Luận văn thạc sĩ: Biện pháp kỹ thuật trồng cây thạch đen tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến sinh trưởng năng suất và chất lượng cây, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Cương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Viết Hưng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Kỹ Thuật Đến Sinh Trưởng Và Năng Suất Cây Thạch Đen Tại Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa khoa học của đề tài
• Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Nguồn gốc, phân bố và đặc điểm hình thái cây Thạch đen
• 1.2. Tình hình sản xuất cây thạch đen ở Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất cây thạch đen ở Việt Nam
• 1.2.2. Tình hình sản xuất cây thạch đen tại tỉnh Bắc Kạn
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về cây thạch đen trên thế giới và Việt Nam
• 1.3.1. Tình hình nghiên cứu về cây thạch đen trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu về cây thạch đen ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Các phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.4.2. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 2.4.3. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp nhân giống đến khả năng sinh trưởng, nhân giống cây thạch đen tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn vụ Xuân năm 2018
• 3.1.1. Ảnh hưởng của phương pháp nhân giống đến tỷ lệ sống của các loại hom giống
• 3.1.2. Ảnh hưởng của phương pháp nhân giống đến tốc độ tăng trưởng chiều dài cây của các loại hom giống
• 3.1.3. Ảnh hưởng của phương pháp nhân giống đến tốc độ ra lá của các loại hom giống
• 3.1.4. Ảnh hưởng của phương pháp nhân giống đến đặc điểm hình thái cây thạch đen
• 3.1.5. Ảnh hưởng của phương pháp nhân giống đến tình hình sâu, bệnh hại các loại hom giống tham gia thí nghiệm
• 3.1.6. Ảnh hưởng của phương pháp nhân giống đến năng suất thân lá và hệ số nhân giống các loại hom giống tham gia thí nghiệm
• 3.1.7. Hạch toán hiệu quả kinh tế của các phương pháp nhân giống
• 3.2. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng cây thạch đen tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn vụ Hè Thu năm 2018
• 3.2.1. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến tốc độ tăng trưởng chiều dài cây của cây Thạch đen
• 3.2.2. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến tốc độ ra lá của cây thạch đen
• 3.2.3. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến đặc điểm hình thái của cây thạch đen
• 3.2.4. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến tình hình sâu, bệnh hại cây thạch đen
• 3.2.5. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến năng suất và chất lượng của cây thạch đen
• 3.2.6. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến hiệu quả kinh tế của cây thạch đen
• 3.3. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của tổ hợp phân bón đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng cây thạch đen tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn vụ Hè Thu năm 2018
• 3.3.1. Ảnh hưởng của tổ hợp phân bón đến tốc độ tăng trưởng chiều dài cây của cây thạch đen
• 3.3.2. Ảnh hưởng của tổ hợp phân bón đến tốc độ ra lá của cây thạch đen
• 3.3.3. Ảnh hưởng của tổ hợp phân bón đến đặc điểm hình thái của cây thạch đen
• 3.3.4. Ảnh hưởng của tổ hợp phân bón đến tình hình sâu, bệnh hại cây thạch đen
• 3.3.5. Ảnh hưởng của tổ hợp phân bón đến năng suất và chất lượng của cây thạch đen
• 3.3.6. Ảnh hưởng của tổ hợp phân bón đến hiệu quả kinh tế của cây thạch đen
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Kỹ Thuật Đến Thạch Đen Bắc Kạn

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của kỹ thuật đến sự sinh trưởng và năng suất của cây thạch đen tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. Thạch đen, hay còn gọi là Xương sáo (Mesona chinensis Benth.), là cây thân thảo có giá trị kinh tế cao, được trồng rộng rãi ở các tỉnh miền núi phía Bắc. Cây có tác dụng giải nhiệt, thanh nhiệt, và được sử dụng trong nhiều sản phẩm giải khát. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu xác định các biện pháp kỹ thuật canh tác hợp lý để nâng cao năng suất và chất lượng cây thạch đen, góp phần tăng hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Theo Thuận Thắng (2016), lá cây thạch đen có vị hơi ngọt, tính mát, có công dụng mát gan, thanh nhiệt, nhuận tràng, trị cảm mạo, hỗ trợ người bị tiểu đường, hỗ trợ giảm huyết áp, chống lão hóa và các bệnh xương khớp.

1.1. Giới thiệu về cây thạch đen và tiềm năng kinh tế

Cây thạch đen (Mesona chinensis Benth) là cây thân thảo, có chiều dài từ 40-60cm, bò lan trên mặt đất, ưa sáng và ẩm. Cây có tiềm năng kinh tế lớn, đặc biệt ở các vùng miền núi phía Bắc như Bắc Kạn. Lá cây có vị ngọt, tính mát, được dùng làm nước giải khát. Theo nghiên cứu, thạch đen còn chứa nhiều polyphenol, tanin, pectin, có lợi cho sức khỏe. Việc phát triển cây thạch đen giúp xóa đói giảm nghèo cho người dân.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu kỹ thuật canh tác thạch đen

Việc nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật như kỹ thuật nhân giống, mật độ trồng, và tổ hợp phân bón là rất quan trọng để phát huy tối đa tiềm năng của cây thạch đen. Hiện nay, việc đầu tư nghiên cứu vào các biện pháp này chưa được chú trọng đúng mức. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình canh tác thạch đen hiệu quả và bền vững.

