Đặt vấn đề Thất diệp nhất chi hoa còn gọi là độc cƣớc liên, thiết đăng đài, chi hoa đầu, tảo hƣu hoặc thảo hà xa. Thất diệp nhất chi hoa có tác dụng thanh nhiệt giải độc tiêu thũng , chỉ thống, tức phong định kinh (chống co giật). Dùng trị chứng ung nhọt sang độc, trùng rắn cắn, chấn thƣơng chảy máu, tụ máu sƣng đau, chứng can nhiệt sinh phong, kinh phong động kinh. Toàn cây gồm Lá, thân và rễ đều đƣợc sử dụng làm thuốc.
Để không làm mất đi các hoạt chất của cây thuốc quý này, ngƣời ta thƣờng dùng củ tƣơi để sắc uống. Kết quả nghiên cứu dƣợc lý hiện đại cho biết: thuốc đƣợc bào chế từ cây Thất diệp nhất chi hoa có nhiều tác dụngn nhƣ cầm ho, giảm cơn hen, ức chế với mức độ khác nhau đối với trực khuẩn li ̣ , thƣơng hàn, coli trực khuẩn, tụ cầu khuẩn vàng, liên cầu khuẩn dung huyết và não mô cầu (Tác dụng kháng khuẩn in vitro của Tảo hƣu và Thanh quả Tây tạng - Tạp chí Trung y Giang tây 1959,7:31), đồng thời có tác dụng ức chế Leptospira và virut cúm. Đặc biệt thuốc có tác dụng ức chế tế bào ung thƣ cổ tử cung di thực trên động vật thí nghiệm (theo báo cáo của Sở nghiên cứu Trung y (Trung quốc) về ảnh hƣởng của 90 loại trung dƣợc thảo trên tế bào ung thƣ di thực trên động vật). Cây thất diệp nhất chi hoa là mỗi 1 năm cây chỉ phát triển thêm 1 đốt và tạo thành các khấc trên củ, nhìn hình dáng củ bạn sẽ biết củ ấy bao nhiêu năm.
Thất diệp nhất chi hoa ƣa sinh sống trong điều kiện ẩm ƣớt với độ cao ƣu thích là từ 1300-1500m so với mực nƣớc biển. Theo kinh nghiệm đƣợc chia sẻ của ngƣời dân địa phƣơng nên trồng gần suối hoặc nơi ẩm thấp dƣới tán cây. Do khả năng sinh trƣởng rất chậm, cùng với việc chặt phá rằng diễn ra ngày một mạnh hơn làm cho môi trƣờng sống thay đổi. Mặt khác những n 2 năm gần đây ngƣời dân đã khai thác loài cây quý này một cách bừa bãi làm ho tài nguyên cây thất diệp nhất chi hoa ngày càng suy giảm.
Hiện nay các biện pháp kĩ thuật canh tác khác nhau đang đƣợc nghiên cứu và thử nghiệm ở nhiều nơi mục đích nhằm tạo môi trƣờng thuận lợi cho cây Thất Diệp Nhất Chi Hoa trong điều kiện nhân tạo. Tuy nhiên một trong những khó khăn gặp phải là thiếu cây giống và chƣa có quy trình canh tác nhằm thúc đẩy khả năng sinh trƣởng của chúng. Xuất phát từ thực tế đó em thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến tỉ lệ mọc mầm và sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa tại Phia Đén, Nguyên Bình, Cao Bằng”. Mục tiêu đề tài 1.
Mục tiêu chung Xác định đƣợc loại chất điều hòa sinh trƣởng, giá thể và kích thƣớc củ giống thích hợp nhằm nâng cao tỷ lệ này mầm và khả năng sinh trƣởng của cây Thất diệp nhất chi hoa. Mục tiêu cụ thể - Xác định tỷ lệ mọc mầm của củ và khả năng sinh trƣởng của cây Thất diệp nhất chi hoa khi xử lý củ giống bằng các chất điều hòa sinh trƣởng khác nhau - Xác định tỷ lệ mọc mầm của củ và khả năng sinh trƣởng của cây Thất diệp nhất chi hoa khi trồng trên một số loại giá thể khác nhau - Xác định tỷ lệ mọc mầm của củ và khả năng sinh trƣởng của cây Thất diệp nhất chi hoa khi trồng củ giống với kích thƣớc khác nhau. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Đề tài là công trình nghiên cứu về khả năng sinh trƣởng, mọc mầm của cây Thất diệp nhất chi hoa khi đƣợc sử dụng các biện pháp kĩ thuật khác nhau trong quá trình nghiên cứu.
