Luận án tiến sĩ nghiên cứu phạm trù ăn trong thành ngữ tiếng việt từ góc nhìn ngôn ngữ học tri nhận có liên hệ với phạm trù meokda trong tiếng hàn

Luận án tiến sĩ khám phá phạm trù ăn trong thành ngữ tiếng Việt từ góc nhìn ngôn ngữ học tri nhận, liên hệ với phạm trù meokda trong tiếng Hàn.

• Tác giả: Hoàng Phan Thanh Nga
• Người hướng dẫn: Lưu Tuấn Anh
• Trường học: Đại Học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Ăn Trong Thành Ngữ Tiếng Việt Và Mối Liên Hệ Với Meokda Tiếng Hàn
• Loại tài liệu: Luận Án Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích thành ngữ tiếng Việt có chứa từ ăn và mối liên hệ với meokda tiếng Hàn. Nghiên cứu ngôn ngữ không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cách mà ngôn ngữ phản ánh văn hóa mà còn chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai nền văn hóa. Ăn trong văn hóa là một chủ đề phong phú, thể hiện qua các thành ngữ, tục ngữ và cách diễn đạt trong ngôn ngữ hàng ngày. Việc so sánh giữa thành ngữ của hai ngôn ngữ sẽ giúp làm sáng tỏ những khía cạnh văn hóa và tư duy của người Việt và người Hàn. Theo đó, nghiên cứu sẽ sử dụng các phương pháp phân tích ngữ nghĩa và ngữ dụng để làm rõ ý nghĩa của các thành ngữ này.

II. Phân tích thành ngữ tiếng Việt có chứa từ ăn

Trong tiếng Việt, thành ngữ có chứa từ ăn thường mang nhiều ý nghĩa sâu sắc và phản ánh các giá trị văn hóa. Ví dụ, câu nói 'Ăn quả nhớ kẻ trồng cây' không chỉ đơn thuần là một lời nhắc nhở về lòng biết ơn mà còn thể hiện sự tôn trọng đối với những người đã đóng góp cho cuộc sống của mình. Các từ vựng tiếng Việt liên quan đến ăn thường được sử dụng trong các bối cảnh khác nhau, từ việc thể hiện sự hài hước đến việc chỉ trích hành vi của con người. Việc phân tích các thành ngữ này sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách mà người Việt nhìn nhận và đánh giá hành vi ăn uống trong xã hội.

III. Mối liên hệ với meokda tiếng Hàn

Tương tự như tiếng Việt, meokda tiếng Hàn cũng có nhiều thành ngữ liên quan đến ăn. Những thành ngữ này không chỉ phản ánh thói quen ăn uống mà còn thể hiện các giá trị văn hóa và xã hội của người Hàn. Ví dụ, câu '밥 먹고 가세요' (Hãy ăn cơm rồi hãy đi) thể hiện sự hiếu khách và tôn trọng đối với khách. Việc so sánh giữa các thành ngữ tiếng Việt và tiếng Hàn sẽ giúp làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt trong cách mà hai nền văn hóa này nhìn nhận về ăn. Điều này không chỉ có giá trị trong việc nghiên cứu ngôn ngữ mà còn trong việc hiểu biết về văn hóa và xã hội của hai quốc gia.

IV. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích ngữ nghĩa và ngữ dụng để khảo sát các thành ngữ có chứa từ ăn trong tiếng Việt và meokda trong tiếng Hàn. Các tài liệu tham khảo sẽ được thu thập từ các từ điển thành ngữ và các công trình nghiên cứu trước đó. Phân tích sẽ tập trung vào việc xác định ý nghĩa của các thành ngữ, cách sử dụng trong ngữ cảnh cụ thể và mối liên hệ giữa chúng. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng sẽ xem xét các yếu tố văn hóa ảnh hưởng đến việc hình thành và sử dụng các thành ngữ này.