II. Thực Trạng Thách Thức Trong Canh Tác Thạch Đen Bắc Kạn

Mặc dù cây thạch đen có tiềm năng lớn, nhưng việc canh tác hiện nay còn nhiều hạn chế. Tình trạng sản xuất còn mang tính tự phát, chưa được quy hoạch thành vùng sản xuất tập trung. Công nghệ chế biến sau thu hoạch còn lạc hậu, chưa đảm bảo chất lượng sản phẩm. Việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất còn hạn chế, dẫn đến năng suất không ổn định và chất lượng chưa đồng đều. Theo báo cáo của Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Na Rì, diện tích trồng thạch đen có xu hướng giảm trong những năm gần đây. Điều này đặt ra những thách thức lớn cho việc phát triển bền vững cây thạch đen tại Bắc Kạn.

2.1. Phân tích tình hình sản xuất thạch đen tại Bắc Kạn

Tại Bắc Kạn, cây thạch đen được trồng chủ yếu ở huyện Na Rì. Mặc dù được xác định là cây trồng chủ lực, diện tích trồng thạch đen có xu hướng giảm từ 200 ha năm 2009 xuống còn gần 140 ha năm 2016. Năng suất đạt từ 38-40 tạ/ha. Thị trường tiêu thụ chủ yếu là xuất khẩu sang Trung Quốc. Giá cả bấp bênh, phụ thuộc vào thương lái.

2.2. Những khó khăn trong ứng dụng kỹ thuật vào sản xuất

Việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất thạch đen còn nhiều hạn chế. Người dân chưa được tiếp cận đầy đủ với các kỹ thuật canh tác tiên tiến. Thiếu quy trình kỹ thuật chuẩn cho từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Năng lực đầu tư thâm canh còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.3. Vấn đề quy hoạch và chế biến sau thu hoạch thạch đen

Cây thạch đen chưa được quy hoạch thành vùng sản xuất tập trung. Công nghệ chế biến sau thu hoạch còn lạc hậu. Thiếu các cơ sở chế biến, bảo quản sản phẩm. Điều này dẫn đến giá trị gia tăng của sản phẩm còn thấp. Cần có giải pháp đồng bộ từ quy hoạch, kỹ thuật canh tác đến chế biến và tiêu thụ để phát triển bền vững cây thạch đen.

III. Phương Pháp Nhân Giống Thạch Đen Ảnh Hưởng Sinh Trưởng

Nghiên cứu đã tiến hành đánh giá ảnh hưởng của phương pháp nhân giống đến khả năng sinh trưởng của cây thạch đen. Các phương pháp nhân giống khác nhau có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ sống, tốc độ tăng trưởng chiều dài cây, tốc độ ra lá, và đặc điểm hình thái của cây. Việc lựa chọn phương pháp nhân giống phù hợp là yếu tố quan trọng để đảm bảo cây sinh trưởng khỏe mạnh và đạt năng suất cao. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về ưu nhược điểm của từng phương pháp nhân giống, giúp người dân lựa chọn phương pháp phù hợp với điều kiện thực tế.

3.1. So sánh tỷ lệ sống của các loại hom giống thạch đen

Nghiên cứu so sánh tỷ lệ sống của các loại hom giống khác nhau. Kết quả cho thấy có sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ sống giữa các phương pháp nhân giống. Việc lựa chọn hom giống khỏe mạnh và phương pháp nhân giống phù hợp sẽ giúp tăng tỷ lệ sống của cây con.

3.2. Ảnh hưởng của nhân giống đến tốc độ tăng trưởng chiều dài cây

Phương pháp nhân giống ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng chiều dài cây. Một số phương pháp giúp cây phát triển nhanh hơn, đạt chiều cao tối ưu trong thời gian ngắn. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc rút ngắn thời gian sinh trưởng và tăng năng suất.

3.3. Tác động của phương pháp nhân giống đến tốc độ ra lá

Tốc độ ra lá cũng bị ảnh hưởng bởi phương pháp nhân giống. Cây ra lá nhanh hơn sẽ có khả năng quang hợp tốt hơn, tích lũy nhiều chất dinh dưỡng hơn, và phát triển khỏe mạnh hơn. Nghiên cứu sẽ chỉ ra phương pháp nhân giống nào giúp cây ra lá nhanh nhất.

IV. Mật Độ Trồng Thạch Đen Tối Ưu Năng Suất Tại Bắc Kạn

Mật độ trồng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sinh trưởng, năng suất, và chất lượng của cây thạch đen. Mật độ quá dày có thể dẫn đến cạnh tranh ánh sáng, dinh dưỡng, và không gian, làm giảm năng suất. Mật độ quá thưa có thể không tận dụng được tối đa diện tích đất. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu xác định mật độ trồng tối ưu cho cây thạch đen tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, đảm bảo năng suất cao và chất lượng tốt.

4.1. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến tốc độ tăng trưởng chiều dài cây

Mật độ trồng ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng chiều dài cây. Mật độ quá dày có thể làm chậm tốc độ tăng trưởng do cạnh tranh ánh sáng. Mật độ quá thưa có thể làm cây phát triển không đều. Nghiên cứu sẽ xác định mật độ trồng phù hợp để cây phát triển tối ưu.

4.2. Tác động của mật độ trồng đến tốc độ ra lá của cây thạch đen

Tốc độ ra lá cũng bị ảnh hưởng bởi mật độ trồng. Mật độ quá dày có thể làm giảm tốc độ ra lá do thiếu ánh sáng. Mật độ quá thưa có thể làm cây ra lá không đều. Nghiên cứu sẽ chỉ ra mật độ trồng nào giúp cây ra lá nhanh và đều nhất.

