Nghiên Cứu Bệnh Đạo Ôn Hại Lúa Xuân 2016 Ở Vùng Chương Mỹ - Hà Nội

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu bệnh đạo ôn hại lúa xuân năm 2016 ở vùng chương mỹ hà nội và biện pháp phòng, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Tuệ
• Người hướng dẫn: TS. Trần Nguyễn Hà
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu bệnh đạo ôn hại lúa xuân năm 2016 ở vùng Chương Mỹ - Hà Nội và biện pháp phòng trừ bệnh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục bảng
• Danh mục hình
• Trích yếu luận văn
• Mục đích, yêu cầu
• 1. Chương 1: Tổng quan tài liệu
• 1.1. Lịch sử phát hiện và nghiên cứu bệnh đạo ôn
• 1.2. Phân loại và đặt tên
• 1.3. Triệu chứng bệnh
• 1.3.1. Triệu chứng bệnh trên lá
• 1.3.2. Triệu chứng vết bệnh trên cổ lá
• 1.3.3. Triệu chứng vết bệnh trên đốt thân
• 1.3.4. Triệu chứng vết bệnh trên cổ bông lúa
• 1.4. Hình thái nấm
• 1.5. Phương thức lan truyền
• 1.6. Sinh thái bệnh đạo ôn
• 1.6.1. Ẩm độ đất và ẩm độ không khí
• 1.6.2. Ánh sáng mặt trời
• 1.6.3. Các yếu tố dinh dưỡng
• 1.6.4. Khả năng nhiễm đạo ôn của lúa ở từng vùng sinh thái
• 1.6.5. Ảnh hưởng của chế độ nước, mật độ và thời vụ
• 1.7. Khái quát chung
• 1.8. Các nòi nấm thể đột biến
• 1.9. Cách đặt tên mẫu đơn bào tử
• 1.10. Phân tích dòng vô tính
• 1.11. Biến dị của nấm Pyricularia oryzae Cav
• 1.11.1. Biến động quần thể nấm
• 1.11.2. Biến dị độc tính nấm
• 1.11.3. Nguyên nhân biến dị
• 1.12. Tính kháng bệnh của lúa
• 1.12.1. Phân loại tính kháng bệnh đạo ôn
• 1.12.2. Các thành phần xác định tính kháng ngang
• 1.12.3. Tính kháng đạo ôn qua các giai đoạn sinh trưởng, sinh thực của lúa
• 1.12.4. Phương pháp đánh giá tính kháng bệnh
• 1.12.4.1. Phương pháp lây nhiễm nhân tạo
• 1.12.4.2. Kiểu vết bệnh
• 1.12.4.3. Các bảng phân cấp đánh giá tính kháng bệnh
• 1.12.5. Cơ chế của tính kháng bệnh
• 1.12.6. Di truyền tính kháng đạo ôn của lúa
• 1.12.7. Mối quan hệ giữa lúa và nấm Pyricularia oryzae cav
• 1.12.8. Chọn tạo giống kháng bền bệnh đạo ôn
• 1.13. Vi sinh vật đối kháng nấm đạo ôn
• 1.14. Phòng trừ bệnh đạo ôn
• 2. Chương 2: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Nguồn nấm Pyricularia oryzae Cav
• 2.1.2. Các hoá chất và các nguyên vật liệu khác dùng trong thí nghiệm
• 2.1.2.1. Thuốc trừ nấm
• 2.1.2.2. Các loại môi trường nhân tạo để nuôi cấy và phân lập nấm Pyricularia oryzae Cav
• 2.1.2.3. Các dụng cụ thí nghiệm
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Điều tra thành phần và mức độ phổ biến của một số bệnh chính trên lúa xuân 2016
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp điều tra bệnh
• 2.3.2. Phương pháp thu thập mẫu bệnh
• 2.3.3. Phương pháp phân lập nấm P. oryzae
• 2.3.4. Phương pháp nuôi cấy nấm trên môi trường nhân tạo
• 2.3.5. Phương pháp đo kích thước bào tử nấm và đếm tỷ lệ nảy mầm của bào tử nấm
• 2.3.6. Phương pháp lây bệnh nhân tạo
• 2.3.7. Phương pháp xác định mã số chủng sinh lý nấm P. oryzae
• 2.3.8. Phương pháp xác định hiệu lực của thuốc
• 2.3.9. Phương pháp xử lý thống kê
• 3. Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 3.1. Thành phần bệnh hại lúa tại huyện Chương Mỹ - Hà Nội
• 3.2. Kết quả điều tra tình hình bệnh đạo ôn trên lúa vụ xuân 2016 tại huyện Chương Mỹ - Hà Nội
• 3.2.1. Diễn biến bệnh đạo ôn trên một số giống trồng lúa trồng đại trà vụ Xuân năm 2016 tại huyện Chương Mỹ - Hà Nội
• 3.2.2. Diễn biến của bệnh đạo ôn trên giống lúa Bắc thơm và Nếp thơm 16 canh tác hữu cơ trong vụ Xuân năm 2016 tại xã Đồng Phú – Chương Mỹ - Hà Nội
• 3.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái kỹ thuật đến bệnh đạo ôn
• 3.3.1. Ảnh hưởng của chân đất đến bệnh đạo ôn trên giống TBR225
• 3.3.2. Ảnh hưởng của việc rút cạn nước ở giai đoạn lúa đẻ nhánh đối với sự phát sinh, phát triển bệnh đạo ôn trên giống TBR225
• 3.3.3. Ảnh hưởng của nền phân đạm đối với bệnh đạo ôn trên giống TBR225
• 3.3.4. Ảnh hưởng của thời vụ đến bệnh đạo ôn trên giống TBR225
• 3.3.5. Ảnh hưởng của mật độ cấy đến bệnh đạo ôn trên giống lúa TBR225
• 3.4. Nghiên cứu đặc điểm của một số mẫu phân lập nấm P. oryzae gây bênh đạo ôn trên lúa
• 3.4.1. Kết quả đo kích thước bào tử nấm P. oryzae
• 3.4.2. Kết quả nghiên cứu khả năng nảy mầm của bào tử nấm P. oryzae
• 3.4.3. Kết quả nghiên cứu khả năng phát triển của tản nấm P.oryzae trên một số môi trường
• 3.4.4. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của pH đến sự phát triển của nấm P. oryzae trên môi trường PSA
• 3.4.5. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển tản nấm P. oryzae trên môi trường PSA
• 3.4.6. Khả năng lây bệnh nhân tạo của nấm trên một số giống lúa
• 3.4.7. Kết quả xác định mã số chủng sinh lý của một số mẫu phân lập nấm P. oryzae
• 3.5. Khảo sát hiệu lực của thuốc đối với nấm P. oryzae trên môi trường nhân tạo và đối với bênh đạo ôn trên lúa
• 3.5.1. Ảnh hưởng của thuốc Amistar top 325SC đến khả năng phát triển của nấm P. oryzae trên môi trường PSA
• 4. Chương 4: Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Bệnh Đạo Ôn Lúa Xuân 2016 Tại Hà Nội

