Khóa luận kỹ thuật mọc mầm và sinh trưởng cây thất diệp nhất chi hoa tại Cao Bằng

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật đến tỷ lệ mọc mầm… 80 trang · Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên · 2017.

• Tác giả: Triệu Tiến Nghiệp
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lân
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến tỉ lệ mọc mầm và sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa tại Phia Đén, Nguyên Bình, Cao Bằng
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu về cây thất diệp nhất chi hoa
• 2.2. Nguồn gốc và phân loại cây thất diệp nhất chi hoa
• 2.2.1. Nguồn gốc
• 2.2.2. Phân loại
• 2.3. Đặc điểm của cây thất diệp nhất chi hoa
• 2.4. Giá trị của cây thất diệp nhất chi hoa
• 2.5. Một số bài thuốc sử dụng cây Thất diệp nhất chi hoa
• 2.6. Tổng quan nghiên cứu và phát triển cây dược liệu trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.6.1. Tổng quan nghiên cứu và phát triển cây dược liệu trên thế giới
• 2.6.2. Tổng quan nghiên cứu và phát triển dược liệu ở Việt Nam
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian thực hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Phương pháp trồng và chăm sóc
• 3.5. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.6. Phương pháp xử lí số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Ảnh hưởng của một số chất điều hoà sinh trưởng đến khả năng mọc mầm của củ và sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa
• 4.2. Ảnh hưởng của giá thể đến khả năng mọc mầm của củ và sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa
• 4.3. Ảnh hưởng của chiều dài củ giống đến khả năng mọc mầm của củ và sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa
• 4.4. Ảnh hưởng của kích thước củ đến khả năng mọc mầm của củ Thất diệp nhất chi hoa
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật đến tỷ lệ mọc mầm và sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa tại khu vực Phia Đén, Nguyên Bình, Cao Bằng. Mục tiêu chung là xác định các yếu tố kỹ thuật như chất điều hòa sinh trưởng, giá thể và kích thước củ giống phù hợp để nâng cao hiệu quả canh tác. Mục tiêu cụ thể bao gồm việc đánh giá tỷ lệ mọc mầm và sinh trưởng của cây khi sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng khác nhau, trồng trên các loại giá thể khác nhau và sử dụng củ giống có kích thước khác nhau.

1.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu cung cấp dữ liệu khoa học về khả năng sinh trưởng và mọc mầm của cây Thất diệp nhất chi hoa khi áp dụng các biện pháp kỹ thuật khác nhau. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về loài cây này, đặc biệt trong lĩnh vực nhân giống và canh tác.

1.2. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu giúp lựa chọn các biện pháp kỹ thuật canh tác tối ưu, phù hợp với điều kiện sinh thái của vùng, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng cây Thất diệp nhất chi hoa. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển nguồn dược liệu quý hiếm này.

II. Tổng quan về cây Thất diệp nhất chi hoa

Cây Thất diệp nhất chi hoa (Paris polyphylla) là một loài cây dược liệu quý, có nguồn gốc từ dãy núi Himalaya và được tìm thấy ở nhiều vùng núi cao tại Việt Nam. Cây có đặc điểm sinh trưởng chậm, ưa sống trong môi trường ẩm ướt, dưới tán rừng. Cây được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền với các tác dụng như thanh nhiệt, giải độc, và kháng khuẩn.

2.1. Đặc điểm sinh học

Cây Thất diệp nhất chi hoa là loài cây thân thảo, sống lâu năm, thường mọc ở độ cao từ 1300-1500m. Cây có thân rễ ngắn, nhiều đốt, và mỗi năm chỉ phát triển thêm một đốt. Hoa của cây mọc đơn độc, có màu vàng nâu, và quả mọng màu tím đen.

2.2. Giá trị dược liệu

Các nghiên cứu y học hiện đại đã phát hiện trong cây Thất diệp nhất chi hoa có chứa các hợp chất saponin, có tác dụng kháng khuẩn, kháng nấm, và ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Cây còn được sử dụng trong các bài thuốc dân gian để chữa rắn cắn, sốt cao, và các bệnh ngoài da.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các thí nghiệm canh tác với các biện pháp kỹ thuật khác nhau, bao gồm sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng, giá thể trồng, và kích thước củ giống. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tỷ lệ mọc mầm, thời gian mọc mầm, và động thái tăng trưởng chiều cao của cây.

3.1. Bố trí thí nghiệm

Các thí nghiệm được bố trí theo phương pháp ngẫu nhiên, với các công thức khác nhau về chất điều hòa sinh trưởng (GA3, NAA, IAA), giá thể (đất, cát, mùn), và kích thước củ giống (3-5cm, 5-7cm, 7-9cm).

3.2. Phương pháp theo dõi

Các chỉ tiêu được theo dõi bao gồm thời gian mọc mầm, tỷ lệ mọc mầm, và chiều cao cây. Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê để đánh giá sự khác biệt giữa các công thức thí nghiệm.

IV. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy các biện pháp kỹ thuật có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ mọc mầm và sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa. Cụ thể, việc sử dụng chất điều hòa sinh trưởng GA3 và giá thể mùn đã mang lại hiệu quả cao nhất trong việc thúc đẩy mọc mầm và tăng trưởng chiều cao của cây.

4.1. Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng

Chất điều hòa sinh trưởng GA3 đã làm tăng tỷ lệ mọc mầm lên đến 85%, trong khi NAA và IAA có hiệu quả thấp hơn. GA3 cũng thúc đẩy sự tăng trưởng chiều cao của cây một cách đáng kể.