4.3. Mật độ trồng ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng thạch đen

Mật độ trồng ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng thạch đen. Mật độ quá dày có thể làm giảm năng suất và chất lượng do cạnh tranh dinh dưỡng. Mật độ quá thưa có thể không tận dụng được tối đa diện tích đất. Nghiên cứu sẽ xác định mật độ trồng tối ưu để đạt năng suất cao và chất lượng tốt.

V. Phân Bón Nào Tốt Nhất Cho Thạch Đen Bắc Kạn

Việc sử dụng phân bón hợp lý là yếu tố quan trọng để đảm bảo sinh trưởng, năng suất, và chất lượng của cây thạch đen. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của tổ hợp phân bón đến các chỉ tiêu này. Các loại phân bón khác nhau có thể cung cấp các chất dinh dưỡng khác nhau, ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và phát triển của cây. Việc lựa chọn tổ hợp phân bón phù hợp là yếu tố then chốt để đạt năng suất cao và chất lượng tốt.

5.1. So sánh tốc độ tăng trưởng chiều dài cây với các loại phân bón

Nghiên cứu so sánh tốc độ tăng trưởng chiều dài cây khi sử dụng các loại phân bón khác nhau. Kết quả cho thấy có sự khác biệt đáng kể về tốc độ tăng trưởng giữa các tổ hợp phân bón. Việc lựa chọn phân bón phù hợp sẽ giúp cây phát triển nhanh và khỏe mạnh.

5.2. Ảnh hưởng của phân bón đến tốc độ ra lá của cây thạch đen

Tốc độ ra lá cũng bị ảnh hưởng bởi loại phân bón sử dụng. Một số loại phân bón giúp cây ra lá nhanh hơn, tăng khả năng quang hợp và tích lũy chất dinh dưỡng. Nghiên cứu sẽ chỉ ra loại phân bón nào giúp cây ra lá nhanh nhất.

5.3. Tác động của phân bón đến năng suất và chất lượng thạch đen

Phân bón ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng thạch đen. Việc sử dụng phân bón hợp lý sẽ giúp tăng năng suất và cải thiện chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu sẽ xác định tổ hợp phân bón tối ưu để đạt năng suất cao và chất lượng tốt.

VI. Kết Luận Đề Xuất Kỹ Thuật Cho Thạch Đen Bắc Kạn

Nghiên cứu này đã cung cấp những thông tin quan trọng về ảnh hưởng của kỹ thuật đến sinh trưởng và năng suất của cây thạch đen tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng quy trình canh tác thạch đen hiệu quả và bền vững, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Cần có sự phối hợp giữa các nhà khoa học, chính quyền địa phương, và người dân để ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu về nhân giống mật độ phân bón

Nghiên cứu đã xác định được phương pháp nhân giống, mật độ trồng, và tổ hợp phân bón tối ưu cho cây thạch đen tại Bắc Kạn. Các kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

6.2. Đề xuất quy trình canh tác thạch đen hiệu quả và bền vững

Dựa trên kết quả nghiên cứu, đề xuất quy trình canh tác thạch đen hiệu quả và bền vững, bao gồm các bước: lựa chọn giống, chuẩn bị đất, nhân giống, trồng, chăm sóc, bón phân, phòng trừ sâu bệnh, và thu hoạch.

6.3. Hướng phát triển cây thạch đen bền vững tại Bắc Kạn

Để phát triển cây thạch đen bền vững tại Bắc Kạn, cần có sự quy hoạch vùng sản xuất, đầu tư vào công nghệ chế biến sau thu hoạch, xây dựng thương hiệu sản phẩm, và liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây thạch đen hay còn gọi là sương sáo có tên khoa học là Mesona chinensis Benth, là loài cây dược liệu và nông nghiệp có giá trị kinh tế nổi bật tại các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam. Trung bình một hécta thạch đen cho thu hoạch khoảng 4,0 tấn thạch khô, với mức giá bán dao động quanh 25.000 đồng/kg, giúp người sản xuất thu về từ 100 đến 120 triệu đồng/ha. Thậm chí, khi áp dụng quy trình thâm canh chuẩn mực, năng suất có thể chạm mốc 10 đến 15 tấn/ha, mang lại giá trị kinh tế từ 250 đến 300 triệu đồng/ha, đóng vai trò mũi nhọn trong công tác xóa đói giảm nghèo vùng cao.

Tuy nhiên, thực tế canh tác tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn vẫn mang nặng tính tự phát và thiếu quy hoạch tập trung. Diện tích canh tác thạch đen tại địa phương từng đạt trên 200 ha vào năm 2009 nhưng đã sụt giảm xuống còn gần 140 ha vào năm 2016. Nguyên nhân cốt lõi là do người nông dân chưa làm chủ các biện pháp kỹ thuật then chốt như phương pháp nhân giống vô tính, mật độ mật độ gieo trồng tối ưu và tổ hợp phân bón cân đối, dẫn đến năng suất bấp bênh và sâu bệnh phát sinh phức tạp.

Đề tài nghiên cứu khoa học chuyên ngành Khoa học cây trồng thực hiện bởi tác giả Nguyễn Ngọc Cương dưới sự hướng dẫn của các nhà khoa học tại Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên tập trung giải quyết bài toán cấp thiết này. Mục tiêu nghiên cứu là xác định đồng bộ các giải pháp kỹ thuật nông học nhằm tối ưu hóa sinh trưởng, nâng cao năng suất thân lá và chất lượng thạch đen tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn.

