Luận văn thạc sĩ về bản đồ nhạy cảm với trượt lở tại thành phố Bắc Cạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chuyên ngành kỹ thuật xây dựng công trình thủy nghiên cứu xây dựng bản đồ nhạy cảm với trượt lở, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đỗ Văn Vững
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thể Việt
• Trường học: Đại học Thủy lợi
• Đề tài: Nghiên cứu bản đồ nhạy cảm trượt lở tại thành phố Bắc Cạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bắc Kạn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TRƯỢT LỞ ĐẤT VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRƯỢT LỞ
• 1.1. Tổng quan về trượt lở
• 1.2. Phân loại trượt lở. Tình hình trượt lở đất trên Thế giới và Việt Nam
• 1.3. Hiện trạng trượt lở và nghiên cứu trượt lở ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHƯƠNG PHÁP CHỈ SỐ THỐNG KÊ TRONG XÂY DỰNG BẢN ĐỒ NHẠY CẢM VỚI TRƯỢT LỞ ĐẤT
• 2.1. Các phương pháp nghiên cứu trượt lở phổ biến
• 2.2. Tổng quan một số phương pháp phân vùng nguy cơ trượt lở đất đá
• 2.3. Cơ sở lý thuyết của phương pháp Chỉ số thống kê
• 3. CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG MÔ HÌNH CHỈ SỐ THỐNG KÊ THÀNH LẬP BẢN ĐỒ NHẠY CẢM VỚI TRƯỢT LỞ VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG TRƯỢT LỞ MÁI DỐC, THÀNH PHỐ BẮC KẠN
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên thành phố Bắc Kạn
• 3.1.1. Đặc điểm địa hình - địa mạo
• 3.1.2. Đặc điểm cấu tạo địa chất
• 3.1.3. Đặc điểm vỏ phong hóa và tính chất của đất đá
• 3.1.4. Đặc điểm chế độ thủy văn
• 3.1.5. Đặc điểm khí hậu
• 3.1.6. Đặc điểm kinh tế xã hội thành phố Bắc Kạn
• 3.1.6.1. Đặc điểm phát triển đô thị
• 3.1.6.2. Đặc điểm dân cư
• 3.1.6.3. Giao thông vận tải
• 3.2. Ứng dụng phương pháp Chỉ số thống kê trong xây dựng bản đồ nhạy cảm với trượt lở đất khu vực thành phố Bắc Kạn
• 3.3. Đánh giá vai trò của các nhân tố chính tác động đến quá trình trượt lở ở thành phố Bắc Kạn và xây dựng bản đồ
• 3.3.1. Hiện trạng trượt lở
• 3.3.2. Tác nhân địa chất thạch học
• 3.3.3. Tác nhân địa mạo
• 3.3.4. Tác nhân vi phong hóa
• 3.3.5. Tác nhân địa chất công trình
• 3.3.6. Tác nhân hiện trạng sử dụng đất
• 3.3.7. Tác nhân địa hình
• 3.3.8. Quan hệ giữa khả năng trượt lở với các nhân tố gây trượt
• 3.4. Xây dựng bản đồ phân vùng nhạy cảm với trượt lở thành phố Bắc Kạn
• 3.4.1. Bản đồ chỉ số nhạy cảm với trượt lở
• 3.4.2. Xây dựng bản đồ phân vùng nhạy cảm với trượt lở
• 3.4.3. Đánh giá mức độ chính xác của mô hình Chỉ số thống kê trong xây dựng bản đồ nhạy cảm với trượt lở
• 3.5. Đề xuất biện pháp phòng chống trượt lở mái dốc thành phố Bắc Kạn
• 3.5.1. Công trình điều tiết dòng chảy nước bề mặt
• 3.5.2. Sử dụng các biện pháp công trình kiên cố
• 3.5.3. Một số công trình đã thực hiện tại thành phố Bắc Kạn
• 3.5.3.1. Công trình: Kè chống xói Na Pục, xã Giáo Hiệu, huyện Pác Nặm
• 3.5.3.2. Khắc phục sạt lở tại khu dân cư và Ủy ban nhân dân xã Xuất Hóa, thị xã Bắc Kạn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu về trượt lở đất tại thành phố Bắc Kạn không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang tính thực tiễn cao. Thành phố Bắc Kạn, với địa hình chủ yếu là đồi núi, thường xuyên phải đối mặt với các hiện tượng trượt lở do mưa lớn, đặc biệt trong mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 8 hàng năm. Những hiện tượng này không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn đe dọa đến tính mạng của người dân. Việc xây dựng bản đồ nhạy cảm với trượt lở là cần thiết để quản lý và phòng ngừa rủi ro thiên tai trong khu vực. Các yếu tố như điều kiện địa chất, khí hậu, và hoạt động của con người đều ảnh hưởng đến khả năng xảy ra trượt lở. Do đó, nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố nguy cơ và xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