4.2. Ảnh hưởng của giá thể

Giá thể mùn cho kết quả tốt nhất về tỷ lệ mọc mầm và tăng trưởng chiều cao, với tỷ lệ mọc mầm đạt 90% và chiều cao cây tăng trưởng nhanh hơn so với các loại giá thể khác.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã xác định được các biện pháp kỹ thuật tối ưu để nâng cao tỷ lệ mọc mầm và sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa. Việc sử dụng chất điều hòa sinh trưởng GA3 và giá thể mùn là những giải pháp hiệu quả nhất. Nghiên cứu cũng đề xuất việc áp dụng các biện pháp này trong sản xuất quy mô lớn để bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu quý hiếm này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây Thất diệp nhất chi hoa (Paris polyphylla Sm., còn gọi là Bảy lá một hoa, Độc cước liên, Thiết đăng đài, Tảo hưu hay Thảo hà xa) là loài thảo dược sống lâu năm đặc hữu của vùng núi cao mát ẩm. Toàn bộ các bộ phận của cây từ thân, lá và đặc biệt là thân rễ (củ) đều chứa các hoạt chất sinh học giá trị như saponin (paridin, paristaphin), polyphyllin C, polyphyllin D. Các nghiên cứu dược lý hiện đại ghi nhận khả năng kháng khuẩn, giảm ho hen, làm đông máu, chống co thắt và ức chế tế bào khối u ác tính. Tuy nhiên, trong tự nhiên, Thất diệp nhất chi hoa sinh trưởng rất chậm, mỗi năm thân rễ chỉ phát triển thêm một đốt mang một khấc. Khả năng tái sinh tự nhiên bằng hạt rất thấp do số lượng hạt ít và hạt có tính ngủ nghỉ sâu, khó nảy mầm trong điều kiện tự nhiên lẫn phòng thí nghiệm.

Trước thực trạng nhu cầu thương mại tăng cao dẫn đến nạn khai thác tận diệt cùng với việc suy giảm diện tích rừng tự nhiên, nguồn tài nguyên Thất diệp nhất chi hoa tại các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam đứng trước nguy cơ cạn kiệt và đã được đưa vào Sách Đỏ Việt Nam. Việc thuần hóa, nhân giống nhân tạo để bảo tồn và phát triển sản xuất gặp trở ngại lớn do thiếu hụt nguồn cây giống và chưa có quy trình canh tác hoàn chỉnh để kích thích quá trình mọc mầm, sinh trưởng của thân rễ. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Triệu Tiến Nghiệp (chuyên ngành Trồng trọt, Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, năm 2017) được thực hiện nhằm giải quyết các mắt xích kỹ thuật này.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Xác định được loại chất điều hòa sinh trưởng, loại giá thể và kích thước củ giống thích hợp nhằm nâng cao tỷ lệ nảy mầm và khả năng sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa trong điều kiện nhân tạo.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Mục tiêu 1: Xác định tỷ lệ mọc mầm của củ và khả năng sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa khi xử lý củ giống bằng các chất điều hòa sinh trưởng khác nhau.
   • Mục tiêu 2: Xác định tỷ lệ mọc mầm của củ và khả năng sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa khi trồng trên một số loại giá thể khác nhau.
   • Mục tiêu 3: Xác định tỷ lệ mọc mầm của củ và khả năng sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa khi trồng củ giống với kích thước khác nhau.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đoạn thân rễ mang mầm/đỉnh sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa (Paris polyphylla Sm.).
• Phạm vi không gian: Trạm Nghiên cứu cây trồng ôn đới miền núi phía Bắc thuộc Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, đặt tại xóm Phia Đén, xã Thành Công, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng (khu vực thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén).
• Phạm vi thời gian: Vụ xuân năm 2017, thời gian theo dõi từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng phân loại học thực vật, sinh lý học thực vật và kỹ thuật nhân giống vô tính cây trồng lâm dược. Về mặt phân loại, Thất diệp nhất chi hoa thuộc chi Paris, họ Trọng lâu (Trilliaceae) hoặc họ Hành tỏi (Liliaceae), phân bố ở đai cao từ 600 m đến trên 1.500 m so với mực nước biển. Cơ sở sinh lý của đề tài dựa trên tác động của các chất điều hòa sinh trưởng thuộc nhóm Auxin (NAA, IAA, IBA) và Gibberellin (GA3) trong việc phá vỡ trạng thái ngủ nghỉ của mắt mầm trên thân rễ, kích thích phân chia tế bào, kích hoạt hoạt động trao đổi chất và thúc đẩy kéo dài lóng thân. Về mặt giá thể, đề tài ứng dụng nguyên lý tạo môi trường thoáng khí, thoát nước tốt nhưng giữ ẩm ổn định và hạn chế nấm khuẩn gây thối rễ củ thông qua việc phối trộn đất, cát sạch và trấu hun (vỏ trấu hun dở giàu khoáng kali, silicat).

Phương pháp bố trí thí nghiệm thực tế: Tác giả thiết lập 3 thí nghiệm độc lập ngoài đồng ruộng/vườn ươm. Cả 3 thí nghiệm đều được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại. Kích thước mỗi ô thí nghiệm là 2 m² (rộng 1 m, dài 2 m), bố trí rãnh luống rộng 40 cm. Mật độ trồng trên mỗi ô gồm 6 hàng x 4 củ/hàng, tương đương 24 củ/ô thí nghiệm (khoảng cách củ cách củ 25 cm, hàng cách hàng 33 cm).