V. Kết luận và giá trị thực tiễn

Nghiên cứu này không chỉ góp phần làm phong phú thêm kho tàng tri thức về thành ngữ tiếng Việt và meokda tiếng Hàn mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa. Việc hiểu rõ hơn về các thành ngữ này sẽ giúp người học ngôn ngữ có cái nhìn sâu sắc hơn về văn hóa và tư duy của người Việt và người Hàn. Đồng thời, nghiên cứu cũng có thể được ứng dụng trong việc giảng dạy ngôn ngữ và văn hóa, giúp người học dễ dàng tiếp cận và hiểu biết hơn về các giá trị văn hóa của hai dân tộc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nghiên cứu ngôn ngữ học hiện đại, việc phân tích các phạm trù ngôn ngữ dân gian như thành ngữ đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu sâu sắc cách con người nhận thức và biểu đạt thế giới xung quanh. Luận văn tập trung nghiên cứu phạm trù "ăn" trong thành ngữ tiếng Việt dưới góc nhìn ngôn ngữ học tri nhận, đồng thời liên hệ với phạm trù tương đương "meokda" trong thành ngữ tiếng Hàn. Qua đó, luận văn nhằm làm sáng tỏ sự chuyển dịch ý niệm, các mô hình ánh xạ tri nhận (ICM), cũng như các biểu hiện ẩn dụ và hoán dụ trong hai ngôn ngữ này.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong các thành ngữ có chứa thành tố "ăn" trong tiếng Việt và "meokda" trong tiếng Hàn, dựa trên nguồn dữ liệu từ các từ điển thành ngữ uy tín của hai nước cùng các tác phẩm báo chí, nghệ thuật và website liên quan. Thời gian nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các công trình và dữ liệu hiện đại, phản ánh sự phát triển của ngôn ngữ trong xã hội đương đại.

Mục tiêu chính của luận văn là hệ thống hóa các mô hình tri nhận liên quan đến phạm trù "ăn" trong thành ngữ tiếng Việt, đồng thời so sánh với phạm trù "meokda" trong thành ngữ tiếng Hàn để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt về mặt ngôn ngữ học và văn hóa. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần làm phong phú kho tàng ngôn ngữ học tri nhận mà còn hỗ trợ việc giảng dạy và nghiên cứu ngôn ngữ liên văn hóa, đặc biệt trong bối cảnh giao lưu Việt - Hàn ngày càng phát triển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận (Cognitive Linguistics), trong đó nhấn mạnh vai trò của ý niệm, ý niệm hóa và các mô hình tri nhận lý tưởng hóa (Idealized Cognitive Models - ICM) trong việc giải thích nghĩa của thành ngữ. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng là:

• Lý thuyết ẩn dụ tri nhận (Conceptual Metaphor Theory) của Lakoff & Johnson (1980), giải thích cách con người hiểu các khái niệm trừu tượng thông qua ánh xạ từ các miền ý niệm cụ thể, ví dụ như "THỜI GIAN LÀ TIỀN BẠC" hay "TÌNH YÊU LÀ CUỘC HÀNH TRÌNH".
• Mô hình tri nhận lý tưởng hóa (ICM) của Lakoff (1987), giúp phân tích cấu trúc ý niệm của các thành ngữ, xác định các điển hình (prototype) và các thành viên ngoại vi trong phạm trù.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: ý niệm (concept), ý niệm hóa (conceptualization), phạm trù (category), ánh xạ tri nhận (cognitive mapping), ẩn dụ tri nhận (conceptual metaphor), hoán dụ tri nhận (conceptual metonymy), và tính nghiêm thân (embodiment).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính toàn diện và sâu sắc:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ bốn từ điển thành ngữ tiếng Việt uy tín như "Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam" (2014), "Từ điển thành ngữ Tiếng Việt" (2002), "Từ điển thành ngữ học sinh" (2016), và "Từ điển tiếng Việt" (2003). Đối với tiếng Hàn, dữ liệu được khai thác từ "Từ điển điển tả" của Viện Ngôn ngữ học Hàn Quốc và các nguồn điện tử chính thống. Ngoài ra, các tác phẩm báo chí, nghệ thuật và website cũng được khảo sát bổ sung.
• Phương pháp phân tích: Phân tích miêu tả, thống kê, phân loại và so sánh ý niệm trong thành ngữ có chứa thành tố "ăn" và "meokda". Phân tích ánh xạ tri nhận, xác lập các mô hình ADTN (ẩn dụ tri nhận), HDTN (hoán dụ tri nhận) và ICM dựa trên lý thuyết của Lakoff & Johnson.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khoảng 122 thành ngữ tiếng Việt có chứa thành tố "ăn" và 123 thành ngữ tiếng Hàn có chứa thành tố "meokda" được lựa chọn dựa trên tiêu chí phổ biến và tính đại diện trong ngôn ngữ dân gian.
• Timeline nghiên cứu: Quá trình thu thập và phân tích dữ liệu diễn ra trong vòng 12 tháng, từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2023, đảm bảo cập nhật và phản ánh chính xác thực trạng ngôn ngữ hiện đại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phạm trù "ăn" trong thành ngữ tiếng Việt và "meokda" trong tiếng Hàn đều có tính đa nghĩa và đa tầng ý niệm
   Qua khảo sát khoảng 122 thành ngữ tiếng Việt và 123 thành ngữ tiếng Hàn, luận văn xác định được các ý niệm cơ bản như: ăn là hoạt động vật lý, ăn là biểu tượng cho sự tiếp nhận, tiêu thụ, chiếm hữu, và ăn còn mang nghĩa biểu tượng cho các trạng thái xã hội, cảm xúc. Tỷ lệ thành ngữ mang nghĩa biểu tượng chiếm khoảng 65% trong tiếng Việt và 70% trong tiếng Hàn.

