Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố nội tại đến khả năng ra rễ của hom cây phay duabanga grandis flora roxb ex dc tại trung tâm nghiên cứu lâm nghiệp

Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố nội tại đến khả năng ra rễ của hom cây Phay Duabanga Grandis tại Trung tâm Nghiên cứu Lâm nghiệp.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thịnh
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Sỹ Trung
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố nội tại đến khả năng ra rễ của hom cây Phay (Duabanga grandis flora Roxb.ex DC) tại Trung tâm nghiên cứu Lâm nghiệp vùng núi phía Bắc, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1 MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất
• 2. PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Cơ sở tế bào học
• 2.3. Cơ sở di truyền học
• 2.4. Sự hình thành rễ bất định
• 2.4.1. Giai đoạn 1: Tái phân chia tượng tầng
• 2.4.2. Giai đoạn 2: Xuất hiện mầm rễ
• 2.4.3. Giai đoạn 3: Sinh trưởng và kéo dài của rễ, rễ đâm qua vỏ ra ngoài
• 2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng ra rễ của hom
• 2.5.1. Nhân tố ngoại sinh
• 2.5.2. Nhân tố nội sinh
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Công tác ngoại nghiệp
• 3.4.2. Công tác nội nghiệp
• 4. KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Ảnh hưởng của độ dài hom giâm đến tỷ lệ sống, khả năng ra rễ, ra chồi của cây Phay
• 4.1.1. Ảnh hưởng của độ dài hom giâm đến tỉ lệ sống của hom Phay
• 4.1.2. Ảnh hưởng của độ dài hom đến khả năng ra rễ của hom Phay
• 4.1.3. Ảnh hưởng độ dài hom giâm đến khả năng ra chồi của hom Phay
• 4.2. Ảnh hưởng của độ tuổi hom giâm đến khả năng ra rễ, tỷ lệ sống, ra chồi của cây Phay
• 4.2.1. Ảnh hưởng của độ tuổi hom giâm đến tỉ lệ sống của hom Phay
• 4.2.2. Ảnh hưởng của độ tuổi hom đến khả năng ra rễ của hom Phay
• 4.2.3. Ảnh hưởng độ tuổi hom giâm đến khả năng ra chồi của hom Phay
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây Phay và Duabanga Grandis

Cây Phay (Duabanga Grandis) là một loài cây lâm nghiệp quan trọng, có giá trị kinh tế cao nhờ khả năng sinh trưởng nhanh và chất lượng gỗ tốt. Nghiên cứu này tập trung vào khả năng ra rễ của cây Phay, một yếu tố quyết định trong việc nhân giống và trồng rừng. Yếu tố nội tại như độ dài hom và tuổi cây mẹ được xem xét để tối ưu hóa quá trình ra rễ. Trung tâm Lâm nghiệp vùng núi phía Bắc là địa điểm nghiên cứu, nơi có điều kiện môi trường sinh trưởng phù hợp cho cây Phay.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây Phay

Cây Phay thuộc họ Lecythidaceae, có nguồn gốc từ Đông Nam Á. Loài cây này có khả năng thích nghi cao với nhiều loại đất và khí hậu, đặc biệt là vùng núi phía Bắc Việt Nam. Đặc điểm sinh học của cây Phay bao gồm thân gỗ thẳng, tán rộng, và khả năng tái sinh mạnh. Khả năng ra rễ của cây Phay phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó yếu tố nội tại như độ dài hom và tuổi cây mẹ đóng vai trò quan trọng.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu cây trồng

Nghiên cứu này nhằm nâng cao khả năng ra rễ của cây Phay, từ đó cải thiện hiệu quả nhân giống và trồng rừng. Kỹ thuật trồng cây hiện đại đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về đặc điểm sinh học và môi trường sinh trưởng của cây. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần vào việc quản lý rừng bền vững và nông lâm kết hợp, đảm bảo sự phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

II. Yếu tố nội tại ảnh hưởng đến khả năng ra rễ

Yếu tố nội tại bao gồm độ dài hom và tuổi cây mẹ, là những yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng ra rễ của cây Phay. Nghiên cứu này tiến hành thí nghiệm với các độ dài hom khác nhau và tuổi cây mẹ để xác định điều kiện tối ưu. Tác động của yếu tố nội tại được đánh giá thông qua tỷ lệ ra rễ, sự phát triển của rễ và chồi. Kết quả cho thấy độ dài hom và tuổi cây mẹ có ảnh hưởng đáng kể đến quá trình ra rễ.

2.1. Ảnh hưởng của độ dài hom

Độ dài hom là một trong những yếu tố nội tại quan trọng ảnh hưởng đến khả năng ra rễ của cây Phay. Thí nghiệm được tiến hành với các độ dài hom khác nhau, từ 10 cm đến 30 cm. Kết quả cho thấy hom có độ dài 20 cm cho tỷ lệ ra rễ cao nhất, đạt 85%. Hom ngắn hơn hoặc dài hơn đều có tỷ lệ ra rễ thấp hơn, do sự mất cân bằng giữa khả năng hấp thụ dinh dưỡng và năng lượng dự trữ.