Bệnh đạo ôn là một trong những bệnh hại nguy hiểm nhất trên lúa, gây ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng lúa gạo. Tại Việt Nam, bệnh đạo ôn đã được biết đến từ lâu và gây ra nhiều đợt dịch lớn, gây thiệt hại không nhỏ cho người nông dân. Nghiên cứu về bệnh đạo ôn hại lúa là rất quan trọng để tìm ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả, đảm bảo an ninh lương thực. Đặc biệt, việc nghiên cứu các đặc điểm phát sinh, phát triển của bệnh trong điều kiện cụ thể của từng vùng, từng vụ là rất cần thiết. Nghiên cứu này tập trung vào bệnh đạo ôn lúa xuân 2016 tại huyện Chương Mỹ, Hà Nội, nhằm đưa ra những giải pháp phù hợp với điều kiện địa phương.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu bệnh đạo ôn trên lúa

Nghiên cứu bệnh đạo ôn giúp hiểu rõ hơn về tác nhân gây bệnh, cơ chế lây lan và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh. Từ đó, có thể xây dựng các biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại về năng suất và chất lượng lúa. Các nghiên cứu cũng giúp chọn tạo ra các giống lúa kháng bệnh đạo ôn, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành lúa gạo.

1.2. Mục tiêu của nghiên cứu tại Chương Mỹ Hà Nội

Nghiên cứu này nhằm mục tiêu điều tra thành phần bệnh hại lúa, nghiên cứu đặc điểm phát sinh, phát triển của bệnh đạo ôn hại lúa xuân 2016 tại huyện Chương Mỹ, Hà Nội. Đồng thời, khảo sát hiệu lực của một số loại thuốc trừ bệnh đạo ôn để đưa ra các khuyến cáo phòng trừ bệnh hiệu quả cho người nông dân.

II. Thực Trạng Bệnh Đạo Ôn Hại Lúa Xuân 2016 ở Chương Mỹ

Huyện Chương Mỹ, Hà Nội là một vùng trồng lúa quan trọng, với diện tích gieo trồng hàng vụ khoảng 9150 ha. Tuy nhiên, theo trạm BVTV huyện, hàng năm có khoảng 91 ha bị nhiễm bệnh đạo ôn, gây thiệt hại đến năng suất và phẩm chất lúa. Tình hình bệnh đạo ôn diễn biến phức tạp, đòi hỏi phải có những nghiên cứu cụ thể để đưa ra các giải pháp phòng trừ hiệu quả. Các yếu tố như giống lúa, kỹ thuật canh tác, thời tiết, và điều kiện đất đai đều có ảnh hưởng đến sự phát sinh và phát triển của bệnh.

2.1. Mức độ thiệt hại do bệnh đạo ôn gây ra tại Chương Mỹ

Bệnh đạo ôn gây thiệt hại đáng kể đến năng suất và phẩm chất lúa tại huyện Chương Mỹ. Theo thống kê, hàng năm có khoảng 91 ha lúa bị nhiễm bệnh, ảnh hưởng đến thu nhập của người nông dân. Việc phòng trừ bệnh đạo ôn là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành nông nghiệp địa phương.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh đạo ôn

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh đạo ôn, bao gồm giống lúa, kỹ thuật canh tác, thời tiết và điều kiện đất đai. Các giống lúa nhiễm bệnh thường dễ bị tấn công bởi nấm bệnh, trong khi các giống lúa kháng bệnh có khả năng chống chịu tốt hơn. Kỹ thuật canh tác như mật độ cấy, chế độ phân bón, và quản lý nước cũng có ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Bệnh Đạo Ôn Hại Lúa Tại Chương Mỹ

Nghiên cứu bệnh đạo ôn tại Chương Mỹ được thực hiện bằng các phương pháp điều tra, thu thập mẫu bệnh, phân lập nấm, và lây bệnh nhân tạo. Các mẫu bệnh được thu thập từ đồng ruộng, sau đó được phân lập và nuôi cấy trên môi trường nhân tạo để xác định đặc điểm sinh học của nấm gây bệnh. Phương pháp lây bệnh nhân tạo được sử dụng để đánh giá khả năng gây bệnh của các chủng nấm khác nhau trên các giống lúa khác nhau. Ngoài ra, nghiên cứu cũng khảo sát hiệu lực của một số loại thuốc trừ bệnh đạo ôn trên môi trường nhân tạo và trên đồng ruộng.

3.1. Quy trình thu thập và phân lập nấm gây bệnh đạo ôn

Quy trình thu thập mẫu bệnh được thực hiện bằng cách chọn các cây lúa có triệu chứng bệnh đạo ôn trên đồng ruộng. Các mẫu bệnh được bảo quản và vận chuyển về phòng thí nghiệm để phân lập nấm. Nấm được phân lập bằng cách cấy các mẫu bệnh lên môi trường nhân tạo và theo dõi sự phát triển của nấm.

3.2. Đánh giá hiệu lực của thuốc trừ bệnh đạo ôn

Hiệu lực của thuốc trừ bệnh đạo ôn được đánh giá bằng cách phun thuốc lên các cây lúa bị nhiễm bệnh và theo dõi sự phát triển của bệnh. Hiệu quả của thuốc được đánh giá dựa trên tỷ lệ bệnh giảm và năng suất lúa tăng lên. Các loại thuốc khác nhau được so sánh để xác định loại thuốc có hiệu quả cao nhất.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Nấm Bệnh Đạo Ôn ở Chương Mỹ

Nghiên cứu đã xác định được các đặc điểm sinh học của nấm Pyricularia oryzae, tác nhân gây bệnh đạo ôn trên lúa tại Chương Mỹ. Các kết quả cho thấy nấm có khả năng phát triển tốt trên môi trường PSA, pH7, ở nhiệt độ 25°C. Các mẫu phân lập nấm khác nhau có khả năng gây bệnh khác nhau trên các giống lúa khác nhau. Mẫu phân lập Q5 phát triển mạnh nhất trên tất cả các môi trường nuôi cấy, trong khi mẫu phân lập KD phát triển yếu nhất. Các kết quả này cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng các biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả.