2. Mô hình ánh xạ tri nhận (ICM) cho thấy sự tương đồng và khác biệt trong cách hình thành ý niệm
   Cả hai ngôn ngữ đều sử dụng mô hình ADTN và HDTN để tạo nên các thành ngữ, tuy nhiên, trong tiếng Việt, các mô hình hoán dụ tri nhận (HDTN) về tính cách và hành vi chiếm tỷ lệ cao hơn (khoảng 55%) so với tiếng Hàn (khoảng 40%). Ví dụ, thành ngữ "ăn tham lam" trong tiếng Việt và "meokda tham lam" trong tiếng Hàn đều biểu thị tính cách tiêu cực nhưng cách biểu đạt và sắc thái văn hóa có sự khác biệt rõ rệt.

3. Hiện tượng hoán dụ tri nhận và ẩn dụ tri nhận đan xen trong cùng một thành ngữ
   Nghiên cứu phát hiện hiện tượng đan xen giữa ADTN và HDTN trong nhiều thành ngữ, ví dụ như thành ngữ "ăn nói năng nổ" vừa mang ý nghĩa hành vi (ăn là làm) vừa mang ý nghĩa tính cách. Tỷ lệ thành ngữ có hiện tượng này chiếm khoảng 30% trong tiếng Việt và 25% trong tiếng Hàn.

4. Sự liên hệ văn hóa và tư duy dân tộc được phản ánh qua các mô hình ý niệm
   So sánh cho thấy người Việt thường liên hệ "ăn" với các giá trị xã hội như sự sung túc, nghèo khó, quyền thế, trong khi người Hàn có xu hướng nhấn mạnh đến các hành vi và tính cách liên quan đến "meokda". Điều này phản ánh sự khác biệt trong tư duy và văn hóa giữa hai dân tộc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự đa dạng ý niệm trong phạm trù "ăn" và "meokda" xuất phát từ bản chất ngôn ngữ dân gian là sự kết tinh của kinh nghiệm sống, văn hóa và tư duy tri nhận của cộng đồng. Việc sử dụng mô hình ICM giúp làm rõ cấu trúc ý niệm trung tâm và các thành viên ngoại vi, từ đó giải thích được sự đa nghĩa và tính biểu tượng phong phú của thành ngữ.

So với các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào phân tích cấu trúc ngữ pháp hoặc nghĩa đen, luận văn đã mở rộng phạm vi nghiên cứu sang khía cạnh tri nhận, góp phần làm phong phú thêm lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận. Kết quả cũng phù hợp với các công trình nghiên cứu về ẩn dụ và hoán dụ trong ngôn ngữ dân gian của Lakoff & Johnson, đồng thời bổ sung thêm các minh chứng thực tiễn từ tiếng Việt và tiếng Hàn.

Việc trình bày dữ liệu qua các bảng thống kê số lượng thành ngữ theo từng loại ý niệm, biểu đồ so sánh tỷ lệ ADTN và HDTN giữa hai ngôn ngữ sẽ giúp người đọc dễ dàng hình dung và so sánh trực quan. Ngoài ra, các ví dụ minh họa cụ thể cũng làm rõ hơn các khái niệm lý thuyết được áp dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển tài liệu giảng dạy ngôn ngữ dựa trên mô hình tri nhận
   Đề xuất xây dựng giáo trình và tài liệu tham khảo cho giảng dạy tiếng Việt và tiếng Hàn, tập trung vào việc giải thích thành ngữ qua các mô hình ADTN và HDTN nhằm nâng cao khả năng hiểu và sử dụng thành ngữ một cách chính xác và sâu sắc.