II. Mục đích của đề tài

Mục đích chính của nghiên cứu là xây dựng bản đồ nhạy cảm với trượt lở cho khu vực thành phố Bắc Kạn. Cụ thể, nghiên cứu hướng đến ba mục tiêu: (1) Phân tích tổng quan các phương pháp khảo sát và phân vùng trượt lở; (2) Làm sáng tỏ hiện trạng trượt lở và mối tương quan của nó với các yếu tố môi trường địa chất; (3) Xây dựng bản đồ nhạy cảm với trượt lở cho khu vực thành phố Bắc Kạn. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin hữu ích cho công tác quản lý rủi ro thiên tai mà còn phục vụ cho việc phát triển bền vững của thành phố.

III. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận trực tiếp và gián tiếp để thu thập thông tin về nguyên nhân gây ra trượt lở tại thành phố Bắc Kạn. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc phân tích dữ liệu địa hình, địa chất, khí tượng và các sự cố trượt lở đã xảy ra. Hệ thống thông tin địa lý (GIS) được áp dụng để đánh giá mối tương quan giữa các yếu tố môi trường và hoạt động trượt lở. Mô hình chỉ số thống kê được sử dụng để xác định mức độ nhạy cảm với trượt lở dựa trên các yếu tố như địa chất, địa mạo và điều kiện khí hậu. Phương pháp này cho phép xác định các khu vực có nguy cơ cao và xây dựng bản đồ phân vùng nhạy cảm một cách chính xác.

IV. Kết quả đạt được

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng bản đồ nhạy cảm với trượt lở đã được xây dựng với độ chính xác cao, giúp xác định rõ các khu vực có nguy cơ trượt lở cao tại thành phố Bắc Kạn. Nghiên cứu đã nắm bắt được đặc điểm trượt lở trong khu vực, đồng thời chỉ ra các yếu tố chính tác động đến quá trình này. Việc sử dụng phần mềm ArcGIS đã hỗ trợ tốt trong việc phân tích và chồng lớp dữ liệu, từ đó đưa ra các giải pháp công trình phòng chống trượt lở hiệu quả. Các biện pháp này không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại do trượt lở gây ra mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về rủi ro thiên tai.

V. Đề xuất biện pháp phòng chống trượt lở

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số biện pháp phòng chống trượt lở đã được đề xuất. Các giải pháp này bao gồm việc xây dựng các công trình kiên cố nhằm ổn định mái dốc, cải thiện hệ thống thoát nước để giảm thiểu tác động của mưa lớn, và tăng cường công tác quản lý đất đai. Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức cộng đồng về các biện pháp phòng ngừa cũng rất quan trọng. Cần tổ chức các chương trình tập huấn và tuyên truyền để người dân hiểu rõ hơn về nguy cơ trượt lở và các biện pháp ứng phó kịp thời. Những biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ tài sản và tính mạng của người dân mà còn góp phần phát triển bền vững cho thành phố Bắc Kạn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trượt lở đất là một trong những tai biến thiên nhiên phổ biến và gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản trên toàn cầu. Theo thống kê của Ngân Hàng Thế Giới, diện tích đất bị trượt lở lên tới khoảng 3.7 triệu km², ảnh hưởng đến gần 300 triệu người, chiếm khoảng 5% dân số thế giới. Tại Việt Nam, đặc biệt ở các vùng miền núi phía Bắc như thành phố Bắc Kạn, trượt lở đất diễn ra thường xuyên, nhất là trong mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 8, gây thiệt hại lớn về kinh tế và đe dọa an toàn cộng đồng. Thành phố Bắc Kạn với địa hình đồi núi phức tạp, mật độ dân cư tập trung dọc các tuyến giao thông và khu dân cư có thu nhập thấp, là khu vực có nguy cơ trượt lở cao.

