Đặt vấn đề Gỗ Sa mộc (Cunninghamia konishii Hayata) là loại gỗ được đánh giá cao tại Trung Quốc, do nó là loại gỗ mềm có hương thơm và khá bền, tương tự như của hồng sam Bắc Mỹ (Sequoia sempervirens) và bách Nhật Bản (Cryptomeria japonica). Cụ thể, nó được dùng sản xuất các loại quan tài cũng như trong xây dựng đền miếu, tại những nơi mà hương thơm được đánh giá cao. Nó cũng được trồng làm cây cảnh trong các công viên và các khu vườn lớn, tại đây thông thường nó cao khoảng 15–30 m. Cây Sa mộc dầu chúng có nguồn gốc ở khu vực Trung Quốc, Đài Loan và miền bắc Việt Nam, các cây lớn có thể cao tới 50–55 m.
Tên gọi khoa học của chi này được đặt theo tên của Dr. James Cunningham, một bác sĩ người Anh đã đưa các loài này vào gieo trồng năm 1702 Những khu rừng Sa mộc dầu ở gần trước đây đã bị các lâm trường khai thác mạnh. Hiện tại loài này được sử dụng tại địa phương làm nhà ở và quan tài vì gỗ chịu chôn, chịu mối mọt và dễ gia công. Loài mọc tương đối nhanh và có tiềm năng sử dụng trong trồng rừng.
Trong khi đó chất lượng cây giống có ý ngĩa quyết định tới hiệu quả của công tác trồng rừng. Nguồn cây khỏe mạnh phát triển cân đối, ít sâu bệnh là cơ sở để chúng sinh trưởng nhanh, cây trồng có khả năng đề kháng tốt với các yếu tố bất lợi của môi trường xung quanh. Để cây con đảm bảo về số lượng và chất lượng thì việc bón phân và chăm sóc cây giống ở giai đoạn vườn ươm là rất quan trọng. vì vậy việc nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân bón đến sinh trưởng của cây Sa mộc dầu trong giai đoạn vườn ươm là cần thiết có ý nghĩa cả về khoa học lẫn thực tiễn sản xuất, làm cơ sở khoa n 2 học đề xuất cá biện pháp kĩ thuật tạo cây con thích hợp nhằm nâng cao chất lượng cây giống cho trồng rừng.
Vườn ươm cây giống khoa lâm ngiệp trường đại học nông lâm là cơ sở phục vụ công tác rèn nghề của sinh viên đồng thời là nơi sản xuất cây giống lâm nghiệp, nguồn đất để sản xuất cây giống trong khu vực vườm ươm. Chất lượng cây con đem trồng phụ thuộc vào chất lượng hạt giống và kĩ thuật chăm sóc cây con, trong đó bón phân và loại phân bón là một trong những nhân tố quyết định. Bón phân đúng liều lượng đủ và hợp lý sẽ phát huy tiềm năng của cây, cây con sẽ đủ tiêu chuẩn đem trồng. Bón phân là một trong những biện pháp kĩ thuật được thực hiên phổ biến, thường đem lại hiệu quả lớn, hiện nay việc nghiên cứu cũng như ứng dụng vào sản xuất cây giống lâm ngiệp ở vườn ươm, phục vụ trồng và chăm sóc rừng trồng đang được triển khai rộng rãi.
Bên cạnh đó các yếu tố kĩ thuật về phân bón nhằm tác đông đến sự sinh trưởng và phát triển của giống cây lâm nghiệp như: Bón thế nào, ảnh hưởng của nó đến sinh trưởng và phát triển, tỉ lệ bón, bón ở giai đoạn nào, thành phần của nó ảnh hưởng ra sao…Vẫn đang là vấn đề được nghiên cứu. Đặc biệt với loại cây Sa mộc dầu ở giai đoạn sản xuất cây giống ở vườn ươm là hết sức quan trọng. Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hƣởng của một số loại phân bón đến sinh trƣởng cây Sa mộc dầu (Cunninghamia konishii Hayata) giai đoạn vƣờn ƣơm tại Trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được loại phân bón phù hợp cho sinh trưởng của cây Sa mộc dầu.
- Lựa chọn phương pháp bón phân thích hợp cho cây Sa mộc dầu ở giai đoạn vườn ươm. Ý nghĩa nghiên cứu 1.Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp sinh viên củng cố lại những kiến thức đã được học trong nhà trường. - Làm quen với một số phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu đề tài cụ thể. - Có điều kiện tiếp cận với thực tế, củng cố thêm những kỹ năng để sau khi ra trường có thể vận dụng trong công viêc đạt hiệu quả cao.
- Trong nghiên cứu khoa hoc: Góp một phần nhỏ vào việc phát hiện cũng như nghiên cứu cách dùng một số loại phân bón nào đó hợp lý nhất cho cây. - Bước đầu tiếp cận với lĩnh vực ngiên cứu khoa hoc. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Đề tài thành công giúp chúng ta tìm được loại phân bón thích hợp cho cây Sa mộc dầu. - Góp phần vào hướng dẫn kĩ thuật, chăm sóc giống Sa mộc dầu cho bà con nông dân áp dụng.
- Góp phần nghiên cứu bảo tồn nguồn gen quý loài cây Sa mộc dầu. - Sử dụng đúng phân bón đem hiệu quả chi phí cho người sản xuất. - Sản xuất cây giống có chất lượng tốt và đảm bảo. n 4 PHẦN II TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học Phân bón có ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng và phát triển của thực vật trong các hoạt động sinh lý của thực vật như: Sự trao đổi nước, quang hợp, hô hấp, dinh dưỡng khoáng và nitơ, sự biến đổi và vận chuyển các chất hữu cơ ở trong cây. Các chức năng sinh lý này xảy ra một cách đồng thời và luôn luôn có mối quan hệ khăng khít ràng buộc với nhau. Kết quả hoạt động tổng hợp của các chức năng sinh lý đó đã làm cho cây lớn lên, ra hoa kết quả rồi già đi và chết, hay nói một cách khác đã làm cho cây sinh trưởng và phát triển. Như vậy sinh trưởng và phát triển là một quá trình sinh lý tổng hợp của cây, là kết quả của toàn bộ các chức năng và quá trình sinh lý của cây.