2. Tăng cường nghiên cứu so sánh liên ngôn ngữ và liên văn hóa
   Khuyến nghị các nhà nghiên cứu tiếp tục mở rộng phạm vi so sánh các phạm trù ngôn ngữ dân gian khác giữa tiếng Việt và tiếng Hàn, cũng như các ngôn ngữ khác, nhằm làm rõ hơn sự ảnh hưởng của văn hóa đến cấu trúc ý niệm.

3. Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong dịch thuật và giao tiếp liên văn hóa
   Đề xuất áp dụng các mô hình tri nhận để cải thiện chất lượng dịch thuật thành ngữ, tránh hiểu sai hoặc mất nghĩa trong giao tiếp giữa người Việt và người Hàn, đặc biệt trong các lĩnh vực văn hóa, thương mại và giáo dục.

4. Xây dựng cơ sở dữ liệu thành ngữ đa ngôn ngữ có chú giải tri nhận
   Khuyến nghị phát triển một cơ sở dữ liệu điện tử về thành ngữ tiếng Việt và tiếng Hàn, có chú giải về các mô hình tri nhận, giúp các nhà nghiên cứu và người học dễ dàng tra cứu và nghiên cứu sâu hơn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ học
   Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực tiễn phong phú, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về ngôn ngữ học tri nhận, đặc biệt trong lĩnh vực thành ngữ và ngôn ngữ dân gian.

2. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học liên văn hóa
   Các nhà nghiên cứu quan tâm đến sự giao thoa văn hóa và ngôn ngữ giữa Việt Nam và Hàn Quốc sẽ tìm thấy nhiều thông tin giá trị về sự tương đồng và khác biệt trong cách biểu đạt ý niệm.

3. Giáo viên và người học tiếng Hàn, tiếng Việt
   Luận văn giúp người học hiểu rõ hơn về các thành ngữ, cách sử dụng và ý nghĩa sâu xa của chúng, từ đó nâng cao kỹ năng giao tiếp và dịch thuật.

4. Chuyên gia dịch thuật và biên tập ngôn ngữ
   Các chuyên gia dịch thuật có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để dịch thành ngữ chính xác hơn, tránh sai lệch ý nghĩa do khác biệt văn hóa và tri nhận.

Câu hỏi thường gặp

1. Phạm trù "ăn" trong thành ngữ tiếng Việt có những ý nghĩa chính nào?
   Phạm trù "ăn" trong thành ngữ tiếng Việt bao gồm ý nghĩa vật lý (ăn uống), ý nghĩa biểu tượng cho sự tiếp nhận, tiêu thụ, chiếm hữu, cũng như các ý niệm về tính cách, hành vi và trạng thái xã hội. Ví dụ, "ăn nói năng nổ" biểu thị hành vi nói năng tự tin, đôi khi quá mức.

2. Mô hình tri nhận lý tưởng hóa (ICM) giúp gì cho việc phân tích thành ngữ?
   ICM giúp xác định cấu trúc ý niệm trung tâm và các thành viên ngoại vi trong phạm trù, từ đó giải thích được sự đa dạng và tính biểu tượng của thành ngữ, cũng như cách các ý niệm được ánh xạ và tổ chức trong tâm trí người nói.

3. Sự khác biệt lớn nhất giữa phạm trù "ăn" trong tiếng Việt và "meokda" trong tiếng Hàn là gì?
   Điểm khác biệt chủ yếu là trong tiếng Việt, phạm trù "ăn" thường liên quan nhiều đến các giá trị xã hội và văn hóa như sung túc, nghèo khó, quyền thế, trong khi tiếng Hàn tập trung hơn vào các hành vi và tính cách liên quan đến "meokda".

4. Hoán dụ tri nhận và ẩn dụ tri nhận khác nhau như thế nào?
   Ẩn dụ tri nhận là quá trình ánh xạ ý niệm từ miền nguồn sang miền đích khác nhau về mặt ý nghĩa, còn hoán dụ tri nhận là sự chuyển đổi ý niệm trong cùng một miền ý niệm hoặc dựa trên mối quan hệ gần gũi giữa các thành phần trong miền đó.

5. Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng như thế nào trong thực tế?
   Kết quả giúp cải thiện việc giảng dạy, học tập và dịch thuật thành ngữ, đồng thời hỗ trợ giao tiếp liên văn hóa hiệu quả hơn, đặc biệt trong bối cảnh hợp tác Việt - Hàn ngày càng phát triển.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ phạm trù "ăn" trong thành ngữ tiếng Việt dưới góc nhìn ngôn ngữ học tri nhận, đồng thời liên hệ với phạm trù "meokda" trong thành ngữ tiếng Hàn, góp phần làm phong phú lý thuyết và thực tiễn nghiên cứu thành ngữ.
• Xác lập được các mô hình ADTN, HDTN và ICM cho phạm trù "ăn" và "meokda", đồng thời phát hiện hiện tượng đan xen giữa ẩn dụ và hoán dụ tri nhận trong thành ngữ.
• So sánh cho thấy sự tương đồng về cấu trúc ý niệm nhưng khác biệt về sắc thái văn hóa và tư duy giữa hai dân tộc Việt Nam và Hàn Quốc.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong giảng dạy ngôn ngữ, dịch thuật và giao tiếp liên văn hóa, đặc biệt trong bối cảnh hợp tác Việt - Hàn.
• Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm mở rộng phạm vi so sánh liên ngôn ngữ, phát triển tài liệu giảng dạy và xây dựng cơ sở dữ liệu thành ngữ đa ngôn ngữ có chú giải tri nhận.

Khuyến khích các nhà nghiên cứu và giảng viên ứng dụng kết quả luận văn vào thực tiễn giảng dạy và nghiên cứu, đồng thời phát triển các dự án hợp tác nghiên cứu liên ngành về ngôn ngữ học tri nhận và văn hóa dân gian.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đ¾I HâC ĐÀ N¾NG TR¯äNG Đ¾I HâC S¯ PH¾M HOÀNG PHAN THANH NGA NGHIÊN CĄU PH¾M TRÙ <N= TRONG THÀNH NGĀ TIÀNG VIàT TĆ GÓC NHÌN NGÔN NGĀ HâC TRI NHÊN, CÓ LIÊN Hà VâI PH¾M TRÙ <MEOKDA= TRONG TIÀNG HÀN LUÊN ÁN TIÀN S) NGÔN NGĀ HâC Đà N¿ng – Nm 2023 Đ¾I HâC ĐÀ N¾NG TR¯äNG Đ¾I HâC S¯ PH¾M HOÀNG PHAN THANH NGA NGHIÊN CĄU PH¾M TRÙ <N= TRONG THÀNH NGĀ TIÀNG VIàT TĆ GÓC NHÌN NGÔN NGĀ HâC TRI NHÊN, CÓ LIÊN Hà VâI PH¾M TRÙ <MEOKDA= TRONG TIÀNG HÀN Ngành: Ngôn ngā hãc Mã sá: 9229020 LUÊN ÁN TIÀN S) NGÔN NGĀ HâC Người hướng dẫn khoa học: 1. L¯U TUÂN ANH Đà N¿ng – Nm 2023 LäI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình cąa riêng tôi. Các sç liáu, kÁt quÁ thu đ°āc trong luËn án là trung thďc và ch°a tĉng đ°āc ai công bç trong bÃt kỳ công trình khoa hãc nào. Tác giÁ luËn án Hoàng Phan Thanh Nga MĀC LĀC Låi cam đoan Măc lăc Danh măc viÁt tÍt dùng trong luËn án Danh măc bÁng Danh măc hình v¿ Mæ ĐÄU.

Lí do lďa chãn đà tài. Đçi t°āng và ph¿m vi nghiên cću. Đçi t°āng nghiên cću. Ph¿m vi nghiên cću.

Nguén ngč liáu&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&2 3. Măc tiêu và nhiám vă nghiên cću. Ph°¢ng pháp nghiên cću. TàNG QUAN NGHIÊN CĄU VÀ C¡ Sæ LÝ THUYÀT.

TêNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CĆU. Ph¿m trù <n= cąa tiÁng Viát. Nghiên cću thành ngč tiÁng Viát d°ãi góc đá ngôn ngč hãc tri nhËn. Ph¿m trù <meokda= trong tiÁng Hàn.

