Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nẩy mầm và sinh trưởng của cây sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm tại huyện hòa an

Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nảy mầm và sinh trưởng cây sơn đậu căn tại vườn ươm huyện Hòa An.

• Tác giả: Nông Thị Thêm
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Lan Anh
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nẩy mầm và sinh trưởng của cây Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm tại huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2.2. Yêu cầu
• 1.3. Ý nghĩa trong học tập và trong nghiên cứu khoa học
• 1.4. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.1.1. Cơ sở khoa học
• 2.1.1.1. Cơ sở khoa học về cây Sơn đậu căn
• 2.1.1.2. Cơ sở khoa học về nhân giống bằng hạt
• 2.1.1.3. Cơ sở khoa học về chất kích thích sinh trưởng
• 2.1.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.2. Nguồn gốc phân bố
• 2.3. Giá trị sử dụng của cây Sơn đậu
• 2.4. Một số đặc điểm sinh học của cây Sơn Đậu
• 2.4.1. Đặc điểm thực vật học, sinh lý cây Sơn Đậu
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Thí nghiệm 2: Nghiên cứu ảnh hưởng của số lần xử lý một số chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nẩy mầm của hạt giống và sinh trưởng của cây con Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm
• 3.4. Nghiên cứu thành phần sâu, tần suất xuất hiện sâu, bệnh hại cây Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm
• 3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.6. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nẩy mầm hạt giống và sinh trưởng cây con Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm
• 3.6.1. Ảnh hưởng một số chất kích thích sinh trưởng đến tỷ lệ nẩy mầm của Sơn đậu căn
• 3.6.2. Ảnh hưởng của một số chất kích thích sinh trưởng đến thời gian nẩy mầm của hạt giống Sơn đậu căn
• 3.6.3. Ảnh hưởng của một số chất kích thích sinh trưởng đến số cành trên cây Sơn đậu căn
• 3.6.4. Ảnh hưởng số lần xử lý chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nẩy mầm của cây Sơn đậu căn
• 3.6.5. Ảnh hưởng số lần xử lý hạt giống bằng chất kích thích sinh trưởng đến tỷ lệ nẩy mầm của cây Sơn đậu căn
• 3.6.6. Ảnh hưởng số lần xử lý hạt giống bằng chất kích thích sinh trưởng đến thời gian nẩy mầm của cây Sơn Đậu Căn
• 3.6.7. Ảnh hưởng số lần xử lý hạt giống bằng chất kích thích sinh trưởng (ARROW-R) đến số cành/cây Sơn đậu căn
• 3.6.8. Ảnh hưởng của số lần xử lý hạt giống bằng chất kích thích sinh trưởng AROOW-R đến chiều cao cây
• 3.7. Thành phần các loài sâu bệnh hại cây Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm
• 3.7.1. Thành phần các loài sâu, bệnh hại cây Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm
• 3.7.2. Tỷ lệ cây bị sâu, bệnh gây hại trong giai đoạn vườn ươm
• 3.7.3. Mật độ sâu hại cây Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu về chất kích thích sinh trưởng có vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng nẩy mầm và sinh trưởng của cây sơn đậu căn. Cây này không chỉ có giá trị dược liệu mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Tại huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng, điều kiện tự nhiên rất thuận lợi cho sự phát triển của cây. Tuy nhiên, việc khai thác quá mức và điều kiện môi trường ngày càng bất lợi đã dẫn đến sự suy giảm số lượng và chất lượng của cây. Do đó, việc nghiên cứu ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến cây sơn đậu căn là cần thiết để bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu quý này.

1.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

Nghiên cứu này không chỉ giúp sinh viên nắm vững lý thuyết mà còn thực hành kỹ năng nghiên cứu thực tế. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở cho các công trình nghiên cứu tiếp theo, góp phần bổ sung tài liệu khoa học về cây sơn đậu căn. Việc áp dụng các chất kích thích sinh trưởng trong thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, đồng thời bảo tồn nguồn dược liệu quý hiếm.

II. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài

Cây sơn đậu căn có nhu cầu về môi trường dinh dưỡng và điều kiện sinh thái nhất định. Việc trồng cây phải phù hợp với điều kiện khí hậu, đất đai và kỹ thuật trồng trọt. Chất kích thích sinh trưởng như NAA, Comcard, và AROOW-R đã được chứng minh có tác dụng tích cực trong việc thúc đẩy sự phát triển của cây. Nghiên cứu này sẽ đánh giá ảnh hưởng của các chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nẩy mầm và sinh trưởng của cây trong giai đoạn vườn ươm.