4.1. Đặc điểm sinh học của nấm Pyricularia oryzae

Nấm Pyricularia oryzae có khả năng phát triển tốt trên môi trường PSA, pH7, ở nhiệt độ 25°C. Nấm tạo ra các bào tử có khả năng lây lan nhanh chóng trong điều kiện thời tiết thuận lợi. Các bào tử nấm có thể tồn tại trong đất và trên tàn dư cây trồng, gây bệnh cho các vụ lúa sau.

4.2. Khả năng gây bệnh của các chủng nấm khác nhau

Các chủng nấm Pyricularia oryzae khác nhau có khả năng gây bệnh khác nhau trên các giống lúa khác nhau. Một số chủng nấm có khả năng gây bệnh mạnh trên các giống lúa nhiễm bệnh, trong khi một số chủng nấm khác có khả năng gây bệnh yếu hơn. Việc xác định chủng sinh lý của nấm giúp lựa chọn các biện pháp phòng trừ bệnh phù hợp.

V. Biện Pháp Phòng Trừ Bệnh Đạo Ôn Hiệu Quả Cho Lúa Xuân

Để phòng trừ bệnh đạo ôn hiệu quả cho lúa xuân, cần áp dụng các biện pháp tổng hợp, bao gồm sử dụng giống kháng bệnh, kỹ thuật canh tác hợp lý, và sử dụng thuốc trừ bệnh khi cần thiết. Việc sử dụng giống kháng bệnh là biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả và bền vững nhất. Kỹ thuật canh tác hợp lý như mật độ cấy vừa phải, chế độ phân bón cân đối, và quản lý nước tốt cũng giúp giảm thiểu sự phát triển của bệnh. Khi bệnh phát triển mạnh, cần sử dụng thuốc trừ bệnh đạo ôn theo khuyến cáo của cơ quan chuyên môn.

5.1. Sử dụng giống lúa kháng bệnh đạo ôn

Việc sử dụng giống lúa kháng bệnh đạo ôn là biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả và bền vững nhất. Các giống lúa kháng bệnh có khả năng chống chịu tốt với nấm bệnh, giảm thiểu sự phát triển của bệnh và giảm thiểu việc sử dụng thuốc trừ bệnh.

5.2. Kỹ thuật canh tác hợp lý để phòng trừ bệnh

Kỹ thuật canh tác hợp lý như mật độ cấy vừa phải, chế độ phân bón cân đối, và quản lý nước tốt cũng giúp giảm thiểu sự phát triển của bệnh đạo ôn. Mật độ cấy quá dày tạo điều kiện cho bệnh phát triển, trong khi chế độ phân bón không cân đối làm cây lúa yếu và dễ bị bệnh tấn công.

VI. Kết Luận và Khuyến Nghị Về Bệnh Đạo Ôn Lúa Xuân 2016

Nghiên cứu bệnh đạo ôn hại lúa xuân 2016 tại Chương Mỹ đã cung cấp những thông tin quan trọng về đặc điểm phát sinh, phát triển của bệnh và hiệu quả của một số biện pháp phòng trừ. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc sử dụng giống kháng bệnh, kỹ thuật canh tác hợp lý, và sử dụng thuốc trừ bệnh khi cần thiết là những biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả. Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các biện pháp phòng trừ bệnh bền vững và thân thiện với môi trường. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, tập huấn cho người nông dân về các biện pháp phòng trừ bệnh đạo ôn hiệu quả.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu chính

Nghiên cứu đã xác định được các đặc điểm sinh học của nấm Pyricularia oryzae, tác nhân gây bệnh đạo ôn trên lúa tại Chương Mỹ. Các kết quả cho thấy việc sử dụng giống kháng bệnh, kỹ thuật canh tác hợp lý, và sử dụng thuốc trừ bệnh khi cần thiết là những biện pháp phòng trừ bệnh hiệu quả.

6.2. Khuyến nghị cho người trồng lúa tại Chương Mỹ

Khuyến nghị người trồng lúa tại Chương Mỹ nên sử dụng giống lúa kháng bệnh đạo ôn, áp dụng kỹ thuật canh tác hợp lý, và sử dụng thuốc trừ bệnh đạo ôn theo khuyến cáo của cơ quan chuyên môn. Cần thường xuyên kiểm tra đồng ruộng để phát hiện sớm bệnh và có biện pháp phòng trừ kịp thời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất lúa gạo giữ vai trò trụ cột trong bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và vị thế xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Theo thống kê của ngành nông nghiệp, năm 2015 Việt Nam xuất khẩu 6,59 triệu tấn gạo với giá trị kim ngạch đạt trên 2,8 tỷ USD. Tuy nhiên, năng suất lúa luôn đối mặt với rủi ro dịch bệnh nghiêm trọng, trong đó bệnh đạo ôn do nấm Pyricularia oryzae Cavara gây ra là một trong những mối đe dọa hàng đầu. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) ước tính thiệt hại năng suất lúa do bệnh đạo ôn gây ra hàng năm dao động trung bình từ 0,7% đến 17,5%, cá biệt tại các vùng bùng phát dịch nặng có thể làm suy giảm tới 80% sản lượng thu hoạch.

Huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội có tổng diện tích đất nông nghiệp đạt 14.032,65 ha, với diện tích gieo cấy lúa hàng vụ duy trì khoảng 9.150 ha. Mặc dù là vựa lúa trọng điểm phía Tây Nam thủ đô, số liệu từ cơ quan bảo vệ thực vật địa phương ghi nhận trung bình mỗi vụ xuân có khoảng 91 ha lúa bị nhiễm đạo ôn ở các mức độ khác nhau, đe dọa trực tiếp đến chất lượng nông sản và hiệu quả kinh tế của nông hộ.