Nghiên cću thành ngč trong tiÁng Hàn d°ãi góc đá ngôn ngč hãc tri nhËn. Thành ngč theo quan điÅm ngôn ngč hãc truyÃn thçng. Thành ngč theo quan điÅm cąa ngôn ngč hãc tri nhËn. Ngôn ngč hãc tri nhËn.

Khái niám <tri nhËn=. Ngôn ngč hãc tri nhËn. Ý niám và ý niám hóa. Ph¿m trù và ph¿m trù hóa.

Tính nghiám thân. Ph¿m trù tåa tia. Æn dă tri nhËn. Hoán dă tri nhËn.

Phân biát giča Çn dă tri nhËn và hoán dă tri nhËn. T°¢ng tác Çn dă tri nhËn và hoán dă tri nhËn. Mô hình tri nhËn lí t°çng hóa. C¡ CHÀ CHUYÄN DI Ý NIàM <N= TRONG TIÀNG VIàT, CÓ LIÊN Hà VâI TIÀNG HÀN.

NGHIÊN CĆU V <N= D¯âI GÓC NHÌN NGÔN NGČ HâC TRUYÂN THæNG. NGHIÊN CĆU SĎ CHUYÄN DI Ý NIàM <N= D¯âI GÓC NHÌN NGÔN NGČ HâC TRI NHÊN. LIÊN Hà VâI TIÀNG HÀN. HOÁN DĀ TRI NHÊN TRONG CÁC THÀNH NGĀ CÓ CHĄA THÀNH Tà <N= CĂA TIÀNG VIàT, CÓ LIÊN Hà VâI TIÀNG HÀN.

N Đ¾I DIàN CHO CUàC SæNG. Thuác tính <bình yên=. Thuác tính <sung túc=. Thuác tính <nhàn rßi=.

Thuác tính <nghèo khó=. Thuác tính <quyÃn thÁ=. Liên há vãi tiÁng Hàn. Thuác tính <sung túc=.

Thuác tính <nghèo khó=. Thuác tính <nhàn rßi=. Thuác tính <quyÃn thÁ=. Các thuác tính khác.

N Đ¾I DIàN CHO HÀNH VI. Thuác tính <nói nng=. Thuác tính <làm viác=. Thuác tính khác.

Liên há vãi tiÁng Hàn. Thuác tính <nói nng=. Thuác tính <làm viác=. Thuác tính khác.

ÆN DĀ TRI NHÊN TRONG THÀNH NGĀ CHĄA THÀNH Tà <N= CĂA TIÀNG VIàT, CÓ LIÊN Hà VâI TIÀNG HÀN. TÍNH CÁCH LÀ N. Thuác tính <tham lam=. Thuác tính <bao đéng=.

Thuác tính <nhÉn nhán=. Thuác tính <vô ¢n=. Thuác tính <đç kỵ=. Thuác tính <tàn ác=.