2.1. Nguồn gốc và phân bố

Cây sơn đậu căn là loài quý hiếm, phân bố chủ yếu ở các vùng núi cao và một số đảo. Tại Việt Nam, cây được tìm thấy ở nhiều tỉnh như Hà Giang, Cao Bằng, và Đà Nẵng. Việc bảo tồn và phát triển cây này là rất cần thiết, đặc biệt trong bối cảnh nguồn dược liệu tự nhiên đang bị suy giảm. Nghiên cứu sẽ giúp xác định các biện pháp bảo tồn và phát triển bền vững cho cây.

III. Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của một số chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nẩy mầm và sinh trưởng của cây sơn đậu căn. Các thí nghiệm sẽ được thực hiện trong điều kiện vườn ươm tại huyện Hòa An. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc xử lý hạt giống bằng các chất kích thích sinh trưởng và theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng như tỷ lệ nẩy mầm, chiều cao cây, và số cành trên cây. Kết quả sẽ được phân tích để đưa ra những khuyến nghị cho việc áp dụng trong thực tiễn.

3.1. Phương pháp xử lý số liệu

Dữ liệu thu thập từ các thí nghiệm sẽ được xử lý bằng các phương pháp thống kê phù hợp. Việc phân tích sẽ giúp xác định rõ ràng mối quan hệ giữa các chất kích thích sinh trưởng và khả năng nẩy mầm, sinh trưởng của cây. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quý giá cho việc phát triển kỹ thuật nhân giống cây sơn đậu căn.

IV. Kết luận và đề nghị

Nghiên cứu về ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến cây sơn đậu căn tại huyện Hòa An đã chỉ ra rằng việc sử dụng các chất này có thể nâng cao khả năng nẩy mầm và sinh trưởng của cây. Kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị trong việc bảo tồn loài cây quý hiếm này mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương. Đề nghị cần có các chương trình hỗ trợ nghiên cứu và phát triển cây dược liệu, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của cây dược liệu trong y học.

4.1. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các chất kích thích sinh trưởng khác và ảnh hưởng của chúng đến các giai đoạn phát triển khác nhau của cây sơn đậu căn. Việc mở rộng nghiên cứu ra các vùng khác cũng sẽ giúp đánh giá toàn diện hơn về khả năng phát triển của cây trong điều kiện khác nhau.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây Sơn đậu căn (còn gọi là Quảng đậu căn, Khổ đậu, Hòe Bắc Bộ), có tên khoa học là Sophora subprostrata Chu et T. Chen hoặc Sophora tonkinensis Gagnep, thuộc họ Đậu (Fabaceae). Đây là loài cây dược liệu quý bản địa, phân bố hẹp tại các vùng núi đá vôi phía Bắc Việt Nam như Cao Bằng, Hà Giang, Quảng Ninh, Ninh Bình và một số khu vực miền Trung, Tây Nguyên. Rễ của cây chứa nhiều hoạt chất sinh học quan trọng, đặc biệt là các alkaloid (matrine, oxymatrine) và flavonoid, được ứng dụng trong y học cổ truyền và dược học hiện đại nhằm thanh nhiệt, giải độc, tiêu thũng, điều trị viêm họng, viêm amidan, cũng như hỗ trợ điều trị một số bệnh lý ác tính.

Do giá trị kinh tế và y học cao, loài cây này bị khai thác tự nhiên quá mức dẫn đến cạn kiệt, suy giảm nghiêm trọng về số lượng và chất lượng, hiện đã được đưa vào Sách đỏ Việt Nam ở mức độ đe dọa bậc T. Theo số liệu của Cục Quản lý Dược được tác giả dẫn giải, nhu cầu sử dụng Sơn đậu căn làm thuốc tại Việt Nam vào khoảng 150 tấn mỗi năm, nhưng có tới 98,5% nguồn nguyên liệu phải nhập khẩu từ Trung Quốc. Mặc dù huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng sở hữu điều kiện khí hậu và đất đai rất phù hợp cho sự sinh trưởng của cây Sơn đậu căn, nguồn giống phục vụ mở rộng diện tích canh tác nhân tạo vẫn còn phụ thuộc vào tự nhiên, thiếu quy trình kỹ thuật nhân giống chuẩn hóa. Nhân giống bằng hạt là phương pháp có hệ số nhân giống cao, chi phí thấp, cây con có tuổi thọ cao và khả năng thích ứng tốt, tuy nhiên hạt giống có lớp vỏ dày, thời gian nảy mầm tự nhiên kéo dài. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài được thực hiện nhằm xác định loại chất kích thích sinh trưởng và chế độ xử lý thích hợp để nâng cao tỷ lệ nảy mầm và sức sinh trưởng của cây giống.