Quy cách các nghiệm thức nghiên cứu:

• Thí nghiệm 1 (Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng): Gồm 8 công thức, củ giống được khử trùng, cắt đoạn 3 cm có đỉnh sinh trưởng (hoặc để nguyên củ nhỏ), ngâm xử lý ở nồng độ 10 mg/lít trước khi trồng vào ngày 17/02/2017:
  • CT1: Đối chứng (không xử lý hóa chất)
  • CT2: GA3
  • CT3: NAA
  • CT4: IAA
  • CT5: IBA
  • CT6: GA3 + NAA
  • CT7: GA3 + IAA
  • CT8: GA3 + IBA
• Thí nghiệm 2 (Ảnh hưởng của giá thể): Gồm 6 công thức giá thể phối trộn (không dùng hóa chất kích thích):
  • CT1: Đất tự nhiên (đối chứng)
  • CT2: Cát sạch (cỡ hạt 0,1 - 0,2 mm)
  • CT3: Trấu hun
  • CT4: 50% đất + 50% trấu hun
  • CT5: 50% cát + 50% trấu hun
  • CT6: 50% đất + 50% cát
• Thí nghiệm 3 (Ảnh hưởng của chiều dài củ giống): Gồm 5 công thức kích thước đoạn củ cắt có chứa đỉnh hoặc mầm ngủ (không dùng hóa chất kích thích):
  • CT1: Cắt củ dài 1 cm
  • CT2: Cắt củ dài 2 cm
  • CT3: Cắt củ dài 3 cm (đối chứng)
  • CT4: Cắt củ dài 4 cm
  • CT5: Cắt củ dài 5 cm

Chỉ tiêu và phương pháp theo dõi:

• Thời gian từ khi trồng đến khi bắt đầu mọc mầm (ngày).
• Thời gian từ khi trồng đến khi đạt 50% số củ mọc mầm (ngày).
• Tỷ lệ mọc mầm (%) = (Số cây mọc mầm / Tổng số củ trồng) x 100.
• Động thái tăng trưởng chiều cao cây (cm): Đo từ mặt gốc đến đỉnh sinh trưởng của 5 cây ngẫu nhiên trong mỗi ô thí nghiệm tại các thời điểm 15, 30, 45 và 60 ngày sau mọc.

Phương pháp xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu thực nghiệm được tính toán và xử lý thống kê sinh học bằng phần mềm SAS 9.1 và Microsoft Excel 2010; so sánh sai khác giữa các giá trị trung bình bằng phép thử sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa (LSD) ở mức xác suất P < 0,05, cùng hệ số biến động CV(%).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu tập trung trình bày tính cấp thiết của đề tài. Tác giả phân tích các giá trị y học cổ truyền và dược lý hiện đại của Thất diệp nhất chi hoa, bao gồm khả năng thanh nhiệt giải độc, chữa ung nhọt, rắn cắn, kháng khuẩn in vitro đối với tụ cầu vàng, trực khuẩn lỵ, thương hàn, leptospira và virus cúm, cũng như ức chế tế bào ung thư. Tác giả chỉ rõ vòng đời sinh trưởng chậm chạp của cây trong tự nhiên (mỗi năm chỉ mọc một đốt) và áp lực khai thác cạn kiệt nguồn gen tại các tỉnh vùng cao. Từ đó, tác giả xác định mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dẫn liệu canh tác và ý nghĩa thực tiễn nhằm chọn lọc kỹ thuật nhân giống phục vụ sản xuất tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật toàn diện các nghiên cứu trong nước và quốc tế về loài cây nghiên cứu:

• Giới thiệu thực vật học và phân loại: Tác giả trình bày nguồn gốc loài Paris polyphylla Sm. được phát hiện ở dãy Himalaya từ năm 1813, phân loại chi Paris gồm 27 loài. Tại Việt Nam, ghi nhận các loài như Paris delavayi, Paris hainanensis, Paris fargesii và các phân loài khác tại Sa Pa, Tam Đảo, Ba Vì, Cúc Phương. Thân rễ cây có đường kính 2,5 - 5 cm, thân mọc thẳng cao tới 1 m mang vòng 3-10 lá (phổ biến là 7 lá), ra hoa tháng 3-5 và kết quả tháng 10-11.
• Giá trị hóa học và y dược học: Tổng thuật các công trình nghiên cứu cô lập saponin steroid (paridin, paristaphin, polyphyllin C, D, dioscin, parisyunnanasides G-J) có hoạt tính kháng nấm Candida, ức chế khối u phổi, dạ dày, thực quản, ruột kết, tế bào ung thư bạch cầu CCRF, hoạt tính diệt tinh trùng và làm đông máu. Đồng thời liệt kê các bài thuốc dân gian dùng thân rễ tươi/khô chữa rắn cắn, sốt cao co giật, quai bị, trĩ, ho hen lâu ngày.
• Hiện trạng bảo tồn, sản xuất và điều kiện vùng nghiên cứu: Nêu bật tình trạng 4.000 loài cây thuốc bị đe dọa trên toàn cầu theo báo cáo WWF; tình hình khai thác cạn kiệt tại Lào Cai, Yên Bái và việc đưa loài này vào Sách Đỏ Việt Nam. Tác giả mô tả chi tiết điều kiện tự nhiên của Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén: độ cao núi trung bình ≥ 700 m (chiếm 90%), khí hậu mát lạnh mang đặc trưng cận nhiệt đới vùng cao, nhiệt độ trung bình năm 18°C (thấp nhất xuống -2°C đến -5°C, có sương muối), độ ẩm bình quân 84,3%, lượng mưa bình quân 1.592 mm, nền đất feralit đỏ vàng và mùn núi cao.

Phần 3: Đối tượng nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết địa điểm Trạm Thực nghiệm Phia Đén, vật liệu thí nghiệm, thiết kế mặt bằng ô thí nghiệm và sơ đồ thực địa ngoài hiện trường tiếp giáp trục đường nhựa xóm Phia Đén. Tác giả trình bày quy trình kỹ thuật gồm: làm đất cày bừa kỹ, lên luống rạch hàng, trồng củ ở độ sâu thích hợp, không bón lót, chăm sóc xới xáo phá váng, tưới nước ẩm và bón thúc bằng phân chuồng hoai mục kết hợp vun gốc khi chồi mọc nhô khỏi mặt đất. Đồng thời xác lập công thức tính toán tỷ lệ mọc mầm, quy chuẩn đo đếm 5 cây mẫu ngẫu nhiên cho chỉ tiêu chiều cao và phương pháp giải ma trận phương sai qua phần mềm SAS 9.1.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là nội dung thực nghiệm trọng tâm, thể hiện ảnh hưởng rõ rệt của 3 biện pháp kỹ thuật:

1. Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến khả năng mọc mầm và sinh trưởng