Mục tiêu chính của luận văn là xây dựng bản đồ nhạy cảm với trượt lở đất cho khu vực thành phố Bắc Kạn, nhằm hỗ trợ công tác dự báo, phòng chống và giảm thiểu thiệt hại do trượt lở gây ra. Cụ thể, nghiên cứu tập trung phân tích tổng quan các phương pháp khảo sát, đánh giá hiện trạng trượt lở và mối tương quan với các yếu tố môi trường địa chất, đồng thời ứng dụng mô hình chỉ số thống kê kết hợp công nghệ GIS để xây dựng bản đồ phân vùng nhạy cảm. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ địa bàn thành phố Bắc Kạn, với dữ liệu thu thập từ các đợt khảo sát thực địa và các nguồn tài liệu khoa học trong giai đoạn gần đây.

Việc xây dựng bản đồ nhạy cảm trượt lở không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang tính thực tiễn cao, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro thiên tai, bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững tại khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về trượt lở đất, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết về các yếu tố hình thành và phát triển trượt lở đất: Trượt lở đất phát sinh do sự kết hợp của các yếu tố điều kiện (cấu trúc địa chất, địa hình, thạch học) và nguyên nhân (mưa lớn, động đất, hoạt động nhân sinh). Các yếu tố này tương tác phức tạp, tạo thành hệ thống nhân tố trượt lở đất.
• Phân loại trượt lở theo Varnes (1984): Bao gồm các kiểu trượt xoay, trượt tịnh tiến, trượt hỗn hợp, với đặc điểm vận động và hình thái mặt trượt khác nhau, giúp phân tích và dự báo chính xác hơn.
• Mô hình chỉ số thống kê (Statistical Index Method): Phương pháp này sử dụng dữ liệu hiện trạng trượt lở và các lớp dữ liệu môi trường để tính toán trọng số ảnh hưởng của từng yếu tố, từ đó xây dựng bản đồ nhạy cảm với trượt lở. Mô hình được phát triển bởi Van Westen (1997) và ứng dụng trong môi trường GIS, cho phép đánh giá định lượng mức độ nhạy cảm của từng khu vực.

Các khái niệm chính bao gồm: nhạy cảm với trượt lở, phân vùng nguy cơ, chỉ số thống kê, GIS, và các yếu tố địa chất - địa hình - thủy văn ảnh hưởng đến trượt lở.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm: dữ liệu khảo sát thực địa do tác giả thu thập trong hai đợt khảo sát tại thành phố Bắc Kạn, dữ liệu địa hình, địa chất, khí tượng thủy văn, sử dụng đất từ các cơ quan chuyên ngành và các nghiên cứu trước đây. Tổng cỡ mẫu dữ liệu không gian bao phủ toàn bộ khu vực nghiên cứu với độ phân giải phù hợp cho phân tích GIS.

Phương pháp phân tích chính là mô hình chỉ số thống kê kết hợp công nghệ GIS. Các bước thực hiện gồm:

1. Phân lớp các yếu tố tác động như địa chất thạch học, địa mạo, độ dốc, vỏ phong hóa, lượng mưa, sử dụng đất.
2. Tính mật độ trượt lở trong từng lớp yếu tố và toàn vùng.
3. Tính toán trọng số (logarit tỷ lệ mật độ trượt trong lớp trên mật độ trượt toàn vùng) theo công thức của Van Westen.
4. Chồng lớp các bản đồ trọng số để xây dựng bản đồ nhạy cảm với trượt lở.
5. Kiểm định độ chính xác mô hình bằng so sánh với dữ liệu hiện trạng trượt lở thực tế.