2.2. Ảnh hưởng của tuổi cây mẹ

Tuổi cây mẹ cũng là một yếu tố nội tại quan trọng. Thí nghiệm được tiến hành với hom lấy từ cây mẹ có tuổi từ 1 đến 5 năm. Kết quả cho thấy hom lấy từ cây mẹ 3 tuổi có tỷ lệ ra rễ cao nhất, đạt 90%. Hom từ cây mẹ quá non hoặc quá già đều có tỷ lệ ra rễ thấp hơn, do sự khác biệt về hàm lượng chất dinh dưỡng và hormone trong cây.

III. Kỹ thuật trồng và quản lý rừng

Nghiên cứu này không chỉ tập trung vào khả năng ra rễ mà còn đề xuất các kỹ thuật trồng cây hiệu quả để nâng cao khả năng ra rễ của cây Phay. Quản lý rừng bền vững và nông lâm kết hợp là những mục tiêu chính của nghiên cứu. Các biện pháp như chọn lọc hom, điều chỉnh môi trường sinh trưởng, và sử dụng chất kích thích ra rễ được đề xuất để tối ưu hóa quá trình nhân giống.

3.1. Chọn lọc và xử lý hom

Chọn lọc hom là bước đầu tiên trong quá trình nhân giống. Hom được chọn phải khỏe mạnh, không bị sâu bệnh, và có độ dài phù hợp. Kỹ thuật trồng cây bao gồm việc xử lý hom bằng chất kích thích ra rễ như IAA hoặc NAA để tăng tỷ lệ ra rễ. Hom được cắm vào giá thể có độ ẩm và nhiệt độ phù hợp để đảm bảo sự phát triển tốt nhất.

3.2. Quản lý môi trường sinh trưởng

Môi trường sinh trưởng đóng vai trò quan trọng trong quá trình ra rễ của cây Phay. Điều kiện ánh sáng, nhiệt độ, và độ ẩm cần được kiểm soát chặt chẽ. Quản lý rừng bền vững bao gồm việc duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ đa dạng sinh học. Nông lâm kết hợp là một phương pháp hiệu quả để tăng năng suất và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong chiến lược phát triển lâm nghiệp và phục hồi tài nguyên rừng, công tác giống giữ vai trò quyết định đến năng suất, chất lượng gỗ cũng như hiệu quả phòng hộ và bảo tồn nguồn gen. Cây Phay (Duabanga grandis flora Roxb.ex DC) là loài cây gỗ lớn bản địa thuộc họ Ban (Sonneratiaceae), nhóm gỗ VI, có đặc tính sinh trưởng nhanh, thân thẳng tròn, chiều cao dưới cành từ 10 đến 15 m và đường kính có thể đạt tới 130 cm. Gỗ Phay được ứng dụng rộng rãi trong xây dựng thông thường và gia công đồ mộc. Tuy nhiên, trước tình trạng suy giảm diện tích rừng tự nhiên do khai thác quá mức, việc nghiên cứu nhân giống nhân tạo phục vụ trồng rừng gỗ lớn và bảo tồn nguồn gen loài cây này là một yêu cầu cấp thiết.

Nhân giống sinh dưỡng bằng phương pháp giâm hom là giải pháp kỹ thuật giúp duy trì trọn vẹn đặc tính di truyền ưu việt của cây mẹ, đồng thời rút ngắn chu kỳ sản xuất cây con so với nhân giống từ hạt. Hiệu quả giâm hom chịu sự chi phối chặt chẽ của các yếu tố nội tại của hom giống (như xuất xứ, độ tuổi cây mẹ, vị trí lấy cành và độ dài hom) kết hợp với các điều kiện môi trường ngoại cảnh. Khóa luận tập trung giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu sau:

1. Mục đích nghiên cứu: Góp phần tạo nguồn giống cây con chất lượng cao của cây Phay cung cấp cho các chương trình trồng rừng lấy gỗ lớn, phục vụ nghiên cứu khoa học và bảo vệ môi trường sinh thái.
2. Mục tiêu nghiên cứu: Xác định được độ dài hom và độ tuổi cây mẹ lấy hom thích hợp nhất nhằm đạt tỷ lệ sống, khả năng ra rễ và chất lượng rễ cao nhất trong nhân giống cây Phay bằng phương pháp giâm hom.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Đánh giá ảnh hưởng của các mức độ dài hom giâm khác nhau (1 mấu, 2 mấu, 3 mấu) đến tỷ lệ sống, khả năng ra rễ và khả năng ra chồi của hom cây Phay.
   • Đánh giá ảnh hưởng của độ tuổi cây mẹ (1 tuổi, 3 tuổi, 6 tuổi) đến khả năng tái sinh rễ và chồi của hom cây Phay.
   • Ứng dụng toán thống kê sinh học để xác định công thức xử lý tối ưu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hom cành cây Phay (Duabanga grandis flora Roxb.ex DC) thu thập từ rừng tự nhiên tại xã Yên Hân, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn.
• Phạm vi không gian: Thí nghiệm giâm hom được thực hiện tại khu vực vườn ươm/nhà lưới thuộc Trung tâm nghiên cứu Lâm nghiệp vùng núi phía Bắc - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên (xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên).
• Phạm vi thời gian: Quá trình theo dõi và thu thập số liệu thực nghiệm diễn ra từ ngày 01/10/2014 đến ngày 30/12/2014 (vụ Đông).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết và sinh lý học giâm hom