n 3 Các kết quả nghiên cứu đạt đƣợc sẽ góp phần cung cấp dẫn liệu khoa học cho công tác nghiên cứu giống. Mặt khác kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở và gợi ý cho các nghiên cứu tiếp theo về cây Thất diệp nhất chi hoa. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp lựa chọn đƣợc những biện pháp kĩ thuật canh tác hợp lí nhất cho sản suất cây Thất diệp chi hoa để cây có khả năng sinh trƣởng ,mọc mầm tốt nhất để cho năng suất cá thể cao và chất lƣợng tốt phù hợp với điều kiện sinh thái của vùng. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Giới thiệu về cây thất diệp nhất chi hoa 2. Nguồn gốc và phân loại cây thất diệp nhất chi hoa 2. nguồn gốc Cây thất diệp nhất chi hoa đƣợc tìm thấy đầu tiên ở độ cao từ 1500-3000m từ dãy núi Hymalaya (Ấn Độ) và đƣợc Smith miêu tả lần đầu vào năm 1813. Tại Việt Nam cây bảy lá một hoa đƣợc phát hiện gần đây tại các vùng núi Cúc Phƣơng thuộc Hà Nam, Ninh Bình, Sa Pa (Lào Cai), Đà Bắc (Hoà Bình), Sơn Động (Hà Giang) và một số tỉnh miền núi phía Bắc nƣớc ta.
Trƣớc đây không thấy mô tả trong Bộ thực vật chí Đông Dương. Đầu năm 1934, Péctelot có phát hiện thấy quanh vùng Sa Pa nhiều loài khác nhau.2 phân loại Tên khoa học: Thất diệp nhất chi hoa có tên khoa học là Paris poluphylla Sm. Theo trung tâm dữ liệu thực vật Việt Nam, cây Thất diệp nhất chi hoa đƣợc phân loại thuộc giới thực vật; ngành thực vật có hoa, mộc lan, hạt kín; lớp một lá mầm; bộ củ nâu; họ trọng lâu; chi Paris. Chi này gồm có 27 loài, loài Paris Polyphylla gồm 13 giống có dị thảo từ 3 - 11 lá Họ khoa học: Thuộc họ Hành tỏi (Liliaceae).
Trên thực tế có nhiều loài khác nhau. Theo sự nghiên cứu của A.Petelot trƣớc đây, ở nƣớc ta ít nhất cũng có 5 loài khác nhau nhƣ sau : Paris delavayi Franch. Cân có thân gầy, cao chừng 1m, cành lá ở khoảng 2/3 phía thân trên. Lá có cuống dài chừng 2cm, phiến lá hình mác dài, đầu lá nhọn, phía cuống nhọn hơn dài chừng 20cm, rộng khoảng 3.5cm, ba gân xuất phát từ cuống lá, gân giữa rõ hơn, gân hai bên chạy cách theo mép chừng 5mm.
Lá đài 5 cùng dạng với lá, dài 4-4.5cm rộng 8mm. Cánh tràng n 5 hình sợi, ngắn hơn lá đài nhiều. Thƣờng thấy mọc ở giữa khoảng 1.800m trong những rừng ẩm ở Sa Pa (Lào Cai). Ra hoa vào tháng 4, kết quả vào tháng 6-7.
Paris hainanensis Merr. Cây này có thân to, cao chừng 0.80m, vành lá ở vào khoảng 2/3 phía trên thân. Cuống lá dài tới 7cm, phiến lá hình trứng rộng, hơi không đối xứng, dài 20cm, rộng 12cm, đầu phiến tận cùng bởi một mũi nhọn, hình ba cạnh dài 1cm. Lá đài 5, hình trứng mác, dài 5cm, rộng 2cm.
Cánh tràng hình sợi, gần dài gấp hai lần là đài. Hoa vào tháng 4 quả vào tháng 6. Loài này hay gặp hơn ở những rừng ẩm thấp quanh SaPa, độ cao chừng 1. Còn thấy ở Trung Quốc, Hải Nam.
Paris fargesii Franch. Thân cao chừng 1-1.3m vành lá gồm 5 lá ở khoảng 2/3 phía trên thân, cuống lá dài 5-5.5cm, phiến lá hình bầu dục, phía cuống hình tim, đầu nhlonj 5 gân. Lá đài hình mác dài 6cm, rộng 1.2cm, cánh tràng hình sợi , ngắn hơn lá đài. Ra hoa vào tháng 4, kết quả vào tháng 6, so với các loài trên thì hiếm hơn.
