Luận văn thạc sĩ: Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nguy cơ cháy rừng ở khu vực Tây Bắc Việt Nam

Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nguy cơ cháy rừng tại khu vực Tây Bắc Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp ứng phó.

• Tác giả: Trần Thị Viên
• Người hướng dẫn: PGS. Bế Minh Châu
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng và Môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nguy cơ cháy rừng ở khu vực Tây Bắc, Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các vấn đề liên quan đến BĐKH
• 1.1.1. Thực trạng và xu hướng của Biến đổi khí hậu
• 1.1.1.1. Thực trạng và xu hướng biến đổi khí hậu trên thế giới
• 1.1.1.2. Thực trạng và xu hướng Biến đổi khí hậu ở Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về biến đổi khí hậu và nguy cơ cháy rừng

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với môi trường và hệ sinh thái toàn cầu. Tại Tây Bắc Việt Nam, khu vực có diện tích rừng lớn và đa dạng sinh học, BĐKH không chỉ ảnh hưởng đến khí hậu mà còn làm gia tăng nguy cơ cháy rừng. Nghiên cứu này sẽ phân tích tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy rừng, từ đó đưa ra các giải pháp ứng phó hiệu quả.

1.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến môi trường Tây Bắc

Khu vực Tây Bắc Việt Nam đang phải đối mặt với những biến đổi khí hậu nghiêm trọng. Nhiệt độ trung bình tăng cao, lượng mưa biến động và thời tiết cực đoan là những yếu tố chính làm gia tăng nguy cơ cháy rừng. Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, nhiệt độ tại khu vực này đã tăng khoảng 0,7°C trong 50 năm qua.

1.2. Nguy cơ cháy rừng tại Tây Bắc Việt Nam

Cháy rừng là một trong những hiện tượng thiên tai gây thiệt hại lớn về kinh tế và môi trường. Tây Bắc, với địa hình phức tạp và khí hậu khắc nghiệt, là một trong những khu vực có nguy cơ cháy rừng cao nhất. Các nghiên cứu cho thấy, sự gia tăng nhiệt độ và độ ẩm thấp trong mùa khô là nguyên nhân chính dẫn đến cháy rừng.

II. Vấn đề và thách thức trong phòng cháy chữa cháy rừng

Phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) là một trong những nhiệm vụ cấp bách trong bối cảnh BĐKH. Tuy nhiên, việc thực hiện các biện pháp PCCCR gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và nhận thức của cộng đồng. Các thách thức này cần được giải quyết để bảo vệ tài nguyên rừng.

2.1. Thiếu nguồn lực cho công tác PCCCR

Nhiều địa phương tại Tây Bắc thiếu kinh phí và trang thiết bị cần thiết cho công tác PCCCR. Điều này dẫn đến việc không thể triển khai các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, làm gia tăng nguy cơ cháy rừng.

2.2. Nhận thức cộng đồng về nguy cơ cháy rừng

Nhận thức của người dân về nguy cơ cháy rừng và tác động của BĐKH còn hạn chế. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng là rất cần thiết để giảm thiểu nguy cơ cháy rừng và bảo vệ môi trường.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của BĐKH đến cháy rừng

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp phân tích dữ liệu khí hậu và thực địa để đánh giá tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy rừng. Các chỉ số khí hậu như nhiệt độ, lượng mưa và độ ẩm sẽ được xem xét để đưa ra kết luận chính xác.

3.1. Phân tích dữ liệu khí hậu

Dữ liệu khí hậu từ các trạm quan trắc sẽ được thu thập và phân tích để xác định xu hướng biến đổi khí hậu tại Tây Bắc. Các chỉ số như nhiệt độ trung bình, lượng mưa và độ ẩm sẽ được sử dụng để đánh giá nguy cơ cháy rừng.

3.2. Khảo sát thực địa

Khảo sát thực địa sẽ được thực hiện để thu thập thông tin về tình trạng rừng và nguy cơ cháy. Các yếu tố như loại rừng, độ che phủ và vật liệu cháy sẽ được ghi nhận để phục vụ cho việc phân tích.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự gia tăng nhiệt độ và biến động lượng mưa đã làm tăng nguy cơ cháy rừng tại Tây Bắc. Các giải pháp ứng phó cần được triển khai để giảm thiểu thiệt hại do cháy rừng gây ra.

4.1. Đánh giá nguy cơ cháy rừng

Kết quả phân tích cho thấy nguy cơ cháy rừng tại Tây Bắc đang gia tăng, đặc biệt trong mùa khô. Các chỉ số khí hậu cho thấy sự biến đổi rõ rệt, ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng rừng.