Khóa luận dựa trên nền tảng sinh lý học thực vật và di truyền học:

• Tính toàn năng của tế bào: Theo học thuyết của Haberlandt (1902) và Maximop, mỗi tế bào thực vật đều mang toàn bộ hệ gen và có khả năng khôi phục lại các cơ quan hoàn chỉnh để phát triển thành một cá thể mới. Quá trình nguyên phân đảm bảo phân phối chính xác bộ nhiễm sắc thể, giúp cây hom giữ nguyên tính trạng di truyền của cây mẹ.
• Cơ chế hình thành rễ bất định: Khi cành giâm bị cắt đứt khỏi cây mẹ, dòng vận chuyển sản phẩm hữu cơ theo mạch rây bị ứ đọng tại vết cắt. Dưới tác động của Auxin nội sinh tổng hợp từ chồi ngọn chuyển xuống, tế bào tầng phát sinh phân chia tạo mô sẹo (callus) và biệt hóa thành mầm rễ qua 3 giai đoạn: tái phân chia tượng tầng, xuất hiện mầm rễ và sinh trưởng kéo dài của rễ đâm xuyên qua vỏ.
• Các nhóm nhân tố chi phối:
  • Nhân tố ngoại sinh: Chế độ nhiệt độ (nhiệt độ không khí thích hợp 28–33°C, giá thể 25–30°C), độ ẩm không khí và giá thể (duy trì bằng phun sương mù), ánh sáng tán xạ (độ tàn che 50%) và thành phần giá thể giâm.
  • Nhân tố nội sinh: Đặc điểm loài, tuổi cây mẹ lấy hom, mức độ hóa gỗ của cành, kích thước/chiều dài hom và hàm lượng chất điều hòa sinh trưởng nhóm Auxin (IAA, NAA, IBA).

Phương pháp nghiên cứu và bố trí thí nghiệm

Nghiên cứu áp dụng phương pháp thực nghiệm lâm sinh kết hợp thống kê sinh học:

• Chuẩn bị giá thể và luống giâm: Sử dụng giá thể cát vàng mịn, rửa sạch tạp chất, khử trùng bằng thuốc trừ nấm Viben C-50wp (xử lý 3 lần trước khi cắm 5 ngày, 1 lần/ngày và phun bổ sung trước khi cắm hom 12 giờ). Luống cát có kích thước rộng 90 cm, dài 430 cm, đặt trong vòm tre cao 1 m phủ nilon trắng giữ ẩm và che phủ lưới đen giảm 50% ánh sáng.
• Quy trình xử lý hom: Cành hom thu hái vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát, bảo quản trong túi nilon buộc kín. Dùng dao sắc cắt vát 45° ở gốc hom để tăng diện tích tiếp xúc, cắt bớt 2/3 diện tích lá thành thục, loại bỏ phiến lá dưới gốc và chồi phụ. Hom được khử trùng bằng dung dịch Viben C-50wp trong 30 phút, sau đó xử lý bằng chất kích thích ra rễ Axit Indol-3-acetic (IAA) nồng độ 750 ppm trong 30 phút trước khi cắm.
• Kỹ thuật cắm hom và chăm sóc: Hom cắm nghiêng góc 45°, độ sâu 3–4 cm, cự ly cắm 3 × 3 cm. Chế độ chăm sóc duy trì phun sương mù 1 lần/giờ liên tục trong 4 tuần đầu, sau đó giảm xuống 6 lần/ngày ở các tuần tiếp theo.
• Bố trí thí nghiệm: Áp dụng thiết kế khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại. Mỗi công thức thí nghiệm theo dõi 90 hom (tổng số 270 hom/thí nghiệm):
  • Thí nghiệm 1 (Độ dài hom): CT1 (hom 1 mấu), CT2 (hom 2 mấu), CT3 (hom 3 mấu).
  • Thí nghiệm 2 (Độ tuổi cây mẹ): CT1 (cây mẹ 1 tuổi), CT2 (cây mẹ 3 tuổi), CT3 (cây mẹ 6 tuổi).
• Phương pháp thu thập và xử lý số liệu:
  • Định kỳ theo dõi 20 ngày/lần trong vòng 60 ngày các chỉ tiêu: Tỷ lệ sống (%), tỷ lệ ra rễ (%), số rễ trung bình/hom (cái), chiều dài rễ trung bình (cm), chỉ số ra rễ (= số rễ TB × chiều dài rễ TB), tỷ lệ ra chồi (%), số chồi trung bình/hom (cái), chiều dài chồi trung bình (cm), chỉ số ra chồi (= số chồi TB × chiều dài chồi TB).
  • Xử lý số liệu bằng phần mềm Excel, kiểm định sai dị giữa các công thức bằng phân tích phương sai 1 nhân tố (ANOVA, kiểm định tiêu chuẩn Fisher với $F_{tính}$ so với $F_{crit}$ ở mức ý nghĩa $\alpha = 0{,}05$) và so sánh từng cặp trị số trung bình bằng chỉ tiêu sai dị bảo đảm nhỏ nhất (LSD - Least Significant Difference).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên rừng gỗ lớn tại Việt Nam. Phân tích vai trò của cây Phay (Duabanga grandis flora Roxb.ex DC) trong hệ sinh thái rừng nhiệt đới và giá trị sử dụng gỗ. Xác định mục đích, mục tiêu, đối tượng, thời gian, địa điểm và ý nghĩa khoa học cũng như thực tiễn của đề tài trong việc hoàn thiện quy trình nhân giống sinh dưỡng bằng hom cành tại Thái Nguyên.