Mục tiêu tổng quát của khóa luận là nghiên cứu ảnh hưởng của một số chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nảy mầm của hạt giống và sinh trưởng của cây con Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm. Các yêu cầu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được tác giả xác định và đánh số như sau:

1. Đánh giá được ảnh hưởng của một số chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nảy mầm của hạt giống và sinh trưởng của cây con Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm.
2. Đánh giá ảnh hưởng của số lần dùng chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nảy mầm và sinh trưởng của cây con Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm.
3. Đánh giá tình hình sâu, bệnh hại cây con Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Hạt giống cây Sơn đậu căn; các chế phẩm kích thích sinh trưởng thực vật gồm AROOW-R, NAA nồng độ 1,5% và Comcard; dụng cụ thí nghiệm gồm túi bầu, thước đo, chậu nhựa, bình phun.
• Phạm vi không gian: Vườn ươm tại địa bàn huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được triển khai thực hiện từ tháng 10 năm 2016 đến tháng 01 năm 2017 (hạt bắt đầu gieo vào ngày 15/10/2016).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết của nghiên cứu dựa trên các nguyên lý sinh lý học thực vật về sự nảy mầm của hạt và cơ chế tác động của các chất điều hòa sinh trưởng (phytocohormone). Auxin và các hợp chất điều hòa sinh trưởng tổng hợp đóng vai trò chủ đạo trong việc kích thích phân chia tế bào, hình thành mô phân sinh rễ, đẩy mạnh quá trình hô hấp và phosphoryl hóa trong tế bào phôi. Các chế phẩm được lựa chọn trong nghiên cứu có cơ chế tác động chuyên biệt: chất điều hòa sinh trưởng NAA (axit α-naphthylacetic) có phổ tác động rộng, kích thích sinh trưởng kéo dài tế bào, tăng chiều cao và sinh khối; Comcard kích thích ra rễ, điều hòa cân đối sự phát triển của hệ thống thân, cành và rễ; AROOW-R là chế phẩm kích thích ra rễ nhanh, hỗ trợ phát triển hệ rễ khỏe và hồi xanh mạnh. Nghiên cứu cũng căn cứ vào các quy chuẩn dược liệu học theo Dược điển Nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (bản 2010), các tài liệu chuyên khảo về cây thuốc Việt Nam của GS. Đỗ Tất Lợi (2004) cùng kỹ thuật lâm sinh và nông học về gieo ươm cây con trong túi bầu (tỷ lệ phối trộn ruột bầu: 1 m³ đất mặt + 200–300 kg phân chuồng hoai mục + 10–15 kg supe lân).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế theo hình thức bố trí thí nghiệm ngoài hiện trường vườn ươm, áp dụng khối ngẫu nhiên hoàn toàn (CRD). Hệ thống thực nghiệm bao gồm hai thí nghiệm chính và phương pháp điều tra sâu bệnh hại:

• Thí nghiệm 1: Khảo nghiệm ảnh hưởng của các loại chất kích thích sinh trưởng khác nhau đến sự nảy mầm và sinh trưởng cây con. Thí nghiệm gồm 4 công thức, mỗi công thức được lặp lại 3 lần:

  • Công thức 1 (CT1): Đối chứng (không xử lý hóa chất).
  • Công thức 2 (CT2): Xử lý hạt bằng chế phẩm AROOW-R.
  • Công thức 3 (CT3): Xử lý hạt bằng NAA nồng độ 1,5%.
  • Công thức 4 (CT4): Xử lý hạt bằng chế phẩm Comcard.

• Thí nghiệm 2: Khảo nghiệm ảnh hưởng của số lần xử lý bằng chất kích thích sinh trưởng đến tỷ lệ và thời gian nảy mầm. Thí nghiệm bố trí ngẫu nhiên hoàn toàn gồm 3 công thức với 3 lần lặp lại đối với từng loại thuốc:

  • Công thức 1 (CT1): Xử lý 1 lần (ngâm xử lý hạt giống 1 lần duy nhất trước khi gieo).
  • Công thức 2 (CT2): Xử lý 3 lần (xử lý hạt giống 1 lần trước khi gieo kết hợp tưới dung dịch chất kích thích sinh trưởng 2 lần vào thời điểm sau gieo 3 ngày và 6 ngày).
  • Công thức 3 (CT3): Xử lý 5 lần (xử lý hạt giống 1 lần trước khi gieo kết hợp tưới dung dịch 4 lần vào thời điểm sau gieo 3 ngày, 6 ngày, 10 ngày và 15 ngày).

• Phương pháp điều tra thành phần sâu, bệnh hại: Thực hiện theo phương pháp điều tra 5 điểm chéo góc đại diện, diện tích mỗi điểm điều tra là 1 m², không trùng lặp diện tích đã theo dõi. Các chỉ tiêu gồm tần suất xuất hiện (phân cấp: rất ít gặp khi <5%; ít phổ biến từ 5–25%; phổ biến từ 25–50%; rất phổ biến khi >50%), tỷ lệ cây bị hại (%) và mật độ sâu hại (con/m²).