Timeline nghiên cứu kéo dài khoảng 12 tháng, bao gồm thu thập dữ liệu, xử lý, phân tích và xây dựng bản đồ, cùng với đề xuất giải pháp phòng chống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm trượt lở tại thành phố Bắc Kạn: Trượt lở chủ yếu xảy ra ở các taluy dốc cao trên đoạn quốc lộ 3 phía Nam thành phố, với độ dốc mái taluy thường lớn hơn 45°, chiều cao taluy trên 4m. Mưa lớn trên 180mm trong một đợt được xác định là ngưỡng gây mất ổn định mái dốc. Các kiểu trượt phổ biến là trượt xoay và trượt hỗn hợp, với khối trượt có thể tích từ vài trăm đến hàng nghìn mét khối.

2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng: Địa chất thạch học và địa mạo là hai yếu tố quyết định lớn nhất đến khả năng trượt lở, chiếm tỷ trọng trọng số lần lượt khoảng 30% và 25% trong mô hình. Các yếu tố khác như vỏ phong hóa, độ dốc, mật độ nứt nẻ cũng đóng vai trò quan trọng với trọng số từ 10-15%.

3. Bản đồ nhạy cảm với trượt lở: Kết quả bản đồ phân vùng cho thấy khoảng 20% diện tích thành phố Bắc Kạn thuộc vùng có nhạy cảm cao với trượt lở, tập trung chủ yếu dọc các tuyến giao thông và khu dân cư ven đồi núi. Vùng nhạy cảm trung bình chiếm khoảng 35%, còn lại là vùng nhạy cảm thấp.

4. Độ chính xác mô hình: So sánh với dữ liệu hiện trạng trượt lở thực tế, mô hình chỉ số thống kê đạt độ chính xác dự báo khoảng 85%, thể hiện qua biểu đồ ROC và bảng phân tích chéo. Điều này khẳng định tính khả thi và hiệu quả của phương pháp trong điều kiện nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của trượt lở tại Bắc Kạn là sự kết hợp giữa điều kiện địa chất yếu, địa hình dốc và tác động của mưa lớn kéo dài trong mùa mưa. Hoạt động nhân sinh như đào đắp taluy, xây dựng không có biện pháp chống trượt cũng làm tăng nguy cơ mất ổn định. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trước đây về trượt lở tại các vùng núi phía Bắc Việt Nam, đồng thời bổ sung chi tiết về phân bố không gian và mức độ nhạy cảm.

Việc ứng dụng mô hình chỉ số thống kê kết hợp GIS cho phép xử lý khối lượng lớn dữ liệu đa dạng, phân tích định lượng các yếu tố ảnh hưởng và xây dựng bản đồ nhạy cảm có độ chính xác cao. So với các phương pháp truyền thống như phân tích địa mạo chủ quan hay mô hình địa kỹ thuật phức tạp, phương pháp này có ưu điểm về tính linh hoạt, dễ áp dụng và khả năng mở rộng cho các khu vực khác.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ trọng số các yếu tố, bản đồ phân vùng nhạy cảm, biểu đồ so sánh độ chính xác mô hình, giúp minh họa rõ ràng các phát hiện và hỗ trợ công tác ra quyết định.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và cảnh báo sớm: Thiết lập hệ thống giám sát mưa và chuyển động đất đá tại các vùng nhạy cảm cao, đặc biệt dọc quốc lộ 3 và khu dân cư ven đồi. Mục tiêu giảm thiểu thiệt hại do trượt lở trong mùa mưa, thực hiện trong vòng 1-2 năm, do chính quyền địa phương phối hợp với các cơ quan khí tượng thủy văn.

2. Xây dựng và cải tạo công trình chống trượt: Áp dụng các biện pháp kỹ thuật như kè chống xói, gia cố taluy bằng bê tông cốt thép, hệ thống thoát nước mặt và ngầm. Ưu tiên các vị trí có nguy cơ cao đã được xác định trong bản đồ nhạy cảm. Thời gian thực hiện 3-5 năm, do ngành giao thông và xây dựng chủ trì.

3. Quản lý sử dụng đất hợp lý: Hạn chế xây dựng nhà ở và công trình tại các khu vực nhạy cảm cao, quy hoạch lại các khu dân cư hiện hữu để giảm áp lực lên mái dốc. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về rủi ro trượt lở. Thực hiện liên tục, phối hợp giữa chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội.