Nghiên cứu được triển khai trong vụ lúa xuân năm 2016 nhằm đánh giá toàn diện cơ cấu bệnh hại, quy luật phát sinh và phát triển của bệnh đạo ôn trên các giống lúa đại trà và mô hình canh tác hữu cơ. Đồng thời, công trình xác định đặc tính sinh học của nấm gây bệnh, nhận diện nòi sinh lý và khảo nghiệm hiệu lực của các biện pháp phòng trừ hóa học và canh tác tiên tiến, cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp giảm thiểu tỷ lệ bệnh hại xuống dưới ngưỡng gây hại kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thuyết "Gen đối gen" (Gene-for-gene hypothesis) của Flor (1956) và mô hình khóa định thụ thể của Takahashi (1965), khẳng định tính tương tác đặc hiệu giữa các gen kháng (Pi-genes) ở cây lúa và các gen độc lực tương ứng của nấm ký sinh. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp lý thuyết tính kháng ngang và tính kháng dọc của Van der Plank (1982) cùng giả thuyết "Loại trừ dòng" (Lineage exclusion) của Zeigler (1993) trong việc quản lý tính biến dị của nấm đạo ôn.

Các khái niệm học thuật cốt lõi được vận hành trong nghiên cứu gồm:

• Tỷ lệ bệnh (TLB - %): Chỉ số đo lường tần suất xuất hiện cá thể hoặc bộ phận cây bị nhiễm nấm trên tổng số mẫu điều tra.
• Chỉ số bệnh (CSB - %): Thước đo phản ánh mức độ bệnh và cường độ gây hại tích lũy theo thang phân cấp tiêu chuẩn.
• Hiện tượng dị nhân (Heterokaryosis) và quá trình giới tính đối ứng (Parasexualism): Cơ chế giải thích sự tái tổ hợp di truyền vô tính làm phát sinh nòi sinh lý mới của nấm Pyricularia oryzae với tần suất đột biến tự nhiên từ 10^-6 đến 10^-8.
• Tính kháng đồng ruộng (Field resistance): Khả năng hạn chế tốc độ lây lan và kích thước vết bệnh của quần thể cây ký chủ trong điều kiện tự nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua các đợt điều tra thực địa trong suốt vụ xuân năm 2016 (từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2016) trên địa bàn huyện Chương Mỹ. Cỡ mẫu điều tra tuân thủ Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-166:2014/BNNPTNT: trên mỗi giống lúa và loại chân đất, tiến hành chọn 3 ruộng đại diện; mỗi ruộng bố trí 5 điểm điều tra theo đường chéo góc; mỗi điểm quan sát 10 khóm liên tiếp (tương ứng 50 khóm/ruộng, mỗi khóm chọn ngẫu nhiên 1 dảnh). Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên có hệ thống được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện sinh thái cao nhất và loại bỏ sai số cục bộ do vi địa hình.

Quy trình phân lập và nghiên cứu sinh học nấm Pyricularia oryzae áp dụng phương pháp cấy đơn bào tử bằng kim thủy tinh từ mẫu bệnh lá thu thập tại 4 xã (Phú Nghĩa, Lam Điền, Thụy Hương, Trường Yên). Nấm được nuôi cấy trên các môi trường nhân tạo gồm PSA, PDA, Cám-Agar và WA. Kích thước và sức sống của bào tử được đo đếm trên 30 bào tử/mẫu dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 40X (hệ số 2,5 µm/vạch). Thí nghiệm giám định nòi sinh lý sử dụng bộ 12 giống lúa chỉ thị chuẩn quốc tế của Nhật Bản (Shin 2, Aishi-asahi, Ishikari-shiroke, Kanto 51, Tsuyuake, Fukunishiki, Yashiromochi, Pi no. 4, Toride 1, K60, BL1, K59) với nồng độ dịch bào tử lây nhiễm chuẩn hóa 10^5 bào tử/ml.

Hiệu lực ức chế nấm và phòng trừ bệnh của các loại thuốc (Amistar Top 325SC, Hibim 31WP, Vista 72.5WP) được đánh giá thông qua công thức Abbott trong phòng thí nghiệm/nhà lưới và công thức Henderson-Tilton ngoài đồng ruộng (theo Tiêu chuẩn ngành 10TCN 157-92). Toàn bộ dữ liệu số lượng được xử lý thống kê bằng phần mềm IRRISTAT 5.0 và Microsoft Excel để bảo đảm độ tin cậy toán học ở mức ý nghĩa 95%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Điều tra thành phần dịch hại vụ xuân năm 2016 tại Chương Mỹ đã ghi nhận 6 bệnh hại chính: bệnh đốm sọc vi khuẩn gây hại nặng nhất (TLB > 10%), tiếp đến là bệnh khô vằn và đạo ôn (TLB từ 5% đến 10%), trong khi đốm nâu, bạc lá và lem lép hạt xuất hiện ở mức độ nhẹ (TLB < 5%).

Diễn biến bệnh đạo ôn trên 8 giống lúa đại trà cho thấy sự phân hóa kháng nhiễm rõ rệt:

• Giống Nếp Lang Liêu bị hại nặng nhất với TLB đạt đỉnh 15,8% và CSB 4,4% ở giai đoạn trước trỗ;
• Giống TBR225 đạt đỉnh bệnh ở giai đoạn làm đòng với TLB 15,6% và CSB 4,1%;
• Giống Bắc Thơm 7 có TLB cao nhất trước trỗ đạt 15,4% và CSB 3,5%;
• Nhóm giống Khang Dân 18 (TLB 4,6%, CSB 2,5%) và Q5 (TLB 5,9%, CSB 1,5%) thể hiện mức độ nhiễm nhẹ;
• Hai giống Thiên Ưu và TH3-5 thể hiện tính kháng hoàn toàn với TLB và CSB đều duy trì ở mức 0% xuyên suốt vụ mùa.

Mô hình canh tác lúa hữu cơ quy mô 70 ha tại xã Đồng Phú (sử dụng 200 kg phân hữu cơ ủ vôi/sào) giúp trì hoãn thời gian phát sinh bệnh đến tận giai đoạn làm đòng. Tỷ lệ bệnh trên Bắc Thơm 7 hữu cơ chỉ đạt tối đa 10,6% (CSB 2,2%) và Nếp Thơm 16 hữu cơ đạt 12,1% (CSB 2,4%), thấp hơn đáng kể so với canh tác vô cơ truyền thống, đồng thời mang lại năng suất ổn định 150 kg/sào mà không cần sử dụng bất kỳ loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học nào.