Nghiên cứu được triển khai thực địa từ tháng 3 năm 2018 đến tháng 10 năm 2018 tại xã Vũ Loan, huyện Na Rì trên nền đất ruộng một vụ. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, xác lập cơ sở dữ liệu tin cậy để nâng tỷ lệ sống của cây giống lên trên 97% và gia tăng lợi nhuận thuần cho bà con nông dân đạt trên 91 triệu đồng/ha.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết nông học đại cương về sự tương tác giữa kiểu gen và hoàn cảnh sinh thái, kết hợp lý thuyết dinh dưỡng khoáng cây trồng và sinh lý phát triển thực vật. Mô hình nghiên cứu phân tích tác động trực tiếp của vật liệu nhân giống, mật độ quần thể và chế độ dinh dưỡng khoáng đến quá trình tích lũy sinh khối thân lá.

Hệ thống khái niệm học thuật cốt lõi bao gồm:

• Hom đoạn thân sinh dưỡng: Bộ phận cành bánh tẻ mang các mắt mầm nách lá, có khả năng hình thành mô sẹo và tái sinh hệ rễ chùm phụ để phát triển thành cá thể độc lập.
• Năng suất thân lá: Tổng khối lượng sinh khối tươi của thân và lá thu hoạch trên một đơn vị diện tích tại thời điểm cây bắt đầu xuất hiện nụ hoa.
• Hệ số nhân giống: Bội số nhân lên của vật liệu giống, tính bằng tỷ số giữa khối lượng thân lá thu hoạch được so với khối lượng hom ban đầu đưa vào gieo trồng.
• Hàm lượng pectin và độ nhớt dịch thạch: Hai chỉ tiêu hóa sinh quyết định trực tiếp đến tính chất đông tụ, độ dai giòn và giá trị thương phẩm công nghiệp của sản phẩm thạch đen.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập trực tiếp từ 3 thí nghiệm đồng ruộng bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 3 lần nhắc lại. Thí nghiệm nhân giống vụ Xuân 2018 gồm 3 công thức với diện tích mỗi ô là 15 m2 (tổng diện tích 135 m2). Thí nghiệm mật độ gồm 6 công thức và thí nghiệm phân bón gồm 4 công thức trong vụ Hè Thu 2018 với diện tích mỗi ô là 30 m2 (tổng diện tích lần lượt là 540 m2 và 360 m2).

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Trên mỗi ô thí nghiệm, tác giả tiến hành chọn ngẫu nhiên cố định 5 cây theo đường chéo góc để theo dõi định kỳ 10 ngày một lần các chỉ tiêu về chiều dài thân và tốc độ ra lá. Việc chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo ô đảm bảo triệt tiêu các sai số do biến thiên tiểu địa hình và độ phì đất không đồng đều.

Về phương pháp phân tích chất lượng: Xác định hàm lượng pectin bằng phương pháp kết tủa canxi pectat trong môi trường kiềm loãng và đo độ nhớt động học bằng nhớt kế Ostwald (với độ nhớt nước chuẩn đạt 0,801 cP ở nhiệt độ 30 độ C). Lý do lựa chọn các phương pháp này là vì độ chuẩn xác cao trong việc đo đạc cấu trúc keo của chuỗi polysaccharide tự nhiên. Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê phương sai và kiểm định sai biệt nhỏ nhất có ý nghĩa ở mức tin cậy 95% trên phần mềm SAS chuyên dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về khả năng sinh trưởng và tỷ lệ sống: Phương pháp nhân giống bằng hom đoạn thân mang lại ưu thế tuyệt đối. Sau 30 ngày trồng, tỷ lệ sống của hom đoạn thân đạt 97,33%, cao hơn 4,00% so với hom đoạn gốc (chỉ đạt 93,33%) và cao hơn hom đoạn ngọn (96,00%). Chiều dài cây khi thu hoạch của hom thân đạt 37,7 cm, số cành phân nhánh đạt 6,0 cành/cây và tổng số lá trên thân chính đạt 42,7 lá, vượt trội hơn hẳn so với hom đoạn gốc (27,3 cm chiều dài, 3,9 cành và 38,9 lá).

Thứ hai, về năng suất và hệ số nhân giống: Hom đoạn thân cho năng suất thân lá tươi đạt mức kỷ lục 66,00 tấn/ha, cao hơn 43,48% so với hom đoạn gốc (46,00 tấn/ha) và cao hơn 24,53% so với hom đoạn ngọn (53,00 tấn/ha). Hệ số nhân giống của hom đoạn thân đạt 44,00 lần, trong khi hom gốc chỉ đạt 30,67 lần và hom ngọn đạt 35,33 lần.

Thứ ba, về tính chống chịu sâu bệnh và hiệu quả kinh tế: Cây trồng từ hom đoạn thân có tỷ lệ nhiễm sâu cuốn lá thấp nhất chỉ 6,0%, trong khi hom ngọn bị hại nặng nhất lên tới 16,0%. Bệnh thối cổ rễ ở hom thân chỉ ở cấp 1 (mức nhẹ nhất), trong khi hom gốc và ngọn đều nhiễm ở cấp 3. Hạch toán kinh tế cho thấy hom đoạn thân mang lại lợi nhuận thuần 91,35 triệu đồng/ha, cao hơn 132,15% so với hom đoạn gốc (chỉ đạt 39,35 triệu đồng/ha).

Thứ tư, về mật độ gieo trồng: Mật độ 125.000 cây/ha với khoảng cách 40 x 20 cm cho tốc độ tăng trưởng chiều dài cây nhanh nhất trong tháng đầu tiên đạt 0,35 cm/ngày, vượt xa mức 0,31 cm/ngày của công thức đối chứng 100.000 cây/ha và mức 0,27 cm/ngày của mật độ 80.000 cây/ha.