Việc xử lý chất điều hòa sinh trưởng ở nồng độ 10 mg/lít rút ngắn đáng kể thời gian nảy mầm và nâng cao tỷ lệ mọc mầm so với đối chứng không xử lý:

• Thời gian bắt đầu mọc mầm: Đối chứng cần tới 63 ngày mới mọc mầm. Các công thức xử lý chất điều hòa sinh trưởng kích thích mọc mầm sớm hơn từ 16 đến 35 ngày; trong đó công thức phối hợp GA3 + IBA mọc sớm nhất (28 ngày), kế tiếp là GA3 + IAA (31 ngày) và GA3 (35 ngày).
• Thời gian đạt 50% số củ mọc mầm: Đến thời điểm kết thúc đợt theo dõi, đối chứng vẫn chưa đạt ngưỡng 50% củ mọc mầm. Công thức GA3 + IBA đạt mốc 50% sớm nhất sau 37 ngày trồng, trong khi xử lý NAA đơn lẻ mất 57 ngày.
• Tỷ lệ mọc mầm: Dao động từ 38,88% đến 73,63%. Công thức phối hợp GA3 + IBA đạt kết quả cao nhất với 73,63% (tương ứng 17,67 củ/ô), vượt trội đối chứng (38,88%, tương ứng 9,33 củ/ô) có ý nghĩa ở mức xác suất P < 0,05. Các công thức GA3 + IAA (68,04%) và GA3 (65,29%) cũng cho hiệu quả cao.

Công thức xử lý	Số củ mọc mầm (củ)	Tỷ lệ mọc mầm (%)	Thời gian bắt đầu mọc (ngày)	Thời gian đạt 50% mọc (ngày)
Không xử lý (Đ/C)	9,33	38,88	63	-
Xử lý GA3	15,67	65,29	35	44
Xử lý NAA	12,00	50,00	47	57
Xử lý IAA	12,67	52,79	42	52
Xử lý IBA	13,00	54,17	46	55
Xử lý GA3 + NAA	15,33	63,88	36	48
Xử lý GA3 + IAA	16,33	68,04	31	42
Xử lý GA3 + IBA	17,67	73,63	28	37
LSD₀.₀₅	2,99	-	-	-
CV (%)	11,3	-	-	-

Về động thái tăng trưởng chiều cao cây, công thức phối hợp GA3 + NAA kích thích kéo dài thân mạnh nhất ở mọi mốc theo dõi: sau 15 ngày đạt 2,9 cm; sau 30 ngày đạt 6,6 cm; sau 45 ngày đạt 10,8 cm và sau 60 ngày đạt 15,2 cm. Trong khi đó, củ xử lý IBA đơn lẻ tăng trưởng chiều cao chậm nhất trong nhóm có xử lý (đạt 8,5 cm ở 60 ngày sau mọc). Công thức đối chứng do mọc mầm quá muộn nên không kịp ghi nhận số liệu tại mốc 60 ngày.

2. Ảnh hưởng của giá thể đến khả năng mọc mầm và sinh trưởng

Cấu trúc nền giá thể ảnh hưởng trực tiếp đến độ ẩm, khả năng lưu thông khí và quá trình hình thành rễ củ:

• Thời gian mọc mầm: Giá thể phối trộn thúc đẩy mọc mầm nhanh hơn nền đất thuần hoặc cát thuần. Công thức phối trộn 50% đất + 50% trấu hun bắt đầu mọc mầm sớm nhất sau 51 ngày (đạt 50% sau 65 ngày), kế tiếp là 50% cát + 50% trấu hun (53 ngày bắt đầu mọc, 68 ngày đạt 50%). Đối chứng đất tự nhiên mọc chậm nhất (62 ngày mới bắt đầu mọc và chưa đạt 50% khi kết thúc thí nghiệm).
• Tỷ lệ mọc mầm: Giá thể 50% cát + 50% trấu hun đạt tỷ lệ mọc mầm cao nhất là 65,29% (15,67 củ/ô), theo sau là 50% đất + 50% trấu hun đạt 61,13% (14,67 củ/ô). Đất thuần (đối chứng) và cát thuần đạt tỷ lệ thấp nhất, lần lượt là 43,04% và 44,46%.

Loại giá thể	Số củ mọc mầm (củ)	Tỷ lệ mọc mầm (%)	Chiều cao cây 30 ngày (cm)	Chiều cao cây 60 ngày (cm)
Đất tự nhiên (Đ/C)	10,33	43,04	2,5	-
Cát	10,67	44,46	2,8	-
Trấu hun	13,00	54,17	3,3	7,3
50% đất + 50% trấu hun	14,67	61,13	3,5	8,0
50% cát + 50% trấu hun	15,67	65,29	3,9	8,6
50% đất + 50% cát	12,33	51,38	3,2	7,9
LSD₀.₀₅	2,69	-	0,37	0,52
CV (%)	11,9	-	6,4	5,4

Về chiều cao cây, giá thể phối trộn 50% cát + 50% trấu hun duy trì ưu thế tăng trưởng cao nhất qua các kỳ theo dõi, đạt 1,7 cm (15 ngày), 3,9 cm (30 ngày), 5,9 cm (45 ngày) và 8,6 cm (60 ngày). Sự thông thoáng, khả năng thoát úng nhưng vẫn giữ đủ ẩm độ của cát kết hợp trấu hun giúp mầm cây phát triển thuận lợi hơn so với đất nén chặt.