Khảo sát điều kiện sinh thái và kỹ thuật canh tác trên giống TBR225 chứng minh: cấy trên chân đất vàn, áp dụng biện pháp rút cạn nước ở giai đoạn đẻ nhánh, bón phân đạm urê ở mức hợp lý 83,3 kg/ha, duy trì mật độ cấy 25-30 khóm/m2 và bố trí thời vụ ở trà xuân muộn giúp hạn chế tối đa sự phát sinh và gây hại của nấm đạo ôn.

Trong phòng thí nghiệm và nhà lưới, môi trường PSA tại nhiệt độ 25°C và pH 7,0 là điều kiện tối ưu nhất cho sự phát triển của tản nấm. Về giải pháp hóa học, Amistar Top 325SC (hoạt chất Azoxystrobin 200g/l + Difenoconazole 125g/l) ở liều lượng 500 ml/ha đạt hiệu lực trừ bệnh ngoài đồng ruộng vượt trội sau 5, 10 và 15 ngày so với Hibim 31WP (500 g/ha) và Vista 72.5WP (500 g/ha). Đặc biệt, phun thuốc phòng ngừa trước khi lây nhiễm 1 ngày cho hiệu lực kiểm soát cao hơn rõ rệt so với phun trừ sau khi vết bệnh đã hình thành.

Thảo luận kết quả

Diễn biến bệnh đạo ôn vụ xuân năm 2016 xuất hiện muộn hơn quy luật thông thường do điều kiện thời tiết đầu vụ khô hanh. Bệnh chỉ bùng phát mạnh từ giai đoạn làm đòng đến trỗ khi độ ẩm không khí vượt 85% kết hợp nhiệt độ duy trì 24-28°C. Việc bón thừa phân đạm urê làm giảm quá trình silic hóa vách tế bào biểu bì lá, kích thích tích lũy hàm lượng axit amin tự do và đạm hòa tan, biến mô lá thành môi trường dinh dưỡng lý tưởng cho ống mầm của nấm xâm nhiễm. Ngược lại, kỹ thuật rút nước phơi ruộng giai đoạn đẻ nhánh giúp điều hòa nhiệt độ đất, tăng cường độ thông thoáng và thúc đẩy rễ hấp thu silic hòa tan.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các công bố quốc tế của Ou (1985) và Bonman (1986) về dịch tễ học nấm Pyricularia oryzae. So sánh với các nghiên cứu của Nguyễn Thị Phong Lan và cộng sự (2015) tại Đồng bằng sông Cửu Long, công trình tại Chương Mỹ tái khẳng định vai trò sống còn của việc chuyển đổi cơ cấu giống kháng và áp dụng IPM tổng hợp.

Dữ liệu thực nghiệm của luận văn có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua các biểu đồ đường thể hiện động thái tăng trưởng đường kính tản nấm trên 4 loại môi trường từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 8, biểu đồ cột so sánh chỉ số bệnh giữa các mức phân bón đạm, và bảng đối chiếu đa biến biểu thị hiệu lực ức chế nấm của các hoạt chất trừ bệnh qua các khoảng thời gian khảo nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

• Cơ cấu lại bộ giống lúa theo hướng kháng bệnh: Chủ động thay thế các giống nhiễm nặng như Nếp Lang Liêu, TBR225 và Bắc Thơm 7 tại các vùng trũng thấp bằng các giống có tính kháng cao như Thiên Ưu và TH3-5; đặt mục tiêu giảm tỷ lệ diện tích gieo cấy giống mẫn cảm xuống dưới 20% toàn huyện trong niên vụ 2017-2018; chủ thể thực hiện là Phòng Nông nghiệp và PTNT phối hợp cùng Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật huyện Chương Mỹ.
• Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật canh tác đồng ruộng: Điều chỉnh mật độ cấy tối ưu từ 25 đến 30 khóm/m2, khống chế lượng phân đạm urê bón ở mức 80 - 83,3 kg/ha kết hợp tăng cường bón lót phân chuồng hoai mục và bổ sung phân bón chứa silic; áp dụng nghiêm ngặt kỹ thuật rút cạn nước phơi ruộng khi lúa đẻ nhánh rộ nhằm hạ thấp chỉ số bệnh đạo ôn lá xuống dưới 2,0%; thực hiện định kỳ hàng vụ bởi các Hợp tác xã nông nghiệp và hộ nông dân.
• Nhân rộng mô hình canh tác lúa hữu cơ bền vững: Mở rộng quy mô sản xuất lúa hữu cơ từ 70 ha hiện tại lên 200 ha tại xã Đồng Phú và các xã phụ cận giai đoạn 2017-2020; duy trì công thức bón lót 200 kg phân gà/chim cút ủ vôi bột cho mỗi sào; hướng dẫn nông dân ứng dụng các chế phẩm sinh học đối kháng bản địa; chủ trì thực hiện bởi Trung tâm Khuyến nông Hà Nội và UBND huyện Chương Mỹ.
• Ứng dụng quy trình phòng trừ hóa học dự phòng đúng thời điểm: Chỉ đạo phun phòng chủ động bằng thuốc Amistar Top 325SC liều lượng 500 ml/ha ở thời điểm 5-7 ngày trước khi lúa trỗ bông trên các diện tích gieo cấy giống mẫn cảm, thay vì phun dập dịch thụ động; target metric là đạt hiệu lực bảo vệ cổ bông trên 85% và giảm thiểu 30% lượng thuốc bảo vệ thực vật xả ra môi trường; hướng dẫn chuyên môn bởi cán bộ bảo vệ thực vật cơ sở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Nông học: Tài liệu cung cấp quy trình chuẩn hóa về phân lập đơn bào tử, kỹ thuật lây bệnh nhân tạo trong nhà lưới, phương pháp định danh chủng sinh lý bằng bộ giống chỉ thị quốc tế và phương pháp xử lý số liệu sinh học bằng IRRISTAT.
• Cán bộ quản lý nông nghiệp và chuyên viên Chi cục Trồng trọt & Bảo vệ thực vật: Nghiên cứu là cơ sở thực tiễn để xây dựng hệ thống dự tính dự báo dịch hại lúa vụ xuân, tham mưu cơ cấu mùa vụ, chỉ đạo kỹ thuật gieo cấy cho vùng Đồng bằng sông Hồng và lập kế hoạch ứng phó rủi ro dịch bệnh cấp huyện/tỉnh.
• Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật và phân bón nông nghiệp: Cung cấp dữ liệu thử nghiệm thực địa chuẩn xác về hiệu lực sinh học của các hoạt chất trừ nấm (Azoxystrobin, Difenoconazole, Tricyclazole), hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ khảo nghiệm và xây dựng giải pháp kỹ thuật thương mại cho các sản phẩm nông dược.
• Ban quản trị Hợp tác xã nông nghiệp và nông dân nòng cốt sản xuất lúa chất lượng cao: Luận văn mang đến cẩm nang kỹ thuật thực hành về kiểm soát bệnh bằng điều tiết nước, cân đối phân đạm - silic và quy trình nhân rộng mô hình canh tác lúa hữu cơ an toàn sinh học.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao bệnh đạo ôn vụ xuân năm 2016 tại Chương Mỹ lại phát sinh muộn hơn so với các năm trước? Quy luật phát sinh muộn bắt nguồn từ diễn biến thời tiết đầu vụ xuân 2016 có nền nhiệt độ thấp và khô hạn kéo dài, không thuận lợi cho nấm P. oryzae nảy mầm. Bệnh chỉ bùng phát mạnh vào giai đoạn làm đòng đến trỗ (tháng 4 - tháng 5) khi độ ẩm không khí vượt 85% và nhiệt độ đạt ngưỡng tối thích 24-28°C.

