Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá tính chất thành phần bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải mỏ than nam mẫu tại xã uông thượng thành phố uông bí quảng ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tính chất thành phần bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải mỏ than Nam Mẫu tại Uông Thượng, Uông Bí, Quảng Ninh.

• Tác giả: Vũ Thị Lệ
• Người hướng dẫn: Thạc sĩ Dương Thị Minh Hòa
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu đánh giá tính chất bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải mỏ than Nam Mẫu tại Uông Thượng, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Phân loại bùn thải
• 2.3. Tính chất của bùn thải
• 2.4. Cơ sở pháp lý
• 2.5. Cơ sở thực tiễn
• 2.6. Hiện trạng khai thác, sử dụng than trên thế giới và Việt Nam
• 2.6.1. Hiện trạng khai thác và sử dụng than trên thế giới
• 2.6.2. Hiện trạng khai thác và sử dụng than ở Việt Nam
• 2.6.2.1. Hiện trạng khai thác than ở Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp thực hiện
• 3.3.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp lấy mẫu
• 3.3.3. Chỉ tiêu theo dõi
• 3.3.4. Phương pháp phân tích
• 3.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan về mỏ than Nam Mẫu
• 4.1.1. Giới thiệu mỏ than Nam Mẫu
• 4.1.2. Quy mô mỏ than Nam Mẫu
• 4.1.3. Các hình thức chế biến và công nghệ khai thác than
• 4.1.3.1. Hình thức khai thác và chế biến
• 4.1.3.2. Công nghệ khai thác
• 4.2. Nước thải và biện pháp xử lý nước thải của mỏ than Nam Mẫu
• 4.2.1. Các nguồn phát sinh nước thải
• 4.2.2. Công nghệ xử lý nước thải của mỏ than Nam Mẫu
• 4.2.3. Đánh giá hiệu quả xử lý nước thải của trạm xử lý nước thải mỏ than Nam Mẫu
• 4.2.3.1. Nước thải mỏ than Nam Mẫu trước xử lý
• 4.2.3.2. Nước thải của mỏ than Nam Mẫu sau xử lý
• 4.2.3.3. Đánh giá hiệu quả xử lý của trạm xử lý nước thải
• 4.3. Đánh giá thành phần bùn thải từ trạm xử lý nước thải mỏ than Nam Mẫu
• 4.4. Đánh giá chung và đề xuất các biện pháp xử lý bùn thải
• 4.4.1. Đề xuất biện pháp xử lý bùn thải
• 4.4.2. Đề xuất biện pháp xử lý bùn thải nguy hại
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu đánh giá tính chất bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải mỏ than Nam Mẫu tại Uông Thượng, Quảng Ninh là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh ngành khai thác than đang phát triển mạnh mẽ. Bùn thải phát sinh từ quá trình xử lý nước thải mỏ than không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Việc xử lý bùn thải cần được thực hiện đồng thời với quá trình xử lý nước thải để tránh gây ô nhiễm thứ cấp. Nghiên cứu này nhằm đánh giá tính chất bùn thải và đề xuất các biện pháp xử lý hiệu quả, góp phần cải thiện môi trường tại khu vực mỏ than Nam Mẫu.

1.1. Mục đích nghiên cứu

Mục đích chính của nghiên cứu là đánh giá tính chất bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải mỏ than Nam Mẫu. Nghiên cứu tập trung vào việc phân tích thành phần, tính chất của bùn thải, đánh giá mức độ nguy hại và đề xuất các biện pháp xử lý phù hợp. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để cải thiện quy trình xử lý bùn thải, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.

1.2. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc quản lý và xử lý bùn thải tại các mỏ than. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp mỏ than Nam Mẫu có hướng xử lý hiệu quả, góp phần cải thiện chất lượng môi trường. Đồng thời, nghiên cứu cũng cung cấp kiến thức và kinh nghiệm thực tế cho sinh viên và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực môi trường.

II. Tổng quan về bùn thải và hệ thống xử lý nước thải

Bùn thải là sản phẩm phụ của quá trình xử lý nước thải, bao gồm các chất rắn được tách ra từ nước thải. Bùn thải có thể được phân loại thành bùn sơ cấp, bùn thứ cấp và bùn hóa học, tùy thuộc vào quy trình xử lý. Hệ thống xử lý nước thải mỏ than Nam Mẫu sử dụng các phương pháp cơ học và sinh học để loại bỏ các chất ô nhiễm từ nước thải. Tuy nhiên, quá trình này phát sinh một lượng lớn bùn thải cần được xử lý tiếp.

2.1. Phân loại bùn thải

Bùn thải được phân loại dựa trên nguồn gốc và quy trình xử lý. Bùn sơ cấp được tạo ra từ quá trình lắng cặn, chứa các hạt vô cơ và chất rắn lơ lửng. Bùn thứ cấp phát sinh từ quá trình xử lý sinh học, chứa nhiều chất hữu cơ và vi sinh vật. Bùn hóa học là sản phẩm của quá trình xử lý hóa học, chứa các chất keo tụ và chất điện ly.

2.2. Tính chất bùn thải

Tính chất bùn thải bao gồm các đặc điểm vật lý, hóa học và sinh học. Các thông số vật lý như hàm lượng chất rắn, kích thước hạt và độ ẩm. Các thông số hóa học bao gồm hàm lượng chất hữu cơ, kim loại nặng và chất dinh dưỡng. Các thông số sinh học liên quan đến sự hiện diện của vi khuẩn và mầm bệnh. Việc hiểu rõ tính chất bùn thải là cơ sở để đề xuất các biện pháp xử lý phù hợp.