4.2. Giải pháp ứng phó hiệu quả

Để giảm thiểu nguy cơ cháy rừng, cần triển khai các giải pháp như tăng cường công tác PCCCR, nâng cao nhận thức cộng đồng và cải thiện quản lý rừng. Các biện pháp này sẽ giúp bảo vệ tài nguyên rừng và môi trường sống.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng BĐKH có tác động nghiêm trọng đến nguy cơ cháy rừng tại Tây Bắc Việt Nam. Việc ứng phó với BĐKH và phòng cháy chữa cháy rừng cần được ưu tiên hàng đầu để bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu

Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng về tác động của BĐKH đến nguy cơ cháy rừng, từ đó giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định chính xác trong công tác bảo vệ rừng.

5.2. Hướng đi tương lai cho công tác PCCCR

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giải pháp ứng phó với BĐKH, đồng thời nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng trong công tác PCCCR để bảo vệ tài nguyên rừng hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những tác động rõ nét và tiêu cực đến các hệ sinh thái rừng tại Việt Nam. Trong nửa thế kỷ qua, nhiệt độ trung bình toàn quốc đã tăng khoảng 0,7 độ C và mực nước biển dâng khoảng 20 cm, làm gia tăng tần suất cũng như mức độ khốc liệt của các đợt hạn hán. Khu vực Tây Bắc có tổng diện tích tự nhiên đạt hơn 3,74 triệu ha với 1.589.000 ha rừng, độ che phủ rừng đạt 44,5%. Vùng đất này giữ vai trò là tấm lá chắn phòng hộ đầu nguồn trọng yếu cho hệ thống thủy điện và đồng bằng Bắc Bộ. Tuy nhiên, với địa hình núi cao hiểm trở có độ dốc phổ biến từ 20 đến 25 độ, chịu tác động gay gắt của hoàn lưu gió phơn Tây Nam khô nóng vào mùa khô cùng tập quán canh tác nương rẫy, Tây Bắc trở thành một trong những trọng điểm cháy rừng khốc liệt nhất cả nước.

Vấn đề nghiên cứu then chốt là xác định các chỉ tiêu khí hậu phản ánh nguy cơ hỏa hoạn và đánh giá định lượng sự biến đổi của nguy cơ cháy rừng theo các kịch bản biến đổi khí hậu. Mục tiêu cụ thể của đề tài là phân cấp nguy cơ cháy cho các trạng thái rừng chính, thiết lập chỉ số khí hậu đặc trưng và dự báo xu thế biến đổi của nguy cơ cháy rừng theo kịch bản phát thải trung bình B2 đến các mốc thời gian 2020, 2030, 2050 và 2090. Nghiên cứu được thực hiện tại 4 tỉnh Tây Bắc gồm Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên và Lai Châu, trong đó điều tra thực nghiệm chuyên sâu tại 38 ô tiêu chuẩn thuộc tỉnh Sơn La và Hòa Bình. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quyết định trong việc cung cấp cơ sở khoa học để tối ưu hóa công tác phòng cháy chữa cháy rừng, góp phần bảo vệ bền vững hơn 1,54 triệu ha rừng tự nhiên đầu nguồn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tam giác lửa của Chandler và Brown, khẳng định sự hình thành và lan tràn của đám cháy rừng là quá trình ôxy hóa vật liệu hữu cơ phụ thuộc mật thiết vào ba yếu tố: nguồn nhiệt, dưỡng khí và vật liệu cháy. Bên cạnh đó, đề tài vận dụng mô hình đánh giá đa tiêu chuẩn của Nijkamp năm 1982 để lượng hóa chỉ số hiệu quả canh tác và phản ánh nguy cơ cháy theo từng kiểu trạng thái rừng.

Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi bao gồm:

• Vật liệu cháy rừng: Khối lượng thảm tươi và thảm khô tích tụ trên mặt đất rừng có khả năng bắt lửa.
• Độ ẩm vật liệu cháy tại thời điểm 13 giờ: Thông số đo lường hàm lượng nước trong thảm mục, quyết định ngưỡng phát hỏa thực tế.
• Chỉ số khí tượng tổng hợp P theo phương pháp Nesterov cải tiến: Tính toán tổng tích số giữa nhiệt độ và độ thiếu hụt bão hòa không khí lúc 13 giờ kể từ ngày cuối cùng có lượng mưa vượt quá 5 mm.
• Kịch bản biến đổi khí hậu trung bình B2: Dự báo xu thế gia tăng nhiệt độ và biến động lượng mưa trong thế kỷ 21 do Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp chọn mẫu điển hình có phân tầng được áp dụng để thiết lập 38 ô tiêu chuẩn kiểm chứng có diện tích 1.000 m2 (kích thước 30m x 33m) tại các trạng thái rừng chủ yếu ở Sơn La và Hòa Bình. Cỡ mẫu này đảm bảo tính đại diện thống kê cao cho các kiểu rừng tự nhiên lá rộng thường xanh, rừng núi đá, rừng tre nứa, rừng hỗn giao và rừng trồng thuần loài. Trong mỗi ô tiêu chuẩn, đề tài bố trí 25 ô dạng bản diện tích 1 m2 để thu thập, cân đo khối lượng thảm khô, thảm tươi và xác định độ ẩm vật liệu cháy tại thời điểm 13 giờ.

Nguồn dữ liệu khí tượng sử dụng chuỗi số liệu quan trắc liên tục trong 30 năm từ 1980 đến 2010 tại hệ thống trạm khí tượng quốc gia trong vùng, kết hợp số liệu thống kê cháy rừng lịch sử từ Cục Kiểm lâm. Phương pháp phân tích đa tiêu chuẩn kết hợp trọng số chuyên gia được lựa chọn vì cho phép tổng hợp đồng thời các yếu tố sinh thái phức tạp như độ tàn che tầng cây cao, độ che phủ thảm cây bụi, chiều cao vút ngọn và khối lượng vật liệu cháy. Quá trình phân tích tương quan hồi quy đa biến giữa chỉ số khí hậu Qi và số ngày có nguy cơ cháy cao trong tháng được thực hiện hoàn chỉnh trong giai đoạn 2012 đến 2014 nhằm đảm bảo tính chuẩn xác và độ tin cậy của mô hình dự báo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 38 ô tiêu chuẩn cho thấy sự phân hóa sâu sắc về nguy cơ cháy giữa các trạng thái rừng tại Tây Bắc thông qua chỉ số tích hợp ECT:

Thứ nhất, trạng thái rừng tre nứa và rừng trồng thuộc Cấp III (Mức độ rất nguy hiểm với lửa, chỉ số ECT từ 1,60 trở lên). Rừng tre nứa tích lũy lượng thảm khô lên tới 10,15 tấn/ha với chỉ số ECT đạt 1,65. Trong khi đó, rừng trồng các loài cây như thông, keo, bạch đàn có khối lượng thảm khô trung bình 8,20 tấn/ha, tỷ lệ che phủ thảm khô đạt 89,2% và chỉ số ECT đạt mức cao nhất toàn vùng là 1,72. Riêng rừng thông thuần loài có độ che phủ thảm khô đạt tuyệt đối 100%, tạo điều kiện bắt lửa cực kỳ nguy hiểm.

Thứ hai, trạng thái rừng hỗn giao gỗ - tre nứa và rừng trên núi đá thuộc Cấp II (Mức độ nguy hiểm, chỉ số ECT từ 1,00 đến dưới 1,60). Rừng hỗn giao có chỉ số ECT là 1,56 với khối lượng thảm khô 9,88 tấn/ha. Rừng trên núi đá có chỉ số ECT đạt 1,29, tuy lượng thảm khô thấp hơn ở mức 4,28 tấn/ha nhưng độ ẩm vật liệu cháy lúc 13 giờ tụt xuống mức rất thấp là 9,6%, khiến thảm thực vật cực kỳ dễ bốc cháy khi gặp nguồn nhiệt.

Thứ ba, trạng thái rừng tự nhiên lá rộng thường xanh thuộc Cấp I (Mức độ ít nguy hiểm, chỉ số ECT đạt 0,74). Nhờ độ tàn che tầng cây cao duy trì ở mức cao từ 0,57 đến 0,77 và độ che phủ thảm tươi đạt 57,6%, độ ẩm vật liệu cháy dưới tán rừng này đạt mức trung bình 14,8%, tạo lớp đệm vi khí hậu ẩm ướt ngăn ngừa hỏa hoạn tự nhiên.