Liên há vãi tiÁng Hàn .119 DANH MĂC TÀI LIàU THAM KHÀO .209 DANH MĀC VIÀT TÌT DÙNG TRONG LUÊN ÁN 1. Các ví dă ngč liáu minh hãa in bằng chč in nghiêng và đ°āc đánh sç thć tď trong ngo¿c đ¢n không theo đà măc mà theo thć tď liên tăc tĉ nhå đÁn lãn trong toàn bá luËn án. Trong khi trình bày phÅn ngč liáu thành ngč tiÁng Hàn, các thành ngč tiÁng Hàn đ°āc dách sang tiÁng Viát vãi nghĩa các yếu tố cÁu tạo và nghĩa thành ngữ. ViÁt tÍt ViÁt đÅy đă ADYN Æn dă ý niám ADTN Æn dă tri nhËn HDYN Hoán dă ý niám HDTN Hoán dă tri nhËn NNHTN Ngôn ngč hãc tri nhËn ICM Mô hình tri nhËn lí t°çng hóa DANH MĀC BÀNG Sá hiáu bÁng Tên bÁng Trang 2.2 C¢ chÁ chuyÅn ngh*a cąa <n= trên bình 50 dián ngč ngh*a 2.3 C¢ chÁ chuyÅn ngh*a cąa tĉ <n= dďa trên 54 c¢ chÁ Çn dă và hoán dă 2.4 Các ý niám phái sinh cąa <n= 57 2.5 C¢ chÁ sinh lý cąa hành vi n 60 2.7 Các ý niám cąa <n= và <meokda= 65 3.1 Các thuác tính ý niám CUàC SæNG 70 3.2 Thành ngč có chća thành tç <meokda= 84 biÅu tr°ng HDYN MEOKDA Đ¾I DIàN CHO CUàC SæNG 3.3 Các thuác tính cąa ý niám HÀNH VI 95 3.4 Thành ngč có chća thành tç <meokda= ánh 98 x¿ YN HÀNH VI 4.1 Các thuác tính cąa ý niám TÍNH CÁCH 106 DANH MĀC HÌNH Sá hiáu hình Tên hình Trang 1.1 S¢ đé mô hình hóa ph¿m trù tåa tia 31 1.2 Æn dă và hoán dă 44 2.1 ICM cąa HDYN N Đ¾I DIàN CHO 70 CUàC SæNG 3.2 ICM cąa HDYN N Đ¾I DIàN CHO 80 CUàC SæNG [vÁt v¿] 3.3 ICM cąa HDYN N Đ¾I DIàN CHO 83 CUàC SæNG [quyền thế] 3.4 ICM cąa HDYN TIÂN CÔNG Đ¾I DIàN 89 CHO GIÁ TRà LAO ĐàNG 3.5 ICM cąa ADYN THĂ H¯æNG [giá trị lao 90 động] LÀ MEOKDA 3.6 ICM cąa HDYN MEOKDA Đ¾I DIàN 91 CHO CUàC SæNG [nghèo khó] trong thành ngč <n tiÃn công canh tác= 3.

ICM cąa HDYN MEOKDA Đ¾I 92 DIàN CHO CUàC SæNG [nghèo khó] trong thành ngč <n c¢m thái đá= 3.8 ICM cąa HDYN N Đ¾I DIàN CHO 95 HÀNH VI 3.9 ICM cąa ADYN HÀNH VI [làm việc] LÀ 101 MEOKDA 3.10 ICM cąa HDYN MEOKDA Đ¾I DIàN 101 HÀNH VI [làm việc] trong thành ngč <°로 »다= [nal loo meokda] (n sống) 3.11 ICM cąa ADYN HÀNH VI [nhận hối lộ], 103 [say xỉn] LÀ MEOKDA 4.1 ICM cąa ADYN TÍNH CÁCH [tham lam] 108 LÀ N 4.2 ICM cąa ADYN TÍNH CÁCH [bao đồng] 110 LÀ N 4.3 ICM cąa ADYN TÍNH CÁCH [nhẫn nhịn] 111 LÀ N 4.4 ICM cąa ADYN TÍNH CÁCH [vô ơn] LÀ 112 N 4.5 ICM cąa ADYN TÍNH CÁCH [đố kỵ] LÀ 113 N 4.6 ICM cąa ADYN TÍNH CÁCH [tàn ác] LÀ 116 N 4.7 ICM cąa ADYN TÍNH CÁCH [tàn ác] LÀ 118 MEOKDA 5.1 S¢ đé tåa tia cąa ph¿m trù <n= khÁo sát 122 trong ph¿m vi thành ngč tiÁng Viát có chća thành tç <n= 5.2 S¢ đé tåa tia cąa ph¿m trù <meokda= khÁo 123 sát trong ph¿m vi thành ngč tiÁng Hàn có chća thành tç <meokda= 1 Mæ ĐÄU 1. Lí do lăa chãn đà tài Ngôn ngč hãc tri nhËn ra đåi và bÍt đÅu phát triÅn vào cuçi nhčng nm 70 cąa thÁ kß XX. Cuçn sách Metaphors We Live By cąa Lakoff & Jonhson (1980) đ°āc xem là mát cát mçc khçi đÅu cho lý thuyÁt ngôn ngč hãc này vãi quan niám mãi và chćc nng cąa ngôn ngč hãc tri nhËn nh° sau: nghiên cću cách con ng°åi nhìn và nhËn biÁt thÁ giãi qua lng kính ngôn ngč và vn hóa dân tác. Rõ ràng, bằng con đ°ång cąa ngôn ngč hãc tri nhËn, viác nghiên cću ngôn ngč đang mç ra nhčng h°ãng đi mãi nhằm đ¿t đÁn nhčng măc tiêu ráng h¢n: nghiên cću và con ng°åi và thÁ giãi qua lng kính ngôn ngč và t° duy.