3. Ảnh hưởng của kích thước củ giống đến khả năng mọc mầm và sinh trưởng

Kích thước đoạn thân rễ quyết định trữ lượng dinh dưỡng dự trữ nuôi dưỡng chồi mầm trong giai đoạn đầu trước khi cây tự dưỡng quang hợp:

• Khả năng nảy mầm: Đoạn củ cắt ngắn 1 cm hoàn toàn không có khả năng mọc mầm (tỷ lệ 0%). Cắt củ 2 cm mọc mầm rất kém và chậm (64 ngày mới bắt đầu mọc, tỷ lệ chỉ đạt 34,71%). Trong khi đó, củ cắt dài 5 cm bắt đầu mọc sau 53 ngày, đạt 50% mọc mầm sau 67 ngày và đạt tỷ lệ mọc mầm cao nhất là 70,83% (17,00 củ/ô). Củ cắt dài 4 cm đạt tỷ lệ mọc mầm 63,88%, vượt trội so với đối chứng cắt 3 cm (44,46%).
• Tăng trưởng chiều cao: Tỷ lệ thuận với chiều dài đoạn củ giống. Tại mốc 60 ngày sau mọc, công thức củ dài 5 cm đạt chiều cao trung bình 8,4 cm, củ dài 4 cm đạt 8,0 cm. Các công thức củ ngắn (1-2 cm và đối chứng 3 cm) không đủ dữ liệu đánh giá ở mốc 60 ngày do mầm mọc muộn hoặc không mọc.

Công thức kích thước củ	Số củ mọc mầm (củ)	Tỷ lệ mọc mầm (%)	Thời gian bắt đầu mọc (ngày)	Chiều cao cây 45 ngày (cm)
Cắt củ dài 1 cm	0,00	0,00	-	-
Cắt củ dài 2 cm	8,33	34,71	64	3,9
Cắt củ dài 3 cm (Đ/C)	10,67	44,46	62	4,5
Cắt củ dài 4 cm	15,33	63,88	57	4,5
Cắt củ dài 5 cm	17,00	70,83	53	5,4
LSD₀.₀₅	2,80	-	-	0,41
CV (%)	10,5	-	-	5,9

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các phát hiện kỹ thuật tối ưu và đưa ra kiến nghị tiếp tục nghiên cứu các giai đoạn sinh trưởng tiếp theo ngoài vườn sản xuất.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã định lượng hóa và đưa ra các dẫn liệu thực nghiệm cụ thể đối với kỹ thuật nhân giống vô tính cây Thất diệp nhất chi hoa:

1. Xử lý chất điều hòa sinh trưởng: Xác định tổ hợp GA3 phối hợp với IBA ở nồng độ 10 mg/lít là biện pháp hiệu quả nhất để phá ngủ nghỉ và kích thích mọc mầm, rút ngắn thời gian nảy mầm xuống 28 ngày (sớm hơn đối chứng 35 ngày) và nâng tỷ lệ mọc mầm lên 73,63% (đối chứng chỉ đạt 38,88%). Nếu xét về động thái tăng trưởng chiều cao thân cây, tổ hợp GA3 + NAA cho tốc độ tăng trưởng mạnh nhất, đạt 15,2 cm sau 60 ngày.
2. Lựa chọn giá thể ươm: Chứng minh nền giá thể phối trộn 50% cát + 50% trấu hun đem lại tỷ lệ mọc mầm cao nhất (65,29%) và chiều cao cây đạt tối ưu (8,6 cm sau 60 ngày sau mọc), vượt trội rõ rệt so với phương thức gieo củ trực tiếp trên đất tự nhiên (chỉ đạt 43,04%).
3. Xác định quy chuẩn kích thước hom củ giống: Khẳng định đoạn củ giống có chiều dài 5 cm (mang mầm hoặc đỉnh sinh trưởng) cho tỷ lệ nảy mầm cao nhất (70,83%) và cây sinh trưởng khỏe nhất. Nghiên cứu cũng xác nhận giới hạn kỹ thuật: không thể dùng đoạn củ quá ngắn (1 cm) để nhân giống do tỷ lệ bật mầm bằng 0%.

Đóng góp của tác giả: Đề tài cung cấp những dẫn liệu khoa học thực nghiệm đầu tiên về kỹ thuật nhân giống vô tính bằng thân rễ đối với loài dược liệu quý này tại tiểu vùng khí hậu Phia Đén, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng; tạo cơ sở thực tiễn để xây dựng quy trình nhân giống và trồng trọt trong điều kiện bán tự nhiên hoặc vườn ươm chuyên canh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số hạn chế do đặc thù thời gian và sinh học của đối tượng:

• Giới hạn thời gian thực nghiệm: Đề tài chỉ thực hiện trong một vụ xuân duy nhất (từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2017). Do chu kỳ sinh trưởng của Thất diệp nhất chi hoa rất dài và tốc độ phát triển chậm, tại thời điểm kết thúc đợt thực tập tốt nghiệp, các công thức đối chứng và một số nghiệm thức sinh trưởng chậm chưa đạt mốc 50% củ mọc mầm, đồng thời tác giả không kịp thu thập số liệu chiều cao cây ở thời kỳ 60 ngày sau mọc đối với các công thức này.
• Phạm vi đánh giá chỉ tiêu: Nghiên cứu mới dừng lại ở việc đánh giá tỷ lệ mọc mầm ban đầu và chiều cao thân khí sinh, chưa theo dõi được quá trình phân hóa rễ mới, sự tích lũy sinh khối củ cũng như các chỉ tiêu phẩm chất dược liệu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả kiến nghị: Cần duy trì theo dõi thí nghiệm ở các giai đoạn sinh trưởng tiếp theo trong chu kỳ năm, đặc biệt tập trung đánh giá khả năng ra rễ, mức độ hình thành củ mới và xác định chính xác tiêu chuẩn cây giống đạt chuẩn xuất vườn phục vụ trồng sản xuất.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Nông học, Trồng trọt, Lâm nghiệp và Dược liệu: Tham khảo mô hình thiết kế thí nghiệm đồng ruộng khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) trên đối tượng cây thân thảo lâu năm; phương pháp xử lý chất điều hòa sinh trưởng và kỹ thuật phân tích phương sai sinh học bằng SAS và Excel.
• Kỹ sư nông lâm nghiệp và các cơ sở sản xuất giống dược liệu: Ứng dụng trực tiếp công thức phối trộn giá thể (50% cát + 50% trấu hun), nồng độ xử lý GA3 + IBA (10 mg/lít) và quy cách cắt hom giống thân rễ (4 - 5 cm) nhằm nâng cao tỷ lệ sống và chất lượng cây giống khi thuần dưỡng cây Bảy lá một hoa.
• Các nhà nghiên cứu và quản lý khu bảo tồn thiên nhiên: Sử dụng số liệu khí hậu, thủy văn, thổ nhưỡng tại Phia Oắc – Phia Đén và đặc tính sinh học của loài Paris polyphylla Sm. làm tài liệu nền cho các dự án bảo tồn nguồn gen thực vật bản địa nguy cấp.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao công thức cắt củ dài 1 cm hoàn toàn không mọc mầm trong thí nghiệm? Khối lượng và chiều dài củ 1 cm quá nhỏ, không tích lũy đủ lượng chất dinh dưỡng dự trữ cần thiết để nuôi dưỡng mắt ngủ và duy trì sức sống cho đến khi chồi vươn lên quang hợp tự dưỡng. Ngoài ra, vết cắt sát đỉnh sinh trưởng khiến hom giống dễ bị mất nước hoặc nhiễm nấm khuẩn gây thối hỏng.

