MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây thanh long có nguồn gốc ở khu vực Trung và Bắc Mỹ. Theo nhiều tài liệu, cây thanh long thuộc họ xương rồng (Cactaceae) được Pháp nhập vào Việt Nam cách đây khoảng một trăm năm. Thanh long thực sự được trồng rộng rãi và phát triển thành hàng hoá từ năm 1989 - 1990 trở lại đây.
Giống thanh long ruột đỏ được Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Đài Loan tạo ra bằng phương pháp lai hữu tính, giữa giống thanh long ruột trắng và một giống thanh long của Mêhicô. Đặc điểm của giống này là cho quả có hình thức cũng như chất lượng hơn hẳn quả thanh long ruột trắng. Quả khi thu hoạch có khối lượng từ 300 - 400g, vỏ màu đỏ và thịt quả màu đỏ thẫm. Thịt quả ăn ngọt trung bình đạt 18 - 20% tổng chất rắn hòa tan, không có vị ngái.
Năm 2001, giống thanh long ruột đỏ lần đầu tiên được Viện nghiên cứu Rau quả đưa về trồng thử nghiệm tại Viện và một số vùng miền Bắc nước ta như Hà Tây (cũ), Hưng Yên, Nghệ An. Hiện nay, thanh long ruột đỏ đang rất được ưa chuộng trên thị trường và đem lại nguồn thu nhập cao cho bà con. Thanh long cũng như nhiều loại cây trồng khác muốn sinh trưởng, phát triển tốt, cho năng suất cao và chất lượng tốt cần phải bón đầy đủ các chất dinh dưỡng. Không chỉ đủ nguyên tố dinh dưỡng đa lượng, trung lượng mà vi lượng cũng là yếu tố góp phần quan trọng trong việc tăng năng suất và chất lượng của cây.
Tuy nhiên, việc lựa chọn các loại phân bón không phù hợp, bón không đúng cách, không đúng liều lượng cũng làm giảm hiệu lực của phân đối với cây Thanh long nói riêng và cây trồng nói chung. Hiện nay, theo cục Trồng Trọt có rất nhiều các loại phân bón lá khác nhau, theo đó việc lựa chọn loại phân bón lá phù hợp với cây thanh long càng khó khăn. Là một loài cây dễ trồng, có thể sinh trưởng, phát triển trên mọi loại đất nhưng để góp c 2 phần tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, ngoài việc mở rộng về diện tích thì vấn đề chọn giống, biện pháp kỹ thuật, trong đó việc cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết cho cây cũng rất quan trọng. Từ những yếu tố trên, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng thanh long ruột đỏ giúp nâng cao thu nhập cho người dân tại huyện Nguyên Bình tỉnh Cao Bằng chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến năng suất, chất lượng thanh long ruột đỏ tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng” 1.
Mục đích của đề tài Lựa chọn loại phân bón lá thích hợp góp phần tăng năng suất, chất lượng thanh long thanh long ruột đỏ và đem lại hiệu quả kinh tế cao. Yêu cầu của đề tài Xác định được ảnh hưởng của từng loại phân bón lá đến năng suất, chất lượng thanh long ruột đỏ tại huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về ảnh hưởng của phân bón lá đến cây trồng nói chung, cây thanh long nói riêng.
