ĐẶT VẤN ĐỀ Ở Việt Nam ngô là một trong những cây trồng quan trọng, phát triển sâu rộng và liên tục, tính đến năm 2019 diện tích đạt 991.088 ha, năng suất 4,8 tấn/ha và sản lượng đạt 4,7 triệu tấn (FAOSTAT, 2021), trong đó ngô đường, ngô nếp trở thành hàng hóa, làm thực phẩm và đang tăng nhanh trong những năm gần đây, chiếm 15 - 17% tổng diện tích ngô cả nước (Viện Nghiên cứu Ngô, 2018). Bởi ngô thực phẩm có những ưu điểm vượt trội như giá trị dinh dưỡng cao (ăn tươi, sạch), ngắn ngày (68 - 85 ngày/vụ), sử dụng và chế biến đa dạng (ngô nếp, ngô đường thường dùng để luộc, nướng, làm quà ăn tươi) hoặc chế biến đóng hộp, ngô bao tử để làm rau cao cấp, một số loại ngô còn là nguyên liệu của các nhà máy sản xuất rượu, cồn, tinh bột, dầu, đường gluco, bánh kẹo. Nhu cầu về ngô thực phẩm ngày càng tăng về cả lượng và chất, đồng thời nâng cao năng suất, thu nhập, tạo công ăn việc làm và đặc biệt với người nông dân cây ngô thực phẩm trở thành cây hàng hóa hấp dẫn, ưu tiên lựa chọn của người nông dân. Ngô ngọt (Zea mays L, subsp saccharata Sturt) là một loại ngô có hàm lượng đường cao, được phát hiện do đột biến gen tự nhiên, bao gồm gen sugary 1 - su1, gen sugary enhancer - se, gen shrunken - sh2.
Các gen này biểu hiện là ngăn cản hoặc hạn chế quá trình chuyển hoá đường thành tinh bột trong quá trình phát triển nội nhũ đã tạo ra độ ngọt (Brix) và hương thơm của hạt ngô. Ngô đường được coi là một loại rau chất lượng cao với thành phần dinh dưỡng trong 100 gam bắp tươi: đường tổng số chiếm 3,2g, chất béo 1,2g, protein 3,2g và có đầy đủ của 23 axít amin, vitamin A, B9. Đặc biệt có các axit amin không thay thế như lysine, tryptophan, isoleucine với hàm lượng cao. Vì vậy ngô đường có tác dụng: bồi bổ sức khoẻ, tăng cường chống ung thư, tốt cho tiểu đường tuyp 2 và bảo vệ, tăng cường hệ tim mạch.
Ngô đường có giá trị kinh tế cao nên diện tích sản xuất không ngừng gia tăng qua từng năm không chỉ ở Việt Nam mà còn rộng khắp trên thế giới. Theo FAO (2015), năm 2013, thế giới sản xuất được 9,8 triệu tấn ngô đường trên diện tích 1,1 triệu ha, tăng 9,1% về diện tích và 11,4% về sản lượng so với năm 1994. Năm 2013, Mỹ là nước trồng ngô ngọt nhiều nhất trên thế giới đạt 224.006 ha với sản lượng 3,8 triệu tấn, Nigeria đạt 205.003 ha với sản lượng 788 nghìn tấn, ở khu vực Châu Á có Thái Lan và Nhật Bản là hai nước có diện tích trồng ngô ngọt lớn nhất tương ứng đạt là 31. Đến năm 2016 - 2017, sản xuất ngô đường của Mỹ đạt 513 nghìn ha, với thu nhập 892 triệu USD, 1 bên cạnh đó đó thì Thái Lan là một nước xuất khẩu ngô đường nhiều nhất ở Châu Á chiếm 57,0% của tổng giá xuất khẩu các loại rau của nước này, tương đương 206 triệu đô la (U.