4. Nghiên cứu và cập nhật bản đồ nhạy cảm định kỳ: Thu thập dữ liệu mới, cập nhật mô hình dự báo để phản ánh chính xác tình hình biến đổi môi trường và tác động nhân sinh. Định kỳ 3-5 năm, do các viện nghiên cứu và trường đại học thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý thiên tai và phòng chống lụt bão: Sử dụng bản đồ nhạy cảm để lập kế hoạch ứng phó, cảnh báo sớm và phân bổ nguồn lực hiệu quả.

2. Các nhà quy hoạch đô thị và xây dựng: Áp dụng kết quả nghiên cứu trong quy hoạch phát triển bền vững, lựa chọn vị trí xây dựng an toàn, thiết kế công trình chống trượt.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành địa chất, địa kỹ thuật, môi trường: Tham khảo phương pháp luận, mô hình phân tích và dữ liệu thực tế để phát triển nghiên cứu chuyên sâu.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội tại vùng núi: Nâng cao nhận thức về nguy cơ trượt lở, tham gia các hoạt động phòng chống và giảm thiểu rủi ro thiên tai.

Câu hỏi thường gặp

1. Bản đồ nhạy cảm với trượt lở là gì?
   Bản đồ này thể hiện mức độ dễ bị ảnh hưởng bởi trượt lở đất của từng khu vực dựa trên các yếu tố địa chất, địa hình và môi trường. Ví dụ, vùng có độ dốc lớn, đất yếu và mưa nhiều sẽ có nhạy cảm cao.

2. Phương pháp chỉ số thống kê có ưu điểm gì?
   Phương pháp này cho phép đánh giá định lượng mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố, dễ dàng tích hợp dữ liệu đa dạng trong GIS và có độ chính xác dự báo cao, phù hợp với các khu vực có dữ liệu hiện trạng trượt lở đầy đủ.

3. Tại sao trượt lở thường xảy ra nhiều vào mùa mưa?
   Mưa lớn làm tăng áp lực nước lỗ rỗng trong đất, giảm sức kháng cắt của vật liệu, đồng thời làm tăng trọng lượng khối đất đá trên mái dốc, dẫn đến mất cân bằng lực và gây trượt.

4. Có thể áp dụng mô hình này cho các khu vực khác không?
   Có thể, nhưng cần thu thập dữ liệu đặc thù của khu vực đó và hiệu chỉnh mô hình phù hợp với điều kiện địa chất, khí hậu và hoạt động nhân sinh riêng biệt.

5. Làm thế nào để giảm thiểu rủi ro trượt lở tại các khu dân cư?
   Ngoài xây dựng công trình kỹ thuật, cần quản lý sử dụng đất hợp lý, nâng cao nhận thức cộng đồng, giám sát và cảnh báo sớm, đồng thời quy hoạch phát triển bền vững.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công bản đồ nhạy cảm với trượt lở đất cho thành phố Bắc Kạn, dựa trên mô hình chỉ số thống kê kết hợp GIS với độ chính xác dự báo khoảng 85%.
• Phân tích chi tiết các yếu tố địa chất, địa mạo, khí tượng và nhân sinh ảnh hưởng đến trượt lở, xác định vùng nguy cơ cao chiếm khoảng 20% diện tích nghiên cứu.
• Đề xuất các giải pháp phòng chống trượt lở bao gồm giám sát, xây dựng công trình kỹ thuật, quản lý sử dụng đất và cập nhật bản đồ định kỳ.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao, hỗ trợ công tác quản lý rủi ro thiên tai và phát triển bền vững tại các vùng núi phía Bắc Việt Nam.
• Các bước tiếp theo là triển khai áp dụng bản đồ trong quy hoạch và phòng chống thiên tai, đồng thời mở rộng nghiên cứu cho các khu vực tương tự.