Nguồn dữ liệu của đề tài là dữ liệu sơ cấp được đo đếm trực tiếp tại vườn ươm: tỷ lệ hạt nảy mầm (%), thời gian nảy mầm tính từ ngày gieo đến khi mầm nhú khỏi mặt đất (ngày), số cành/cây (cành) và chiều cao cây (cm) đo định kỳ sau khi nảy mầm 1 tháng, 2 tháng và 3 tháng. Các số liệu thu thập được xử lý thống kê cơ bản trên phần mềm Microsoft Excel 2010 và phân tích phương sai, so sánh sai biệt trung bình bằng tiêu chuẩn LSD ở mức xác suất P = 0,05 cùng kiểm nghiệm Duncan trên phần mềm SAS phiên bản 9.0.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết xuất phát từ thực trạng suy thoái nguồn tài nguyên cây thuốc tự nhiên tại Việt Nam nói chung và tỉnh Cao Bằng nói riêng. Nội dung chỉ rõ vai trò của cây Sơn đậu căn trong phòng chống bệnh tật và tiềm năng kinh tế - xã hội đối với khu vực miền núi. Phần mở đầu khẳng định sự cần thiết của việc nhân giống hữu tính bằng hạt, đồng thời nêu rõ 3 nhiệm vụ nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu và phạm vi thực hiện tại huyện Hòa An nhằm cung cấp luận cứ thực tiễn cho công tác nhân giống cây dược liệu bản địa.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng kết hệ thống tư liệu khoa học phong phú về cây Sơn đậu căn và kỹ thuật kích thích sinh trưởng:

• Đặc điểm sinh học và sinh thái: Phân loại thực vật học, cấu tạo hình thái rễ (rễ củ thu hoạch vào mùa thu, dài 30–40 cm), thân bụi cao 0,2–0,5 m, lá kép lông chim lẻ từ 9–15 lá chét, cụm hoa chùm màu vàng trắng, quả tím đen thành chuỗi chứa 3–5 hạt hình trứng đen bóng. Cây ưa sáng, chịu hạn tốt trên núi đá vôi, không chịu úng, tái sinh chồi mạnh sau chặt phá.
• Dược lý và ứng dụng: Rễ chứa các alkaloid chủ yếu như matrine, oxymatrine, sophocarpine, anagyrine, methylcytisine; các flavonoid như homopterocarpin, flavanone. Dẫn xuất các nghiên cứu lâm sàng của Trung Quốc về khả năng ức chế khối u, kháng viêm gan, bảo vệ tim mạch, đồng thời cảnh báo độc tính khi dùng quá 10 g gây nôn mửa, rối loạn nhịp tim. Trình bày các bài thuốc cổ truyền trị viêm amidan, ho sốt, mụn nhọt và giới thiệu 4 sản phẩm thương mại chứa Sơn đậu căn tại Việt Nam (TRILAX MS100 của Lavoton, US-Procells, Kem đặc trị mụn Charme, Viên ngừa mụn Hoa Linh).
• Thực trạng thương mại và kỹ thuật trồng trọt: Nhu cầu 150 tấn rễ khô/năm nhưng 98,5% nhập khẩu; kỹ thuật lên luống (rộng 70 cm, cao 20–25 cm), mật độ 50.000 cây/ha (khoảng cách 40 x 50 cm), phân lót 10–12 tấn phân chuồng hoai mục/ha, năng suất thu hoạch sau 3–4 năm đạt 25–30 tấn củ tươi/ha. Phân tích vòng đời của ba loài sâu hại chính gồm sâu xám (Agrotis ypsilon), sâu khoang (Spodoptera litura), sâu róm (Dendrolimus punctatus) và bệnh thối rễ vi khuẩn.
• Lịch sử nghiên cứu chất điều hòa sinh trưởng: Tổng thuật các dấu mốc từ thí nghiệm của Went (1928), Kögl và Haagen-Smit (1931) phân lập auxin, đến việc ứng dụng NAA, Comcard và AROOW-R trong kích thích phát triển rễ thực vật.

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả chi tiết vật liệu, quy trình pha chế hóa chất và bố trí thực nghiệm tại huyện Hòa An. Tác giả chuẩn hóa quy trình chuẩn bị giá thể bầu đất, xử lý hạt trước gieo ngày 15/10/2016, phương pháp ngâm ủ, giàn che lưới đen điều tiết ánh sáng tán xạ, kỹ thuật tưới nước giữ ẩm và chế độ bón thúc phân vô cơ 1%. Chương này cũng xác định rõ các công thức toán học tính tỷ lệ nảy mầm, tần suất xuất hiện sâu bệnh và các biến số đầu vào cho mô hình xử lý phương sai trên phần mềm SAS 9.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần trọng tâm chứa toàn bộ số liệu thực nghiệm thu thập được qua 3 tháng theo dõi:

• Ảnh hưởng của chất kích thích đến tỷ lệ nảy mầm: Cả 3 hóa chất đều nâng cao tỷ lệ nảy mầm so với đối chứng (82,00%). Trong đó, AROOW-R đạt tỷ lệ cao nhất với 96,00%, tiếp theo là NAA 1,5% đạt 90,00% và Comcard đạt 88,00%.
• Ảnh hưởng đến thời gian nảy mầm: Xử lý hóa chất rút ngắn thời gian nảy mầm có ý nghĩa thống kê ở độ tin cậy 95% (LSD0,05 = 2,50 ngày; Cv = 2,22%). Hạt không xử lý (đối chứng) mất tới 71,03 ngày mới nảy mầm. Xử lý AROOW-R rút ngắn mạnh nhất, chỉ còn 20,77 ngày (giảm 50,26 ngày so với đối chứng); NAA 1,5% cần 25,47 ngày và Comcard mất 31,23 ngày.
• Ảnh hưởng đến động thái sinh trưởng số cành/cây: Tại thời điểm 1 tháng sau nảy mầm, AROOW-R dẫn đầu với 2,47 cành/cây, vượt trội so với đối chứng (1,37 cành/cây). Đến 2 tháng sau nảy mầm, số cành ở các công thức xử lý dao động 4,17–4,50 cành/cây và không có sự sai khác thống kê giữa 3 loại thuốc theo kiểm định Duncan (nhóm a), nhưng đều vượt trội đối chứng (3,33 cành/cây, nhóm b). Đến 3 tháng sau nảy mầm, AROOW-R tiếp tục duy trì ưu thế với 7,20 cành/cây (nhóm a), sai khác có ý nghĩa so với NAA 1,5% (6,57 cành/cây, nhóm b), Comcard (6,23 cành/cây, nhóm b) và đối chứng (5,97 cành/cây, nhóm c; LSD0,05 = 0,56).
• Ảnh hưởng đến sinh trưởng chiều cao cây con: Ở mốc 1 tháng, cây xử lý AROOW-R và NAA 1,5% đạt chiều cao tương đương nhau (1,96 cm và 1,91 cm, nhóm a), cao hơn Comcard (1,84 cm, nhóm b) và đối chứng (1,18 cm, nhóm c; LSD0,05 = 0,14 cm). Ở mốc 2 tháng, AROOW-R vượt lên rõ rệt đạt 5,44 cm (nhóm a), vượt trội hơn NAA 1,5% (5,01 cm) và Comcard (4,92 cm; LSD0,05 = 0,18 cm). Đến 3 tháng, AROOW-R đạt 7,96 cm (nhóm a), vượt xa NAA 1,5% (7,21 cm, nhóm b), Comcard (6,99 cm, nhóm c) và đối chứng (5,58 cm, nhóm d; LSD0,05 = 0,22 cm; Cv = 1,05%).
• Ảnh hưởng của số lần xử lý: Tăng số lần xử lý từ 1 lần lên 3 lần và 5 lần làm tăng tỷ lệ nảy mầm và rút ngắn thời gian nảy mầm đối với tất cả các loại thuốc. Với AROOW-R, xử lý 1 lần đạt tỷ lệ nảy mầm 96,00% (20,77 ngày), khi tăng lên 3 lần tỷ lệ nảy mầm đạt tuyệt đối 100,00% và thời gian rút ngắn xuống 16,77 ngày. Khi tiếp tục tăng lên 5 lần xử lý, tỷ lệ nảy mầm vẫn giữ ở mức 100,00% và thời gian nảy mầm là 16,73 ngày (sai khác giữa 3 lần và 5 lần không có ý nghĩa thực tế). Đối với NAA 1,5%, tỷ lệ nảy mầm tăng tương ứng từ 90,00% (1 lần) lên 96,00% (3 lần) và 100,00% (5 lần), thời gian nảy mầm giảm từ 25,67 ngày xuống 21,93 ngày và 21,50 ngày. Đối với Comcard, tỷ lệ nảy mầm tăng từ 88,00% lên 94,00% và 98,00%, thời gian nảy mầm giảm từ 31,33 ngày xuống 26,33 ngày và 26,00 ngày.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về hiệu lực sinh học vượt trội của chế phẩm AROOW-R và chế độ xử lý 3 lần. Tác giả kiến nghị đưa quy trình ngâm xử lý hạt 1 lần trước gieo kết hợp tưới dung dịch bổ sung 2 lần vào sản xuất cây giống thực tế tại địa phương nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và rút ngắn chu kỳ vườn ươm.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm đầy đủ, chứng minh tác động tích cực của các chất điều hòa sinh trưởng đến khả năng phá vỡ trạng thái ngủ nghỉ của phôi hạt và kích thích sinh trưởng cây con Sơn đậu căn.

