giá lần thứ 5 của IPCC, tập trung vào các yếu tố như tăng nhiệt độ trung bình, biến đổi lượng mưa, và mực nước biển dâng.
• Mô hình kịch bản khí hậu RCP (Representative Concentration Pathways): Sử dụng hai kịch bản RCP4.5 và RCP8.5 để dự báo các biến đổi khí hậu trong tương lai.
• Khái niệm hệ sinh thái ven biển: Bao gồm các hệ sinh thái rừng ngập mặn, bãi triều, thảm cỏ biển, rạn san hô, vùng cửa sông và đầm phá, với đặc điểm đa dạng sinh học và vai trò quan trọng trong bảo vệ bờ biển.
• Mô hình đánh giá tác động của BĐKH đến hệ sinh thái: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng như tăng nhiệt độ nước biển, dâng cao mực nước biển, bão lốc, đục hóa, axit hóa nước biển, ngọt hóa cục bộ, mặn hóa, xói lở và bồi lắng.

Các khái niệm chính bao gồm: nhiệt độ trung bình, lượng mưa, mực nước biển dâng, đa dạng sinh học, và khả năng thích nghi của hệ sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa thu thập dữ liệu thứ cấp và khảo sát thực địa:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu quan trắc khí tượng từ 7 trạm khí tượng tại Quảng Ninh (Móng Cái, Quảng Hà, Tiên Yên, Uông Bí, Cửa Ông, Cô Tô, Bãi Cháy) từ năm 1961 đến 2022; dữ liệu mô hình khí hậu toàn cầu và khu vực (GCMs, PRECIS, CCAM, clWRF); ảnh vệ tinh SPOT-6 năm 2019; bản đồ địa hình và bản đồ ngập lụt theo kịch bản RCP4.5 đến năm 2050.
• Phương pháp phân tích: Phân tích xu hướng biến đổi khí hậu dựa trên kiểm nghiệm thống kê xu hướng tuyến tính; đánh giá đa dạng sinh học và đặc điểm hệ sinh thái ven biển; xây dựng bản đồ tác động bằng GIS và viễn thám; phân tích ma trận tác động giữa các nhân tố BĐKH và hệ sinh thái.
• Khảo sát thực địa: Thực hiện 2 đợt khảo sát trong năm 2020 và 2021 tại các khu vực rừng ngập mặn, cửa sông, đảo ven bờ thuộc tỉnh Quảng Ninh nhằm xác định mức độ ảnh hưởng của BĐKH.
• Cỡ mẫu và timeline: Dữ liệu khí tượng được thu thập từ 7 trạm trong khoảng thời gian 61 năm; khảo sát thực địa diễn ra trong 2 đợt tổng cộng 16 ngày; phân tích và tổng hợp dữ liệu thực hiện trong năm 2021-2022.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính khoa học, toàn diện và cập nhật, phù hợp với mục tiêu đánh giá tác động và đề xuất giải pháp ứng phó.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xu hướng biến đổi nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình năm tại Quảng Ninh tăng khoảng 0,2°C mỗi thập kỷ từ 1961 đến 2022, với mức tăng nhiệt độ tối cao tuyệt đối năm lên đến 0,3°C/thập kỷ tại một số trạm như Bãi Cháy và Tiên Yên. Dự báo theo kịch bản RCP8.5, nhiệt độ trung bình năm có thể tăng từ 3,4 đến 4,0°C vào cuối thế kỷ 21, cao nhất tại Uông Bí và Tiên Yên.

2. Biến đổi lượng mưa: Lượng mưa trung bình năm có xu hướng tăng, đặc biệt tại các trạm Cô Tô và Cửa Ông với mức tăng lên đến 44,5% theo kịch bản RCP8.5 vào cuối thế kỷ. Lượng mưa mùa đông có xu hướng tăng nhẹ đầu và giữa thế kỷ, giảm nhẹ vào cuối thế kỷ, nhưng mức biến đổi không vượt quá 10%.

3. Mực nước biển dâng: Mực nước biển trung bình tại các trạm hải văn Quảng Ninh tăng khoảng 0,25 cm mỗi năm từ 1961 đến nay, với mức tăng cao nhất tại trạm Cửa Ông (6,38 cm trong giai đoạn 1962-2018). Dự báo mực nước biển dâng có thể đạt từ 53 đến 75 cm vào cuối thế kỷ 21, gây nguy cơ ngập lụt và xói lở bờ biển nghiêm trọng.