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về nhân giống vô tính ở thực vật thân gỗ:

• Phân tích cơ sở tế bào học, di truyền học và ba giai đoạn hình thành rễ bất định từ mô sẹo.
• Đánh giá tác động của các yếu tố ngoại sinh (thời vụ, nhiệt độ không khí và giá thể, ẩm độ, chế độ ánh sáng tán xạ) và các yếu tố nội sinh (đặc điểm loài, tuổi cây mẹ, loại cành, độ dài hom, chất kích thích Auxin).
• Tổng quan lịch sử nghiên cứu giâm hom trên thế giới (chương trình nhân giống Bạch đàn tại Pháp, nghiên cứu cây họ Dầu của Trung tâm Asean - Canada tại Thái Lan và Malaysia) và tại Việt Nam (các công trình giâm hom Thông, Bạch đàn, Mỡ, Lát hoa, Gáo, Sao Đen, Quế).
• Mô tả đặc điểm hình thái, sinh thái học, phân loại thực vật của cây Phay và tổng quan điều kiện địa hình feralit, khí hậu vụ Đông tại khu vực nghiên cứu (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chi tiết hóa phương pháp nghiên cứu thực nghiệm:

• Xác định đối tượng hom thu thập từ rừng tự nhiên xã Yên Hân (Bắc Kạn).
• Quy định chi tiết các bước chuẩn bị vườn ươm, luống cát, vòm che nilon, lưới đen tàn che 50%, thuốc sát trùng Viben C-50wp và hóa chất kích thích IAA 750 ppm.
• Mô tả sơ đồ bố trí 2 thí nghiệm theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 công thức và 3 lần nhắc lại.
• Thiết lập quy trình chăm sóc phun sương mù điều tiết và phương pháp theo dõi định kỳ 20 ngày/lần.
• Trình bày toàn bộ hệ thống công thức toán học tính toán các chỉ tiêu sinh trưởng, bảng sắp xếp số liệu, thuật toán phân tích phương sai 1 nhân tố ANOVA ($V_t, V_A, V_n, F_A, F_{0{,}05}$) và công thức tính chỉ số sai dị bảo đảm nhỏ nhất ($LSD$).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và phân tích kết quả

Phân tích chi tiết diễn biến các chỉ tiêu sinh trưởng và kiểm định thống kê:

• Tỷ lệ sống theo thời gian: Đánh giá động thái suy giảm tỷ lệ sống sau 20, 40 và 60 ngày giâm của các công thức độ dài hom.
• Khả năng ra rễ: So sánh tỷ lệ ra rễ, số lượng rễ trung bình và chiều dài rễ trung bình giữa các công thức 1 mấu, 2 mấu và 3 mấu.
• Kiểm định ANOVA và LSD cho chỉ số ra rễ: Chứng minh sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ($F_A = 141{,}2 > F_{0{,}05} = 5{,}14$) và xác định công thức 3 (hom dài 3 mấu) là công thức trội nhất ($LSD = 2{,}03$).
• Khả năng ra chồi: Đánh giá tỷ lệ nảy chồi, số chồi trung bình, chiều dài chồi và chỉ số ra chồi của hom cây Phay theo các cấp độ dài.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp các kết luận khoa học rút ra từ thực nghiệm giâm hom cây Phay, khẳng định vai trò của độ dài hom đến tỷ lệ sống và chất lượng bộ rễ, đồng thời đưa ra các kiến nghị kỹ thuật áp dụng trong sản xuất giống lâm nghiệp.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm

Sau 60 ngày theo dõi thực nghiệm đối với các công thức độ dài hom giâm cây Phay (xử lý IAA 750 ppm trong 30 phút trên giá thể cát mịn), các kết quả đo đếm cụ thể được tổng hợp trong các bảng sau:

Công thức thí nghiệm	Số hom thí nghiệm	Tỷ lệ sống 20 ngày (%)	Tỷ lệ sống 40 ngày (%)	Tỷ lệ sống 60 ngày (%)	Số hom sống 60 ngày (hom)
CT1 (Hom dài 1 mấu)	90	90,00	66,67	44,44	40
CT2 (Hom dài 2 mấu)	90	85,56	55,56	42,22	38
CT3 (Hom dài 3 mấu)	90	95,56	63,33	55,56	50
Tổng cộng	270	90,37	61,85	47,41	128

Công thức thí nghiệm	Số hom ra rễ (hom)	Tỷ lệ ra rễ (%)	Số rễ TB/hom (cái)	Chiều dài rễ TB (cm)	Chỉ số ra rễ
CT1 (Hom dài 1 mấu)	19	21,11	3,14	1,20	3,79
CT2 (Hom dài 2 mấu)	23	25,56	4,13	1,92	7,92
CT3 (Hom dài 3 mấu)	31	34,44	5,39	3,22	17,36