2. Công thức chất điều hòa sinh trưởng nào cho tỷ lệ mọc mầm cao nhất và hiệu quả vượt trội đối chứng ra sao? Công thức phối hợp GA3 + IBA ở nồng độ 10 mg/lít cho tỷ lệ mọc mầm cao nhất, đạt 73,63% (tương ứng 17,67 củ/ô), bắt đầu mọc mầm sau 28 ngày và đạt 50% mọc mầm sau 37 ngày. Kết quả này vượt trội so với đối chứng không xử lý (đối chứng chỉ đạt tỷ lệ 38,88%, tương ứng 9,33 củ/ô, sau 63 ngày mới bắt đầu mọc mầm và chưa đạt 50% mọc mầm khi kết thúc thí nghiệm).

3. Tại sao giá thể phối trộn cát và trấu hun lại cho kết quả mọc mầm tốt hơn đất tự nhiên? Nền giá thể phối trộn 50% cát + 50% trấu hun có cấu trúc hạt tơi xốp, độ thông thoáng khí cao, thoát nước nhanh tránh ngập úng khi gặp mưa nhiều vụ xuân tại Phia Đén, đồng thời trấu hun sạch mầm bệnh và cung cấp lượng khoáng kali, silicat thuận lợi cho sự hình thành rễ và phát triển mầm củ. Ngược lại, đất tự nhiên dễ bị bí chặt, độ ẩm quá cao gây cản trở hô hấp của củ.

4. Vì sao tác giả không đo đạc được chiều cao cây ở mốc 60 ngày sau mọc đối với công thức đối chứng? Do công thức đối chứng không qua xử lý hóa chất hoặc trồng trên nền đất thuần có tốc độ mọc mầm rất chậm (sau hơn 62 - 63 ngày mới bắt đầu nhú mầm). Do đó, khi thời gian thực tập tốt nghiệp kết thúc (tháng 5/2017), các cây ở công thức này chưa phát triển đủ số ngày sau mọc để thực hiện phép đo mốc 60 ngày.

5. Giữa GA3 + IBA và GA3 + NAA, công thức nào kích thích chiều cao thân cây tốt hơn? Mặc dù tổ hợp GA3 + IBA ưu việt nhất về tỷ lệ mọc mầm, nhưng tổ hợp GA3 + NAA lại vượt trội về tốc độ kéo dài thân cây. Tại thời điểm 60 ngày sau mọc, cây được xử lý GA3 + NAA đạt chiều cao trung bình 15,2 cm, cao hơn công thức GA3 + IBA (đạt chiều cao thấp hơn trong các chỉ tiêu theo dõi tăng trưởng lóng thân).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Triệu Tiến Nghiệp đã giải quyết thành công các vấn đề kỹ thuật cơ bản trong nhân giống vô tính cây Thất diệp nhất chi hoa (Paris polyphylla Sm.) tại Phia Đén, Cao Bằng. Nghiên cứu xác lập được các giải pháp kỹ thuật tối ưu gồm xử lý hom giống bằng tổ hợp GA3 kết hợp IBA ở nồng độ 10 mg/lít, gieo ươm trên giá thể phối trộn 50% cát + 50% trấu hun, và tuyển chọn kích thước đoạn thân rễ giống đạt chiều dài 5 cm mang đỉnh sinh trưởng. Các phát hiện này cung cấp cơ sở khoa học và quy trình thực tiễn quan trọng, đóng góp thiết thực cho công tác bảo tồn nguồn gen và phát triển vùng trồng dược liệu quý tại các tỉnh miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Thất diệp nhất chi hoa còn gọi là độc cƣớc liên, thiết đăng đài, chi hoa đầu, tảo hƣu hoặc thảo hà xa. Thất diệp nhất chi hoa có tác dụng thanh nhiệt giải độc tiêu thũng , chỉ thống, tức phong định kinh (chống co giật). Dùng trị chứng ung nhọt sang độc, trùng rắn cắn, chấn thƣơng chảy máu, tụ máu sƣng đau, chứng can nhiệt sinh phong, kinh phong động kinh. Toàn cây gồm Lá, thân và rễ đều đƣợc sử dụng làm thuốc.

Để không làm mất đi các hoạt chất của cây thuốc quý này, ngƣời ta thƣờng dùng củ tƣơi để sắc uống. Kết quả nghiên cứu dƣợc lý hiện đại cho biết: thuốc đƣợc bào chế từ cây Thất diệp nhất chi hoa có nhiều tác dụngn nhƣ cầm ho, giảm cơn hen, ức chế với mức độ khác nhau đối với trực khuẩn li ̣ , thƣơng hàn, coli trực khuẩn, tụ cầu khuẩn vàng, liên cầu khuẩn dung huyết và não mô cầu (Tác dụng kháng khuẩn in vitro của Tảo hƣu và Thanh quả Tây tạng - Tạp chí Trung y Giang tây 1959,7:31), đồng thời có tác dụng ức chế Leptospira và virut cúm. Đặc biệt thuốc có tác dụng ức chế tế bào ung thƣ cổ tử cung di thực trên động vật thí nghiệm (theo báo cáo của Sở nghiên cứu Trung y (Trung quốc) về ảnh hƣởng của 90 loại trung dƣợc thảo trên tế bào ung thƣ di thực trên động vật). Cây thất diệp nhất chi hoa là mỗi 1 năm cây chỉ phát triển thêm 1 đốt và tạo thành các khấc trên củ, nhìn hình dáng củ bạn sẽ biết củ ấy bao nhiêu năm.