Thứ tư, dưới tác động của biến đổi khí hậu theo kịch bản B2, nhiệt độ trung bình tại Tây Bắc dự báo tăng từ 1,0 đến 2,0 độ C vào năm 2050 và tăng từ 1,6 đến 2,6 độ C vào năm 2100. Số ngày có nguy cơ cháy cao và rất cao trong mùa khô (từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau) tăng từ 15 đến 25 ngày, đặc biệt mở rộng đỉnh điểm vào tháng 3 và tháng 4.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự khác biệt về cấp nguy cơ cháy giữa các trạng thái rừng nằm ở đặc điểm tích lũy vật liệu cháy và vi khí hậu dưới tán. Ở các diện tích rừng trồng và rừng tre nứa, cấu trúc tầng tán đơn giản cùng với sự phân rã chậm của lá kim và cành khô tạo nên lớp bổi dày đặc. Khi mùa khô hanh kéo dài kết hợp gió phơn thổi mạnh, độ ẩm thảm khô giảm xuống dưới ngưỡng an toàn 10%, biến lớp thảm mục thành mồi dẫn lửa hoàn hảo. Ngược lại, rừng tự nhiên lá rộng thường xanh giàu và trung bình duy trì cấu trúc đa tầng tán, cản bức xạ mặt trời trực tiếp và giữ ẩm bề mặt đất rất hiệu quả.

Dữ liệu nghiên cứu về mối quan hệ giữa khối lượng thảm mục, độ ẩm vật liệu cháy và chỉ số ECT của 6 trạng thái rừng có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ phân tán kết hợp đồ thị mạng radar đa chiều. Diễn biến không gian của số ngày có nguy cơ cháy cao qua các mốc thời gian 2020, 2030, 2050 và 2090 được hiển thị rõ nét trên bản đồ phân vùng rủi ro GIS, minh chứng cho sự mở rộng nhanh chóng của vùng đệm báo động đỏ tại các thung lũng khô nóng Sơn La và Điện Biên. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các công trình nghiên cứu khí hậu quốc tế tại Australia và Trung Quốc, khẳng định sự nóng lên toàn cầu làm gia tăng biên độ rủi ro hỏa hoạn từ 20% đến 50% tại các khu vực nội địa.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chủ động phòng ngừa và giảm thiểu thiệt hại do cháy rừng trong bối cảnh biến đổi khí hậu gia tăng, các giải pháp mang tính hành động cao cần được triển khai đồng bộ:

• Nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm bằng công nghệ thông tin và ảnh viễn thám: Ứng dụng phần mềm cảnh báo nguy cơ cháy rừng tích hợp chỉ số khí hậu Qi và dữ liệu vệ tinh quan trắc điểm nóng nhiệt độ theo thời gian thực. Mục tiêu giảm 50% thời gian phát hiện điểm cháy ban đầu trong giai đoạn 2024–2026, do Chi cục Kiểm lâm các tỉnh Tây Bắc chủ trì phối hợp với các viện nghiên cứu lâm nghiệp.

• Xây dựng và phục hồi hệ thống băng cản lửa xanh lâm sinh: Trồng bổ sung các loài cây bản địa có khả năng tích nước cao và khó cháy như cây vạng trứng, muồng đen, dẻ trên các dải băng rộng 15 đến 20m bao quanh vùng rừng thông, rừng keo và rừng tre nứa xung yếu. Hoàn thành 100% việc thiết lập đường băng cản lửa tại các khu rừng đầu nguồn trước năm 2027 dưới sự quản lý của các Ban Quản lý rừng phòng hộ.

• Áp dụng kỹ thuật đốt trước vật liệu cháy có kiểm soát: Tổ chức xử lý đốt giảm tải khối lượng thảm khô vào đầu mùa khô (tháng 10 đến tháng 11) khi độ ẩm vật liệu cháy còn trên 15% tại các trạng thái rừng có nguy cơ cháy cấp III. Biện pháp này giúp loại bỏ từ 40% đến 60% lượng thảm khô tích tụ hàng năm, do Hạt Kiểm lâm cơ sở hướng dẫn kỹ thuật cho các chủ rừng.

• Củng cố mạng lưới phòng cháy chữa cháy rừng dựa vào cộng đồng theo phương châm 4 tại chỗ: Kiện toàn hơn 1.200 tổ đội quần chúng bảo vệ rừng thôn bản, phân định rõ trách nhiệm chỉ huy, lực lượng, phương tiện và hậu cần tại chỗ. Kế hoạch hoàn thiện huấn luyện nghiệp vụ chữa cháy rừng thích ứng biến đổi khí hậu hoàn thành trong giai đoạn 2024–2030 dưới sự chỉ đạo của Ủy ban nhân dân cấp huyện và xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng Kiểm lâm địa phương: Sử dụng bản đồ phân vùng nguy cơ cháy rừng và thuật toán chỉ số Qi để phân bổ nguồn lực tuần tra, bố trí trạm quan sát và xây dựng phương án phòng cháy chữa cháy rừng cấp tỉnh tại Sơn La, Hòa Bình, Điện Biên và Lai Châu.