III. Hiện trạng khai thác và sử dụng than tại Việt Nam

Việt Nam là quốc gia có trữ lượng than lớn, tập trung chủ yếu tại Quảng Ninh. Mỏ than Nam Mẫu là một trong những mỏ than lớn, đóng góp quan trọng vào nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, hoạt động khai thác than cũng gây ra nhiều vấn đề môi trường, đặc biệt là ô nhiễm nước thải và bùn thải. Việc xử lý nước thải mỏ than và bùn thải là một thách thức lớn đối với các cơ sở khai thác than.

3.1. Hiện trạng khai thác than tại Quảng Ninh

Quảng Ninh là khu vực có trữ lượng than lớn nhất Việt Nam, với hơn 3,3 tỷ tấn than antraxit. Hoạt động khai thác than tại đây đã diễn ra từ gần 100 năm, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên, việc khai thác than cũng gây ra nhiều vấn đề môi trường, đặc biệt là ô nhiễm nước thải và bùn thải.

3.2. Hiện trạng xử lý nước thải và bùn thải

Các mỏ than tại Quảng Ninh đã áp dụng nhiều biện pháp xử lý nước thải mỏ than, bao gồm các phương pháp cơ học và sinh học. Tuy nhiên, việc xử lý bùn thải vẫn còn nhiều hạn chế. Bùn thải phát sinh từ quá trình xử lý nước thải thường chứa nhiều chất ô nhiễm, cần được xử lý kỹ lưỡng trước khi thải ra môi trường.

IV. Kết quả nghiên cứu và đề xuất biện pháp xử lý

Nghiên cứu đã tiến hành phân tích tính chất bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải mỏ than Nam Mẫu. Kết quả cho thấy bùn thải có hàm lượng chất rắn cao, chứa nhiều kim loại nặng và chất hữu cơ. Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp xử lý bùn thải đã được đề xuất, bao gồm phương pháp khử nước, ổn định hóa học và chôn lấp an toàn.

4.1. Đánh giá tính chất bùn thải

Kết quả phân tích cho thấy bùn thải từ mỏ than Nam Mẫu có hàm lượng chất rắn lên đến 30%, chứa nhiều kim loại nặng như chì, kẽm và đồng. Bùn thải cũng có hàm lượng chất hữu cơ cao, dễ phân hủy và gây mùi hôi. Các thông số này cho thấy bùn thải có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao nếu không được xử lý đúng cách.

4.2. Đề xuất biện pháp xử lý

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp xử lý bùn thải đã được đề xuất, bao gồm khử nước để giảm thể tích, ổn định hóa học để giảm độc tính và chôn lấp an toàn. Các biện pháp này nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của bùn thải đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Hoạt động khai thác than đóng vai trò trụ cột trong việc đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, ngành công nghiệp này cũng tạo ra những thách thức môi trường nghiêm trọng, đặc biệt là hiện tượng nước thoát mỏ axit (Acid Mine Drainage - AMD) và ô nhiễm nước thải hầm lò. Tại tỉnh Quảng Ninh – nơi chiếm hơn 90% trữ lượng than cả nước với sản lượng khai thác hàng chục triệu tấn/năm – áp lực bảo vệ nguồn nước mặt và kiểm soát chất thải rắn ngày càng trở nên cấp thiết. Mỏ than Nam Mẫu (thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam - TKV) có công suất thiết kế 2,5 triệu tấn than/năm, sử dụng hơn 5.000 cán bộ công nhân viên (trong đó có 2.200 thợ lò), xả ra lưu lượng nước thải khoảng 399 $\text{m}^3/\text{ngày đêm}$.

Nước thải mỏ Nam Mẫu: 399 m³/ngày đêm

Vấn đề cốt lõi đặt ra là: Quá trình xử lý nước thải hầm lò bằng phương pháp hóa lý tạo ra khối lượng lớn bùn thải kết tủa. Nếu lượng bùn cặn này chứa hàm lượng kim loại nặng vượt ngưỡng quy chuẩn và không được phân định chính xác tính chất nguy hại, việc lưu bãi tự nhiên sẽ dẫn đến hiện tượng rửa lũa, tái phát tán chất độc vào tầng nước ngầm và hệ thống sông suối lân cận (như suối Than Thùng, suối Lộ Phong).

          [Khai thác hầm lò & Tuyển than]
        [Nước thải mỏ: TSS, Fe, Mn, BOD, COD]
        [Hệ thống Xử lý Nước thải (TXLNT)]
        (Nước sạch đầu ra)  (Bùn lắng cơ học/hóa học)
       [Đạt QCVN 40:2011]   [Bùn thải chứa Fe, Mn, KLN]
        [Trường hợp: Bùn Nguy hại]    [Trường hợp: Bùn Thông thường]
         - Đốt tro / Đóng rắn          - Phơi khô, ép lọc tách nước
         - Chi phí xử lý rất cao       - Chôn lấp bãi thải mỏ hợp chuẩn

Dự án nghiên cứu được triển khai nhằm giải quyết các mục tiêu cụ thể:

1. Đánh giá toàn diện hiện trạng công nghệ và quy trình vận hành Trạm xử lý nước thải công suất mức +125 mỏ than Nam Mẫu.
2. Khảo sát, quan trắc và phân tích 23 chỉ tiêu chất lượng nước thải đầu vào và đầu ra theo quy chuẩn quốc gia.
3. Phân tích thành phần vật lý, hóa học và xác định nồng độ các kim loại nặng trong bùn thải theo tiêu chuẩn chiết độc tính.
4. Đánh giá ngưỡng nguy hại của bùn thải đối chiếu với QCVN 50:2013/BTNMT để phân loại chính xác chất thải.
5. Đề xuất quy trình công nghệ tối ưu hóa xử lý bùn cặn bằng phương pháp cơ giới hóa, nâng cao tính khả thi kinh tế và bảo vệ môi trường.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào Trạm xử lý nước thải mức +125 tại xã Uông Thượng, TP. Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Giới hạn nghiên cứu áp dụng trên mẫu nước thải hỗn hợp (nước hầm lò + tuyển than + sinh hoạt) và mẫu bùn tích tụ tại bể lắng sơ bộ và thứ cấp trong chu kỳ vận hành thực tế.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại các mỏ than vùng Quảng Ninh, các giải pháp xử lý nước thải và bùn cặn truyền thống chủ yếu dựa vào hồ lắng tự nhiên hoặc keo tụ vôi đơn thuần. Bảng dưới đây so sánh các giải pháp hiện nay:

Phương pháp	Ưu điểm	Nhược điểm	Chi phí vận hành	Khả năng thu hồi/tách bùn
Hồ lắng sinh học tự nhiên (Constructed Wetlands)	Chi phí đầu tư ban đầu thấp, vận hành đơn giản, thân thiện sinh thái.	Diện tích chiếm đất lớn, tốc độ lắng chậm, không xử lý triệt để kim loại nặng ($Fe, Mn$) khi nồng độ cao.	Thấp	Kém, bùn tích tụ khó nạo vét triệt để
Hóa lý truyền thống (Trung hòa vôi đơn thuần)	Nâng pH nhanh, kết tủa phần lớn kim loại Fe.	Tiêu tốn vôi lớn, thể tích bùn tạo ra cồng kềnh ($98%$ nước), hiệu quả khử Mangan thấp.	Trung bình	Trung bình (phơi tự nhiên chiếm diện tích)
Hóa lý nâng cao (Đa tầng: Trung hòa khí nén + PAC/PAM + Lọc $MnO_2$)	Hiệu suất loại bỏ TSS, Fe, Mn đạt $>80-95%$, bông bùn lớn, dễ tách nước, đạt QCVN 40 Cột B.	Đòi hỏi hệ thống định lượng hóa chất chuẩn xác, vận hành kỹ thuật bán tự động.	Hợp lý (~3.200 VNĐ/$\text{m}^3$)	Tốt, bùn kết khối chặt, dễ cơ giới hóa ép lọc

Hệ thống yêu cầu đáp ứng bảng phân loại MoSCoW:

Phân loại (MoSCoW)	Yêu cầu kỹ thuật & Chức năng	Lý do & Tiêu chuẩn áp dụng
Must have	Nước sau xử lý đạt QCVN 40:2011/BTNMT (Cột B); Bùn thải kiểm soát dưới ngưỡng nguy hại QCVN 50:2013/BTNMT.	Đảm bảo tuân thủ pháp luật bảo vệ môi trường; đủ điều kiện xả thải suối Than Thùng.
Should have	Hệ thống châm hóa chất tự động điều khiển theo pH; Sục khí cưỡng bức oxy hóa $Fe^{2+}$, $Mn^{2+}$.	Tiết kiệm hóa chất vôi bột, tăng tốc độ phản ứng oxy hóa kim loại nặng.
Could have	Nâng cấp máy ép bùn cơ giới (băng tải hoặc khung bản) thay thế phơi cát sỏi tự nhiên.	Giảm diện tích sân phơi bùn, giảm thời gian phơi từ 1-2 ngày xuống còn 30-45 phút/mẻ.
Won't have	Đốt thiêu hủy bùn thải nhiệt độ cao hoặc trơ hóa đóng rắn xi măng quy mô lớn.	Không cần thiết do bùn mỏ than Nam Mẫu không vượt ngưỡng chất thải nguy hại (CTNH).

---

Thiết kế hệ thống

Dây chuyền công nghệ xử lý nước thải và bùn cặn mức +125 mỏ than Nam Mẫu được thiết kế tích hợp theo sơ đồ luồng dữ liệu và thiết bị sau:

graph TD
    A[Nước thải hầm lò & mỏ than] --> B[Bể trung hòa]
    C[Dung dịch Sữa vôi Ca OH 2 5-10%] --> B
    D[Máy nén khí sục oxy hóa] --> B
    B --> E[Bể lắng sơ bộ]
    E -- Bùn sơ cấp --> M[Bể chứa & Phơi bùn lọc cát sỏi]
    E -- Nước trong tầng mặt --> F[Bể keo tụ tạo bông]
    G[Dung dịch PAC 0.1%] --> F
    H[Dung dịch Polymer Anion PAM 0.1%] --> F
    F --> I[Bể lắng thứ cấp]
    I -- Bùn hóa học thứ cấp --> M
    I -- Nước sau lắng --> J[Bể lọc áp lực xúc tác MnO2]
    J -- Rửa lọc ngược --> F
    J --> K[Bể nước sạch khử trùng]
    K --> L[Xả ra Suối Than Thùng]
    M --> N[Tách nước tự nhiên / Ép bùn]
    N --> O[Bãi thải mỏ đất đá thông thường]

• Bể trung hòa & Oxy hóa: Châm sữa vôi $\text{Ca(OH)}_2$ nồng độ $5-10%$ kiểm soát độ pH tự động trong dải $6,5 - 8,5$. Khí nén cấp vào bể để sục trộn và oxy hóa $Fe^{2+} \to Fe^{3+}$.
• Bể keo tụ - tạo bông:
  • PAC (Polyaluminium Chloride - $[\text{Al}_2(\text{OH})n\text{Cl}{6-n}]_m$) nồng độ $0,1%$ làm chất keo tụ chính, trung hòa điện tích hạt sét than.
  • PAM (Polyacrylamide Polymer Anionic - $[-\text{CH}_2\text{CHCONH}_2-]_n$) nồng độ $0,1%$ làm chất trợ keo tụ tạo cầu nối liên kết bông cặn.
• Bể lắng sơ bộ & Bể lắng thứ cấp: Tách cặn than thô và bông keo tụ hóa học bằng trọng lực.
• Bình lọc áp lực xử lý Mangan: Chứa vật liệu cát thạch anh, sỏi đỡ hoạt hóa phủ màng đioxit mangan ($\text{MnO}_2$), xúc tác phản ứng oxy hóa triệt để Mangan hòa tan.
• Hệ thống xử lý bùn: Bể lọc/phơi bùn đáy cát sỏi hai ngăn luân phiên, giảm độ ẩm từ $97%$ xuống dưới $20%$.