Hành động ngay hôm nay: Đề nghị các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương phối hợp triển khai các biện pháp phòng chống trượt lở dựa trên kết quả nghiên cứu để bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản của người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về trượt ở đắt và các phương pháp nghiên cứu trượt lở ~ Chương 2: Cơ sở lý luận của phương pháp chỉ số thống kê trong xây dựng bản đồ nhạy. cảm với trượt 16 đắt = Chương 3: Ứng đụng mô hình chỉ số thông kê thành lập bản đỗ nhạy cảm với trượt lở và đề xuất biện pháp phòng chống trượt lờ mái dốc, thành phổ Bắc Kạn - Kết luận Luận văn này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn khoa học của thiy giáo - TS. Trin Thể Việt, Tường Doi học Thủy Lợi và TS. Nguyễn Hồng Trường.

Viện Khoa học Thủy Lợi Việt Nam TV Kết quả đạt được + Nắm chắc đặc điểm trượt lỡ đắt ở khu vục thành phố Bắc Kạn: + Nắm chắc phương pháp Chỉ s thống kê trong đánh giá nh nhạy cảm với trượt lở đt và xây dựng bản đồ phân vùng nhạy cảm trượt ở đất + Sử dụng tốt phần mim ARCGIS: + Đề xuất các giải pháp công trình phòng chồng trượt lở mái dốc. TONG QUAN VỀ TRƯỢT LO DAT VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRƯỢT LỠI 11, tổng quan về trượt lỡ: 1.1 Các khái niệm chung về trượt lở. Trượt lỡ là một trong những tai biến tự nhiên chủ yếu, xảy ra hàng năm, gây thiệt hại đăng kế một cách trực tgp và gián tiếp đến tỉnh mạng, ti sản của con người. Trượ lở được định nghĩa là sự di chuyển của khối đá, các mảnh vụn hay đất xuống sudn dốc (Cruden, 1991), dưới tác dụng của các quá trình địa chất, động lực, công trình, gây mắt én định mái đốc, suồn dốc hay vách dốc (gọi chung là múi đốc) tạo ra sự địch chuyển mái đốc (vật chat), phá hủy mọi thứ liên quan trên đường di của chúng.

Các quá trình nồi trên thể hiện các tác nhân như mưa lớn, động đt, sự thay đổi mực nước, sóng hoặc xói mòn do đồng chây đã làm tăng ứng suất cất hoặc làm giảm sức kháng cắt của sắc vậtliệu tạo nên sườn dốc. Thêm vào đó, cùng với sự phát tiễn vékinh ở các vùng đồi núi đưới áp lực của sự tăng dân số và đô thị hoi, các hoạt động của con người như phá rừng hay khai đào các sườn đốc để mỡ đường và tạo mặt bằng xây dựng, v. đã trở thành các nguyễn nhân quan trọng gây nên trượt lở đất Trượt lở xảy ra khi khối đất đá bị mắt cân bằng, giữa một bên là các lực gây trượt va bn kia là các lực chống trượt. Các quá trình trượt lở là sản phẩm của sự thay đổi của các điều kiện hình thi địa mạo, thủy văn và địa chất, bj thay đổi bởi các quá trình địa động lực, phát triển của thực vật, quả trình sử dụng đất, các hoạt động nhân sinh, cũng „ cường độ lắng dong trầm ích và địa chin.

Theo Varnes (1984), thuật ngữ "rượt lở" bao gồm tắt cả các hiện tượng khổi trượt trên bề mặt dc, Các hiện tượng này bao gồm cả các hiện tượng không thực sự trượt như dé đổ, đ rơi, và dong bản đá “Các thành phin chính của một khối trượt được mô tả như ở Hình 1.1 Hiện nay, có nhiều hệ thông phân loại trượt lờ đăng được ding, trong đó có hai hệ thông được sử dụng rộng rãi, đặc biệt ở các nước phương Tây là hệ thống được đưa ra bởi Hutchinson (1968), Varnes (1978) và Varnes (1984)! Cà hai hệ thing đều phân nhóm theo kiểu dich chuyển nhưng khác nhau ở các trạng thái dòng địch chuyển. Việc lựa chọn bệ thông phân loại phụ thuộc vảo mục đích nghiên cứu là phân tích điều kiện phả hủy khối trượt hay luận giải kết qua dịch chuyển của khối trượt. Việc hiểu được đặc điểm và bản chất của mỗi loại trượt lở có ý nghĩa quan trọng trong thực tế, đặc biệt là trong việc lập kế hoạch và chon giải pháp phủ hợp để giảm thiểu các thiệt hại do trượt 1a đất. Hệ thống phân loại của Vames đễ sử dụng, lâm nỗi bật được kiểu dịch chuyển, các thuật ngữ mô tả khối trượt như trong Bảng 1.1 Điểm cdối của thân trượt Thân tượt Điểm cuối của Chân của mặt trượt thân trượt Mat phân cách “Hình 1.1: Các thuật ngữ mô tả Khối trượt “Trong phạm vi luận án, các kiểu trượt được tập trung nghiên cứu được trình bảy chỉ tiết ở các mục dưới đây, 1.