Chỉ tiêu theo dõi	Đối chứng (Không xử lý)	Chế phẩm Comcard	Chế phẩm NAA 1,5%	Chế phẩm AROOW-R	Mức sai biệt LSD0,05
Tỷ lệ hạt nảy mầm (%)	82,00	88,00	90,00	96,00	—
Thời gian nảy mầm (ngày)	71,03	31,23	25,47	20,77	2,50
Số cành/cây sau 1 tháng (cành)	1,37	2,13	2,30	2,47	0,27
Số cành/cây sau 2 tháng (cành)	3,33	4,17	4,33	4,50	0,46
Số cành/cây sau 3 tháng (cành)	5,97	6,23	6,57	7,20	0,56
Chiều cao cây sau 1 tháng (cm)	1,18	1,84	1,91	1,96	0,14
Chiều cao cây sau 2 tháng (cm)	2,41	4,92	5,01	5,44	0,18
Chiều cao cây sau 3 tháng (cm)	5,58	6,99	7,21	7,96	0,22

Loại chất kích thích	Số lần xử lý	Tỷ lệ nảy mầm (%)	Thời gian nảy mầm (ngày)	Sai biệt LSD0,05 (Thời gian)
AROOW-R	1 lần	96,00	20,77	2,28
	3 lần	100,00	16,77	1,09
	5 lần	100,00	16,73	0,73
NAA 1,5%	1 lần	90,00	25,67	2,28
	3 lần	96,00	21,93	1,09
	5 lần	100,00	21,50	0,73
Comcard	1 lần	88,00	31,33	2,28
	3 lần	94,00	26,33	1,09
	5 lần	98,00	26,00	0,73

Về giải pháp và kiến nghị thực tiễn: Tác giả đề xuất quy trình kỹ thuật tối ưu trong sản xuất giống cây Sơn đậu căn tại Hòa An, Cao Bằng là sử dụng chế phẩm AROOW-R với phương thức xử lý 3 lần (ngâm hạt trước gieo 1 lần và tưới bổ sung dung dịch ở ngày thứ 3 và ngày thứ 6 sau gieo). Giải pháp này giúp tỷ lệ nảy mầm đạt mức tối đa (100,00%), thời gian nảy mầm được rút ngắn xuống chỉ còn 16,77 ngày (nhanh hơn xử lý 1 lần 4,00 ngày và nhanh hơn đối chứng tự nhiên tới 54,26 ngày), đồng thời giảm thiểu chi phí công lao động và lượng thuốc sử dụng so với công thức xử lý 5 lần.

Đóng góp khoa học của khóa luận: Đề tài đã bước đầu xây dựng được cơ sở dữ liệu thực nghiệm về phản ứng của hạt giống cây Sơn đậu căn đối với các chất điều hòa sinh trưởng mới tại tỉnh Cao Bằng; cung cấp dẫn liệu định lượng về các thông số nảy mầm và sinh trưởng trong giai đoạn 3 tháng đầu của cây con trong bầu; bổ sung tài liệu khoa học hỗ trợ công tác bảo tồn nguồn gen cây dược liệu quý đang có nguy cơ tuyệt chủng ngoài tự nhiên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn dựa trên điều kiện và phạm vi thực tế được tác giả ghi nhận:

• Thời gian theo dõi thực nghiệm chỉ gói gọn trong chu kỳ 3 tháng đầu giai đoạn vườn ươm (từ tháng 10/2016 đến tháng 01/2017), trong khi chu kỳ sinh trưởng hoàn chỉnh của cây con trong vườn ươm trước khi xuất bán trồng đại trà cần từ 6 tháng đến 1 năm.
• Nghiên cứu chỉ tiến hành khảo nghiệm 3 loại chế phẩm ở nồng độ đơn lẻ sẵn có trên thị trường (như NAA 1,5%), chưa tiến hành xây dựng dải nồng độ biến thiên rộng hơn để tìm ra ngưỡng nồng độ tối ưu nhất của từng hoạt chất.
• Chưa khảo sát sâu sự tương tác giữa chất kích thích sinh trưởng với các loại công thức phối trộn giá thể ruột bầu khác nhau cũng như điều kiện chế độ che sáng khác nhau.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được văn bản đề cập và định hướng:

• Tiếp tục theo dõi quá trình sinh trưởng thân lá, sự phát triển của hệ rễ củ và khả năng tích lũy sinh khối của cây con Sơn đậu căn từ sau tháng thứ 3 đến khi xuất vườn (tháng thứ 6–12) và giai đoạn đưa ra trồng ngoài đồng ruộng.
• Nghiên cứu thử nghiệm bổ sung các thang nồng độ khác nhau của chế phẩm AROOW-R nhằm hoàn thiện định mức kỹ thuật xử lý.
• Tiến hành các khảo nghiệm sâu hơn về thành phần loài sâu bệnh, biến động mật độ sâu hại và tỷ lệ bệnh hại theo mùa vụ, từ đó xây dựng quy trình phòng trừ tổng hợp (IPM) chuyên biệt cho loài cây này trong vườn ươm.