Thảo luận kết quả

Khả năng sinh trưởng và năng suất vượt trội của hom đoạn thân được giải thích bởi đặc điểm sinh lý thực vật: phần thân bánh tẻ tích lũy hàm lượng hợp chất hữu cơ dự trữ dồi dào, hệ thống mạch dẫn hoàn thiện và hàm lượng hormone nội sinh cân bằng. Trái lại, hom ngọn quá non dễ bị mất nước và mẫn cảm với sâu bệnh, còn hom gốc đã bị hóa gỗ khiến tốc độ phân bào tạo rễ mới diễn ra chậm chạp.

So sánh với các công trình nghiên cứu nông học trước đây tại Lạng Sơn và miền Nam Trung Quốc, kết quả này hoàn toàn nhất quán về quy luật tái sinh của cây thân thảo họ Hoa môi, đồng thời khẳng định tiềm năng thích nghi vượt bậc của cây thạch đen trên đất Na Rì.

Dữ liệu nghiên cứu về động thái tăng trưởng chiều dài cây và tốc độ ra lá có thể được trực quan hóa rất hiệu quả thông qua biểu đồ đường xu hướng qua 4 mốc thời gian, làm nổi bật đỉnh sinh trưởng tối đại ở tháng thứ hai sau trồng. Đồng thời, bảng số liệu đối chiếu chéo và biểu đồ cột nhóm giữa năng suất thân lá tươi với tỷ suất lợi nhuận thuần sẽ minh chứng rõ ràng sự cách biệt có ý nghĩa thống kê giữa các công thức nhân giống.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa kỹ thuật nhân giống bằng hom đoạn thân bánh tẻ. Người sản xuất cần tuyển chọn các đoạn thân khỏe mạnh, cắt thành đoạn dài 10 đến 15 cm mang từ 3 đến 4 mắt mầm nách lá. Mục tiêu là duy trì tỷ lệ cây sống trên ruộng đạt trên 97% và hệ số nhân giống đạt từ 40 đến 44 lần. Thời gian thực hiện tập trung vào vụ Xuân từ tháng 2 đến tháng 3 hàng năm, do các hộ nông dân và hợp tác xã nông nghiệp tại Na Rì làm chủ thể thực hiện.

Thứ hai, áp dụng mật độ gieo trồng thâm canh tối ưu từ 120.000 đến 125.000 cây/ha, tương ứng khoảng cách hàng cách hàng 40 cm và cây cách cây 20 cm. Giải pháp này giúp quần thể cây thạch đen nhanh chóng giao tán, che phủ mặt đất để hạn chế cỏ dại, hướng tới mục tiêu đưa năng suất thân lá tươi đạt trên 65 tấn/ha. Chủ thể triển khai là các hộ trồng thạch đen tại các xã trọng điểm như Vũ Loan, Kim Lư, Cư Lễ.

Thứ ba, áp dụng tổ hợp phân bón cân đối kết hợp giữa phân hữu cơ vi sinh và phân khoáng. Khuyến nghị bón lót toàn bộ 2,5 đến 3,0 tấn phân hữu cơ vi sinh phối trộn với lân, kết hợp bón thúc 2 đợt bằng đạm và kali vào ngày thứ 30 và ngày thứ 60 sau trồng với liều lượng khoảng 26 kg N và 45 kg K2O/ha. Mục tiêu là gia tăng 15% hàm lượng pectin và nâng cao độ nhớt dịch chiết, do cán bộ khuyến nông hướng dẫn trực tiếp cho nông dân.

Thứ tư, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất gắn với chế biến công nghiệp và đăng ký thương hiệu tập thể cho thạch đen Na Rì. Chính quyền địa phương cần hỗ trợ thành lập các tổ hợp tác sơ chế sấy khô, ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm với mức giá cam kết từ 25.000 đến 30.000 đồng/kg, giúp ổn định quy mô diện tích trên 200 ha trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, bà con nông dân và các chủ trang trại nông nghiệp tại các tỉnh Bắc Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn: Luận văn cung cấp cẩm nang kỹ thuật thực hành chi tiết từ khâu chọn hom thân, lên luống đến chế độ tưới tiêu, giúp chuyển đổi từ tập quán quảng canh sang thâm canh để tăng lợi nhuận thuần từ 39 lên trên 91 triệu đồng/ha.

Thứ hai, cán bộ khuyến nông và chuyên viên Phòng Nông nghiệp & Phát triển nông thôn cấp huyện: Tài liệu đóng vai trò là cơ sở khoa học tin cậy để xây dựng các mô hình trình diễn kỹ thuật nông nghiệp chất lượng cao, phục vụ công tác đào tạo nghề nông thôn và tham mưu chính sách chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

Thứ ba, các doanh nghiệp, hợp tác xã chế biến thực phẩm và dược liệu: Đơn vị thu mua có thể tham khảo các chỉ tiêu hóa sinh như hàm lượng pectin, độ nhớt dịch thạch và thời điểm thu hoạch tối ưu (khi cây chớm nụ sau 4 tháng) để chuẩn hóa tiêu chuẩn nguyên liệu đầu vào cho dây chuyền sản xuất bột thạch ăn liền.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học: Công trình là mẫu hình nghiên cứu chuẩn mực về phương pháp bố trí thí nghiệm ngoài đồng ruộng, phương pháp đo đếm chỉ tiêu nông sinh học và kỹ thuật xử lý dữ liệu thống kê sinh học chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp nhân giống bằng hom đoạn thân mang lại những ưu thế sinh học vượt trội nào so với hom gốc và hom ngọn? Hom đoạn thân có mức độ thuần thục sinh lý tối ưu, tích lũy lượng dinh dưỡng dự trữ dồi dào và các mô phân sinh hoạt động mạnh. Thực tế thí nghiệm chứng minh hom thân đạt tỷ lệ sống 97,33% và năng suất thân lá 66,00 tấn/ha, vượt trội hơn hom gốc già cỗi chỉ đạt 46,00 tấn/ha và hom ngọn non nớt dễ bị sâu cuốn lá gây hại tới 16,0%.