4. Ảnh hưởng đến hệ sinh thái ven biển: Các hệ sinh thái rừng ngập mặn, bãi triều, thảm cỏ biển và rạn san hô tại Quảng Ninh chịu tác động mạnh từ BĐKH, đặc biệt là do tăng nhiệt độ nước biển, mực nước biển dâng, đục hóa và xói lở. Đa dạng sinh học có nguy cơ suy giảm, diện tích rừng ngập mặn và thảm cỏ biển giảm do ngập úng và thay đổi độ mặn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các biến đổi khí hậu tại Quảng Ninh là do sự gia tăng nồng độ khí nhà kính toàn cầu, tác động trực tiếp đến nhiệt độ, lượng mưa và mực nước biển. So với các nghiên cứu trên toàn quốc, mức tăng nhiệt độ và lượng mưa tại Quảng Ninh tương đối cao, đặc biệt là ở các khu vực ven biển và đảo, do đặc điểm địa hình và ảnh hưởng của biển Đông.

Các biểu đồ xu hướng nhiệt độ và lượng mưa theo từng trạm khí tượng cho thấy sự khác biệt không đồng đều, phản ánh tính phức tạp của biến đổi khí hậu khu vực. Bản đồ ngập lụt theo kịch bản RCP4.5 cho thấy các vùng rừng ngập mặn và bãi triều có nguy cơ bị thu hẹp diện tích đáng kể, ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ bờ biển và đa dạng sinh học.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tác động của BĐKH đến hệ sinh thái ven biển Quảng Ninh tương đồng với các khu vực ven biển khác ở Đông Nam Á, nhưng có mức độ tổn thương cao hơn do sự phát triển kinh tế và đô thị hóa nhanh. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các giải pháp ứng phó kịp thời nhằm giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ hệ sinh thái ven biển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và cập nhật dữ liệu khí hậu: Thiết lập hệ thống quan trắc khí tượng và thủy văn hiện đại, liên tục cập nhật dữ liệu để theo dõi biến đổi khí hậu và tác động đến hệ sinh thái ven biển. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường Quảng Ninh; Thời gian: 2023-2025.

2. Phát triển và bảo vệ rừng ngập mặn: Thực hiện các chương trình trồng mới và phục hồi rừng ngập mặn tại các khu vực bị suy thoái, đồng thời bảo vệ các vùng rừng hiện có để tăng khả năng chống chịu với nước biển dâng và bão lũ. Chủ thể thực hiện: UBND các huyện ven biển, Ban quản lý rừng phòng hộ; Thời gian: 2023-2030.

3. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm thiên tai và ngập lụt: Áp dụng công nghệ GIS và viễn thám để xây dựng bản đồ nguy cơ ngập lụt, cảnh báo sớm cho cộng đồng dân cư và các cơ quan quản lý nhằm giảm thiểu thiệt hại. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trung tâm Khí tượng Thủy văn; Thời gian: 2023-2026.

4. Nâng cao nhận thức và năng lực cộng đồng: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn về biến đổi khí hậu và bảo vệ hệ sinh thái ven biển cho người dân, đặc biệt là các cộng đồng sống gần bờ biển và cửa sông. Chủ thể thực hiện: Các tổ chức xã hội, trường học, chính quyền địa phương; Thời gian: liên tục từ 2023.

5. Hoàn thiện chính sách và quy hoạch không gian biển: Rà soát, điều chỉnh các quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và không gian biển phù hợp với dự báo biến đổi khí hậu, ưu tiên bảo vệ các hệ sinh thái nhạy cảm. Chủ thể thực hiện: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường; Thời gian: 2023-2028.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và tài nguyên thiên nhiên: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, kế hoạch ứng phó biến đổi khí hậu và bảo vệ hệ sinh thái ven biển tại Quảng Ninh.

2. Các nhà khoa học và nghiên cứu sinh trong lĩnh vực khoa học môi trường và biến đổi khí hậu: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, dữ liệu và phân tích để phát triển các nghiên cứu chuyên sâu hơn về tác động của BĐKH.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư ven biển: Nâng cao nhận thức về tác động của biến đổi khí hậu và tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực phát triển bền vững: Áp dụng các giải pháp và khuyến nghị để giảm thiểu rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu trong hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch và thủy sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến hệ sinh thái ven biển Quảng Ninh?
   Biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ, thay đổi lượng mưa và gây dâng cao mực nước biển, dẫn đến ngập úng, xói lở bờ biển, suy giảm đa dạng sinh học và thu hẹp diện tích các hệ sinh thái như rừng ngập mặn và thảm cỏ biển.