• Ban Quản lý các khu rừng đặc dụng và phòng hộ: Vận dụng số liệu định lượng về đặc điểm vật liệu cháy của 6 trạng thái rừng để quy hoạch phân khu lâm sinh, thiết kế băng cản lửa xanh bảo vệ an toàn diện tích 1,54 triệu ha rừng tự nhiên lưu vực sông Đà.

• Các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng và Biến đổi khí hậu: Khai thác phương pháp luận đánh giá đa tiêu chuẩn ECT, hệ thống 38 ô tiêu chuẩn thực nghiệm và mô hình hồi quy vi khí hậu làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo.

• Các tổ chức phát triển nông thôn và cộng đồng dân cư địa phương: Tham khảo các giải pháp quản lý lửa có kiểm soát và phương thức canh tác nương rẫy an toàn để phòng tránh nguy cơ cháy lan trong sản xuất nông lâm nghiệp vùng cao.

Câu hỏi thường gặp

Trạng thái rừng nào tại khu vực Tây Bắc có nguy cơ cháy cao nhất? Rừng trồng thuần loài như thông, keo và rừng tre nứa tự nhiên có nguy cơ cháy cao nhất, xếp ở Cấp III với chỉ số ECT từ 1,65 đến 1,72. Nguyên nhân do khối lượng thảm khô tích tụ dày đặc từ 8,2 đến 10,15 tấn/ha, tỷ lệ che phủ thảm khô từ 89,2% đến 100% kết hợp với cấu trúc tầng tán thưa, rất dễ bắt lửa khi độ ẩm giảm sâu.

Biến đổi khí hậu làm gia tăng số ngày có nguy cơ cháy rừng ở Tây Bắc ra sao? Theo kịch bản biến đổi khí hậu trung bình B2, nhiệt độ trung bình tại vùng Tây Bắc tăng từ 1,0 đến 2,0 độ C vào năm 2050, khiến số ngày có nguy cơ cháy cao và rất cao tăng thêm từ 15 đến 25 ngày trong mỗi mùa khô. Mùa cháy rừng có xu hướng kéo dài và mở rộng đỉnh điểm sang các tháng 3, 4 và 5.

Chỉ số ECT trong phân cấp nguy cơ cháy rừng được xác định như thế nào? Chỉ số ECT được xây dựng dựa trên phương pháp phân tích đa tiêu chuẩn của Nijkamp, kết hợp 3 thông số sinh thái then chốt gồm: khối lượng thảm khô, khối lượng thảm tươi và độ ẩm vật liệu cháy lúc 13 giờ. Chỉ số tổng hợp này cho phép xếp hạng chính xác mức độ nguy hiểm với lửa của từng trạng thái rừng.

Tại sao rừng tự nhiên lá rộng thường xanh lại ít có nguy cơ cháy hơn các kiểu rừng khác? Rừng tự nhiên lá rộng thường xanh thuộc Cấp I ít nguy hiểm với chỉ số ECT chỉ đạt 0,74. Kiểu rừng này có độ tàn che tầng cây cao đạt từ 0,57 đến 0,77 và độ che phủ thảm tươi 57,6%, giúp che chắn ánh nắng mặt trời và duy trì độ ẩm thảm mục luôn ở mức cao khoảng 14,8%, ngăn cản quá trình bén lửa tự nhiên.

Biện pháp kỹ thuật nào giúp giảm khối lượng vật liệu cháy dưới tán rừng hiệu quả nhất? Kỹ thuật đốt trước có kiểm soát vào đầu mùa khô kết hợp dọn sạch vật liệu cháy thành các đường ranh cản lửa là biện pháp hiệu quả hàng đầu. Phương pháp này loại bỏ an toàn từ 40% đến 60% khối lượng thảm khô dưới tán rừng thông và rừng keo, ngăn chặn hữu hiệu nguy cơ đám cháy phát triển từ mặt đất bùng lên cháy tán.

