MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Từ xa xưa, con người đã biết sử dụng các loài cây cỏ trong tự nhiên đặc biệt là các loài cây cỏ có trong rừng để làm thuốc chữa bệnh, từ các loại bệnh thông thường đến các bệnh khó chữa trị. Hiện nay nhu cầu của con người về nguồn dược liệu ngày càng tăng, nguồn dược liệu con người đang sử dụng được tổng hợp từ nhiều nguồn khác nhau song nguồn dược liệu từ thực vật đã được con người sử dụng rất lâu và nhu cầu ngày càng lớn.Tuy nhiên các loài cây trong tự nhiên đang bị giảm về số lượng và chất lượng bởi sự khai thác quá mức, các điều kiện ngày càng bất lợi của môi trường tự nhiên… dẫn đến nhiều loài cây dược liệu quý hiếm bị tuyệt chủng, ảnh hưởng đến nguồn cung cấp dược liệu bền vững cho con người. Việt Nam có một nền y học dân tộc lâu đời với các tri thức sử dụng các loại dược liệu, các bài thuốc có giá trị dùng để chữa các bệnh thông thường và nan y. Nền y học cổ truyền độc đáo đó bảo vệ sức khỏe cho dân tộc ta suốt chiều dài lịch sử với phương châm "Nam dược trị nam nhân", nếu chúng ta biết phát huy thì có thể nói có một nền tảng vững chắc để phát triển.
Nước ta có nguồn tài nguyên thực vật giàu bậc nhất Đông Nam Á, là nơi tập trung nhiều cây thuốc quý hiếm, với hơn 54 dân tộc sinh sống và họ có truyền thống lâu đời trong việc sử dụng nguồn tài nguyên thực vật trong đó có tài nguyên cây dược liệu nói chung, cây thuốc nói riêng có giá trị kinh tế to lớn hơn bất kỳ cây lương thực, thực phẩm nào. Trong mấ y thâ ̣p niên qua , hàng chục ngàn tấn dược liệu đã được khai thác tự nhiên và trồng trọt hàng năm, đem la ̣i l ợi nhuận lớn. Cây thuốc được phát triển có thể giúp cho nhiều vùng nông thôn, miền núi xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội, bảo vệ môi trường. n 2 Cây Sơn đậu căn (tên khác Quảng đậu căn), tên khoa học Pophora Subprosrlata Chu etT.
Chen, thuộc ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta), lớp Ngọc Lan (Magnoliopsida), bộ Đậu (Fabales), họ Đậu (Fabaceae). Cây Sơn đậu (Sophora tonkinensis Gapnep) là cây dược liệu được dùng để làm thuốc có giá trị về nhiều mặt, cây có những công dụng chữa nhiều bệnh như thanh nhiệt giải độc, tiêu sưng giảm đau, thông tiện. Ngoài ra còn trị ung thư phổi, ung thư bàng quang, viêm họng, viêm amidal…Về phương diện nào đó, cũng như cây xanh, nó có ý nghĩa rất lớn, chi phối các yếu tố khí hậu, tạo môi trường trong lành, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Để phục vụ cho việc tạo cảnh quan môi trường và việc cung cấp được dược liệu quý trong y học thì công tác tạo ra giống là hết sức qua trọng.
Trong những năm gần đây diện tích Sơn đậu căn ngày một tăng, đặc biệt ở các vùng núi cao. Trong đó tỉnh Cao Bằng là nơi có điều kiện khí hậu rất thuận lợi cho việc phát triển cây Sơn đậu. Nhất là vùng Hòa An, Cao Bằng có điều kiện tự nhiên, đất đai rất phù hợp cho sự sinh trưởng phát triển của cây Sơn đậu. Nhân giống bằng hạt là một phương thức được sự dụng rộng rãi cho một số loài như cây ăn quả, cây rừng, cây dược liệu.