2. Kịch bản RCP4.5 và RCP8.5 khác nhau thế nào trong dự báo biến đổi khí hậu?
   RCP4.5 là kịch bản nồng độ khí nhà kính trung bình thấp, dự báo mức tăng nhiệt độ và lượng mưa vừa phải; RCP8.5 là kịch bản cao, dự báo mức tăng nhiệt độ và lượng mưa lớn hơn, tác động tiêu cực đến hệ sinh thái cũng nghiêm trọng hơn.

3. Các hệ sinh thái nào ở Quảng Ninh chịu tác động mạnh nhất từ biến đổi khí hậu?
   Rừng ngập mặn, thảm cỏ biển, rạn san hô và đầm phá ven biển là những hệ sinh thái chịu tác động mạnh nhất do nhạy cảm với thay đổi nhiệt độ nước biển, mực nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan.

4. Giải pháp nào hiệu quả nhất để bảo vệ hệ sinh thái ven biển trước biến đổi khí hậu?
   Phục hồi và bảo vệ rừng ngập mặn, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao nhận thức cộng đồng và hoàn thiện quy hoạch không gian biển là những giải pháp hiệu quả, giúp tăng khả năng chống chịu và thích ứng của hệ sinh thái.

5. Làm thế nào để cộng đồng dân cư ven biển tham gia ứng phó với biến đổi khí hậu?
   Cộng đồng cần được đào tạo, nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu, tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường, thực hiện các biện pháp thích ứng như xây dựng nhà chống ngập, bảo vệ bờ biển và sử dụng tài nguyên bền vững.

Kết luận

• Nhiệt độ trung bình năm tại Quảng Ninh đã tăng khoảng 0,2°C mỗi thập kỷ và dự báo có thể tăng đến 4°C vào cuối thế kỷ 21 theo kịch bản RCP8.5.
• Lượng mưa năm có xu hướng tăng, đặc biệt tại các trạm ven biển như Cô Tô và Cửa Ông, với mức tăng có thể lên đến 44,5% vào cuối thế kỷ.
• Mực nước biển dâng trung bình khoảng 0,25 cm mỗi năm, gây nguy cơ ngập lụt và xói lở bờ biển nghiêm trọng.
• Các hệ sinh thái ven biển như rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và rạn san hô chịu tác động mạnh từ biến đổi khí hậu, đe dọa đa dạng sinh học và sinh kế cộng đồng.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp giám sát, bảo vệ, phục hồi hệ sinh thái và nâng cao năng lực cộng đồng để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Next steps: Tăng cường nghiên cứu chi tiết về tác động của biến đổi khí hậu đến từng hệ sinh thái cụ thể, phát triển các mô hình dự báo chính xác hơn và xây dựng kế hoạch hành động ứng phó phù hợp cho từng địa phương.

Call-to-action: Các cơ quan quản lý, nhà khoa học và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp ứng phó biến đổi khí hậu, bảo vệ hệ sinh thái ven biển và phát triển bền vững tỉnh Quảng Ninh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN 1. Tình hình biến đổi khí hậu trên Thế giới - Việt Nam và tỉnh Quảng Ninh 1. Tình hình BĐKH trên Thế giới Theo báo cáo đặc biệt về BĐKH lần thứ 5 (AR5) của IPCC [41] , các thông tin về biểu hiện của BĐKH đã được cập nhật. Một số điểm quan trọng về BĐKH đã được đề cập đến trong báo cáo của IPCC [41] như sau: 1.

Nhiệt độ Theo các báo cáo IPCC [41], trong 50 năm gần đây, nhiệt độ trung bình trên đất liền tăng nhanh hơn nhiệt độ bề mặt toàn cầu (Hình 1. Nếu xét trong giai đoạn 2009-2018, nhiệt độ bề mặt đất liền tăng nhanh hơn nhiều so với nhiệt độ bề mặt đại dương, tương ứng với mức tăng là 1,44°C và 0,89°C so với thời kỳ tiền công nghiệp (Hình 1. Nhiệt độ bề mặt toàn cầu quan trắc được giai đoạn 2005-2016 đã tăng khoảng 0,87°C (0,76÷0,98°C) so với thời kì tiền công nghiệp (1850-1900). Đặc biệt trong 10 năm gần đây (2009-2018), mức tăng còn nhanh hơn, đạt 1,06°C (0,95÷1,17°C).