Kết luận

• Luận văn đã định lượng hóa thành công nguy cơ cháy cho 6 trạng thái rừng chính tại vùng Tây Bắc thông qua thang chỉ số ECT biến thiên từ 0,74 đến 1,72.
• Nhận diện rõ ràng rừng tre nứa và rừng trồng thông, keo là hai đối tượng có mức độ nguy hiểm cháy rừng cao nhất với khối lượng thảm mục vượt trên 8 tấn/ha.
• Chứng minh tính quy luật của sự gia tăng số ngày có nguy cơ cháy cao thêm 15 đến 25 ngày trong mùa khô theo kịch bản biến đổi khí hậu B2.
• Thiết lập hệ thống giải pháp kỹ thuật lâm sinh toàn diện gồm băng cản lửa xanh, đốt trước có kiểm soát và ứng dụng chỉ số Qi trong cảnh báo viễn thám.
• Đóng góp luận cứ khoa học vững chắc phục vụ quy hoạch bảo vệ tài nguyên rừng đầu nguồn sông Đà và thích ứng hiệu quả với thiên tai cực đoan.

Trong giai đoạn từ nay đến năm 2030, các địa phương vùng Tây Bắc cần khẩn trương số hóa bản đồ phân cấp nguy cơ cháy rừng chi tiết đến từng tiểu khu và xã vùng cao. Các cấp quản lý và cộng đồng hãy chủ động áp dụng các giải pháp kỹ thuật lâm sinh thích ứng biến đổi khí hậu để bảo vệ màu xanh bền vững cho đại ngàn Tây Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Các vấn đề liên quan đến BĐKH 1. Thực trạng và xu hướng của Biến đổi khí hậu 1. Thực trạng và xu hướng biến đổi khí hậu trên thế giới a) Thực trạng biến đổi khí hậu Trước những diễn biến và ảnh hưởng tiêu cực mang tính toàn cầu của biến đổi khí hậu, các nước trên thế giới đã có nhiều động thái tích cực nhằm ngăn chặn những hiểm họa khôn lường mà biến đổi khí hậu có thể gây ra cho loài người.

Năm 1979, Hội nghị Khí hậu quốc tế lần thứ nhất (tổ chức tại Thụy Sỹ) đã ra tuyên bố kêu gọi chính phủ các nước nhận thức về mức độ nghiêm trọng và tiến hành các hành động nhằm giảm thiểu các tác động làm biến đổi khí hậu do con người gây ra. Một loạt các hội nghị liên chính phủ thảo luận về vấn đề biến đổi khí hậu đã được tổ chức từ những năm cuối thập kỷ 80, đầu thập kỷ 90 như: Hội nghị Villach (10/1985), Hội nghị Toronto (6/1988), Hội nghị Ottawa (2/1989), Hội nghị Tata (2/1989), Hội nghị và tuyên bố Hague (3/1989), Hội nghị bộ trưởng Noordwijk (11/1989), Hội nghị Cairo (12/1989), Hội nghị Bergen (5/1990), và Hội nghị Khí hậu thế giới lần thứ 2 (11/1990). Năm 1990, IPCC (Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu) đã công bố Báo cáo đánh giá đầu tiên về biến đổi khí hậu[19] Báo cáo đã gây tiếng vang rất lớn và nhận được sự quan tâm thích đáng từ cộng đồng quốc tế, nó được sử dụng là cơ sở để đàm phán Công ước khung của Liên hiệp quốc về biến đổi khí hậu. Công ước này được hoàn chỉnh và phê chuẩn tại New York vào tháng 9/1992, được 154 quốc gia ký kết tại Hội nghị Thượng đỉnh Rio De Janero và bắt đầu có hiệu lực từ 21/03/1994[19].

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Báo cáo đánh giá thứ 2 về biến đổi khí hậu do IPCC hoàn thành vào năm 1995[20]. Báo cáo này có công đóng góp của trên 2000 nhà khoa học và chuyên gia trên thế giới. Hội nghị lần thứ 3 của các nước ký kết công ước (COP-3), được tổ chức vào năm 1997 tại Kyoto, đã thông qua Nghị định thư Kyoto nhằm hạn chế phát thải khí nhà kính gây ra do biến đổi khí hậu. Năm 2001, IPCC hoàn thành Báo cáo đánh giá lần thứ 3 về biến đổi khí hậu, Báo cáo kết luận rằng bằng chứng về tác động của con người lên biến đổi khí hậu ngày càng rõ hơn và đưa ra một bức tranh chi tiết về các tác động của sự nóng lên toàn cầu đối với các khu vực trên thế giới[21].