Cũng thấy ở quanh vùng Sapa, vào độ cao 1.500m có thấy ở Trung Quốc. Trong số 2 loài chƣa xác định đƣợc tên, có một loài cao tới 2,5m, Petelot phát hiện thấy hai cây ở gần một khe nhỏ giữa đƣờng Sapa - Bình Lƣ. Loại thứ hai đƣợc phát hiện ở dốc 400m vùng núi Ba Vì (Hoà Bình) và trên bờ suối có nhiều bóng rợp giữa đƣờng Hà Nội - Hoà Bình, độ cao không quá 50m so với mặt biển 2. Đặc điểm của cây thất diệp nhất chi hoa Cây Thất diệp nhất chi hoa là một loại cây nhỏ, sống lâu năm.
Cây thƣờng mọc hoang ở những khe núi ẩm ƣớt, có độ cao trên 600m và ƣa bóng, hoặc dọc theo các bờ khe suối, trên đất ẩm nhiều mùn. Phần thân trên mặt đất, lụi hàng năm vào cuối thu. Thân rễ mang 1 - 2 chồi ngủ tồn tại qua mùa đông n 6 và mọc lại vào giữa mùa xuân năm sau. Trong tự nhiên, thƣờng chỉ những cây lớn có chiều dài thân rễ trên 5cm mới thấy có hoa, quả.
Cây Thất diệp nhất chi hoa ƣa nơi có khí hậu mát, ít gió, nhƣng không chịu đƣợc úng. Cây chƣa đƣợc trồng trên quy mô lớn mà chỉ ở phạm vi các vƣờn cây thuốc tại một số địa phƣơng theo phƣơng thức nhân giống bằng hạt hoặc bằng thân rễ. Theo đó, hàng năm vào khoảng tháng 10 - 11, ngƣời ta thu quả chín, đem gieo trong vƣờn ƣơm hoặc phơi khô để đến mùa xuân năm sau mới reo. Mỗi cây chỉ có một hoa, mỗi hoa chỉ có ít hạt nên hệ số nhân giống bằng hạt không cao.
Thân rễ Thất diệp nhất chi hoa có nhiều đốt chứa mắt ngủ, có thể tách từng đoạn để trồng. Thời vụ trồng chủ yếu là mùa xuân và mùa thu. Theo Đỗ Tất Lợi, ở Việt Nam cây Thất diệp nhất chi hoa đƣợc mô tả là những cây có thân rễ ngắn, dài chừng 5 - 15cm, đƣờng kính 2,5 - 5cm rất nhiều đốt, khó bẻ, vết bẻ trông nhƣ có bột, màu vàng trắng hay xám vàng. Từ thân rễ nổi lên mặt đất một thân mọc thẳng đứng cao tới 1m, phía gốc có một số lá thoái hóa thành vẩy, bao lấy thân.
Giữa thân có một tầng lá mọc vòng, gồm 3-10 lá, nhƣng thƣờng là 7 lá. Cuống lá dài 2,5 - 3cm, phiến lá hình mác rộng, dài 15- 21cm, rộng 4 - 8cm. Đầu phiến lá nhọn, mép lá nguyên, hai mặt lá nhẵn, mặt dƣới màu xanh nhạt, đôi khi có màu tím nhạt. Hoa mọc đơn độc ở đỉnh cành, cuống hoa dài 15 - 30cm.
Số cánh tràng bằng số lá đài, hình sợi rủ xuống, màu vàng nâu. Chiều dài của cánh tràng bằng hay ngắn hơn chiều dài của lá đài. Nhụy màu đỏ tím, bầu thƣờng gồm 3 ngăn. Quả mọng, màu tím đen.
Ở Sapa, cây ra hoa vào các tháng 3, 4, 5 và tạo quả vào các tháng 10 - 11. Ngƣời ta thƣờng dùng thân rễ với tên Tảo hƣu. Có thể thu hái Tảo hƣu quanh năm, nhƣng tốt nhất là vào thu đông, tảo hƣu đƣợc đào về rửa sạch và phơi khô. Giá trị của cây thất diệp nhất chi hoa Các công trình nghiên cứu y học hiện đại đã tìm thấy trong cây Thất n 7 diệp nhất chi hoa có chất glicozit.