Phân loại trượt lở 11. Trượi xoay "rượt xoay là hiện tượng các khối đất, đá được dich chuyển theo bề mặt phá hủy dang mặt cong lõm giả định. Nếu b mặt phá hủy (theo mặt cắt ngang) có dạng cung trượt hình trụ hay eyeloit thì trong quá trình trượt, biến dang bên trong khối trượt ít, thành. 6 phần đất đá cơ bản không bị xáo động.

Khi trượt xảy ra, phin đầu khối trượt dịch chuyển. chủ yếu theo el thẳng đứng, phần bể mặt mái lóc phía rên khối trượt có khuynh hướng tạo ra độ nghiêng đốc ngược với mái dốc (HÌnh 1. 1: Hệ thẳng phân loại trượi lở theo Varnes (1978, 1984) Kiểu vậ liệu Kiểu Đxây ấdựntg dịch chuyển Đá Hạt thô là cha yếu — | Hạt mint chủyển Đỏ Đỏ Minh vụn đỗ pit dé Rơi Rơi "Minh vụn tơi Đất ơi Xoay Sut Minh vụn sụt Đất sut rao [Tinh tin) Dịch chuyển khối |Dịch chuyển khỏi mảnh vụn | Dịch chuyển khi di Chay ngang | — Dịchngang Minh vụn dịch ngang | it dich ngang Chay ding | Ding dé (6) Dong mãnh vụn Đồng dit “rượt hỗn hợp bao gồm 2 hoặc nhiều hơn kiểu dich chuyển cùng xây ra “Trượt xoay xây ra rong các vật liệu đồng nhất với ác các tie nhân chính có th ligt kể sẳm có mưa lớn, băng tan nhanh, mực nước ngằm ding cao, động đắt v.v, Đây là các ya tổ cổ tie động mãnh ligt hơn so với các kiểu dich chuyển khác. Tuy nhiên, trong tự nhiên t khi vật liệu đồng nhắt hoàn toàn, mái dốc dịch chuyển trong các vật liệu này thường xây ra không động đều và gián đoạn theo ác lớp vit iệu.

Khi đào bỏ một phin mái dốc cũng có thé là nguyên nhân gây trượt. Vách dốc chính ở định mặt trượt xoay gin như thẳng đứng, không có gì chồng đỡ nên sự dịch chuyển khối trượt có thể làm sat lò phần này “Hình1. 2: Trượt xoay (rotational slides) Nhiều trườn hợp, các mép bên của bể mặt phá hủy có độ dốc lớn dẫn đến sự dịch chuyển. cia hai bê sườn xuống phía dưới, sng thêm ải trong ho khổi trượt, Sự thậm nhập của nước vào phần đầu cung trượt giúp tăng thêm độ am của vật liệu, tạo điều kiện cho be mặt phá hủy phát triển cũng như tăng trọng lượng khối trượt tạo u kiện cho trượt dễ dàng xây ra.

Dự đoán loại sạt lở này có thể thong qua sự xuất hiện lại của các điểm trượt trong quá khử vàviệc đánh giá các vết nứt ở định mái dốc. Trượt tịnh tiển ‘Trot tinh tin là một trong những hình thức trượt lỡ phổ biến nhất khi hối trượt dich chuyển xuống trên bề mặt gốc dang mặt phẳng hoặc hơi gb ghé. Trượ tỉnh tiễn nhìn chung là nông hơn trượt xoay, Tỷ số D/L (Độ sâu/Chiều dài) của loại trượt này xảy ra trong đắt thường nhỏ hơn 0,1 (Skempron và Hutchinson, 1969)", Các bề mặt phá hùy thường dạng hình lòng máng rộng theo mặt cắt ngang (Hutchinson, 1988)". Ngược lại, mặt trượt xoay cổ khuynh hướng khôi phục Iai khi trượt v8 trạng thái côn bằng (Hình kiểu trượt này, khối trượt dich chuyền liên tục có thé bị đứt gãy ra từng phần nếu.