Organic Sweet Corn Market 2017), (USDA 1/2018). Ở Việt Nam ngô đường được bắt đầu nghiên cứu từ năm 1990 và cho đến năm 2000 bắt đầu xuất khẩu các sản phẩm từ ngô đường, tăng từ 270.930 USD (năm 2005), tăng gấp 4 lần (FAOSTAT, 2008), cho thấy giá trị ngô đường đóp góp trong phát triển kinh tế nông nghiệp là đáng kể. Hiện nay, ngô đường đang ngày càng được mở rộng do tăng tiêu dùng trong nước, ngành công nghiệp ngô đường phục vụ xuất khẩu phát triển mạnh và dần thay thế từ nhập khẩu. Hiện nay nhu cầu về sản phẩm ngô đường rất lớn phục vụ cho tiêu dùng ăn tươi, làm gia vị chế biến các món ăn, súp và phần lớn phục vụ cho công nghệ chế biến lạnh để xuất khẩu đi các nước trên thế giới.
Ngoài những công dụng của ngô đường nêu trên thì cây ngô đường còn được tận thu sản phẩm còn lại là thân lá xanh sau khi thu hoạch bắp để chế biến thức ăn gia súc bằng ủ chua tạo thức ăn cho đại gia súc giúp nâng cao giá trị của cây ngô, giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Thậm chí ngô đường còn được coi như là một trong những giải pháp cho vùng hay bị thiên tai, hạn hán, gió bão. cần loại cây trồng ngắn ngày, để ứng phó với biến đổi khí hậu và nhanh chóng giải quyết các khó khăn trước mắt cho người nông dân. Đứng trước nhu cầu cả về chất và lượng của ngô thực phẩm ngày càng tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết cho các nhà khoa học, ngoài nghiên cứu chọn tạo giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt cần đồng thời có các biện pháp kỹ thuật canh tác sản xuất tiên tiến, phù hợp cho giống mới với mục đích tạo điều kiện cho giống phát huy hết các tiềm năng năng suất của giống.
Với ngô đường thì ngoại cảnh còn tác động không những đến năng suất mà còn tác động đến chất lượng ăn tươi của giống. Trong đó yếu tố mật độ trồng và phân bón có tác động mạnh mẽ. Trong số các chất dinh dưỡng thì đạm là yếu tố quan trọng nhất bởi là tác động mạnh đến sự phát triển sinh dưỡng, sinh thực và chất lượng bắp tươi của ngô đường. Đạm là một phần cần thiết của protein, enzyme và chlorophyll (Havlin & cs.
Ngày nay, diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị hạn hẹp do công nghiệp hóa, cùng với đó quy chế chuyển đổi cơ cấu cây trồng và sự cạnh tranh về kinh tế thì cây ngô đang được nhường chỗ cho những cây trồng khác. Những áp lực đó 2 thôi thúc nhà nghiên cứu ngô chọn tạo ra những giống chịu được mật độ cao, đồng thời lượng phân bón tối ưu để đạt được năng suất cao, chất lượng tốt nhất đem lại hiệu quả kinh tế (để tối đa hóa lợi nhuận) cho nông dân. Ở Việt Nam, ngô đường đang được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, trong đó giống ngô đường ĐL 89 do Viện Nghiên cứu Ngô chọn tạo, là giống được công nhận cho sản xuất thử theo Quyết định số 340/QĐ-TT-CLT ngày 18/10/2019- Bộ NN&PTNT, có thời gian sinh trưởng trong vụ Xuân từ 82- 89 ngày, vụ Thu Đông từ 72-81 ngày, vụ Đông từ 80-85 ngày, năng suất bắp tươi tiềm năng đạt 12-15 tấn/ha. Để khai thác hết tiềm năng năng suất cũng như tác động của ngoại cảnh đến chất lượng bắp tươi, việc xác định biện pháp kỹ thuật về mật độ và liều lượng phân đạm bón là hết sức cần thiết.
Xuất phát lý do trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ, liều lượng phân đạm đến năng suất và chất lượng bắp tươi của giống ngô đường lai ĐL89 tại Đan Phượng, Hà Nội trong vụ Xuân và vụ Thu Đông năm 2020”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Nghiên cứu góp phần xác định được mật độ, liều lượng phân đạm bón thích hợp cho giống ngô đường lai ĐL89 tại Đan Phượng, Hà Nội. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN 1. Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu mối tương quan giữa mật độ, lượng phân đạm bón với năng suất, chất lượng của giống ngô đường ĐL89.