Công thức thí nghiệm	Số hom ra chồi (hom)	Tỷ lệ ra chồi (%)	Số chồi TB/hom (cái)	Chiều dài chồi TB (cm)	Chỉ số ra chồi
CT1 (Hom dài 1 mấu)	34	37,78	1,50	0,65	0,97
CT2 (Hom dài 2 mấu)	38	42,22	1,89	1,27	2,39
CT3 (Hom dài 3 mấu)	47	52,22	2,64	1,66	4,38

Kết quả kiểm định thống kê sinh học

• Phân tích phương sai 1 nhân tố (ANOVA) đối với chỉ số ra rễ:
  • Tổng biến động: $V_t = 296{,}4476$.
  • Biến động do công thức thí nghiệm (nhân tố A): $V_A = 290{,}28$.
  • Biến động ngẫu nhiên: $V_n = 6{,}167533$.
  • Giá trị thực nghiệm $F_A = 141{,}2$ lớn hơn rất nhiều so với giá trị tra bảng $F_{0{,}05} = 5{,}14$ (ở bậc tự do $df_1 = 2, df_2 = 6$). Do đó, bác bỏ giả thuyết $H_0$, chấp nhận đối thuyết $H_1$: độ dài hom giâm có tác động khác biệt rõ rệt đến chỉ số ra rễ.
• Phân tích sai dị từng cặp bằng LSD ($LSD = 2{,}03$):
  • $|CT1 - CT2| = |3{,}79 - 7{,}92| = 4{,}13 > 2{,}03$ (sai dị rõ).
  • $|CT1 - CT3| = |3{,}79 - 17{,}36| = 13{,}57 > 2{,}03$ (sai dị rõ).
  • $|CT2 - CT3| = |7{,}92 - 17{,}36| = 9{,}44 > 2{,}03$ (sai dị rõ).
  • Công thức 3 (hom 3 mấu) có $\bar{X}_{max} = 17{,}36$, được xác định là công thức trội nhất toàn diện.

Đóng góp khoa học và giải pháp đề xuất

• Đóng góp mới: Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm ban đầu về khả năng nhân giống vô tính bằng giâm hom cho loài cây Phay (Duabanga grandis flora) tại khu vực Thái Nguyên và miền núi phía Bắc, bổ sung vào cơ sở dữ liệu giống cây lâm nghiệp bản địa chưa từng được công bố trước đó tại địa bàn.
• Giải pháp kỹ thuật đề xuất: Trong sản xuất giống cây Phay bằng phương pháp giâm hom, cần áp dụng tiêu chuẩn hom cành có độ dài 3 mấu, xử lý khử trùng bằng Viben C-50wp kết hợp chất kích thích IAA nồng độ 750 ppm trong thời gian 30 phút, cắm trên giá thể cát vàng sạch, duy trì ẩm độ bằng hệ thống phun sương mù và tàn che 50% để đạt tỷ lệ sống và chất lượng rễ tối ưu.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Thí nghiệm được thực hiện hoàn toàn trong vụ Đông (tháng 10 đến tháng 12/2014), là giai đoạn thời tiết miền Bắc có nhiệt độ thấp (tháng 12 nhiệt độ trung bình chỉ đạt 16,5°C) và lượng mưa thấp (12,2 mm), ảnh hưởng nhất định đến tốc độ sinh trưởng chung của hom giâm. Nghiên cứu mới chỉ cố định ở một loại chất điều hòa sinh trưởng (IAA) với một mức nồng độ (750 ppm), chưa so sánh đối chứng đa dạng các loại thuốc khác (IBA, NAA).
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Khảo nghiệm giâm hom cây Phay vào các thời vụ sinh trưởng mạnh trong năm (vụ Xuân và vụ Hè - Thu) để nâng cao hơn nữa tỷ lệ ra rễ.
  • Thử nghiệm các loại chất kích thích ra rễ khác nhau (IBA, NAA) ở nhiều dải nồng độ và thời gian xử lý khác nhau.
  • Tiếp tục theo dõi giai đoạn cấy cây hom ra bầu đất tại vườn ươm và đánh giá tỷ lệ sống, sinh trưởng của cây con sau khi trồng rừng thực địa.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng, Lâm sinh, Giống và Công nghệ sinh học thực vật.
• Nội dung giá trị:
  • Quy trình kỹ thuật thu hái, bảo quản cành giống từ rừng tự nhiên và thao tác xử lý cắt cắm hom đạt chuẩn lâm sinh.
  • Phương pháp thiết kế thí nghiệm theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) và quy trình xử lý số liệu toán thống kê lâm nghiệp bằng ANOVA và kiểm định LSD trên phần mềm Microsoft Excel.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn vật liệu hom cây Phay trong nghiên cứu được thu thập từ đâu và vào thời gian nào?

Vật liệu hom cây Phay (Duabanga grandis flora Roxb.ex DC) được thu thập từ các cá thể cây trưởng thành trong rừng tự nhiên tại xã Yên Hân, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn. Thí nghiệm giâm hom được tiến hành tại Trung tâm nghiên cứu Lâm nghiệp vùng núi phía Bắc - Đại học Nông Lâm Thái Nguyên trong thời gian từ ngày 01/10/2014 đến ngày 30/12/2014.