Là phương pháp có hệ số nhân giống cao, kỹ thuật đơn giản, dễ thực hiện, chi phí thấp, cây trồng bằng hạt thường có khả năng thích ứng tốt và tuổi thọ cao. Cây Sơn Đậu là loài cây sinh trưởng tốt, có khả năng chống chịu với điều kiện tự nhiên. Cây có ý nghĩa rất lớn trong môi trường và trong y học vì vậy việc nghiên cứu nhân giống cho cây Sơn đậu căn bằng phương pháp nào để cây phát triển tốt là điều cần thiết. Nhân giống cây bằng hạt có thể gieo hạt trực tiếp trên luống đất, gieo hạt thành hàng hoặc theo hốc và gieo ươm hạt trong bầu.
Nhân giống bằng hạt thường chọn giống có khả năng sinh trưởng khoẻ, năng suất cao và phẩm chất tốt; chọn những cây mang đầy đủ các đặc điểm của giống muốn nhân; chọn n 3 những quả có hình dạng đặc trưng của giống; chọn những hạt to, mẩy, cân đối và chọn cây con to, khoẻ, sinh trưởng cân đối. Khả năng nẩy mầm và sinh trưởng của cây phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như giá thể, cách chăm sóc, điều kiện ngoại cảnh, chất kích thích … Nhưng sử dụng loại thuốc nào, xử lý mấy lần là phù hợp với sức nẩy mầm của hạt ảnh hưởng như thế nào sự sinh trưởng của cây lại là một vấn đề cần nghiên cứu. Xuất phát từ nhu cầu thực tế phát triển cây Sơn đậu căn cùng công tác nghiên cứu em thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nẩy mầm và sinh trưởng của cây Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm tại huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng”. Mục đích và yêu cầu của đề tài 1.
Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu ảnh hưởng của một số chất kích thích sinh trưởng, đến khả năng nẩy mầm của hạt giống, và sinh trưởng của cây con Sơn Đậu trong giai đoạn vườn ươm. Yêu cầu - Đánh giá được ảnh hưởng của một số chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nẩy mầm của hạt giống và sinh trưởng của cây con Sơn đậu trong giai đoạn vườn ươm. - Đánh giá ảnh hưởng của số lần dùng chất kích thích sinh trưởng đến khả năng nẩy mầm và sinh trưởng của cây con Sơn đâu căn trong giai đoạn vườn ươm. - Đánh giá tình hình sâu, bệnh hại cây con Sơn đậu căn trong giai đoạn vườn ươm.
Ý nghĩa trong học tập và trong nghiên cứu khoa học -Giúp cho sinh viên nắm vững kiến thức đã được học cũng như được trải nghiệm lý thuyết và thực hành, làm quen tìm hiểu kiến thức ngoài thực tế giúp cho việc hoàn thiện kiến thức nâng cao hiệu quả chất lượng học tập. n 4 -Là cơ hội tốt hoàn thiện bản thân cả về kiến thức kỹ năng thái độ vững vàng trong công việc và cuộc sống sau này. -Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở cho các công trình nghiên cứu tiếp theo để chọn lọc và xây dựng quy trình kĩ thuật, góp phần bổ sung thêm tài liệu khoa học cho quá trình nghiên cứu về cây Sơn Đậu ở nước ta. Ý nghĩa thực tiễn -Đề tài nghiên cứu góp phần bảo tồn duy trì loài dược liệu quý đồng thời cung cấp nguồn giống cây dược liệu cho y học.
-Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở thực tiễn cho công tác nhân giống loài cây Sơn đậu căn bằng hạt trên địa bàn huyện Hòa An nói riêng và tỉnh Cao Bằng nói chung cùng với một số nơi khác. n 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn của đề tài 2. Cơ sở khoa học 2.