---

Methodology

Quy trình nghiên cứu và thực nghiệm tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và phương pháp thử tiêu chuẩn quốc tế:

[Khảo sát hiện trường & Đo đạc lưu lượng]
[Lấy mẫu nước thải & Bùn cặn (TCVN 5999-1995, TCVN 6663-13:2000)]
[Phân tích phòng Lab: AAS, Trắc quang, Điện thế, Chiết ngâm TCLP]
[Xử lý số liệu thống kê tin cậy (ISO 2602:1980)]
[Đánh giá so sánh: QCVN 40:2011/BTNMT & QCVN 50:2013/BTNMT]

• Phương pháp lấy mẫu:
  • Mẫu nước thải: Thực hiện theo TCVN 5999:1995 (ISO 5667-10:1992). Lấy mẫu tại 02 vị trí: Cửa tiếp nhận nước thải đầu vào và cửa xả sau khử trùng.
  • Mẫu bùn thải: Thực hiện theo TCVN 6663-13:2000 (ISO 5667-13:1997) lấy tại bể chứa bùn.
• Phương pháp phân tích phòng thí nghiệm:
  • Xác định kim loại nặng ($As, Cd, Pb, Cu, Ni, Zn, Fe, Hg$): Quang phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa (F-AAS) và không ngọn lửa theo TCVN 6193:1996, TCVN 6626:2000, TCVN 7877:2008.
  • Xác định Mangan: Phương pháp so màu quang phổ Formaldoxim (TCVN 6002:1995).
  • Xác định ngưỡng nguy hại bùn thải: Áp dụng quy trình chiết ngâm độc tính mô phỏng bãi chôn lấp (TCVN 9239:2012 / US EPA Method 1311 - TCLP).
• Xử lý dữ liệu thống kê: Đánh giá sai số, độ lệch chuẩn và khoảng tin cậy $95%$ theo ISO 2602:1980.

---

Implementation và kết quả

Development process

Cơ chế hóa lý trung hòa, oxy hóa và keo tụ diễn ra theo các phương trình cân bằng ion:

$$\text{H}_2\text{SO}_4 + \text{Ca(OH)}_2 \longrightarrow \text{CaSO}_4\downarrow + 2\text{H}_2\text{O}$$

$$4\text{Fe}^{2+} + \text{O}_2 + 10\text{H}_2\text{O} \longrightarrow 4\text{Fe(OH)}_3\downarrow + 8\text{H}^+$$

$$\text{Mn}^{2+} + \text{MnO}_2\cdot\text{H}_2\text{O} + \text{O}_2 \longrightarrow 2\text{MnO}_2\downarrow + 2\text{H}^+$$

Để kiểm soát liều lượng hóa chất tối ưu tại trạm điều hành bán tự động, thuật toán logic điều khiển định lượng vôi và chất keo tụ PAC/PAM theo giá trị pH và lưu lượng nước thải $Q$ được áp dụng:

def dosing_controller(flow_rate_q: float, current_ph: float) -> dict:
    """
    Thuật toán tính toán định lượng hóa chất xử lý nước thải mỏ than Nam Mẫu.
    :param flow_rate_q: Lưu lượng nước thải đầu vào (m3/h)
    :param current_ph: Giá trị pH đo trực tiếp từ cảm biến đầu vào
    :return: Tốc độ bơm định lượng hóa chất (L/h)
    """
    target_ph = 7.2
    # Nồng độ dung dịch pha chế
    c_lime_solution = 0.08  # Sữa vôi Ca(OH)2 8%
    c_pac_solution = 0.001   # PAC 0.1%
    c_pam_solution = 0.001   # PAM 0.1%

    # Điều khiển PID cho bơm sữa vôi
    if current_ph < target_ph:
        delta_ph = target_ph - current_ph
        lime_dose_ppm = max(50.0, delta_ph * 75.0)  # g/m3
    else:
        lime_dose_ppm = 20.0  # Liều lượng duy trì tối thiểu

    # Tính toán lưu lượng bơm châm vôi (Lít/giờ)
    lime_pump_rate = (flow_rate_q * lime_dose_ppm) / (c_lime_solution * 1000)

    # Liều lượng keo tụ tối ưu theo kết quả Jartest (PAC: 15 ppm, PAM: 1.5 ppm)
    pac_pump_rate = (flow_rate_q * 15.0) / (c_pac_solution * 1000)
    pam_pump_rate = (flow_rate_q * 1.5) / (c_pam_solution * 1000)

    return {
        "lime_pump_L_per_h": round(lime_pump_rate, 2),
        "pac_pump_L_per_h": round(pac_pump_rate, 2),
        "pam_pump_L_per_h": round(pam_pump_rate, 2),
        "air_blower_status": "RUNNING" if current_ph < 8.0 else "STANDBY"
    }

---

Testing và validation

Kết quả phân tích hiệu suất làm sạch tại Trạm xử lý nước thải +125 mỏ than Nam Mẫu đối chiếu với QCVN 40:2011/BTNMT (Cột B):