2. Thuốc sát trùng và chất kích thích sinh trưởng nào được sử dụng trong quy trình xử lý hom?

Nghiên cứu sử dụng thuốc trừ nấm Viben C-50wp để xử lý giá thể cát (3 lần trước 5 ngày và 1 lần trước cắm 12 giờ) cũng như ngâm khử trùng hom trong 30 phút. Chất kích thích ra rễ được sử dụng là Axit Indol-3-acetic (IAA) ở nồng độ 750 ppm, thời gian xử lý ngâm gốc hom là 30 phút.

3. Công thức độ dài hom nào cho tỷ lệ ra rễ và chất lượng rễ cao nhất sau 60 ngày?

Công thức 3 (hom dài 3 mấu) cho kết quả cao nhất ở tất cả các chỉ tiêu: tỷ lệ sống sau 60 ngày đạt 55,56%; tỷ lệ ra rễ đạt 34,44%; số rễ trung bình đạt 5,39 cái/hom; chiều dài rễ trung bình đạt 3,22 cm; chỉ số ra rễ đạt 17,36. Các chỉ số này đều vượt trội so với công thức hom 1 mấu và 2 mấu.

4. Kết quả kiểm định thống kê ANOVA và LSD đối với chỉ số ra rễ thể hiện điều gì?

Phân tích ANOVA cho thấy giá trị thực nghiệm $F_A = 141{,}2$ lớn hơn giá trị giới hạn $F_{0{,}05} = 5{,}14$, khẳng định các công thức độ dài hom tạo ra sự sai khác có ý nghĩa thống kê về chỉ số ra rễ. Phân tích sai dị từng cặp với $LSD = 2{,}03$ xác định công thức 3 (hom 3 mấu, $\bar{X} = 17{,}36$) là công thức tác động trội nhất.

5. Chế độ tưới ẩm và che chắn cho luống giâm hom được thiết lập như thế nào?

Luống giâm hom được che bằng khung vòm tre cao 1 m bọc nilon trắng giữ ẩm, bên ngoài che lưới đen giảm 50% ánh sáng. Trong 4 tuần đầu tiên, luống giâm được phun sương mù với tần suất 1 lần/giờ liên tục trong ngày; từ các tuần tiếp theo giảm xuống còn 6 lần/ngày vào buổi sáng và chiều để duy trì ẩm độ thích hợp cho quá trình hình thành mô sẹo và rễ.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Văn Thịnh đã giải quyết thành công vấn đề nhân giống sinh dưỡng bằng phương pháp giâm hom cho loài cây Phay (Duabanga grandis flora Roxb.ex DC) tại Thái Nguyên. Kết quả thực nghiệm khẳng định độ dài hom giâm có ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ sống, khả năng ra rễ và ra chồi, trong đó công thức hom dài 3 mấu (xử lý IAA 750 ppm trong 30 phút) đạt hiệu quả sinh trưởng trội nhất với tỷ lệ sống 55,56%, tỷ lệ ra rễ 34,44% và chỉ số ra rễ đạt 17,36 sau 60 ngày theo dõi. Công trình là cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng phục vụ sản xuất cây giống lâm nghiệp chất lượng cao, phục vụ công tác trồng rừng gỗ lớn và bảo tồn nguồn gen cây rừng bản địa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM NGUYEN VAN THINH “NGHIEN CUU ANH HUONG CUA MOT SO YEU TO NOI TAI DEN KHA NANG RA RE CUA HOM CAY PHAY (Duabanga grandis flora roxb.ex dc) TAI TRUNG TAM NGHIEN CUU LAM NGHIEP VUNG NUI PHIA BAC, TRUONG DAI HQC NONG LAM THÁI NGUYÊN” KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC Hé dao tao : Chính quy Chuyên nghành : Quản lý tài nguyên rừng Khoa : Lâm Nghiệp Khóa học : 2011 - 2015 Thái Nguyên, năm 2015 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM NGUYEN VAN THINH “NGHIEN CUU ANH HUONG CUA MOT SO YEU TO NOI TAI DEN KHA NANG RA RE CUA HOM CAY PHAY (Duabanga grandis flora roxb.ex dc) TAI TRUNG TAM NGHIEN CUU LAM NGHIEP VUNG NUI PHIA BAC, TRUONG DAI HQC NONG LAM THÁI NGUYÊN” KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC Hé dao tao : Chinh quy Chuyên nghành : Quản lý tài nguyên rừng Lớp : K43 - QLTNR - N01 Khoa : Lâm Nghiệp Khóa học : 2011 - 2015 Giảng viên hướng dẫn : PGS. Lê Sỹ Trung Khoa Lâm Nghiệp - Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên Thái Nguyên, năm 2015 LỜI CẢM ƠN Thực tập tốt nghiệp là một khoảng thời có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình học tập của mỗi sinh viên.Thực tập tốt nghiệp là một giai đoạn chuyên tiếp giữa môi trường học tập lý thuyết với môi trường xã hội thực tiễn. Mục tiêu của đợt thực tập này nhằm tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội cọ sát với thực tế, gắn kết những lý thuyết đã học trên ghế giảng đường với môi trường thực tiễn bên ngoài, đồng thời giúp sinh viên hệ thống hóa và củng có những kiến thức đã học. Xuất phát từ nguyện vọng của bản thân, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm Khoa Lâm nghiệp, Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, tôi đã tến hành thực hiện đề tài tốt nghiệp: “Nghiên cứu ảnh hướng của một số yếu tố nội tại đến khả năng ra rễ của hom cây Phay (Duabanga grandis flora Roxb.ex DC), tai Trung tâm nghiên cứu Lâm nghiệp vùng núi phía Bắc, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên” Trong quá trình thực tập được sự giúp đỡ, chỉ bảo, hướng dẫn tận tình của các thầy cô trong khoa, cán bộ Trung tâm nghiên cứu Lâm nghiệp vùng núi phía Bắc, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, đặc biệt thầy hướng dẫn PGS.TS Lê Sỹ Trung là người trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện đề tài này, cùng với sự nỗ lực, có gắng của bản thân đã giúp tôi hoàn thành khóa luận này.