- Là tài liệu cung cấp thông tin cho giáo viên, sinh viên trong nghiên cứu canh tác ngô đường, là cơ sở cho các cán bộ khuyến nông trong việc khuyến cáo người dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất phù hợp với giống mới. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu lựa chọn biện pháp kỹ thuật canh tác về mật độ và phân đạm bón phù hợp nhằm khai thác tối ưu tiềm năng năng suất và chất lượng của giống ngô ĐL89, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người sản xuất và tiêu dùng. - Kết quả về kỹ thuật canh tác giúp nâng cao hiệu quả sản xuất cho người nông dân, góp phần thực hiện hóa các chủ trương chính sách về tái cơ cấu ngành nông nghiệp. 3 - Giống, mật độ, phân bón phù hợp giúp tăng năng suất ngô, đồng thời nâng cao sản lượng và chất lượng ngô, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm, tăng thu nhập cho nông dân.
Biện pháp canh tác phù hợp góp phần hạn chế việc dùng thuốc BVTV, phân bón, đặc biệt là sản phẩm bắp tươi từ đó bảo vệ môi trường, để sản xuất bền vững, nâng cao sức khỏe cộng đồng. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu về ảnh hưởng của phân đạm và mật độ trồng đến đặc tính sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng của ngô đường ĐL89. - Giống ngô đường ĐL89.
- Phân bón gồm các phân đơn: Đạm Urê (46% N), Super lân (16% P2O5), Kali clorua KCl (60% K2O). Phạm vi và địa điểm nghiên cứu - Trong nghiên cứu này tập trung vào đánh giá các đặc điể hình thái cây, bắp, năng suất bắp tươi, chất lượng ăn tươi (cảm quan) và phân tích chất lượng. - Thí nghiệm được thực hiện tại Viện Nghiên cứu Ngô, Đan Phượng, Hà Nội trong 2 vụ, vụ Xuân và Thu Đông 2020. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGÔ ĐƯỜNG Ngô đường (Zea mays L, subsp saccharata Sturt) là nhóm ngô thực phẩm có thể dùng để ăn tươi (luộc, chiên) hay chế biến đóng hộp. Đây là loại ngô được nhiều người tiêu dùng ưa thích do có hàm lượng dinh dưỡng cao, đặc biệt là hàm lượng đường dễ tan có thể đạt 18 – 27% brix (Bảng 2. Thành phần, hàm lượng các chất dinh dưỡng của ngô đường Các chất Ngô đường Năng lượng 106kcal Protein 3,2g Chất béo 1,18g Carbohydrate 22,35g Chất xơ 2,4g Đường 3,53g Canxi 2mg Kali 213mg Nguồn: USDA Nutrient database (2021) Vì thành phần dinh dưỡng phong phú và đầy đủ, ngô đường đã được dùng rất nhiều trong các bữa ăn. Ngô đường vừa là món ăn bổ dưỡng, vừa giúp tái tạo và tăng cường năng lượng.
Mặt khác trong ngô có chứa rất nhiều vitamin E và tốt cho tiêu hóa. Điều này sẽ giúp cho con người cảm thấy khỏe khoắn, sảng khoái, làn da căng, mịn, làm chậm quá trình lão hóa. Một trong những sản phẩm chế biến từ ngô là sữa ngô, một sản phẩm giàu dinh dưỡng được chế biến chủ yếu từ ngô đường tươi, xuất hiện trong những năm gần đây ở nhiều nước Châu á như Trung Quốc, Thái Lan… Theo tài liệu Wikipedia, cây ngô đường mới được phát hiện năm 1770 ở Pennsylvania. Năm 1779 lần đầu tiên cây ngô đường được nhắc đến bởi những thổ dân da đỏ ở lưu vực sông Susquehanna.
Sau đó giống ngô đường có tên “Papoon” đã được di thực đến nước Anh.