Thất diệp nhất chi hoa ƣa sinh sống trong điều kiện ẩm ƣớt với độ cao ƣu thích là từ 1300-1500m so với mực nƣớc biển. Theo kinh nghiệm đƣợc chia sẻ của ngƣời dân địa phƣơng nên trồng gần suối hoặc nơi ẩm thấp dƣới tán cây. Do khả năng sinh trƣởng rất chậm, cùng với việc chặt phá rằng diễn ra ngày một mạnh hơn làm cho môi trƣờng sống thay đổi. Mặt khác những n 2 năm gần đây ngƣời dân đã khai thác loài cây quý này một cách bừa bãi làm ho tài nguyên cây thất diệp nhất chi hoa ngày càng suy giảm.

Hiện nay các biện pháp kĩ thuật canh tác khác nhau đang đƣợc nghiên cứu và thử nghiệm ở nhiều nơi mục đích nhằm tạo môi trƣờng thuận lợi cho cây Thất Diệp Nhất Chi Hoa trong điều kiện nhân tạo. Tuy nhiên một trong những khó khăn gặp phải là thiếu cây giống và chƣa có quy trình canh tác nhằm thúc đẩy khả năng sinh trƣởng của chúng. Xuất phát từ thực tế đó em thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến tỉ lệ mọc mầm và sinh trưởng của cây Thất diệp nhất chi hoa tại Phia Đén, Nguyên Bình, Cao Bằng”. Mục tiêu đề tài 1.

Mục tiêu chung Xác định đƣợc loại chất điều hòa sinh trƣởng, giá thể và kích thƣớc củ giống thích hợp nhằm nâng cao tỷ lệ này mầm và khả năng sinh trƣởng của cây Thất diệp nhất chi hoa. Mục tiêu cụ thể - Xác định tỷ lệ mọc mầm của củ và khả năng sinh trƣởng của cây Thất diệp nhất chi hoa khi xử lý củ giống bằng các chất điều hòa sinh trƣởng khác nhau - Xác định tỷ lệ mọc mầm của củ và khả năng sinh trƣởng của cây Thất diệp nhất chi hoa khi trồng trên một số loại giá thể khác nhau - Xác định tỷ lệ mọc mầm của củ và khả năng sinh trƣởng của cây Thất diệp nhất chi hoa khi trồng củ giống với kích thƣớc khác nhau. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Đề tài là công trình nghiên cứu về khả năng sinh trƣởng, mọc mầm của cây Thất diệp nhất chi hoa khi đƣợc sử dụng các biện pháp kĩ thuật khác nhau trong quá trình nghiên cứu.

n 3 Các kết quả nghiên cứu đạt đƣợc sẽ góp phần cung cấp dẫn liệu khoa học cho công tác nghiên cứu giống. Mặt khác kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở và gợi ý cho các nghiên cứu tiếp theo về cây Thất diệp nhất chi hoa. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp lựa chọn đƣợc những biện pháp kĩ thuật canh tác hợp lí nhất cho sản suất cây Thất diệp chi hoa để cây có khả năng sinh trƣởng ,mọc mầm tốt nhất để cho năng suất cá thể cao và chất lƣợng tốt phù hợp với điều kiện sinh thái của vùng. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Giới thiệu về cây thất diệp nhất chi hoa 2. Nguồn gốc và phân loại cây thất diệp nhất chi hoa 2. nguồn gốc Cây thất diệp nhất chi hoa đƣợc tìm thấy đầu tiên ở độ cao từ 1500-3000m từ dãy núi Hymalaya (Ấn Độ) và đƣợc Smith miêu tả lần đầu vào năm 1813. Tại Việt Nam cây bảy lá một hoa đƣợc phát hiện gần đây tại các vùng núi Cúc Phƣơng thuộc Hà Nam, Ninh Bình, Sa Pa (Lào Cai), Đà Bắc (Hoà Bình), Sơn Động (Hà Giang) và một số tỉnh miền núi phía Bắc nƣớc ta.

Trƣớc đây không thấy mô tả trong Bộ thực vật chí Đông Dương. Đầu năm 1934, Péctelot có phát hiện thấy quanh vùng Sa Pa nhiều loài khác nhau.2 phân loại Tên khoa học: Thất diệp nhất chi hoa có tên khoa học là Paris poluphylla Sm. Theo trung tâm dữ liệu thực vật Việt Nam, cây Thất diệp nhất chi hoa đƣợc phân loại thuộc giới thực vật; ngành thực vật có hoa, mộc lan, hạt kín; lớp một lá mầm; bộ củ nâu; họ trọng lâu; chi Paris. Chi này gồm có 27 loài, loài Paris Polyphylla gồm 13 giống có dị thảo từ 3 - 11 lá Họ khoa học: Thuộc họ Hành tỏi (Liliaceae).

Trên thực tế có nhiều loài khác nhau. Theo sự nghiên cứu của A.Petelot trƣớc đây, ở nƣớc ta ít nhất cũng có 5 loài khác nhau nhƣ sau : Paris delavayi Franch. Cân có thân gầy, cao chừng 1m, cành lá ở khoảng 2/3 phía thân trên. Lá có cuống dài chừng 2cm, phiến lá hình mác dài, đầu lá nhọn, phía cuống nhọn hơn dài chừng 20cm, rộng khoảng 3.5cm, ba gân xuất phát từ cuống lá, gân giữa rõ hơn, gân hai bên chạy cách theo mép chừng 5mm.