Từ năm 1975 trở lại đây tốc độ tăng trung bình của nhiệt độ bề mặt toàn cầu 0,15÷0,2°C/thập kỷ, riêng bốn thập kỷ gần đây, nhiệt độ bề mặt toàn cầu được ghi nhận là cao nhất trong khoảng thời gian từ 1850 đến nay. Mức biến đổi nhiệt độ trung bình toàn cầu thời kỳ 1850-2018 [41] 3 Hình 1. Mức biến đổi nhiệt độ trung bình năm thời kỳ 1850-2018 [41] Theo công bố của Tổ chức Khí tượng Thế giới năm 2020, những năm nóng kỷ lục liên tiếp đều là những năm gần đây, đặc biệt là những năm trong thập kỷ thứ 2 của thế kỷ 21. Giai đoạn 2010-2019 được ghi nhận là thập kỷ nóng nhất kể từ thời kỳ tiền công nghiệp và 5 năm gần đây được ghi nhận là các năm có nhiệt độ cao nhất trong 140 năm qua.

Trong đó, năm 2019 được ghi nhận là năm thứ 5 liên tiếp nóng nhất trong lịch sử khí hậu, với mức tăng nhiệt độ trung bình năm toàn cầu đạt 1,1°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Lượng mưa Lượng mưa có xu thế tăng ở phần lớn các khu vực trên toàn cầu trong thời kỳ 1901-2018. Trong đó, xu thế tăng/giảm của lượng mưa giai đoạn trước 1950 có mức độ tin cậy thấp hơn giai đoạn sau. Lượng mưa trung bình toàn cầu quan trắc được giai đoạn 1980-2018 có xu thế tăng/giảm rõ ràng hơn so với các giai đoạn khác của thời kỳ 1901-2018, rõ ràng nhất ở các khu vực vĩ độ trung bình, vĩ độ cao, khu vực Trung Á và Đông Nam Á của Bắc bán cầu.

Xu thế giảm xảy ra chủ yếu ở Nam bán cầu như miền Nam Châu Phi, Châu Úc (Hình 1. Biến đổi của lượng mưa năm thời kỳ 1901-2018 [41] 1. Mực nước biển dâng Mực nước biển trung bình toàn cầu (GMSL) đang tăng, với tốc độ ngày càng nhanh trong những thập kỷ gần đây do tốc độ tan băng từ các tảng băng ở Greenland và Nam Cực ngày càng tăng (độ tin cậy rất cao), quá trình tan chảy của các sông băng và sự giãn nở nhiệt của đại dương vẫn tiếp diễn [41]. Mức tăng tổng cộng của GMSL trong giai đoạn 1902-2015 là 0,16 m (0,12÷0,21 m) với xu thế tăng 1,5 mm/ năm (1,1÷1,9 mm/năm).

Tốc độ tăng của GMSL là 3,16 mm/năm (2,8÷3,5 mm/năm) trong giai đoạn 1993- 2015; 3,6 mm/năm (3,1÷4,1 mm/năm) trong giai đoạn 2006–2015, mức tăng cao nhất trong thế kỷ qua (độ tin cậy cao), gấp khoảng 2,5 lần tốc độ trong thời kỳ 1901-1990 là 1,4 mm/năm (0,8÷2,0 mm/năm). 5 Tổng lượng đóng góp của quá trình tan băng ở các cực và các sông băng vào sự dâng lên của mực nước biển khoảng 1,8 mm/năm (1,7÷1,9 mm/năm) trong giai đoạn 2006–2015. Lượng đóng góp này vượt quá lượng đóng góp của hiệu ứng giãn nở nhiệt đại dương 1,4 mm/năm (1,1÷1,7 mm/năm). Các nghiên cứu cho thấy, mực nước biển đang tăng nhanh do băng tan ở cả 2 khu vực Greenland và Nam Cực (mức độ tin cậy rất cao).