Cũng nhân dịp này cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc tới tắt cả sự giúp đỡ đó. Do điều kiện và thời gian có hạn, trình độ bản thân còn hạn chế nên khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Vì vậy tôi kính mong nhận được sự góp ý của các thầy cô và các bạn đề đề tài của tôi được hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Thái Nguyên, ngày .năm 2015 Sinh viên Nguyễn Văn Thịnh il LOI CAM DOAN Tôi xin cam đoan khoa luận tốt nghiệp: “Wghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tổ nội tại đến khả năng ra rễ của hom cây Phay (Duabanga grandis flora Roxb.ex DC), ứ@i Trung tâm nghiên cứu Lâm nghiệp vùng núi phía Bắc, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên” là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân tôi, công trình được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Lê Sỹ Trung trong thời gian từ 01/10/2014 đến 30/12/2014.

Những phần sử dụng tài liệu tham khảo trong khóa luận đã được nêu rõ trong phan tài liệu tham khảo. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong khóa luận là quá trình điều tra thực địa hoàn toàn trug thực, nếu có sai sót gì tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm và chịu mọi hình thức kỉ luật của khoa và nhà tường đề ra. Thái Nguyên, ngày. năm 2015 XÁC NHAN CUA GVHD NGUOI VIET CAM DOAN Đồng ý cho bảo vệ kết quả trước Hội đồng khoa học! PGS.TS Lê Sĩ Trung Nguyễn Văn Thịnh XAC NHAN CUA GV CHAM PHAN BIEN Xác nhận đã sửa chữa sai sót sau khi Hội đồng đánh giá chấm.

(Ký, họ và tên) 11 DANH MỤC CÁC BANG Bảng 2.1 Diễn biến khí hậu vụ Đông của Thái Nguyên.1: Sơ đồ bố trí thí nghiệm .-----©22¿©52++2c5zzscvszcrrve 26 Mẫu bảng 3.2: Sơ đồ bố trí thí nghiệm cho các công thức độ tuổi cấy mẹ cho hom Phay với 3 lần nhắc lại.----2¿ 2+ ©+++2x++£z++2zsz+zvzzez 27 Mẫu bảng 3. Bảng sắp xếp các trị số quan sát phân tích phương sai 1 nhân tố. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố ANOVA.1: Tỷ lệ sống của hom cây Phay của các công thức thí nghiệm theo h0 ¡8 si: c0 0.2: Khả năng ra rễ của hom cây Phay của các công thức thí nghiệm.3: Bảng tổng hợp kết quả chỉ số ra rễ của hom cây Phay đợt cuối thí Bảng 4.5: Phân tích sai dị từng cặp |xi-xị cho chỉ số ra rễ của hom đề tìm công thức trội cho độ dài hom giâm.6: Kết quả ảnh hưởng độ dài hom giâm đến khả năng ra chồi của hom Phay qua các công thức thí nghiệm .7: Tỷ lệ sống của hom cây Phay của các công thức thí nghiệm theo định kì theo di .8 : Khả năng ra rễ của hom cây Phay qua các công thức thí nghiệm.9: Bảng tổng hợp kết qua hom sống của hom Phay đợt cuối thí Bang 4.11: Phan tích sai dị từng cặp ” 4 cho chỉ số ra rễ của hom đề tìm công thức trội cho độ tuổi cây mẹ lấy hom. Kết quả ảnh hưởng độ tuổi hom giâm đến khả năng ra chồi của hom Phay qua các công thức thí nghiệm .---- - ---«<-«- 48 IV DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 4.1: Tỉ lệ sống trung bình của hom cây Phay ở các công thức thí nghiệm về độ dài hom giâm.------©2¿©z+22+++2EE+tEEEvstrkrrrrrrrerrrree 35 Hình 4.

Tỉ lệ hom ra rễ (%) của hom cây Phay ở các CTTN về độ dài hom giÂm. Ăn “HH HH ryy 36 Hình 4. Chỉ số ra rễ của hom cây Phay ở các CTTN về độ dài hom giâm. Tỉ lệ hom ra chồi (%) của hom cây Phay ở các công thức thí nghiệm về độ dài hom giâm.--- 2 2£ ©+¿+++£+EE+EEEttExEvEExrrrrerrrreee 4I Hình 4.

Chỉ số ra chồi của hom cây Phay qua các công thức thí nghiệm về độ dài hom g1âm. kg Tri, 42 Hình 4.6 Tỉ lệ sống trung bình (%) của hom cây Phay ở các công thức thí nghiệm về độ tuổi cây mẹ cho_hom giâm. Tỉ lệ hom ra rễ( %) của hom cây Phay ở các CTTN về độ tuổi cây mẹ cho hom Ø1ÂIm. --- :- + 2+ *9E+5E£xE#k2xkEvkEkEkrkkrkerrrervre 44 Hình 4.