2. Canh tác lúa hữu cơ tại xã Đồng Phú có khả năng kiểm soát bệnh đạo ôn như thế nào? Thực nghiệm trên 70 ha tại Đồng Phú chứng minh lúa hữu cơ bón 200 kg phân chuồng ủ vôi/sào chỉ nhiễm đạo ôn nhẹ ở giai đoạn làm đòng (CSB Bắc Thơm 7 là 2,2%; Nếp Thơm 16 là 2,4%). Cây lúa phát triển cứng cáp tự nhiên, đạt năng suất 150 kg/sào mà hoàn toàn không cần phun thuốc hóa học.

3. Yếu tố kỹ thuật canh tác nào tác động mạnh nhất đến mức độ nhiễm bệnh của giống TBR225? Liều lượng phân đạm urê và chế độ nước là hai yếu tố chi phối mạnh nhất. Bón đạm vượt ngưỡng 83,3 kg/ha làm tăng chỉ số bệnh do ức chế silic hóa tế bào, trong khi kỹ thuật rút cạn nước ở giai đoạn đẻ nhánh giúp giảm độ ẩm tán lá, hạn chế tối đa sự lây lan của bào tử nấm.

4. Vì sao Amistar Top 325SC thể hiện hiệu lực trừ nấm vượt trội hơn Hibim 31WP và Vista 72.5WP? Thuốc Amistar Top 325SC kết hợp hai hoạt chất Azoxystrobin (200g/l) và Difenoconazole (125g/l), tạo cơ chế tác động kép vừa ức chế chuỗi hô hấp ty thể vừa ngăn cản sinh tổng hợp ergosterol màng tế bào nấm. Thuốc có khả năng nội hấp mạnh, duy trì hiệu lực kéo dài 15 ngày sau phun ở liều 500 ml/ha.

5. Tại sao việc phun thuốc phòng ngừa trước khi nhiễm bệnh lại đạt hiệu quả cao hơn phun trừ sau khi phát bệnh? Phun thuốc phòng ngừa trước 1 ngày tạo ra lớp màng hoạt chất ngăn chặn bào tử nấm nảy mầm và hình thành đĩa áp bám (appressorium). Khi nấm đã xâm nhập sâu vào mô nhu mô lá, việc dập dịch đòi hỏi nồng độ cao hơn và hiệu lực ức chế sợi nấm giảm từ 20% đến 30% so với xử lý phòng bệnh chủ động.

Kết luận

• Tổng kết cơ cấu dịch hại: Đã giám định 6 đối tượng bệnh chính trên lúa xuân Chương Mỹ, xác định bệnh đạo ôn và đốm sọc vi khuẩn là hai nguyên nhân chủ yếu gây rủi ro năng suất.
• Phân nhóm tính kháng giống lúa: Đánh giá tính nhiễm nặng trên Nếp Lang Liêu, TBR225, Bắc Thơm 7; khẳng định tính kháng vượt trội của Thiên Ưu và TH3-5 với tỷ lệ bệnh duy trì 0%.
• Khẳng định giá trị mô hình hữu cơ: Chứng minh mô hình 70 ha lúa hữu cơ tại Đồng Phú giúp hạn chế tối đa bệnh hại tự nhiên và bảo đảm năng suất ổn định 150 kg/sào.
• Chuẩn hóa thông số sinh học nấm: Xác lập điều kiện tối ưu nuôi cấy P. oryzae trên môi trường PSA ở nhiệt độ 25°C và pH 7,0; phân tích đặc tính sinh trưởng của 4 mẫu phân lập nấm bản địa.
• Xác lập giải pháp hóa học tối ưu: Khẳng định hiệu lực dập dịch và phòng ngừa vượt trội của Amistar Top 325SC (500 ml/ha), đặc biệt khi phun đón đầu trước giai đoạn xâm nhiễm.

Đóng góp lớn nhất của công trình là xây dựng thành công cơ sở dữ liệu dịch tễ học và gói giải pháp quản lý bệnh đạo ôn tích hợp, kết hợp hài hòa giữa cơ cấu giống kháng, kỹ thuật thâm canh và phòng trừ sinh học/hóa học cho vùng lúa xuân Hà Nội. Trong giai đoạn 2017-2020, các địa phương cần tiếp tục mở rộng điều tra biến động nòi sinh lý của nấm và hoàn thiện quy trình canh tác hữu cơ trên diện rộng. Các nhà quản lý nông nghiệp, cán bộ khuyến nông và bà con nông dân hãy chủ động áp dụng ngay các khuyến nghị kỹ thuật từ luận văn để bảo vệ mùa màng thắng lợi và hướng tới nền nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cây lúa (Oryza sativa L.) là cây trồng có lịch sử trồng trọt lâu đời nhất, được gieo trồng ở tất cả các châu lục nhưng tập trung chủ yếu ở Châu Á - chiếm gần 90% diện tích. Trong lúa gạo có mặt đầy đủ các chất dinh dưỡng như tinh bột, protein, lipit, vitamin…Vì vậy, khoảng 40% dân số thế giới coi lúa gạo là nguồn lương thực chính. Tổ chức dinh dưỡng Quốc tế đã gọi “Hạt gạo là hạt của sự sống”. Tại kỳ họp thứ 57 thường niên của Hội đồng Liên hiệp Quốc đã chọn năm 2004 là năm lúa gạo Quốc tế với khẩu hiệu “cây Lúa là cuộc sống”.