Tan băng ở Nam Cực trong giai đoạn 2007-2016 gấp ba lần so với giai đoạn 1997-2006. Đối với Greenland, khối lượng băng tan gấp hai lần trong cùng giai đoạn. Việc băng tan nhanh ở Nam Cực được quan sát thấy ở vùng biển Amundsen ở Tây Nam Cực và ở Wilkes Land, Đông Nam Cực (độ tin cậy rất cao) dẫn đến mực nước biển trung bình toàn cầu dâng cao lên đến vài mét trong những thế kỷ tới. Mực nước biển dâng không đồng đều trên toàn cầu và thay đổi theo khu vực.

Sự khác biệt giữa các khu vực, trong phạm vi ± 30% của mực nước biển dâng trung bình toàn cầu, là kết quả của sự tan băng trên đất liền và các biến đổi trong quá trình ấm lên của đại dương. Sự khác biệt so với giá trị trung bình toàn cầu có thể lớn hơn ở các khu vực có chuyển động thẳng đứng của mặt đất nhanh (bao gồm cả các hoạt động của con người tại địa phương như khai thác nước ngầm) (Hình 1. Xu thế biến đổi mực nước biển trung bình toàn cầu [41] 1. Tình hình BĐKH tại Việt Nam 1.5a Trình bày diễn biến của chuẩn sai nhiệt độ trung bình năm và xu thế của nhiệt độ trong cả thời kỳ 1958-2018 và hai nửa thời kỳ: 1958-1985, 1986-2018 trên quy mô cả nước.

Tính trung bình trên cả nước, nhiệt độ trung bình năm có xu thế tăng 0,89°C/61 năm, trung bình 0,15°C/thập kỷ, ở ngưỡng thấp của mức tăng trung bình toàn cầu, (0,15-0,2°C/thập kỷ trong giai đoạn gần đây, IPCC, 2018). Tuy nhiên, tốc độ tăng rất khác nhau giữa hai nửa thời kỳ, trong 27 năm đầu (1958-1985) tăng 6 rất ít, chỉ 0,15°C, trung bình 0,056°C/thập kỷ; trong 33 năm sau (1986-2018) tăng đến 0,74°C; trung bình 0,22°C/thập kỷ.5b trình bày chuẩn sai nhiệt độ trung bình năm trong các thập kỷ, lần lượt là 3 năm (1958-1960), 5 thập kỷ (1961-1970; 1971-1980; 1981-1990; 1991-2000; 2001-2010) và 8 năm (2011-2018). Nhiệt độ trung bình năm thấp hơn trung bình toàn thời kỳ trong 4 giai đoạn đầu: Khoảng 0,1°C trong 3 năm 1958-1960; 0,3°C trong hai thập kỷ 1961-1970, 1971-1980; 0,1°C trong thập kỷ 1981-1990 và cao hơn trung bình toàn thời kỳ trong 3 giai đoạn sau: Khoảng 0,1°C trong thập kỷ 1991-2000; 0,2°C trong thập kỷ 2001-2010 và 0,4°C vào giai đoạn 2011-2018. Như vậy, mức tăng của nhiệt độ trung bình năm tăng dần theo các thập kỷ, tăng mạnh nhất trong thập kỷ gần đây (2011-2018), đặc biệt, trong những năm gần đây được xem là những năm có nền nhiệt trung bình cả nước cao nhất từ khi có số liệu quan trắc từ năm 1958 đến nay và khoảng trên 30% số trạm trên phạm vi cả nước đã ghi nhận được các kỷ lục về nhiệt độ tối cao ở Việt Nam.

Chuẩn sai nhiệt độ (oC) trung bình năm (a) và nhiều năm (b) trên quy mô cả nước [41] Hình 1.6 trình bày diễn biến của chuẩn sai nhiệt độ trung bình năm trên các trạm ven biển và trạm đảo ở Việt Nam thời kỳ 1958-2018. Nhiệt độ trung bình năm trên các trạm ven biển và trạm đảo có xu thế tăng như xu thế chung của cả nước với mức tăng 0,67°C trong giai đoạn 1958-2018, trung bình 0,11°C mỗi thập kỷ, nhiệt độ trung bình năm trên các đảo và ven biển tăng chậm hơn so với trung bình toàn Việt Nam.3 trình bày phân bố không gian của mức tăng nhiệt độ trung bình năm trên cả nước giai đoạn 1958-2018. Theo đó, nhiệt độ trung bình năm có xu thế tăng trên hầu hết các trạm, riêng trạm Huế có xu thế giảm. Mức tăng nhiệt độ trên cả nước phổ biến từ 0,4 đến 1,6°C trong 61 năm, trên các vùng núi nằm sâu trong đất liền (Tây Bắc, Tây Nguyên) tăng nhanh hơn trên vùng Đông Bắc, vùng đồng bằng ven biển và hải đảo.