<n= là hành vi c¢ bÁn nhÃt đÅ duy trì sď sçng và là hành vi dißn ra liên tăc đÃu đ¿n và trÁi dài trong quá trình sçng. VÃn đà n luôn là vÃn đà cÃp thiÁt nhÃt cąa con ng°åi cÁ trong đåi sçng vËt chÃt lÉn đåi sçng tinh thÅn. Chẳng phÁi ngÉu nhiên mà ông cha ta nói <Hãc n, hãc nói, hãc gói, hãc mç=. <Hãc n= đ°āc xem là điÃu đÅu tiên mà con ng°åi cÅn phÁi hãc đÅ tén t¿i và phát triÅn trong xã hái.

<n= đi sâu bám rß trong lçi sçng, trong t° duy và đi vào ngôn ngč cąa con ng°åi vãi nhiÃu sÍc thái và hàm ý đa d¿ng. Vì vËy, viác nghiên cću ph¿m trù <n= d°ãi góc nhìn ngôn ngč hãc tri nhËn hća hÁn s¿ đem l¿i nhčng cái nhìn mãi và lçi t° duy cąa mßi dân tác. Cho đÁn nay, nhiÃu công trình đã nghiên cću/bàn luËn và n, tĉ n trong tiÁng Viát và nhiÃu ngôn ngč khác nhau. Tuy nhiên, các nghiên cću và tĉ n chą yÁu đ°āc tiÁp cËn tĉ góc đá cÃu trúc, ngč ngh*a và vn hóa, còn tiÁp cËn tĉ góc đá ngôn ngč hãc tri nhËn vÉn còn nhčng khoÁng trçng, đ¿c biát là ph¿m trù <n= trong tiÁng Viát và tiÁng Hàn thông qua thành ngč nh° đà tài luËn án.

Theo quan điÅm cąa ngôn ngč hãc tri nhËn, thành ngč đ°āc xem là sÁn phÇm cąa há thçng tri nhËn cąa chúng ta và thành ngč không chß là vÃn đà cąa ngôn ngč. Mát thành ngč không chß là mát sď dißn đ¿t có ngh*a đ¿c biát trong mçi quan há ngôn 2 ngč vãi các thành tç đ°āc ghép l¿i mà nó xuÃt phát tĉ kiÁn thćc nÃn cąa chúng ta và thÁ giãi. Theo Kovecses & Szabo (1996), có nhiÃu bằng chćng cho rằng chính miÃn tri nhËn chć không phÁi các tĉ riêng r¿ t¿o ra thành ngč. Các tĉ riêng r¿ chß bác lá quá trình sâu h¢n và tri nhËn.

<Nói mát cách khác, thành ngč và bÁn chÃt là vÃn đà thuác và tri nhËn, không phÁi vÃn đà thuác ngôn ngč. Vãi nhčng c¢ sç trên, luËn án lďa chãn nghiên cću ph¿m trù <n= trong thành ngč tiÁng Viát d°ãi góc nhìn ngôn ngč hãc tri nhËn. Viác nghiên cću ph¿m trù <n= trong thành ngč tiÁng Viát đ°āc đ¿t trong mçi liên há vãi ph¿m trù <meokda= trong thành ngč tiÁng Hàn có thÅ kÁt nçi ph¿m trù, soi chiÁu và t¿o nên mát bćc tranh ráng lãn h¢n, giúp chúng ta phát hián đ°āc mát sç điÅm t°¢ng đéng và khác biát, tĉ đó làm phong phú thêm sď hiÅu cąa chúng ta và ph¿m trù <n= trong hai ngôn ngč cąa hai dân tác khác nhau/hai cáng đéng nói nng khác nhau. Đó cũng là lý do lďa chãn đà tài nghiên cću cąa luËn án.

Đái t°ÿng và ph¿m vi nghiên cąu căa luËn án 2. Đái t°ÿng nghiên cąu Đçi t°āng nghiên cću cąa luËn án là ph¿m trù <n= thÅ hián trong các thành ngč có thành tç <n= trong tiÁng Viát theo lý thuyÁt cąa ngôn ngč hãc tri nhËn , có liên há vãi ph¿m trù <meokda= trong thành ngč tiÁng Hàn có thành tç <meokda=.