Báo cáo lần thứ tư của IPCC được công bố vào năm 2007[22]. Trong báo cáo này, IPCC đã khẳng định biến đổi khí hậu là một vấn đề hiển nhiên và không còn tranh luận. Sự biến đổi khí hậu được IPCC chứng minh bằng các số liệu quan trắc nhiệt độ không khí và nước biển, sự tan băng và nước biển dâng. Gần đây, UNDP đã công bố Báo cáo Phát triển con người năm 2007/2008 với chủ đề “Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu: Đoàn kết nhân loại trong một thế giới phân cách”[14].

Trong báo cáo, UNDP đã khẳng định: đến nay đã có rất nhiều bằng chứng khoa học chứng tỏ rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra đang đẩy thế giới đến một thảm họa sinh thái, cùng với những tác động không thể đảo ngược đối với sự nghiệp phát triển con người. Hội nghị về biến đổi khí hậu tại Bali năm 2007 đã thu hút được số lượng đại biểu tham dự kỷ lục, góp phần thúc đẩy nhận thức của thế giới về vấn đề biến đổi khí hậu. Mặc dầu nhận được sự quan tâm đặc biệt từ các chính phủ, tổ chức và cộng đồng quốc tế nhưng chúng ta phải thừa nhận những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu tới đời sống con người và thiên nhiên là đặc biệt nghiêm trọng và nguy cơ dẫn đến thảm họa môi trường đối với con người là hoàn toàn có thể. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 b) Xu hướng biến đổi khí hậu Theo dự báo của các nhà khoa học, nếu tình hình phát thải khí nhà kính không giảm đi thì vào năm 2050 nồng độ khí CO2 trong khí quyển sẽ tăng gấp đôi so với thời kỳ tiền công nghiệp, từ 260 ppm lên 500 ppm (ADB, 2007).

Hiệu ứng nhà kính làm nhiệt độ trái đất tăng lên kéo theo hàng loạt các yếu tố khí hậu khác như: lượng mưa, độ ẩm, bức xạ… thay đổi theo. Toàn bộ mặt đệm, cả mặt đất và đại dương đều nóng lên, đặc biệt ở các vĩ độ cao dẫn đến hiện tượng băng tan ở các vùng cực, gây nên hiện tượng nước biển dâng và xâm lấn các vùng đất ven bờ. Tần suất và cường độ hiện tượng ENSO gia tăng đáng kể, gây lũ lụt và hạn hán ở các vùng nhiệt đới và á nhiệt đới. Cường độ và lượng mưa có nhiều bất thường, những vùng mưa nhiều thì trở nên nhiều hơn, cường độ lớn hơn; các vùng hạn hán thì trở nên khô cằn hơn.

Khi lượng phát thải khí CO2 tăng gấp đôi, lượng mưa tăng ở các vùng vĩ tuyến cao và các vùng nhiệt đới trong tất cả các mùa trong năm; ở vĩ tuyến trung bình lượng mưa sẽ tăng khoảng 10 ÷ 20 %. Song song với hiện tượng nóng lên toàn cầu, nước biển dâng, sự thay đổi về mưa và sự bốc hơi là sự suy thoái của tầng ozôn bình lưu làm tăng bức xạ cực tím trên trái đất, gây ra những ảnh hưởng lớn cho loài người, các hệ sinh thái, và đời sống kinh tế xã hội[14]. Dự báo biên độ tăng nhiệt độ của trái đất từ nay đến năm 2100 có thể trong khoảng 1,1 – 6,4OC, đây là mức tăng chưa từng có tiền lệ trong lịch sử 10.000 năm qua của loài người và nhiệt độ cũng không tăng đồng đều ở các vùng, các quốc gia trên thế giới. Hậu quả của sự nóng lên toàn cầu sẽ làm các lớp băng tuyết tan nhanh hơn trong những thập niên tới.

Trong thế kỷ 20, trung bình mực nước biển dâng tại Châu Á là 2,4 mm/năm và chỉ riêng thập kỷ vừa qua là 3,1 mm/năm, và được dự báo là sẽ tiếp tục tăng cao hơn trong thế kỷ 21, ít nhất là 2,8 – 4,3 mm/năm[22]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]ực trạng và xu hướng Biến đổi khí hậu ở Việt Nam a) Thực trạng biến đổi khí hậu Nghiên cứu về BĐKH ở Việt Nam chủ yếu được thực hiện bởi Viện Khí tượng và Thủy văn và được bắt đầu từ năm 1990. Theo báo cáo của Bộ tài nguyên và môi trường năm 2009[2], từ các số liệu quan trắc về khí hậu trong nhiều năm cho thấy biến đổi của các yếu tố khí hậu ở Việt Nam có những điểm đáng lưu ý sau: + Về nhiệt độ: Trong khoảng 50 năm qua (1951 - 2000), nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam đã tăng lên 0,7OC. Nhiệt độ trung bình năm của 4 thập kỷ gần đây (1961 - 2000) cao hơn trung bình năm của 3 thập kỷ trước đó (1931- 1960).