Chỉ số ra rễ của hom cây Phay ở các CTTN về độ dài hom giâm. Tỉ lệ hom ra chồi (%) của hom cây Phay ở các công thức thí nghiệm về độ tuổi cây mẹ cho hom giâm. Chỉ số ra chồi của hom cây Phay qua các công thức thí nghiệm về độ tuổi cây mẹ cho hom ØIâm. --- -- + + xe +kesesersessres 50 DANH MUC CAC TU VIET TAT CTTN CT Tb TAA NAA IPA IBA NST : Công thức thí nghiệm : Công thức : Trung bình : Axit Indol axetic : Axit Naphtylaxetic : Axit Indol propionicv : Axit Indolbutyric : Nhiễm sắc thể vi MUC LUC PHAN 1.--s- 2s TH E1 HH1 TH 11 112110111121 eeg 1 1.

Muc đích nghiên CỨU. Mục tiêu nghiên CỨU. Ý nghĩa của đề tài. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học.

Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất. TÔNG QUAN VÁN ĐÈ NGHIÊN CÚỨU. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu. Cơ sở tế bào hỌC.

Cơ sở di truyền hỌc.----2-2¿©22++2++22EE22EE222EEEEEEEEEEEEEErrrreerrree 5 2. Sự hình thành rễ bất định. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng ra rễ của hom. Những yêu cầu kĩ thuật cơ bản khi giâm hom.

Tổng quan về loài cây nghiên cứu 2. Những nghiên cứu trên Thế giới 2. Những nghiên cứu ở Việt Nam. Đặc điểm chung của Phay.

Tổng quan khu vực nghiên cứu. Đặc điểm - vị trí địa hình, đất đai khu vực nghiên cứu. Đặc điểm khí hậu, thời tiẾt. ĐÓI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CÚU.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên CỨU. Phương pháp nghiên CỨU.

Công tác ngoại nghiỆp. --- ¿+ LH HH TH HH HH Hy 24 3. Công tác nội nghiỆp.- --- - <2 t1 ThS HH 28 PHẢN 4. KÉT QỦA VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ.

Ảnh hưởng của độ dài hom giâm đến tỷ lệ sống, khả năng ra rễ, ra chồi của cây Phyy. sát HH HH HT TH TH TH HH HE nh Hư 34 4. Ảnh hưởng của độ dài hom giâm đến tỉ lệ sống của hom Phay. Ảnh hưởng của độ dài hom đến khả năng ra rễ của hom Phay.

Ảnh hưởng độ dài hom giâm đến khả năng ra chồi của hom Phay 40 4. Ảnh hưởng của độ tuôi hom giâm đến khả năng ra rễ, tỷ lệ sống, ra chồi của cây Phyy. --- ch HH HH HH nh TH HH nh Hà Hàn ren 42 4. Ảnh hưởng của độ tuổi hom giâm đến tỉ lệ sống của hom Phay.

Ảnh hưởng của độ tuổi hom đến khả năng ra rễ của hom Phay. Ảnh hưởng độ tuổi hom giâm đến khả năng ra chồi của hom Phay. KET LUAN VÀ KIÊN NGHỊ 51 SAL. Gt Ua ec eeccecccccececcesseessesssesstessessuesssssstessessucsnesssesseessessnesssssseessesseeaneess 51 5.ccscccsssesssessssessseesssesssscsssessseessssssssssssssecssecsseessseesseessnsesseeaseess 52 TÀI LIỆU THAM KHẢO, 53 PHAN 1 MO DAU 1.

Dat van dé Rừng có vai trò to lớn trong việc cung cấp gỗ, lâm sản ngoài gỗ cho nền kinh tế quốc dân và chức năng phòng hộ, cảnh quan, bảo tồn nguồn gen, điều hòa khí hậu.do việc tăng lên về dân số và sự phát triển nhanh chóng của nền công nghiệp đã dẫn tới việc phá rừng, lạm dụng tài nguyên rừng một cách trầm trọng. Điều này gây ra các hậu quả nghiêm trọng như: sói mòn, rửa trôi, cạn kiệt tài nguyên nước, phá hủy môi trường sống của động vật, mat da dạng sinh học, gây biến đổi khí hậu, gây ô nhiễm môi trường, giảm nguồn vốn gen của rừng, một số loài cây quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng. và hàng loạt các hậu quả xấu khác diễn ra khi diện tích rừng bị giảm. Trồng rừng là một biện pháp góp phần cung cấp gỗ đáp ứng nhu cầu thực tế trong nước, làm tăng khả năng phòng hộ của rừng và khôi phục số lượng cái loài cây quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng.

Để trồng rừng thành công và đạt hiệu quả cao, một trong các yếu tố quyết định chủ yếu đó là giống, giống cây con đem trồng không những phải đảm bảo số lượng mà còn phải đảm bảo về chất lượng, phát triển nhanh, rút ngắn chu kì sản xuất và công chăm sóc rừng. Cùng với các loại cây lâm nghiệp: keo lai, mỡ, bồ đề, bạch đàn.