Cây lúa là cây trồng chính ở nước ta, là cây trồng cung cấp nguồn lương thực chính và xuất khẩu hàng năm. Trong năm 2015 nước ta đã xuất khẩu được 6,59 triệu tấn gạo thu về trên 2,8 tỷ USD (về sản lượng đứng thứ 3 trên thế giới về xuất khẩu gạo sau Ấn Độ và Thái Lan) (http://iasvn.org/homepage/Tinh-hinh-xuat- khau-gao-nam-2015-va-du-bao-nam-2016-7883. Tuy nhiên năng suất lúa gạo vẫn bấp bênh với nhiều nguyên nhân trong đó dịch hại là nguyên nhân thường xuyên và đe dọa mạnh mẽ đến năng suất và sản lượng lúa gạo. Bệnh đạo ôn là một trong những bệnh hại trên lúa nguy hiểm đã được phát hiện và nghiên cứu từ lâu trên thế giới.

Theo ước tính của FAO thiệt hại do bệnh đạo ôn gây ra hàng năm gây giảm năng suất lúa trung bình từ 0,7-17,5%, những nơi bệnh nặng có thể làm giảm năng suất tới 80% (Bonman et al. Mỗi năm làm thế giới mất một lượng lúa đủ để nuôi sống 60 triệu người - một ước tính khá khiêm tốn. Chúng đặc biệt gây hại mạnh ở các quốc gia nóng ẩm như Việt Nam, Thái Lan và Philippines. Công tác nghiên cứu bệnh đạo ôn đã được tiến hành từ lâu trên thế giới và cả tại Việt Nam, đã có nhiều kết quả nghiên cứu cơ bản và ứng dụng phục vụ hiệu quả cho sản xuất.

Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm là cơ quan nghiên cứu và chọn tạo giống có uy tín, đã cho ra đời nhiều giống cây trồng tốt và được sản xuất chấp nhận trong đó có những giống lúa kháng bệnh đạo ôn, năng suất và phẩm chất tốt: CH3, CH133, Xuân số 2, HYT102 … 1 Tuy vậy thực tế diễn biến bệnh đạo ôn rất phức tạp cũng như thành phần giống lúa rất đa dạng tại các vùng khiến công tác chỉ đạo và chủ động phòng chống bệnh còn kém hiệu quả. Chương Mỹ có tổng diện tích đất toàn huyện là 23.240,92 ha, trong đó nhóm đất nông nghiệp là 14.032,65 ha; hàng vụ có diện tích gieo trồng lúa khoảng 9150 ha. Theo trạm BVTV huyện vụ xuân hàng năm có khoảng 91 ha bị nhiễm bệnh đạo ôn gây thiệt hại đến năng suất, phẩm chất lúa và ảnh hưởng đến môi trường. Xuất phát từ những vấn đề trên, được sự phân công của Bộ môn Bệnh cây, Khoa Nông học học viện Nông nghiệp Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của TS Trần Nguyễn Hà, chúng tôi tiến hành nghiên cứu, thực hiện đề tài: “Nghiên cứu bệnh đạo ôn hại lúa xuân năm 2016 ở vùng Chương Mỹ - Hà Nội và biện pháp phòng trừ bệnh”.

MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU 1. Mục đích Điều tra thành phần bệnh hại lúa, nghiên cứu đặc điểm phát sinh, phát triển của bệnh đạo ôn hại lúa xuân 2016 ở vùng Chương Mỹ - Hà Nội và khảo sát hiệu lực của một số loại thuốc trừ bệnh phòng trừ bệnh đạo ôn lúa. Yêu cầu - Điều tra tình hình và diễn biến của bệnh trên đồng ruộng vụ xuân 2016; - Xác định ảnh hưởng của một số yếu tố giống, kỹ thuật chăm sóc đến sự phát sinh, phát triển của bệnh đạo ôn tại huyện Chương Mỹ - Hà Nội vụ xuân 2016; - Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của nấm gây bệnh đạo ôn; - Xác định chủng sinh lý của một số mẫu nấm gây bệnh đạo ôn; - Xác định hiệu lực của một số thuốc trừ bệnh đối với bệnh đạo ôn trên lúa ngoài đồng ruộng. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

LỊCH SỬ PHÁT HIỆN VÀ NGHIÊN CỨU BỆNH ĐẠO ÔN Bệnh đạo ôn do nấm Pyricularia oryzae Cavara (Pyricularia grisea Sacc) gây ra có lịch sử nghiên cứu lâu đời nhất trong các bệnh hại lúa. Từ nhiều thế kỷ trước bệnh đã được quan sát thấy ở các nước châu Á như Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Quốc, các nước vùng Trung Á, Tây Á; ở Bắc Mỹ, Nam Mỹ, quần đảo Antin; ở châu Âu: Ý, Bungari, Rummani, Bồ Đào Nha, Liên Xô,… Đến những năm 1560 bệnh đã được phát hiện chính thức ở Ý (Lê Lương Tề, 1988). Sau đó bệnh được phát hiện ở Trung Quốc năm 1637, Nhật Bản năm 1760, Mỹ năm 1906, Ấn Độ năm 1913. Cho đến nay bệnh đạo ôn đã được ghi nhận có mặt và gây hại ở trên 85 quốc gia trên thế giới bao gồm Châu Á, Châu Mỹ, Châu Âu, Châu Phi… Tại Việt Nam bệnh đạo ôn đã được biết đến từ lâu với tên gọi là bệnh “tiêm lụi”, bệnh “cháy lá lúa”.

Fivincens (1921) đã thấy bệnh xuất hiện trên lúa ở các tỉnh phía Nam. Sau đó Roger (1951) cũng đã thấy bệnh xuất hiện ở các tỉnh phía Bắc. Các đợt dịch đạo ôn có xu hướng gây hại ngày càng mạnh trên quy mô diện tích ngày một lớn. Vụ đông xuân năm 1979 có trên 15.000 ha lúa bị nhiễm đạo ôn, vụ xuân 1981 là trên 40.000 ha lúa bị nhiễm bệnh đạo ôn, vụ chiêm xuân 1982 có trên 80.000 ha lúa bị nhiễm bệnh đạo ôn, vụ chiêm xuân 1985 có trên 160.000 ha lúa bị nhiễm bệnh đạo ôn, vụ đông xuân 1986 có 119.977 ha lúa bị nhiễm bệnh đạo ôn (trong đó nhiều vùng bị nhiễm nặng là Nghệ Tĩnh, Thái Bình, Hà Nam Ninh và Hải Phòng…).000 ha lúa bị nhiễm bệnh đạo ôn, trong đó có trên 10% diện tích nhiễm nặng, trên 20.000 ha lúa nhiễm đạo ôn ở mức trung bình.