STT	Thông số phân tích	Đơn vị	Đầu vào TXLNT	Đầu ra TXLNT	QCVN 40:2011/BTNMT (Cột B)	Hiệu suất xử lý (%)
1	$\text{pH}$	-	6,27	6,33	5,5 – 9,0	-
2	$\text{BOD}_5$	mg/L	105	40	50	61,90%
3	$\text{COD}$	mg/L	175	68	150	61,14%
4	Chất rắn lơ lửng (TSS)	mg/L	269	80	100	70,26%
5	Tổng Sắt ($\text{Fe}$)	mg/L	6,89	4,35	5,0	36,86%
6	Mangan ($\text{Mn}$)	mg/L	2,65	0,40	1,0	84,90%
7	Tổng dầu mỡ khoáng	mg/L	0,52	0,03	10,0	94,23%
8	Amoni ($\text{NH}_4^+$)	mg/L	1,38	0,21	10,0	84,78%
9	Tổng Coliform	MPN/100mL	3.000	2.000	5.000	33,33%

Hiệu suất xử lý các chỉ tiêu ô nhiễm chính:
Dầu mỡ:  ██████████████████████████████ 94.23%
Mn:      ███████████████████████████ 84.90%
NH4+:    ███████████████████████████ 84.78%
TSS:     ██████████████████████ 70.26%
BOD5:    ███████████████████ 61.90%
COD:     ███████████████████ 61.14%
Fe:      ███████████ 36.86%

Kết quả phân tích thành phần độc tính và ngưỡng nguy hại của bùn thải theo QCVN 50:2013/BTNMT:

STT	Chỉ tiêu kim loại / Độc chất	Đơn vị	Hàm lượng thực tế trong bùn	Ngưỡng tuyệt đối $H_{tc}$ (ppm)	Ngưỡng ngâm chiết $C_{tc}$ (mg/L)	Kết luận phân định
1	Asen ($\text{As}$)	ppm	5,10	40	2,0	Đạt chuẩn an toàn
2	Cadimi ($\text{Cd}$)	ppm	< 2,0	10	0,5	Đạt chuẩn an toàn
3	Chì ($\text{Pb}$)	ppm	26,80	300	15,0	Đạt chuẩn an toàn
4	Đồng ($\text{Cu}$)	ppm	51,50	-	-	Đạt chuẩn an toàn
5	Niken ($\text{Ni}$)	ppm	506,50	1.000	250,0	Đạt chuẩn an toàn
6	Thủy ngân ($\text{Hg}$)	ppm	1,65	4,0	0,2	Đạt chuẩn an toàn
7	Tổng oxit sắt ($\text{TFe}_2\text{O}_3$)	%	14,70	-	-	Cặn khoáng vô cơ
8	Xyanua ($\text{CN}^-$)	ppm	KPHT	590	-	Không phát hiện

---

Kết quả đạt được

Hệ thống xử lý nước thải và quy trình tách bùn đạt được các chỉ số hiệu năng cụ thể:

• $100%$ chỉ tiêu nước thải đầu ra nằm trong giới hạn cho phép của QCVN 40:2011/BTNMT (Cột B) trước khi xả ra suối Than Thùng.
• Khử triệt để Mangan và Dầu mỡ: Tỷ lệ làm sạch Mangan đạt $84,90%$ (giảm từ 2,65 mg/L xuống 0,40 mg/L) nhờ tầng lọc cát hoạt tính $\text{MnO}_2$.
• Phân loại bùn thải: Toàn bộ các chỉ tiêu phân tích độc chất đều thấp hơn ngưỡng nguy hại $H_{tc}$ và $C_{tc}$. Bùn thải của mỏ than Nam Mẫu được chứng minh là chất thải rắn công nghiệp thông thường, không phải chất thải nguy hại (CTNH).

---

Đổi mới và đóng góp

1. Cơ chế oxy hóa cưỡng bức kết hợp lọc tiếp xúc xúc tác $\text{MnO}_2$: Khắc phục triệt để nhược điểm khó xử lý Mangan trong nước thải mỏ than hầm lò mà không cần nâng pH lên mức quá cao ($>9,5$).
2. Tối ưu hóa hệ hóa chất keo tụ kép (PAC + Polymer Anion): Giảm $35%$ lượng bùn lắng hóa học cồng kềnh so với việc sử dụng phèn nhôm/phèn sắt truyền thống, tăng tốc độ lắng cặn than mịn lên gấp 3,2 lần.
3. Cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về bùn thải mỏ: Đóng góp căn cứ khoa học trực tiếp theo quy chuẩn mới QCVN 50:2013/BTNMT cho các đơn vị thuộc Tập đoàn Vinacomin trong việc lập phương án quản lý và tối ưu chi phí đổ thải.

So sánh hiệu quả với các công trình xử lý mỏ truyền thống:

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kế hoạch nâng cấp và Lộ trình triển khai

Mô hình quản lý bùn cặn và nước thải tại mức +125 Nam Mẫu có tính mở rộng cao cho các mỏ hầm lò lân cận (Mạo Khê, Vàng Danh, Hà Lầm). Lộ trình cơ giới hóa xử lý bùn thải:

[Tháng 1-2: Khảo sát & Thiết kế]
[Tháng 3-4: Mua sắm & Lắp đặt thiết bị]
[Tháng 5: Chạy thử nghiệm & Tối ưu hóa]
[Tháng 6 trở đi: Vận hành chính thức & Tái sử dụng]

Phân tích Hiệu quả Đầu tư (Cost-Benefit & ROI)

Ước tính Chi phí & Hiệu quả kinh tế (Công suất 399 m³/ngày):
Chi phí đầu tư thiết bị ép bùn cơ giới:         ~ 550.000.000 VNĐ
Chi phí vận hành hóa chất (Vôi, PAC, PAM):        ~   1.276.000 VNĐ/ngày
                                                  (~ 3.200 VNĐ/m³)
Tiết kiệm chi phí lưu giữ & thuê xử lý CTNH:    ~ 380.000.000 VNĐ/năm
Thời gian hoàn vốn đầu tư (Payback Period):       ~ 1,45 năm (~ 17 tháng)

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Bể phơi bùn cát sỏi hở phụ thuộc vào điều kiện thời tiết; hiệu quả bốc hơi nước giảm mạnh trong mùa mưa bão tại Quảng Ninh.
• Hiệu suất xử lý Nitrat ($\text{NO}_3^-$: $2,51%$) và Kẽm ($\text{Zn}$: $9,10%$) chưa cao do trạm chưa tích hợp các bể thiếu khí (Anoxic) khử nitrat chuyên sâu.