Giá trị tham khảo

Khóa luận tốt nghiệp này có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng và mục đích cụ thể:

• Sinh viên và giảng viên chuyên ngành: Là tài liệu chuyên khảo tham khảo hữu ích cho sinh viên các ngành Nông học, Khoa học cây trồng, Quản lý tài nguyên rừng, Lâm sinh và Dược liệu học trong việc xây dựng phương pháp bố trí thí nghiệm vườn ươm, kỹ thuật đo đếm chỉ tiêu lâm sinh học và phương pháp ứng dụng phần mềm SAS để phân tích thống kê phương sai (ANOVA), kiểm định Duncan và LSD.
• Cơ sở sản xuất giống và trung tâm khuyến nông: Cán bộ kỹ thuật nông nghiệp tại các huyện miền núi tỉnh Cao Bằng, Hà Giang và các tỉnh vùng cao phía Bắc có thể ứng dụng trực tiếp công thức xử lý hạt bằng chế phẩm AROOW-R 3 lần để cải thiện tốc độ và chất lượng cây giống xuất vườn.
• Phần đáng tham khảo nhất: Chương Tổng quan tài liệu (đặc biệt là bảng tổng hợp các bài thuốc y học cổ truyền, thành phần hoạt chất alkaloid/flavonoid, tiêu chuẩn khai thác rễ) và Chương Kết quả nghiên cứu (các bảng số liệu thực nghiệm gốc về tỷ lệ nảy mầm và động thái tăng trưởng chiều cao cây con).

Câu hỏi thường gặp

1. Hạt giống cây Sơn đậu căn khi không xử lý bằng hóa chất (đối chứng) có thời gian và tỷ lệ nảy mầm tự nhiên là bao nhiêu?
Trong điều kiện gieo ươm tự nhiên không qua xử lý hóa chất (công thức đối chứng), hạt giống Sơn đậu căn cần trung bình tới 71,03 ngày mới nảy mầm và tỷ lệ nảy mầm thực tế chỉ đạt 82,00%.

2. Trong ba loại chất kích thích sinh trưởng được khảo nghiệm, loại thuốc nào mang lại hiệu quả tốt nhất đối với hạt giống Sơn đậu căn?
Chế phẩm AROOW-R cho hiệu quả cao nhất trên mọi chỉ tiêu theo dõi: nâng tỷ lệ nảy mầm lên 96,00% (ở công thức xử lý 1 lần), rút ngắn thời gian nảy mầm xuống 20,77 ngày; sau 3 tháng nảy mầm, cây con đạt chiều cao cao nhất (7,96 cm) và số cành nhiều nhất (7,20 cành/cây), vượt trội hơn rõ rệt so với NAA 1,5%, Comcard và đối chứng ở mức ý nghĩa P = 0,05.

3. Vì sao tác giả khuyến nghị nên xử lý hạt giống bằng chất kích thích sinh trưởng 3 lần thay vì 5 lần trong thực tế sản xuất?
Kết quả thực nghiệm ở Thí nghiệm 2 cho thấy: khi xử lý 3 lần bằng AROOW-R, tỷ lệ nảy mầm đã đạt mức tối đa 100,00% và thời gian nảy mầm giảm xuống 16,77 ngày. Khi tăng tần suất xử lý lên 5 lần, tỷ lệ nảy mầm vẫn là 100,00% và thời gian nảy mầm là 16,73 ngày (chỉ nhanh hơn 0,04 ngày, không có ý nghĩa thực tiễn). Do đó, xử lý 3 lần là công thức tối ưu giúp tiết kiệm chi phí hóa chất và ngày công lao động.

4. Những loài sâu hại chủ yếu nào xuất hiện trên cây Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm được ghi nhận trong nghiên cứu?
Nghiên cứu ghi nhận 3 loài sâu hại chính gồm sâu xám (Agrotis ypsilon) thường cắn đứt ngang thân cây non ở tuổi 3–4 vào ban đêm; sâu khoang (Spodoptera litura) gặm biểu bì và ăn thủng phiến lá; sâu róm (Dendrolimus punctatus) cắn cụt mép lá và ăn trụi lá ở tuổi lớn làm giảm khả năng quang hợp của cây con.