Lá đài 5 cùng dạng với lá, dài 4-4.5cm rộng 8mm. Cánh tràng n 5 hình sợi, ngắn hơn lá đài nhiều. Thƣờng thấy mọc ở giữa khoảng 1.800m trong những rừng ẩm ở Sa Pa (Lào Cai). Ra hoa vào tháng 4, kết quả vào tháng 6-7.

Paris hainanensis Merr. Cây này có thân to, cao chừng 0.80m, vành lá ở vào khoảng 2/3 phía trên thân. Cuống lá dài tới 7cm, phiến lá hình trứng rộng, hơi không đối xứng, dài 20cm, rộng 12cm, đầu phiến tận cùng bởi một mũi nhọn, hình ba cạnh dài 1cm. Lá đài 5, hình trứng mác, dài 5cm, rộng 2cm.

Cánh tràng hình sợi, gần dài gấp hai lần là đài. Hoa vào tháng 4 quả vào tháng 6. Loài này hay gặp hơn ở những rừng ẩm thấp quanh SaPa, độ cao chừng 1. Còn thấy ở Trung Quốc, Hải Nam.

Paris fargesii Franch. Thân cao chừng 1-1.3m vành lá gồm 5 lá ở khoảng 2/3 phía trên thân, cuống lá dài 5-5.5cm, phiến lá hình bầu dục, phía cuống hình tim, đầu nhlonj 5 gân. Lá đài hình mác dài 6cm, rộng 1.2cm, cánh tràng hình sợi , ngắn hơn lá đài. Ra hoa vào tháng 4, kết quả vào tháng 6, so với các loài trên thì hiếm hơn.

Cũng thấy ở quanh vùng Sapa, vào độ cao 1.500m có thấy ở Trung Quốc. Trong số 2 loài chƣa xác định đƣợc tên, có một loài cao tới 2,5m, Petelot phát hiện thấy hai cây ở gần một khe nhỏ giữa đƣờng Sapa - Bình Lƣ. Loại thứ hai đƣợc phát hiện ở dốc 400m vùng núi Ba Vì (Hoà Bình) và trên bờ suối có nhiều bóng rợp giữa đƣờng Hà Nội - Hoà Bình, độ cao không quá 50m so với mặt biển 2. Đặc điểm của cây thất diệp nhất chi hoa Cây Thất diệp nhất chi hoa là một loại cây nhỏ, sống lâu năm.

Cây thƣờng mọc hoang ở những khe núi ẩm ƣớt, có độ cao trên 600m và ƣa bóng, hoặc dọc theo các bờ khe suối, trên đất ẩm nhiều mùn. Phần thân trên mặt đất, lụi hàng năm vào cuối thu. Thân rễ mang 1 - 2 chồi ngủ tồn tại qua mùa đông n 6 và mọc lại vào giữa mùa xuân năm sau. Trong tự nhiên, thƣờng chỉ những cây lớn có chiều dài thân rễ trên 5cm mới thấy có hoa, quả.

Cây Thất diệp nhất chi hoa ƣa nơi có khí hậu mát, ít gió, nhƣng không chịu đƣợc úng. Cây chƣa đƣợc trồng trên quy mô lớn mà chỉ ở phạm vi các vƣờn cây thuốc tại một số địa phƣơng theo phƣơng thức nhân giống bằng hạt hoặc bằng thân rễ. Theo đó, hàng năm vào khoảng tháng 10 - 11, ngƣời ta thu quả chín, đem gieo trong vƣờn ƣơm hoặc phơi khô để đến mùa xuân năm sau mới reo. Mỗi cây chỉ có một hoa, mỗi hoa chỉ có ít hạt nên hệ số nhân giống bằng hạt không cao.

Thân rễ Thất diệp nhất chi hoa có nhiều đốt chứa mắt ngủ, có thể tách từng đoạn để trồng. Thời vụ trồng chủ yếu là mùa xuân và mùa thu. Theo Đỗ Tất Lợi, ở Việt Nam cây Thất diệp nhất chi hoa đƣợc mô tả là những cây có thân rễ ngắn, dài chừng 5 - 15cm, đƣờng kính 2,5 - 5cm rất nhiều đốt, khó bẻ, vết bẻ trông nhƣ có bột, màu vàng trắng hay xám vàng. Từ thân rễ nổi lên mặt đất một thân mọc thẳng đứng cao tới 1m, phía gốc có một số lá thoái hóa thành vẩy, bao lấy thân.

Giữa thân có một tầng lá mọc vòng, gồm 3-10 lá, nhƣng thƣờng là 7 lá. Cuống lá dài 2,5 - 3cm, phiến lá hình mác rộng, dài 15- 21cm, rộng 4 - 8cm. Đầu phiến lá nhọn, mép lá nguyên, hai mặt lá nhẵn, mặt dƣới màu xanh nhạt, đôi khi có màu tím nhạt. Hoa mọc đơn độc ở đỉnh cành, cuống hoa dài 15 - 30cm.

Số cánh tràng bằng số lá đài, hình sợi rủ xuống, màu vàng nâu. Chiều dài của cánh tràng bằng hay ngắn hơn chiều dài của lá đài. Nhụy màu đỏ tím, bầu thƣờng gồm 3 ngăn. Quả mọng, màu tím đen.

Ở Sapa, cây ra hoa vào các tháng 3, 4, 5 và tạo quả vào các tháng 10 - 11. Ngƣời ta thƣờng dùng thân rễ với tên Tảo hƣu. Có thể thu hái Tảo hƣu quanh năm, nhƣng tốt nhất là vào thu đông, tảo hƣu đƣợc đào về rửa sạch và phơi khô. Giá trị của cây thất diệp nhất chi hoa Các công trình nghiên cứu y học hiện đại đã tìm thấy trong cây Thất n 7 diệp nhất chi hoa có chất glicozit.