Khoảng cách và mật độ gieo trồng thạch đen nào đem lại hiệu quả cao nhất tại Na Rì? Mật độ khuyến nghị tối ưu là 125.000 cây/ha với khoảng cách hàng 40 cm và cây cách cây 20 cm. Ở mật độ này, tốc độ vươn dài của thân đạt 0,35 cm/ngày trong tháng đầu, tạo bộ khung tán đồng đều, phân cành tối đa đạt 6,0 cành/cây và tối ưu hóa hiệu suất quang hợp trên một đơn vị diện tích.

Thời điểm thu hoạch cây thạch đen thích hợp nhất là khi nào để đảm bảo chất lượng chế biến? Thời điểm vàng để thu hoạch thạch đen là sau 120 ngày trồng (khoảng 4 tháng), khi cây phát triển thân lá hoàn chỉnh và bắt đầu xuất hiện nụ hoa ở đầu cành. Thu hoạch lúc này giúp hàm lượng pectin và các hoạt chất polyphenol đạt nồng độ cao nhất, tạo độ nhớt và tính đông đặc hoàn hảo cho sản phẩm thạch.

Làm thế nào để phòng trừ hiệu quả các đối tượng sâu bệnh hại chính trên cây thạch đen? Người trồng cần quản lý tốt sâu cuốn lá nhỏ và nấm hại gây bệnh thối cổ rễ. Cần chọn giống bằng hom thân sạch bệnh, cày ải phơi đất kỹ, lên luống cao thoát nước tốt trong mùa mưa và xới phá váng định kỳ nhằm hạn chế độ ẩm gốc quá cao, giữ mức độ bệnh ở cấp 1 an toàn.

Trồng thạch đen theo quy trình kỹ thuật mới mang lại giá trị kinh tế cụ thể ra sao cho người nông dân? Với tổng mức chi phí đầu tư sản xuất khoảng 80,25 triệu đồng/ha, mô hình nhân giống hom thân tạo ra doanh thu đạt 171,60 triệu đồng/ha. Nhờ đó, người nông dân thu về mức lãi thuần lên tới 91,35 triệu đồng/ha, cao gấp 2,32 lần so với cách trồng hom gốc truyền thống, khẳng định tiềm năng kinh tế bền vững.

Kết luận

• Luận văn đã khẳng định kỹ thuật nhân giống bằng hom đoạn thân là giải pháp tối ưu nhất, mang lại tỷ lệ cây sống 97,33%, năng suất thân lá tươi đạt 66,00 tấn/ha và hệ số nhân giống đạt 44,00 lần.
• Xác lập mật độ gieo trồng phù hợp nhất là 125.000 cây/ha (khoảng cách 40 x 20 cm), thúc đẩy tốc độ tăng trưởng chiều dài thân đạt 0,35 cm/ngày và tăng khả năng phân cành đạt 6,0 cành/cây.
• Chứng minh hiệu quả kinh tế vượt trội của quy trình kỹ thuật mới với lợi nhuận thuần đạt 91,35 triệu đồng/ha, cao hơn 52,00 triệu đồng/ha so với phương pháp nhân giống bằng gốc cũ.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng giúp hoàn thiện quy trình canh tác thạch đen theo tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt tại tỉnh Bắc Kạn và các vùng sinh thái tương đồng.
• Kế hoạch hành động giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2025: Mở rộng diện tích sản xuất thạch đen thâm canh lên quy mô 200 ha tại huyện Na Rì, chuyển giao công nghệ cho trên 500 hộ nông dân và đẩy mạnh liên kết doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm xuất khẩu. Các tổ chức và cá nhân sản xuất hãy ứng dụng ngay gói kỹ thuật này để nâng cao năng suất và làm giàu từ cây thạch đen.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Nguồn gốc, phân bố và đặc điểm hình thái cây Thạch đen Cây Thạch đen (Mesona chinensis Benth) là loài thực vật thân thảo thấp, có nhựa kết thạch trong nước được dùng để làm thức uống giải khát. Ở Trung Quốc, tiếng Quan Thoại gọi là “xiancao” (tiên thảo), người Mân Cao ở Đài Loan gọi là “sian-chháu”, người Quảng Đông gọi là “leung fan cao” (lương phấn thảo). Người Việt Nam gọi là “xương sáo”.

Thạch đen là cây thân thảo có chiều dài cây từ 40 - 60 cm, bò lan trên mặt đất, là cây ưa sáng và ưa ẩm nhưng không chịu được úng. Thạch đen có tác dụng giải nhiệt, đây là một mặt hàng dùng trong giải khát được nhiều người ưa chuộng, do lá cây thạch đen có vị hơi ngọt, tính mát, có công dụng mát gan, thanh nhiệt, nhuận tràng, trị cảm mạo, hỗ trợ người bị tiểu đường, hỗ trợ giảm huyết áp, chống lão hóa và các bệnh xương khớp. Ngoài ra, thạch đen còn được coi là một tân dược với hàm lượng Polyphenol, tanin, pectin chiếm trên 50%. Đây là những chất làm tăng đáng kể tính giãn nở của mạch máu, chống oxy hóa, giảm cholesterol trong máu.