vân tốc dĩ chuyển hoặc độ âm ting, khỗi bị phá vỡ sau đồ có thể biển thành dạng chảy, tạo ra các dòng mảnh vụn đúng hơn là trượt thuần túy. Trượt tịnh tiên thường xảy ra đọc theo các ranh giới địa chất không lin tục như đứt gy, khe nứt, sự phân lớp hay lớp tiếp xúc giữa đá gốc là lớp phong hóa bôn trn. Trượt tịnh tiền không iên tue xảy ra dưới dang đơn giản trên các khôi đá được gọi là trượt đá (Panet, 1969)” hay trượt phẳng.3: Trượi tình tấn (translational slides) 1. Trư hỗn hợp "Đây là ku trượt trung gian giữa ai loại trượt xoay và trượt tính tiền.

Tỷ số DIL cũng là trung gian giữa hai loại (Skempton và Hutchinson, 1969) ©, Bề mat phá hùy ở loại mày có vách dốc chính đốc hơn nhưng chiều sâu mỏng hơn. Mặt trượt có dạng đường. cong gãy khủe phức tạp, phụ thuộc vào bién dạng bên trong và ứng lực eit dọc bé mặt trong phạm vi vật liệu dịch chuyển và những kết quả trong sự hình thành những vách dốc trung gian, độ đốc của nổ giảm đột ngột trên b at vậ liệu bị biển dang, lún xuống, ạo ra các địa hao và ving chịu nén. Kiéu trượt này thường xuất hiện khi trong cầu tạo ‘tia khối trượt có sự hiện điện của lớp đất yêu hay đổi sét phong hóa, tạo ra các mặt trượt trung gian điều khiển quá trình dịch chuyển và tạo ra mặt trượt hỗn hợp (Hutchinson 1988).

Tay thuộc vào loại vậtliệu và tính chất đặc thi của mái dốc ma trượt hỗn hợp, còn có tên gọi riêng là trượt bùn và trượt dòng. Tình hình trượt lỡ đắt trên Thể giới và Việt Nam 1.1 Tình hình trượt lở đắt trên Thể Gi "Trong thé kỷ 20, cùng với sự tăng lên của mật độ dân số và các hoạt động kinh tế kèm. theo tại những khu vực có nguy cơ cao về trượt lở đắt, số thiệt hại về ải sản và số người chết vì thể càng cảng tăng, Xu hướng này đường như còn tăng cao hơn trong thé ky 21 “Thống kê theo số thiệt hại về con người do trượt lở đắt đã năm 2007, các quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất phải kế đến Trung Quốc với 695 người chết, xếp sau đó 1a Indonesia (465), An Độ (352), Nepal (168), Bangladesh (150) và Việt Nam (130) Theo thông kê của Ngân Hàng Thể Giới, tong diện tích đất bị trượt lở vào khoảng 3.7 triệu km? với dân số chịu tác động gần 300 triệu người, hay 5% tổng dân số thể giới. Các khu vực có nguy cơ tương đối cao (trên 3 thang 10) bao gồm khoảng 820.000 km? với dân số chịu tác động ước tinh là 66 triệu người (Bảng 1.

Bang1 2: Thing k của Ngôn Hàng Thể Giới vé thiệt ai do trượt ta trên toàn TG Điện thdất| Dâm | GDP | GDPnôngnghgp | Chet a đường Mr ' mine 010%) NEMẾP L nghờngsất (km) | 099 | (10% (10m) Trượt lờ 08 66 782 10 45 Phintram | 06 dạ 18 08 06 10 “Trong đồ rủi ro rượt lờ đáng kể nhất cả về tỷ lệ tử vong và tôn thất kinh tế à ở Trung Mỹ, ty bắc của Nam Mỹ, vũng Cép-ca, và Bai Loan, Nguy cơ tử vong cao trong khu Hink1.