Đề tài nhằm góp phần bổ sung thêm nguồn tài liệu tham khảo nghiên cứu, giảng dạy trong trường các trường Cao đẳng, Đại học Nông nghiệp. Ý nghĩa thực tiễn Từ kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm cơ sở thực tiễn và lý luận để chọn lựa loại phân bón và phương pháp chăm sóc thanh long mang lại hiệu quả kinh tế cao. Giúp người dân chọn lựa loại phân bón và phương pháp bón phân cho thanh long hợp lý đem lại hiệu quả kinh tế cao. c 3 PHẦN II TỒNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài Lá là cơ quan tổng hợp trực tiếp chất hữu cơ, qua khí khổng các chất dinh dưỡng được dẫn đến các tế bào, mô cây để sử dụng giúp cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng qua các quá trình sinh lí, sinh hóa và quang hợp. Trong thành phần chất dinh dưỡng của phân bón lá ngoài các nguyên tố đa lượng như đạm, lân, kali còn có các nguyên tố trung lượng và vi lượng như Fe, Zn, Cu, Mg, … các nguyên tố này tuy có hàm lượng ít nhưng lại giữ vai trò rất quan trọng vì trong môi trường đất thường thiếu hoặc không có. Do đó, khi bổ sung các chất này trực tiếp qua lá sẽ giúp đáp ứng đủ nhu cầu và cân đối dinh dưỡng cho cây nên tạo điều kiện cho cây phát triển đầy đủ trong từng giai đoạn sinh trưởng. Phân bón lá có tác dụng đặc biệt trong những trường hợp cần bổ sung khẩn cấp chất dinh dưỡng đạm, lân, kali hay các nguyên tố trung, vi lượng.
Phân bón lá còn tăng cường điều hòa sinh trưởng, tăng khả năng hấp thụ dưỡng chất kích thích đâm chồi, đẻ nhánh, ra hoa, đậu trái, giảm hiện tượng rụng trái non, trái to đẹp, phẩm chất ngon và tăng cường khả năng đề kháng chống chịu sâu bệnh. Khi bón phân qua lá khắc phục được các hạn chế của phân bón qua đất bị rửa trôi, bốc hơi hoặc giữ chặt trong đất chóng phục hồi. Đây là cơ sở khoa học để đưa các nguyên tố vi lượng vào các loại phân bón lá, giúp cây trồng trong những điều kiện bất lời: hạn hán lũ lụt, thời kỳ khủng hoảng dinh dưỡng của cây… giúp cây nhanh chóng phục hồi. Chất lượng thanh long phụ thuộc nhiều vào phân bón, nếu chế độ bón phân giàu đạm ít kali thường cho trái có độ ngọt kém, mau hư thối, khó cất trữ và vận chuyển.
Ngược lại chế độ bón phân cân đối đạm và kali hoặc giầu kali sẽ cho trái có độ ngọt cao hơn, trái cứng chắc và lâu hư thối, dễ cất trữ, vận chuyển. Tuy nhiên, chế độ phân bón tốt phải bao gồm cả việc cung cấp cân đối giữa c 4 phân hữu cơ và vô cơ, cân đối giữa các thành phần dinh dưỡng đa lượng NPK, cân đối giữa dinh dưỡng đa lượng, trung lượng và vi lượng. Cần lựa chọn loại phân bón thích hợp cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng tránh sự thiếu hụt trong quá trình chăm sóc cho cây thanh long. Vì vậy, cần thiết phải có những nghiên cứu để xây dựng kỹ thuật chăm sóc, bón phân hợp lí cho cây thanh long ruột đỏ tại miền Bắc – Việt Nam nói chung và huyện Nguyên Bình tỉnh Cao Bằng nói riêng.
Nguồn gốc, phân loại 2. Nguồn gốc Cây thanh long (tên tiếng Anh là Pitahaya, hay còn gọi là Dragon fruit, thuộc họ Xương rồng, có nguồn gốc ở các vùng sa mạc thuộc Mehico và Colombia). Hiện nay, loài cây này cũng được trồng ở các nước như Việt Nam, Malaysia, TháiLan, Philippines, Indonesia (đặc biệt là ở miền tây đảo Java); miền nam Trung Quốc, Đài Loan và một số khu vực khác. Tại Việt Nam gọi là Thanh Long, tên tiếng Anh là Pitahaya hay còn gọi là Dragon fruit.
Theo viện Nghiện cứu Cây ăn quả Miền Nam, thanh long ruột đỏ là kết quả lai giống theo phương pháp cổ điển giữa giống thanh long ruột trắng Bình Thuận và giống thanh long ruột đỏ Colombia. Đây là giống được chọn lọc từ 188 cá thể lai qua quá trình nhân nhanh cá thể lai qua quá trình đánh giá cá thể lai, khảo sát năng suất, chất lượng các cá thể lai tuyển chọn và trồng thử nghiệm trên diện rộng tại Tiền Giang, Long An và Bình Thuận. Khối lượng quả thanh long ruột đỏ vào khoảng 350 tới 400g. Qủa có hình dạng thon dài, rất giống với hình dáng của thanh long ruột trắng, vỏ quả có màu đỏ sang, còn tai quả cũng màu xanh, quả có vị ngọt chua nhẹ và ngon thịt quả khá chắc (Minh Long, 2012).