Cây Thạch đencó nguồn gốc ở Đông và Đông Nam Châu Á, phân bố nhiều ở vùng Đông Nam Trung Quốc, Đài Loan và khu vực Đông Nam Á. Loài cây này mọc mạnh trên các khu vực đất dốc, đất cát và đất khô. Ở Việt Nam cây Thạch đenmọc hoang dại ở vùng rừng núi phía Bắc như các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, về sau này được trồng ở nhiều vùng đồng bằng như ở như Bảo Lộc (Lâm Đồng), Sa Đéc (Đồng Tháp), Châu Đốc (An Giang), Đồng bằng sông Cửu Long và miền Đông Nam Bộ. Cây Thạch đen có đặc điểm hình thái như sau: - Thân: Cây Thạch đen là loại cây họ hòa thảo, thân có bốn cạnh, hình đứng mềm, bên ngoài thân có phủ một lớp lông thô, rậm.

Cây có chiều dài trung 4 bình từ 40 - 60 cm, tùy điều kiện chăm sóc và thổ nhưỡng có thể dài tới 1 mét. Cây thạch đen có khả năng phân nhánh nhiều từ gốc, nhánh tỏa ra phủ kín trên mặt đất giống như cây bạc hà. - Chồi và lá: Lá cây thạch đen mọc ra từ các mấu, chồi mọc ra từ nách lá. Lá thạch đen thuộc loại lá đơn, mọc đối, dày, màu xanh nhạt, hình trứng hoặc trứng thuôn, thon hẹp ở gốc, nhọn ở chóp.

Lá dài từ 3 - 6 cm, rộng 1 - 2 cm, cuống lá dài 1 - 2 cm. Hai mặt lá đều có phủ một lớp lông mỏng, mép lá có hình răng cưa. - Hoa và quả: Hoa mọc thành cụm dày đặc ở đầu cành, khá dày đặc vào lúc hoa nở rộ, cuống hoa có thể kéo dài tới 10 - 12 cm, có lông. Đài hoa có lông, 3 răng ở môi trên; tràng trắng hay hồng nhạt, môi trên 3 thùy, môi dưới to; nhị 2, thò dài, chỉ nhị tím.

Quả của cây thạch đen nhỏ, nhẵn, thon dài khoảng 0,7 mm. Cây thạch đen ra hoa vào cuối thu, đầu mùa đông. - Hệ rễ: Rễ cây thạch đen có dạng chùm, rễ tỏa rộng và ăn nông. Rễ của cây thạch đen có thể mọc từ gốc, thân khi tiếp xúc trực tiếp với đất ẩm.

Do vậy, khi cây thạch đen phát triển, thân cây dài có thể có nhiều đốt thân mọc rễ cắm xuống để hỗ trợ hút chất dinh dưỡng. Tình hình sản xuất cây thạch đen ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất cây thạch đen ở Việt Nam Hiện nay, ở các tỉnh miền núi phía Bắc, Thạch đen được trồng nhiều ở huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng; huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn; huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn và được coi là một trong những cây góp phần trong việc xóa đói giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc ở vùng này. Bởi Thạch đen là loại cây dễ trồng, không mất nhiều công chăm sóc, ít bị sâu bệnh và cho năng suất cao.

Trung bình 1ha cây Thạch đen sẽ cho thu hoạch hơn 40 tạ thạch đen 5 khô, với giá bán dao động từ 25.000 đồng/1kg như hiện nay thì đây cũng là cây trồng mang lại thu nhập khá cao cho người nông dân. Năm 2013, diện tích Thạch đen ở huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng chỉ có 172 ha, đến năm 2014 tăng 284 ha. Hiện nay, diện tích trồng Thạch đen ở Thạch An đã tăng lên 335 ha (Phương Oanh 2015) [6]. Tại huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn từ năm 2010 đến nay, diện tích trồng cây Thạch đen hàng năm tại huyện luôn được duy trì ổn định từ 1.000ha, năng suất bình quân từ 5,8 - 6,0 tấn/ha, sản lượng bình quân 8.

Năm 2016, toàn huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn trồng được gần 140 ha cây Thạch đen, đạt trên 279% kế hoạch (Trung Dương 2016) [3]. Mặc dù được coi là cây trồng xoá đói, giảm nghèo nhưng thực tế Thạch đen chưa bao giờ được quy hoạch vùng trồng và có những nghiên cứu một cách bài bản, khoa học, kết hợp với chế biến sau thu hoạch, liên kết tìm đầu ra ổn định cho nông dân để cây trồng này phát triển bền vững (Thuận Thắng 2016) [9]. Từ việc nghiên cứu đánh giá tình hình sản xuất cây thạch đen cũng như điều kiện tự nhiên vùng nghiên cứu cho thấy: Thực trạng phát triển cây Thạch đen tại địa phương nghiên cứu nói riêng và ở Việt Nam nói chung còn mang tính tự phát, chưa được quy hoạch thành vùng sản xuất, cũng như công nghệ chế biến sau thu hoạch để phát triển bền vững cây trồng này; Mặt khác việc chỉ đạo ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và năng lực đầu tư thâm canh còn hạn chế, năng suất không ổn định, chất lượng cây Thạch đen chưa đồng đều. Việc liên kết sản xuất còn hạn chế, sản phẩm sản xuất ra tiêu thụ chưa kết nối theo chuỗi sản phẩm; mặt khác do chưa đầu tư cơ sở chế biến, bảo quản sau thu hoạch, chưa có nơi thu gom và tiêu thụ ổn định nên giá cả bấp bênh, phụ thuộc vào các tư thương thu mua nên diện tích cây Thạch đen những năm gần đây có xu hướng giảm dần.