Nhiệt độ trung bình năm của thập kỷ 1991 - 2000 ở Hà Nội, Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh đều cao hơn trung bình của thập kỷ 1931 - 1940 lần lượt là 0,8; 0,4 và 0,6OC. Năm 2007, nhiệt độ trung bình năm ở cả 3 nơi trên đều cao hơn trung bình của thập kỷ 1931 - 1940 là 0,8 - 1,3OC và cao hơn thập kỷ 1991 – 2000 (là từ 0,4 - 0,5OC). + Về lượng mưa: Trên từng địa điểm, xu thế biến đổi của lượng mưa trung bình năm trong 9 thập kỷ vừa qua (1911- 2000) không rõ rệt theo các thời kỳ và trên các vùng khác nhau; có giai đoạn tăng lên và có giai đoạn giảm xuống. + Về mực nước biển: Theo số liệu quan trắc trong khoảng 50 năm qua ở các trạm Cửa Ông và Hòn Dấu, mực nước biển trung bình đã tăng lên khoảng 20 cm, phù hợp với xu thế chung của toàn cầu.

+ Về số đợt không khí lạnh: Số đợt không khí lạnh ảnh hưởng tới Việt Nam giảm đi rõ rệt trong hai thập kỷ gần đây (cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI). Năm 1994 và năm 2007 chỉ có 15-16 đợt không khí lạnh bằng 56% trung bình nhiều năm. 6/7 trường hợp có số đợt không khí lạnh trong mỗi tháng mùa đông (XI - III) thấp dị thường (0-1 đợt) cũng rơi vào 2 thập kỷ gần đây (3/1990, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Một biểu hiện dị thường gần đây nhất về khí hậu trong bối cảnh BĐKH toàn cầu là đợt không khí lạnh gây rét đậm, rét hại kéo dài 38 ngày trong tháng 1 và tháng 2 năm 2008 gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp.

+ Về bão: Vào những năm gần đây, số cơn bão có cường độ mạnh nhiều hơn, quỹ đạo bão dịch chuyển dần về các vĩ độ phía nam và mùa bão kết thúc muộn hơn, nhiều cơn bão có quỹ đạo di chuyển dị thường hơn. + Về số ngày mưa phùn: Trung bình năm ở Hà Nội giảm dần trong thập kỷ 1981 - 1990 và chỉ còn gần một nửa (15 ngày/năm) trong 10 năm gần đây. b) Xu hướng biến đổi khí hậu Xu hướng biến đổi khí hậu ở Việt Nam cũng đã được nghiên cứu. Trên cơ sở này các kịch bản BĐKH cho Việt Nam và các khu vực của Việt Nam đã được xây dựng[2].

Các dự báo về BĐKH ở Việt Nam trong thế kỷ 21 được tóm tắt như sau: - Nhiệt độ sẽ tăng khoảng 0,3 - 0,5oC vào năm 2020; 1,0 - 2,0oC vào năm 2050 và 1,6 - 2,60C vào năm 2100. Những khu vực có mức độ tăng nhiệt độ cao nhất là Tây Bắc và Bắc Trung Bộ; - Lượng mưa mùa mưa biến động vào khoảng 0 - 10% vào các năm nói trên. Nơi có mức độ biến động lớn nhất về lượng mưa là Trung Bộ (Bắc Trung Bộ, Trung Trung Bộ và phần phía Bắc của Nam Trung Bộ); - Nước biển dâng cao thêm khoảng 5 cm cho mỗi thập kỷ và sẽ dâng 28 - 33 cm vào năm 2050 và từ 65 – 100 cm vào năm 2100; - Gần đây, một số kịch bản BĐKH cho các vùng khí hậu ở Việt Nam đưa ra nhận định là: Đến năm 2100, nhiệt độ trung bình năm tăng trên toàn bộ các vùng khí hậu, với mức trung bình từ 2,3 đến 2,8oC. Các tháng mùa lạnh có mức độ biến đổi và tăng dần theo hướng Đông Bắc - Tây Nam.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.