Phân bón thúc đẩy cây sinh trưởng, theo Nguyễn Bá Lộc và các cs (2008): Sinh trưởng là quá trình tạo mới các yếu tố cấu trúc của cây một cách không thuận nghịch (các tành phần mới của tế bào, tế bào mới, cơ quan mới…) thường dẫn đến tăng về số lượng, kích thước, thể tích, sinh khối của chúng. Tuy nhiên không nên quan niệm sinh trưởng chỉ biểu hiện sự biến đổi về lượng một cách đơn thuần vì không phải bao giờ sự sinh trưởng cũng dấn đến sự biến đổi về kích thước và khối lượng. Chẳng hạn, lúc tạo yết tố cấu trúc mới của nhân, tế bào tạm ngừng lớn lên, khi hạt trương nước thì trọng lượng chất khô không tăng, lúc ra hoa cây ngừng sinh trưởng về kích thước…Nói chung sự sinh trưởng của cây được biểu hiện ở những đặc điểm sau: - Sự tăng về khối lượng và kích thước của cơ thể hoạc của từng cơ quan (sự tăng trưởng chiều cao của thân cây, chiều dài của cành, tăng diện tích của lá, khối lượng của hạt, quả…). n 5 - Sự tăng thêm số lượng cơ quan, số lượng tế bào (cây mọc thêm cành, cành ra thêm lá, số lương tế bào ở mô phân sinh tăng lên…).
- Tăng thể tích của tế bào, đặc biệt là tăng khối lượng chất nguyên sinh (tế bào sau khi phân chia xong thì tiến hành quá trình dãn tế bào để tăng kích thước của tế bào và tăng khối lượng chất nguyên sinh của tế bào). - Tăng các yếu tố cấu trúc của tế bào (hình thành các bào quan bên trong tế bào). - Tăng trọng lượng chất khô của cây. Chẳng hạn ở thời kì chín hạt cây ngừng tăng về kích thước của các cơ quan, nhưng cây vẫn tích lũy thêm các chất hữu cơ về hạt.
Mục đích của việc bón phân là nhằm làm cho cây phát triển và đạt năng suất cao, có phẩm chất tốt, cho nên bón phân phải phù hợp với yêu cầu sinh trưởng và phát triển của cây trồng mới phát huy tối đa tác dụng của phân bón. Sinh trưởng và phát triển của cây trồng có quan hệ mật thiết với điều kiện bên ngoài. Phân bón là một chất dùng để cung cấp một hay nhiều yếu tố màu mỡ cần thiết cho cây. Phân bón có thể là một sản phẩm thiên nhiên hoặc được chế tạo trong công nghiệp.
Trong cả hai trường hợp các nguyên tố dinh dưỡng đều như nhau và tác dụng như nhau đối với sinh trưởng của cây (FAO 1994) Theo nhiều tài liệu trên thế giới, chỉ sử dụng phân bón chiếm 30%. Việc kết hợp cân đối nguồn phân, khả năng cung cấp của đất, hệ thống canh tác, giống cây trồng, điều kiện thời tiết thích hợp sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ môi trường sinh thái bền vững. Phân bón là chất dùng để cung cấp một trong nhiều chất cần thiết cho cây. Phân bón có thể là một sản phẩm thiên nhiên hoặc được chế tạo trong công nghiệp.
Trong cả hai trường hợp các nguyên tố dinh dưỡng đều như n 6 nhau và tác động như nhau đối với sinh trưởng của cây, trong các biện pháp kỹ thuật được sử dụng phổ biến thường xuyên đem lại hiệu quả lớn. Tuy nhiên bón phân cần phải cân đối để cung cấp cho cây trồng các chất dinh dưỡng thiết yếu, đủ liều lượng, tỷ lệ thích hợp, thời gian bón hợp lý theo từng đối tượng cây trồng, từng loại đất và mùa vụ cụ thể sẽ đảm bảo năng suất cao, chất lượng tốt. Các loại phân hóa học được sử dụng chăm sóc cây con trong thời gian ngắn. Bón phân này cần kết hợp với các biện pháp lâm sinh như: Nhổ cỏ, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh, phải thường xuyên phát huy tối đa hiệu lực của phân bón.
Trong sản xuất nông nghiệp: Đất là giá thể, môi trường sinh sống trực tiếp của bộ rễ và là nguồn cung cấp nước, chất dinh dưỡng cho cây. Đất tốt, cây sinh trưởng tốt ra hoa kết quả sớm, sản lượng - chất lượng quả, hạt cao, chu kỳ sai quả ngắn và ngược lại. Đất tốt là đất giàu dinh dưỡng chủ yếu là N, P, K… Và các nguyên tố vi lượng cần thiết đồng thời các thành phần đó có một tỉ lệ thích hợp. Trong gieo ươm: - Điều kiện đất đai: Đất là hoàn cảnh để cây con sinh trưởng, phát triển sau này, cây con sinh trưởng, phát triển tốt hay xấu là do đất cung cấp chất dinh dưỡng, nước và không khí cho cây.
Chất dinh dưỡng, nước và không khí trong đất có đầy đủ cho cây hay không là do: Thành phần cơ giới, độ ẩm, độ PH… Của đất quyết đinh.