Tình hình sản xuất cây thạch đen tại tỉnh Bắc Kạn Tại tỉnh Bắc Kạn, cây Thạch đen được trồng chủ yếu trên địa bàn huyện Na Rì. Đây là cây trồng được cấp ủy, chính quyền địa phương xác định là một trong những cây trồng chủ lực đem lại hiệu quả kinh tế cao. Theo báo cáo của Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Na Rì, cây Thạch đen được người dân địa phương đưa vào trồng từ trước những năm 2000, đến năm 2009 diện tích cây Thạch đen trên địa bàn huyện Na Rì đạt trên 200 ha nhưng đến năm 2016 diện tích chỉ còn gần 140 ha, được trồng tập trung tại các xã Vũ Loan, Kim Lư, Cư Lễ, Lam Sơn, Liêm Thủy, Cường Lợi,… trong đó, được trồng nhiều nhất tại xã Vũ Loan 60 ha. Cây Thạch đen được trồng ở ruộng, soi bãi hoặc trên đất dốc, rất phù hợp với điều kiện tự nhiên của huyện Na Rì, năng suất đạt từ 38-40 tạ/ha; thị trường tiêu thụ Thạch đen khô chủ yếu là do các tư thương bán sang Trung Quốc; giá Thạch đen khô khoảng 25.

Vị trí địa lý Huyện Na Rì là huyện miền núi, nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Bắc Kạn, có diện tích tự nhiên là 85.300,00 ha, chiếm 17,54% diện tích tự nhiên tỉnh Bắc Kạn, gồm 21 xã và 01 thị trấn với 233 thôn, bản; nằm trong toạ độ địa lý từ khoảng 210 55’ đến 220 30’ vĩ độ Bắc, 1050 58’ đến 106018’ kinh độ Đông. - Phía Bắc giáp huyện Ngân Sơn. - Phía Nam giáp huyện Chợ Mới và tỉnh Thái Nguyên. - Phía Đông giáp huyện Bình Gia và Tràng Định (tỉnh Lạng Sơn).

- Phía Tây giáp huyện Bạch Thông. Thị trấn Yến Lạc là trung tâm kinh tế - chính trị - văn hóa của huyện, cách thành phố Bắc Kạn 72km và thành phố Thái Nguyên 130 km theo Quốc lộ 3B và Quốc lộ 3. Đời sống kinh tế của nhân dân còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí thấp, cơ sở hạ tầng như đường giao thông, trường học, điện lưới quốc gia, trạm y tế xã mặc dù đã được Nhà nước quan tâm đầu tư song vẫn còn nhiều khó khăn. 7 Địa hình Na Rì có địa hình phức tạp, chủ yếu là đồi núi với nhiều núi đá vôi, thung lũng hẹp, độ dốc lớn, thuộc cánh cung Ngân Sơn.

Độ cao trung bình toàn huyện là 500m, cao nhất là núi Phyia Ngoằm (xã Cư Lễ) với độ cao 1.193m, thấp nhất ở xã Kim Lư với độ cao 250m so với mực nước biển. Nhìn tổng thể, địa hình của huyện có hướng thấp dần từ Tây Nam sang Đông Bắc, được chia thành 2 dạng địa hình vùng núi đá và địa hình vùng núi đất. Địa hình của huyện Na Rì đã ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành đất, cụ thể là các quá trình rửa trôi và tích luỹ. Quá trình rửa trôi diễn ra mạnh vào mùa mưa ở vùng núi đá chia cắt, dốc nhiều, ở vùng đồi núi thấp có những thung lũng tương đối bằng phẳng, thích nghi với các loại cây lương thực và cây ngắn ngày vùng nhiệt đới.

Thủy văn Trên địa bàn huyện Na Rì có 2 con sông lớn chảy qua, đó là sông Bắc Giang và sông Na Rì. Do ảnh hưởng của địa hình và cấu tạo địa chất đã chi phối mạng lưới sông suối khá phức tạp trên địa bàn huyện. Phần lớn đồi núi sát thềm sông, thềm suối đã khống chế quá trình bồi tụ phù sa, chính vì vậy trong huyện không có những cánh đồng rộng lớn mà chỉ có những dải đất bồi tụ phù sa nhỏ, hẹp dọc theo các triền sông, triền suối. Đặc điểm chung của các sông suối trong huyện là có độ dốc lớn, lắm thác nhiều ghềnh.

Lưu lượng dòng chảy phân bố không đều trong năm, chủ yếu tập trung vào mùa lũ (chiếm khoảng 60 - 80% tổng lượng dòng chảy trong năm), nên việc khai thác sử dụng gặp khó khăn, đòi hỏi đầu tư lớn. Các nguồn tài nguyên Tài nguyên đất: Đất Na Rì chủ yếu được hình thành do sự phong hóa trực tiếp của đá mẹ và một phần hình thành do sự bồi tụ phù sa các hệ thống 8 sông, suối. Toàn huyện gồm có 10 loại được phân thành 2 nhóm chính: Nhóm đất thủy thành và nhóm đất địa thành. - Nhóm đất địa thành (đồi núi): Có diện tích 81.999 ha, chiếm 96,13% diện tích tự nhiên.

- Nhóm đất thủy thành: Có diện tích 1.977ha, chiếm 2,32% diện tích tự nhiên. Nhìn chung đất đai Na Rì cho phép phát triển đa dạng các loại cây trồng, vật nuôi.