5. Thực trạng khai thác và nhu cầu tiêu thụ rễ Sơn đậu căn tại Việt Nam được tác giả tổng hợp từ nguồn số liệu nào?
Theo số liệu báo cáo của Cục Quản lý Dược được tác giả dẫn giải, nhu cầu sử dụng rễ Sơn đậu căn trong nước hàng năm khoảng 150 tấn, nhưng có đến 98,5% phải nhập khẩu từ Trung Quốc do nguồn cây hoang dại trong nước bị khai thác quá mức và đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng (đã được đưa vào Sách đỏ Việt Nam ở mức đe dọa bậc T).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nông Thị Thêm đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu thực nghiệm nông học, làm sáng tỏ vai trò của chất điều hòa sinh trưởng trong việc thúc đẩy nảy mầm và gia tăng sinh trưởng của cây Sơn đậu căn tại huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Kết quả nghiên cứu xác định rõ việc xử lý hạt giống bằng chế phẩm AROOW-R với tần suất 3 lần là biện pháp kỹ thuật vượt trội, giúp tỷ lệ nảy mầm đạt 100% và rút ngắn thời gian nảy mầm từ 71,03 ngày xuống 16,77 ngày. Công trình cung cấp các thông số định lượng chính xác, tạo cơ sở thực tiễn quan trọng phục vụ nhân giống và bảo tồn loài dược liệu quý này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Từ xa xưa, con người đã biết sử dụng các loài cây cỏ trong tự nhiên đặc biệt là các loài cây cỏ có trong rừng để làm thuốc chữa bệnh, từ các loại bệnh thông thường đến các bệnh khó chữa trị. Hiện nay nhu cầu của con người về nguồn dược liệu ngày càng tăng, nguồn dược liệu con người đang sử dụng được tổng hợp từ nhiều nguồn khác nhau song nguồn dược liệu từ thực vật đã được con người sử dụng rất lâu và nhu cầu ngày càng lớn.Tuy nhiên các loài cây trong tự nhiên đang bị giảm về số lượng và chất lượng bởi sự khai thác quá mức, các điều kiện ngày càng bất lợi của môi trường tự nhiên… dẫn đến nhiều loài cây dược liệu quý hiếm bị tuyệt chủng, ảnh hưởng đến nguồn cung cấp dược liệu bền vững cho con người. Việt Nam có một nền y học dân tộc lâu đời với các tri thức sử dụng các loại dược liệu, các bài thuốc có giá trị dùng để chữa các bệnh thông thường và nan y. Nền y học cổ truyền độc đáo đó bảo vệ sức khỏe cho dân tộc ta suốt chiều dài lịch sử với phương châm "Nam dược trị nam nhân", nếu chúng ta biết phát huy thì có thể nói có một nền tảng vững chắc để phát triển.

Nước ta có nguồn tài nguyên thực vật giàu bậc nhất Đông Nam Á, là nơi tập trung nhiều cây thuốc quý hiếm, với hơn 54 dân tộc sinh sống và họ có truyền thống lâu đời trong việc sử dụng nguồn tài nguyên thực vật trong đó có tài nguyên cây dược liệu nói chung, cây thuốc nói riêng có giá trị kinh tế to lớn hơn bất kỳ cây lương thực, thực phẩm nào. Trong mấ y thâ ̣p niên qua , hàng chục ngàn tấn dược liệu đã được khai thác tự nhiên và trồng trọt hàng năm, đem la ̣i l ợi nhuận lớn. Cây thuốc được phát triển có thể giúp cho nhiều vùng nông thôn, miền núi xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội, bảo vệ môi trường. n 2 Cây Sơn đậu căn (tên khác Quảng đậu căn), tên khoa học Pophora Subprosrlata Chu etT.

Chen, thuộc ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta), lớp Ngọc Lan (Magnoliopsida), bộ Đậu (Fabales), họ Đậu (Fabaceae). Cây Sơn đậu (Sophora tonkinensis Gapnep) là cây dược liệu được dùng để làm thuốc có giá trị về nhiều mặt, cây có những công dụng chữa nhiều bệnh như thanh nhiệt giải độc, tiêu sưng giảm đau, thông tiện. Ngoài ra còn trị ung thư phổi, ung thư bàng quang, viêm họng, viêm amidal…Về phương diện nào đó, cũng như cây xanh, nó có ý nghĩa rất lớn, chi phối các yếu tố khí hậu, tạo môi trường trong lành, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Để phục vụ cho việc tạo cảnh quan môi trường và việc cung cấp được dược liệu quý trong y học thì công tác tạo ra giống là hết sức qua trọng.

Trong những năm gần đây diện tích Sơn đậu căn ngày một tăng, đặc biệt ở các vùng núi cao. Trong đó tỉnh Cao Bằng là nơi có điều kiện khí hậu rất thuận lợi cho việc phát triển cây Sơn đậu. Nhất là vùng Hòa An, Cao Bằng có điều kiện tự nhiên, đất đai rất phù hợp cho sự sinh trưởng phát triển của cây Sơn đậu. Nhân giống bằng hạt là một phương thức được sự dụng rộng rãi cho một số loài như cây ăn quả, cây rừng, cây dược liệu.

Là phương pháp có hệ số nhân giống cao, kỹ thuật đơn giản, dễ thực hiện, chi phí thấp, cây trồng bằng hạt thường có khả năng thích ứng tốt và tuổi thọ cao. Cây Sơn Đậu là loài cây sinh trưởng tốt, có khả năng chống chịu với điều kiện tự nhiên.