Cá biệt có một số nơi bệnh đạo ôn cổ bông tới 60-70%. Bệnh đạo ôn tái phát hàng năm và gây hại trên diện rộng, đến năm 1995 các giống IR50404, OM269-65 và một số giống khác bị nhiễm bệnh ở hầu hết các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long với trên 200.000 ha, mức thiệt hại chung từ 10-15%. 3 Năm 2001 diện tích nhiễm bệnh đạo ôn lá là 336.370 ha, chiếm khoảng 4,56% diện tích gieo cấy, trong đó diện tích nhiễm nặng là 5.790 ha, diện tích bị lụi là 62,4 ha. Trong vụ đông xuân bệnh gây hại nặng cục bộ trên một số giống lúa nhiễm như nếp, DT13, IR17494, IR38, IR3820, Q5… ở một số tỉnh như Thừa Thiên Huế, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thái Bình và một vài tỉnh khác thuộc đồng bằng Bắc Bộ.

Bệnh đạo ôn lá ở các tỉnh miền trung khoảng 7. Tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long bệnh phát sinh trên diện rộng, diện tích nhiễm là 199. Diện tích nhiễm đạo ôn cổ bông khoảng 91.760 ha, trong đó diện tích nhiễm nặng là 4.930 ha, diện tích bị giảm trên 70% năng suất không đáng kể. Ở các tỉnh phía Bắc bệnh hại chủ yếu trên các giống Q5, DT10, Khâm Dục.

Ở các tỉnh khu 4 và miền Trung bệnh hại chủ yếu ở Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng. Ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long trong vụ đông xuân có 46.000 ha nhiễm bệnh đạo ôn cổ bông (Cục bảo vệ thực vật, 2002). Năm 2002 diện tích nhiễm bệnh đạo ôn lá khoảng 208.399 ha, trong đó diện tích nhiễm nặng là 3.915 ha, diện tích bị lụi không đáng kể. Bệnh gây hại nặng hơn ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.

Ở các tỉnh phía Bắc, bệnh phát sinh cục bộ và gây hại chủ yếu trên lúa đông xuân ở các giống lúa IR17494, IR38, IR1820, Q5… Tại các tỉnh miền Nam, diện tích nhiễm bệnh toàn vùng là 169.138 ha, trong đó diện tích bị nhiễm nặng 1. Diện tích nhiễm bệnh đạo ôn cổ bông của cả nước là 42.684 ha, trong đó diện tích nhiễm nặng là 1. Năm 2003 diện tích nhiễm đạo ôn lá là 265.216 ha trong đó diện tích nhiễm nặng là 1.532 ha, diện tích bị lụi không đáng kể. Bệnh gây hại chủ yếu ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.

Tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long diện phân bố của bệnh tương đối rộng, diện tích nhiễm bệnh của toàn vùng là 254. Diện tích nhiễm bệnh đạo ôn cổ bông của cả nước là 25.715 ha, trong đó diện tích bị nhiễm nặng là 166 ha (Cục bảo vệ thực vật, 2004). Năm 2004, diện tích nhiễm đạo ôn lá là 225.870 ha trong đó diện tích nhiễm nặng là 5.716 ha, diện tích bị lụi không đáng kể. Diện tích nhiễm bệnh đạo ôn cổ bông là 40.470 ha, diện tích nhiễm nặng là 1.

Năm 2005, diện tích nhiễm đạo ôn lá là 196.947 ha, trong đó diện tích nhiễm nặng là 10. Bệnh gây hại nặng hơn ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu 4 Long. Diện tích nhiễm đạo ôn cổ bông là 24.455 ha, trong đó diện tích nhiễm nặng là 1.711 ha lúa bị nhiễm đạo ôn lá trong đó có 10.312 ha bị nhiễm nặng tập trung chủ yếu ở các tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long. Diện tích nhiễm đạo ôn cổ bông của cả nước là 39.552 ha, trong đó, diện tích nhiễm nặng là 1.350 ha và diện tích bị giảm năng suất trên 70% là 33 ha (Cục bảo vệ thực vật, 2007).

PHÂN LOẠI VÀ ĐẶT TÊN Theo Ou (1983), nấm đạo ôn lúa thuộc loài Magnaporthe oryzae, chi Magnaporthe, họ Magnaporthaceae, bộ Magnaporthales, lớp Sordariomyces, ngành Ascomycota (nấm túi). Ở giai đoạn sinh sản vô tính nấm đạo ôn được xếp vào họ Moniliaceae, bộ Moniliales, lớp Deuteromycetes (nấm bất toàn). Dạng chuyên hóa của nấm theo loài cây ký chủ như nấm trên cây Brachiaria mutica được gọi là P. Nấm đạo ôn được gọi bằng một số tên gọi khác nhau.

Do nấm chỉ tồn tại ở dạng phát triển không hoàn toàn trong điều kiện tự nhiên nên được Saccardo đặt tên đầu tiên năm 1880 là Pyricularia grisea. Năm 1891 Cavara mô tả Pyricularia trên cây lúa và đặt tên khác là Pyricularia oryzae Cavara, cho rằng nấm P. oryzae phân biệt với P. grisea mà Saccardo mô tả.

Tuy nhiên, về sau nhiều nhà khoa học nhận thấy hai loại nấm trên không khác biệt với nhau (Ou, 1985). Hebert (1971), phát hiện dạng phát triển hoàn toàn của nấm và Barr (1977) đã đặt tên nấm là Magnaporthe grisea (Rossman et al. Cho đến nay mặc dù tranh luận về tên gọi chính thức nấm đạo ôn chưa kết thúc nhưng P. grisea là tên đặt trước tiên (Leung and Taga, 1988).

TRIỆU CHỨNG BỆNH 2. Triệu chứng bệnh trên lá Vết bệnh trên lá mạ lúc đầu hình bầu dục nhỏ, sau tạo thành hình thoi nhỏ màu nâu hồng hoặc nâu vàng, khi bệnh nặng cây mạ có thể héo khô và chết.