Cơ sở khoa học về cây Sơn đậu căn Điều kiện sinh thái khí hậu của các mùa trong năm rất đa dạng có thể làm cây ngừng sinh trưởng trong một thời gian nhất định.Cây dược liệu nói chung và cây Sơn đậu căn nói riêng là một trong những cây có nhu cầu về môi trường dinh dưỡng nhất định. Do đó việc trồng cây Sơn đậu phải phù hợp với điều kiện khí hậu thời tiết,đất đai,giống và các điều kiện kỹ thuật trồng trọt. Cơ sởkhoa học về nhân giống bằng hạt - Nhân giống hữu tính là hình thức nhân giống bằng hạt, hạt được lấy từ cây mẹ cho nảy mầm thành cây con, hạt được thu từ những quả đã chín thuần thục trong điều kiện thích hợp nẩy mầm hình thành cây mới.Như chúng ta đã biết thì phần lớn các loài thực vật điều sinh sản bằng con đường sinh sản hữu tính. Nhân giống bằng hạt là phương pháp nhân giống đem lại hiệu quả cao được áp dụng phổ biến trong và ngoài nước trong suốt thời gian qua chúng có đặc điểm: kỹ thuật đơn giản, dễ làm, chi phí lao động thấp, giá thành cây con thấp, hệ số nhân giống cao, tuổi thọ của cây trồng bằng hạt thường cao và cây trồng bằng hạt thường có khả năng thích ứng tốt, tốn ít diện tích nhân giống và áp dụng được ở nhiều nơi.
Nhân giống cây bằng hạt phải đảm bảo các điều kiện cho hạt nảy mầm tốt: nhiệt độ, không quá thấp hoặc quá cao, độ ẩm đất đảm bảo 70 – 80% độ ẩm bão hoà và đất gieo hạt phải tơi xốp, thoáng khí. Các phương pháp gieo hạt làm cây giống: hạt được chọn là hạt chắc mẩy. n 6 - Gieo ươm hạt trên luống đất:Đất trồng gieo hạt phải được cày bừa kỹ, bón lót 50 – 70 kg phân chuồng hoai mục + 0,5 – 0,7 kg supe lân/100m2 và lên thành các luống cao 10 – 15 cm, mặt luống rộng 0,8 – 1,0 m, khoảng cách giữa các luống 40 – 50 cm. Hạt được gieo thành hàng hoặc theo hốc với các khoảng cách tuỳ thuộc vào loại cây ăn quả, gieo ươm để lấy cây ra ngôi hoặc gieo trực tiếp lấy cây giống.
Độ sâu lấp hạt từ 1 – 3 cm tuỳ thuộc vào thời vụ gieo và tuỳ thuộc vào hạt giống cây ăn quả đem gieo. - Gieo ươm hạt trong bầu: Hạt giống được gieo trực tiếp vào túi bầu. Hạt giống thường được ngâm và ủ cho nứt nanh mới tiến hành gieo. Hỗn hợp bầu đang được sử dụng là đất + phân chuồng hoai mục với tỷ lệ là 1m3 đất mặt + 200 – 300 kg phân chuồng hoai mục + 10 – 15 kg supe lân.Trước khi gieo hạt vào bầu xử lý hạt bằng cách ngâm hạt trong các chất kích thích sinh trưởng trong thời gian ngắn để rút ngắn thời gian nẩy mầm, tỷ lệ hạt nảy mầm cao.Gieo hạt xong phải làm giàn che bằng lưới đen để giảm lượng ánh sáng sáng trực xạ chăm sóc thường xuyên như:tưới nước giữ ẩm, nhổ cỏ, xới xáo phá váng, bón phân đặc biệt là theo dõi, phát hiện và phòng trừ bệnh kịp thời.
Bón thúc bằng nước phân chuồng pha loãng 1/10 – 1/15 hoặc các loại phân vô cơ pha loãng 1%. Cơ sở khoa học về chất kích thích sinh trưởng Chất kích thích sinh trưởng hay còn gọi là chất điều hòa sinh trưởng là những hóa chất có khả năng điều khiển được sinh trưởng và phát dục của cây trồng.