Chuẩn sai nhiệt độ trung bình năm (oC) đối với các trạm ven biển và hải đảo ở Việt Nam giai đoạn 1958-2018 [41] Hình 1. Thay đổi nhiệt độ trung bình năm giai đoạn 1958-2018 [41] 8 1. Lượng mưa Lượng mưa năm Trong giai đoạn 1958-2018, lượng mưa năm tính trung bình cho cả nước có xu thế tăng nhẹ, với mức tăng 2,1% trong 61 năm. Lượng mưa năm có xu thế giảm ở phần lớn diện tích phía Bắc và phần phía Tây của Tây Nguyên và có xu thế tăng ở phần lớn diện tích phía Nam, nhiều nhất ở Nam Trung Bộ (Hình 1.

Lượng mưa các mùa Tính cho từng vùng khí hậu, lượng mưa các mùa có xu thế tăng trên hầu hết các mùa và tăng nhiều nhất vào mùa đông, riêng đối với mùa thu, hè có xu thế giảm ở các vùng khí hậu phía Bắc (Bảng 1. Thay đổi lượng mưa năm (%) thời kỳ 1958-2018 [41] Bảng 1. Thay đổi lượng mưa (%) các vùng khí hậu giai đoạn 1958-2018 Khu vực Đông Xuân Hè Thu Tây Bắc 41,4 9,9 -4,3 -17,3 Đông Bắc 34,3 -0,7 1,4 -16,0 Đồng bằng Bắc Bộ 13,8 2,7 -0,9 -27,1 Bắc Trung Bộ 16,8 13,3 8,6 -12,1 Nam Trung Bộ 82,2 23,0 8,9 11,3 Tây Nguyên 40,3 14,6 0,5 7,4 Nam Bộ 97,4 7,5 2,5 3,8 9 1. Mực nước biển dâng Phân tích số liệu vệ tinh cho thấy, xu thế biến đổi của mực nước trung bình trên toàn Biển Đông trong giai đoạn 1993 - 2018 tăng 4,1 mm/năm.

Khu vực có mức độ gia tăng mực nước biển lớn nhất là khu vực giữa Biển Đông (110°E-114°E và 12°N-16°N) với giá trị 7,2 mm/ năm. Khu vực có mức tăng thấp hơn là ở phía Đông Bắc (phía Tây đảo Luzon) và khu vực quần đảo Trường Sa. Mực nước biển ven bờ Việt Nam có xu thế tăng mạnh nhất từ Quảng Ngãi đến Bình Thuận với mức tăng là 4,2÷5,8 mm/năm. Mực nước có xu thế tăng chậm hơn ở các tỉnh từ TP.

Hồ Chí Minh đến Trà Vinh với mức tăng là 2,2÷2,5 mm/ năm. Mực nước trung bình toàn dải ven biển Việt Nam biến đổi với tốc độ khoảng 3,6 mm/ năm (Hình 1. Xu thế biến đổi mực nước biển từ số liệu vệ tinh trên Biển Đông [41] 1. Tình hình BĐKH tại tỉnh Quảng Ninh trong những năm gần đây 1.

Sự biến đổi về nhiệt độ a. Nhiệt độ trung bình năm Trong thời kỳ từ năm 1961 đến nay, nhiệt độ không khí trung bình năm ở tỉnh Quảng Ninh thể hiện xu hướng tăng, nhiệt độ năm 1961 trung bình tại các trạm là 22,5oC, nhiệt độ năm 2018 trung bình tại các trạm là 23,6oC, với tốc độ tăng phổ biến ở ngưỡng xấp xỉ 0,2oC/thập kỷ trong đó mức tăng ở trạm Bãi Cháy cao nhất, các trạm khác có tốc độ tăng nhiệt độ khá tương đương. Xu hướng tại các trạm đều thỏa mãn mức ý nghĩa 5% (hình 1. Xu hướng biến đổi tuyến tính của nhiệt độ không khí trung bình năm (oC) tại các trạm khí tượng tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 1961 đến 2022 Bảng 1.