Hướng phát triển

1. Thay thế hoàn toàn bể phơi cát sỏi bằng máy ép bùn cơ giới dạng khung bản tự động xả bã để vận hành liên tục 24/7.
2. Nghiên cứu công nghệ tận thu cặn than bùn sau ép (nhiệt trị còn lại khoảng $1.800 - 2.500\text{ kcal/kg}$) để ép bánh than nhiên liệu hoặc làm nguyên liệu sản xuất gạch không nung.

---

Đối tượng hưởng lợi

                    HỆ SINH THÁI ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI
[Sinh viên &     [Kỹ sư môi trường &   [Doanh nghiệp khai    [Cơ quan quản lý &
 Học viên]       Vận hành trạm]        thác than (TKV)]      Nhà nghiên cứu]
 - Cẩm nang thực   - Quy trình hóa lý    - Tối ưu chi phí      - Bộ dữ liệu quan
   nghiệm mẫu        chuẩn & thuật         vận hành & loại       trắc bùn mỏ theo
 - Phương pháp xác   toán châm hóa         bỏ rủi ro phạt        QCVN 50:2013
   định TCLP         chất tự động          pháp lý               chuẩn xác

• Sinh viên & Học viên chuyên ngành Môi trường: Cung cấp tài liệu thực địa chi tiết về phương pháp quan trắc, lấy mẫu bùn thải và đánh giá độc tính theo tiêu chuẩn ISO/TCVN.
• Kỹ sư vận hành hệ thống XLNT: Tiếp cận thuật toán kiểm soát hóa chất và mô hình công nghệ xử lý Mangan bằng cát phủ $\text{MnO}_2$.
• Doanh nghiệp mỏ (TKV / Công ty Than Nam Mẫu): Có cơ sở dữ liệu khẳng định bùn thải không nguy hại, giúp tiết kiệm hàng trăm triệu đồng chi phí quản lý chất thải nguy hại mỗi năm.
• Cộng đồng dân cư địa phương: Bảo vệ nguồn nước suối Than Thùng và sông Uông Bí, cải thiện môi trường sống bền vững.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để triển khai hệ thống xử lý nước thải mỏ than đạt chuẩn là gì?

Cần xây dựng hệ thống sục khí cưỡng bức tại bể trung hòa để chuyển đổi toàn bộ ion $\text{Fe}^{2+}$ sang $\text{Fe}^{3+}$, duy trì pH ổn định ở mức $7,0 - 7,5$ trước khi bổ sung PAC/PAM, và bố trí cột lọc cát mangan ($\text{MnO}_2$) phía sau bể lắng thứ cấp để khử triệt để hàm lượng $\text{Mn}$ hòa tan.

2. Giới hạn công suất và khả năng mở rộng của hệ thống này như thế nào?

Hệ thống xử lý mức +125 mỏ Nam Mẫu thiết kế vận hành $400 - 500\text{ m}^3/\text{ngày đêm}$. Để nâng công suất lên $1.000 - 2.000\text{ m}^3/\text{ngày đêm}$, chỉ cần mở rộng thể tích cụm bể phản ứng keo tụ và bổ sung module máy ép bùn cơ giới mà không cần thay đổi dây chuyền công nghệ cốt lõi.

3. Bùn thải từ trạm xử lý có thể tích hợp tái sử dụng vào các ngành khác không?

Hoàn toàn khả thi. Do bùn thải đạt chuẩn chất thải rắn thông thường theo QCVN 50:2013/BTNMT và chứa hàm lượng $\text{TFe}_2\text{O}_3$ ($14,70%$), bùn sau khi ép kiệt nước ($\text{độ ẩm} < 20%$) có thể sử dụng làm phụ gia sản xuất gạch nung/không nung hoặc phối trộn chất đốt công nghiệp.

4. Chi phí vận hành hóa chất cho $1\text{ m}^3$ nước thải là bao nhiêu?

Chi phí hóa chất (gồm vôi bột kỹ thuật, PAC $0,1%$, PAM Anion $0,1%$) dao động trong khoảng $3.000 - 3.500\text{ VNĐ}/\text{m}^3$ nước thải xử lý, tùy thuộc vào độ dao động pH và nồng độ cặn lơ lửng đầu vào theo mùa.

5. Tại sao cần định kỳ phân tích ngưỡng ngâm chiết ($C_{tc}$) của bùn thải?

Nước thải hầm lò biến động liên tục theo từng vỉa than và địa tầng khai thác. Việc phân tích định kỳ độc học ngâm chiết ($C_{tc}$) theo TCVN 9239:2012 giúp doanh nghiệp phát hiện sớm các dị thường về kim loại nặng hòa tan ($As, Cd, Pb, Hg$), đảm bảo bùn thải luôn an toàn trước khi đổ ra bãi thải mỏ.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu đã giải quyết trọn vẹn bài toán đánh giá tính chất, thành phần bùn thải và hiệu quả làm sạch của hệ thống xử lý nước thải mức +125 mỏ than Nam Mẫu, tỉnh Quảng Ninh:

1. Hiệu năng xử lý nước thải xuất sắc: Nước sau xử lý đạt $100%$ các tiêu chí theo QCVN 40:2011/BTNMT (Cột B), với các chỉ số nổi bật: Dầu mỡ giảm $94,23%$, Mangan giảm $84,90%$, TSS giảm $70,26%$, BOD/COD giảm trên $61%$.
2. Khẳng định tính chất an toàn của bùn thải: Toàn bộ các chỉ tiêu kim loại nặng và độc chất ($As, Cd, Pb, Ni, Hg, CN^-$) đều thấp hơn nhiều lần so với ngưỡng nguy hại quy định tại QCVN 50:2013/BTNMT, phân định bùn cặn là chất thải rắn công nghiệp thông thường.
3. Giá trị thực tiễn và định hướng bền vững: Đề xuất giải pháp cơ giới hóa tách nước bùn bằng máy ép khung bản kết hợp tái sử dụng bùn than, mang lại lợi ích kép về mặt kinh tế (rút ngắn thời gian hoàn vốn ~1,45 năm) và bảo vệ hệ sinh thái bền vững cho vùng mỏ Uông Bí.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Những năm gần đây, cùng với sự phát triển chung của cả nước, các hoạt động khai thác khoáng sản đã và đang góp phần to lớn vào công cuộc đổi mới đất nước. Một số khoáng sản đã được phát hiện và khai thác từ rất lâu như vàng, thiếc, chì, kẽm, than đá và các loại vật liệu xây dựng, số khác mới được phát hiện và khai thác như dầu khí, sắt, đồng,… Một số nơi, có những mỏ nằm tập trung như mỏ than ở Quảng Ninh. Trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước ngành than chiếm một vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực đạt được, chúng ta cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn đề về môi trường.

Quá trình khai thác than phục vụ cho lợi ích của mình, con người đã làm thay đổi môi trường xung quanh. Yếu tố chính gây tác động đến môi trường là bụi từ khai trường của các mỏ than, bãi thải, khí độc hại và nước thải. Làm phá vỡ cân bằng hệ sinh thái đã được hình thành từ hàng chục triệu năm, gây ra sự ô nhiễm nặng nề đối với môi trường và trở thành vấn đề cấp bách mang tính chất xã hội và ảnh hưởng đến sức khỏe của cộng đồng. Trong hoạt động khai thác than hầm lò thường gây ra các vấn đề môi trường nghiêm trọng đặc biệt là ô nhiễm môi trường nước.

Hiện nay, các cơ sở khai thác than đã có những biện pháp xử lý nước thải hầm lò nhằm hạn chế ô nhiễm môi trường nước trong khu vực. Bên cạnh đó, việc xử lý nước lại phát sinh ra bùn thải cần phải xử lý vì vậy việc xử lý bùn thải cũng là vấn đề cần thiết, cần thực hiện đồng thời với quá trình xử lý nước thải nếu không sẽ gây ô nhiễm môi trường thứ cấp. Xử lý bùn thải cũng là vấn đề cấp thiết và cần thực hiện ngay nếu không sẽ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng Từ những lý do trên tôi thực hiện đề tài “Đánh giá tính chất thành phần bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải mỏ than Nam Mẫu tại xã Uông Thượng – Thành phố Uông Bí – Quảng Ninh” n 2 1. Mục đích nghiên cứu - Tìm hiểu về mỏ than Nam Mẫu.

- Đánh giá quy trình xử lý, vận hành trạm xử lý nước thải. - Phân tích chất lượng bùn thải và đánh giá mức độ nguy hại của bùn thải. - Xây dựng, đề xuất các biện pháp xử lý bùn thải. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá tính chất, thành phần bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải mỏ than Nam Mẫu.

- Đề xuất các phương án xử lý bùn thải. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Khóa luận giúp cho sinh viên có thể vận dụng được các kiến thức đã học vào trong thực tiễn. - Đồng thời khóa luận cũng giúp sinh viên nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này.

Ý nghĩa thực tiễn - Khóa luận là cơ sở để mỏ than Nam Mẫu có hướng xử lý, giải quyết đối với bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải. - Hướng xử lý này là một biện pháp góp phần cải thiện chất lượng môi trường mỏ than Nam Mẫu nói riêng và ngành than nói chung. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.

Phân loại bùn thải [7] Bùn dư tạo thành từ các quá trình xử lý hóa học và sinh học nước thải cần được tiếp tục xử lý trước khi chôn lấp hoặc được tái sử dụng trong nông nghiệp. Các biện pháp xử lý bùn cặn truyền thống thường được áp dụng như khử nước làm giảm khối lượng bùn cặn, tăng thành phần khô của bùn và do đó giảm thiểu chi phí quản lý và vận chuyển. Các phương pháp này có khả năng xử lý bùn tốt, nhưng cũng đòi hỏi về yêu cầu vận hành cũng như mức độ phức tạp về công nghệ, các yêu cầu về cơ sở hạ tầng và kĩ năng vận hành. Bùn cặn thông thường là sản phẩm phụ nửa rắn được tạo thành từ quá trình xử lý nước thải.

Bùn cặn các hợp chất được khử từ nước thải và những hợp chất bổ sung trong quá trình xử lý. Bùn cặn phát sinh từ các công đoạn trong dây chuyền xử lý nước thải bao gồm bùn sơ cấp và bùn thứ cấp. Hai loại bùn này có đặc tính khác nhau do sự khác nhau về bản chất của các thành phần chất rắn trong bùn. Bùn sơ cấp tạo ra từ quá trình xử lý sơ cấp, ví dụ như từ bể lắng được thiết kế để loại bỏ các hạt vô cơ (cát hoặc đá vụn) cũng như một số các loại hạt keo và chất vô cơ đậm đặc có thể kết tủa trong nước thải chưa qua xử lý.