Phân loại Thanh long có ba loại: Hylocereus undatus thuộc chi thuộc chi Hylocereus, ruột trắng với vỏ hồng hay đỏ. Hylocereus polyrhizus thuộc c 5 chi Hylocereus, ruột đỏ với vỏ hồng hay đỏ. Hylocereus megalanthus, trước đây được coi là thuộc chi Selenicereus, ruột trắng với vỏ vàng. Thanh long ruột trắng, loại này được trồng phổ biến ở các tỉnh Nam Trung Bộ và Nam Bộ trên nhiều loại đất khác nhau nhưng thương hiệu nổi tiếng nhất là ở Bình Thuận, sinh trưởng và phát triển tốt ở những nơi có cường độ ánh sáng cao và toàn phần.
Hình: Thanh long ruột trắng (Nguồn: Phong Châu, 2015) Thanh long ruột đỏ, hiện nay được trồng ở một vài nơi ở Bình Thuận, Tiền Giang, Tây Ninh, Hà Tây. Thanh long ruột đỏ thích nghi với nơi có nhiều ánh sáng, dưới ánh sáng cao, độ đường tăng, nhiệt độ thích hợp từ 150C- 350C, nếu dưới nhiệt độ đó cây sẽ phát triển chậm hoặc không sinh trưởng được. Do đó khi trồng cây tận dụng hướng nam và đông nam, nơi có đất đai bằng phẳng và ánh sáng nhiều. Là cây có tính chống hạn thích hợp với các loại đất có tỷ lệ hạt dính 20%, hạt cát 40%, hạt đất 40% sẽ giúp cho cây c 6 thanh long hấp thụ dinh dưỡng, hàng tháng lượng mưa từ 50 – 100 mm thì cây sẽ sinh trưởng phát triển tốt.
Hình: Thanh long ruột đỏ (Nguồn: Lê Chính, 2016) Thanh long vỏ vàng có dạng trái tựa các giống thanh long thông thường những thay cho các tai trái là những cục cù gai, ruột màu trắng, hạt to nhỏ không đều. Hình: Thanh long vỏ vàng (Nguồn: Minh Long, 2012) c 7 2. Đặc điểm thực vật và yêu cầu sinh thái của cây thanh long 2. Đặc điểm cây thanh long Rễ: Theo Phạm Đức Toàn (2010) Cây thang long có hai loại rễ: địa sinh và khí sinh.
Rễ địa sinh phát triển từ gốc hom. Sau khi đặt hom từ 10 - 20 ngày thì từ gốc hom xuất hiện các rễ tơ màu trắng, số lượng rễ tăng dần và kích thước của chúng cũng tăng dần theo tuổi cây, những rễ lớn đạt đường kính từ 1 - 2 cm. Rễ địa sình có nhiệm vụ bám vào đất và hút các chất dinh dưỡng nuôi cây. Rễ phân bố chủ yếu ở tầng đất mặt (0 - 15 cm).
Theo Gibson và Nobel (1986) thì rễ xuất hiện trong tầng đất từ 0 - 30 cm. Rễ khí sinh mọc dọc theo thân cây phần trên không, bám vào trụ để giúp cây leo lên giá đỡ. Những rễ khí sinh nằm gần đất sẽ đi dần xuống đất. Hình 4: Rễ khí sinh bám vào trụ (Nguồn: Minh Sáng, 2013) Thân, cành: Thanh long trồng ở nước ta có thân, cành bò trên trụ đỡ.
Thân cành thường có ba cánh dẹp, xanh, hiếm khi có bốn cánh. Mỗi cánh chia c 8 làm nhiều thùy có chiều dài 3 – 4 cm. Đáy mỗi thùy có từ 3 – 5 gai ngắn.