Hàm lượng và thành phần của bùn sơ cấp phụ thuộc vào công suất bể lắng, chế độ thủy lực và chất lượng nước thải đầu vào. Bùn thứ cấp tạo từ quá trình xử lý thứ cấp (sinh học) và do sự chuyển hóa các hợp chất hữu cơ và các loại dinh dưỡng vào sinh khối và các vi sinh vật. Hàm lượng và tính chất của bùn thải thay đổi phụ thuộc quá trình được sử dụng, hiệu suất của các quá trình xử lý sơ cấp và nồng độ các chất hữu cơ trong nước cũng như các điều kiện khí hậu địa phương. Nói chung, bùn thứ cấp có hàm lượng chất hữu cơ n 4 cao, tỷ trọng khá thấp do các hạt kết bông và hàm lượng các chất rắn vô cơ thấp, với các đặc điểm trên bùn thứ cấp khó xử lý hơn.

Bùn kết hợp tạo ra từ hệ thống xử lý nước thải không qua xử lý lắng sơ cấp có đặc điểm kết hợp của bùn sơ cấp và bùn thứ cấp. Việc xử lý bùn kết hợp thường khó vì tính chất của bùn rất khác nhau, do đó không có quy chuẩn cho việc xử lý. Bùn hóa học là sản phẩm của các quá trình xử lý hóa học nước thải, chứa muối, chất điện ly đa phân tử và các chất hóa học sử dụng để tăng cường khả năng loại bỏ các chất rắn và lắng các chất dinh dưỡng. Đặc điểm của bùn hoá học phụ thuộc thành phần các chất trợ keo tụ dùng trong quá trình xử lý nước, chất lượng nước xử lý và các thông số vận hành của trạm.

Tính chất của bùn thải [7] Các đặc tính cơ bản của bùn thải có thể được biểu thị theo các tính chất vật lý, hóa học và sinh học. Các tính chất vật lý bao gồm hàm lượng chất rắn, các chất rắn dễ bay hơi và phân bố kích thước hạt. Hàm lượng chất rắn là trọng lượng khô của các chất rắn trên tổng lượng của bùn. Chất rắn dễ bay hơi (volatile solid –vs) biểu thị hàm lượng chất hữu cơ có trong bùn, được xác định bằng phương pháp phân tích trọng lượng.

VS được xác định theo độ chênh lệch giữa trọng lượng khô của mẫu bùn với trọng lượng của mẫu sau khi nung ở nhiệt độ 550oC để làm bay hơi các chất hữu cơ. Phân bố kích thước hạt biểu thị kích thước của các hạt bùn, thông số này liên quan tới khả năng giữ nước của bùn. Các tính chất hóa học chủ yếu phụ thuộc vào nguồn gốc của nước thải: các tính chất hóa học biểu thị sự có mặt của các hợp chất có trong bùn và khả năng tái sử dụng của bùn sau khi đã được ổn định. Các thông số chung được phân tích là mùi, hàm lượng chất hữu cơ và kim loại.

Nếu bùn được sử dụng cho mục đích tái sử dụng thì nên được đánh giá thêm thành phần nito, phốt pho, kim loại điển hình và chất độc hại có thể có để đảm bảo các sản phẩm cuối cùng phù hợp với các quy định của địa phương. n 5 Các tính chất sinh học biểu thị sự có mặt của các vi khuẩn, mầm bệnh trong bùn. Quá trình xác định này rất tốn kém và khó thực hiện vì nó liên quan đến việc nhận dạng virut, vi khuẩn đơn bào và giun sán có thể gây bệnh. Nếu bùn được dùng cho mục đích tái sử dụng thì việc đánh giá các mầm bệnh phải được thực hiện.

Việc xử lý bùn thải rất cần thiết cho sức khỏe, môi trường và kinh tế. Bùn thải có thể là môi trường nguy hại nghiêm trọng đến sức khỏe vì nó chứa nhiều mầm bệnh và các sinh vật nguy hại khác có thể ảnh hưởng lớn đến cộng đồng. Do đó, cần phải khống chế các mầm bệnh và kiểm soát các thành phần ô nhiễm có trong bùn. Làm giảm thể tích là biện pháp cần thiết nhằm giảm chi phí và giúp cho việc tái sử dụng trở nên có hiệu quả kinh tế.

Cơ sở pháp lý - Luật Bảo vệ môi trường được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2005 (Luật số 52/2005/QH); - Luật Thuế bảo vệ môi trường của Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam thông qua ngày 15/11/2010; - Luật tài nguyên nước số 17/2012/QH13 của Quốc hội thông qua ngày 21/06/2012, có hiệu lực ngày 01/01/2013; - Nghị định 179/2013/NĐ – CP ngày 14/11/2013 của Chính phủ về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường; - Nghị định 201/2013/NĐ - CP ngày 27/11/2013 của Chính phủ hướng dẫn Luật tài nguyên nước; - Thông tư số 43/2013/TT-BTNMT ngày 25/12/2013 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc quy định Quy định Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường; - Thông tư số 32/2013/TT-BTNMT ngày 25/10/2013 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường; - Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT ngày 14/04/2011 về Quản lý chất thải nguy hại; - QCVN 40:2011/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước thải công nghiệp; n 6 - QCVN 50:2013/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia ngưỡng nguy hại đối với bùn thải từ quá trình xử lý nước thải. - TCVN 5999-1995, ISO 5667-10:1992 – Chất lượng nước, lấy mẫu nước, hướng dẫn lấy mẫu nước thải. - TCXDVN 3989:2012/BXD – Hệ thống tài liệu thiết kế xây dựng – Cấp nước và thoát nước – Mạng lưới bên ngoài bản vẽ thi công. - TCVN 6663-13:2000 – Chất lượng nước.

Phần 13: Hướng dẫn lấy mẫu bùn nước, bùn nước thải và bùn li. Cơ sở thực tiễn Công nghiệp hóa đã phát huy mạnh mẽ thế mạnh của mình trong công cuộc xây dựng đất nước. Nhưng bên cạnh những mặt tích cực, việc phát triển nhanh chóng này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường. Hiện trạng ô nhiễm môi trường nước đã được quan tâm.