Nghệ Thuật Tự Sự Trong Tiểu Thuyết Của Nhà Văn Thuận

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của nhà văn thuận, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Vũ Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Lý Hoài Thu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận văn học
• Đề tài: Nghệ Thuật Tự Sự Trong Tiểu Thuyết Của Nhà Văn Thuận
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 0.prefix. A. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1. CHƯƠNG 1: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN
• 1.1. GIỚI THUYẾT VỀ NHÂN VẬT
• 1.2. CÁC KIỂU NHÂN VẬT TIÊU BIỂU TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN
• 1.2.1. Nhân vật tha hương, sầu xứ và bi kịch
• 1.2.2. Nhân vật “vắng mặt”. Nhân vật đám đông.
• 1.3. NGHỆ THUẬT KHẮC HỌA CHÂN DUNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN
• 1.3.1. Phá bỏ ngoại hình và tính cách
• 1.3.2. Giản lược đối thoại, gia tăng độc thoại và phân thân
• 1.3.3. Tưởng tượng và vô thức
• 1.4. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT CẤU TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN
• 2.1. GIỚI THUYẾT VỀ KẾT CẤU
• 2.2. KẾT CẤU TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN
• 2.2.1. Bố cục và sự nới lỏng, phân rã của cốt truyện
• 2.2.2. Kết cấu theo thời gian
• 2.2.3. Kết cấu phân mảnh
• 2.2.4. Kết cấu lồng ghép, gá lắp
• 2.3. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG THỨC TRẦN THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN
• 3.1. CẤP ĐỘ LIÊN KẾT VÀ CẤP ĐỘ TRẦN THUẬT
• 3.1.1. Giới thuyết về cấp độ liên kết và cấp độ trần thuật
• 3.1.2. Các cấp độ liên kết trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận
• 3.1.2.1. Cấp độ liên kết không hư cấu
• 3.1.2.2. Cấp độ sắp xếp hư cấu
• 3.1.2.3. Cấp độ hành động
• 3.1.2.4. Sự vượt cấp trong liên kết trần thuật
• 3.1.3. Các cấp độ trần thuật trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận
• 3.1.3.1. Trần thuật bậc một
• 3.1.3.2. Trần thuật bậc hai và bậc ba
• 3.2. NGÔI KỂ VÀ ĐIỂM NHÌN
• 3.2.1. Giới thuyết về ngôi kể và điểm nhìn
• 3.2.2. Ngôi kể và điểm nhìn trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận
• 3.2.2.1. Trần thuật ngôi thứ nhất theo điểm nhìn phức hợp
• 3.2.2.2. Trần thuật ngôi thứ ba theo điểm nhìn phức hợp
• 3.2.3. Đa dạng hóa điểm nhìn và sự di chuyển điểm nhìn linh hoạt
• 3.3. Giới thuyết về giọng điệu
• 3.3.1. Giọng điệu từ khía cạnh trần thuật
• 3.3.2. Giọng điệu từ khía cạnh sắc thái thẩm mĩ
• 3.3.3. Giọng điệu mỉa mai, châm biếm
• 3.3.4. Giọng điệu giễu nhại, hài hước
• 3.3.5. Giọng điệu chiêm nghiệm, suy tư, hoài nghi
• 3.3.6. Giọng điệu trung tính, sắc lạnh, dửng dưng, lạnh lùng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghệ Thuật Tự Sự Trong Tiểu Thuyết Của Nhà Văn Thuận

Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận là một lĩnh vực nghiên cứu hấp dẫn, phản ánh những đặc điểm nổi bật trong phong cách viết của tác giả. Tiểu thuyết của Thuận không chỉ đơn thuần là những câu chuyện mà còn là những tác phẩm nghệ thuật sâu sắc, thể hiện cái nhìn đa chiều về cuộc sống. Qua các tác phẩm, nhà văn đã khéo léo kết hợp giữa hiện thực và hư cấu, tạo nên những nhân vật sống động và những tình huống kịch tính. Điều này không chỉ thu hút độc giả mà còn mở ra những hướng nghiên cứu mới trong văn học Việt Nam.

1.1. Đặc Điểm Nghệ Thuật Tự Sự Trong Tiểu Thuyết Của Thuận

Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của Thuận thể hiện qua việc xây dựng nhân vật và cốt truyện độc đáo. Các nhân vật thường mang trong mình những nỗi niềm sâu sắc, phản ánh tâm tư của con người trong xã hội hiện đại. Cốt truyện không chỉ đơn thuần là sự kiện mà còn là hành trình khám phá bản thân của nhân vật.

1.2. Vai Trò Của Tự Sự Trong Văn Học Việt Nam Đương Đại

Tự sự học đã trở thành một lĩnh vực quan trọng trong nghiên cứu văn học Việt Nam. Qua việc phân tích nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của Thuận, có thể thấy được sự phát triển và đổi mới trong cách kể chuyện, từ đó khẳng định vị trí của tiểu thuyết trong nền văn học hiện đại.

II. Những Thách Thức Trong Việc Nghiên Cứu Nghệ Thuật Tự Sự

Việc nghiên cứu nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận gặp phải nhiều thách thức. Đầu tiên, sự đa dạng trong phong cách viết của tác giả khiến cho việc phân tích trở nên phức tạp. Thứ hai, việc tiếp cận các yếu tố nghệ thuật như cấu trúc, nhân vật và giọng điệu đòi hỏi một cái nhìn sâu sắc và toàn diện. Cuối cùng, sự thiếu hụt các công trình nghiên cứu chuyên sâu về tiểu thuyết của Thuận cũng là một rào cản lớn.

2.1. Sự Đa Dạng Trong Phong Cách Viết Của Thuận

Phong cách viết của Thuận rất đa dạng, từ việc sử dụng ngôi kể đến cách xây dựng nhân vật. Điều này tạo ra những thách thức trong việc phân tích và đánh giá các tác phẩm của ông. Mỗi tiểu thuyết đều mang một màu sắc riêng, đòi hỏi người nghiên cứu phải có sự nhạy bén và hiểu biết sâu sắc.

2.2. Thiếu Hụt Tài Liệu Nghiên Cứu Chuyên Sâu

Mặc dù tiểu thuyết của Thuận đã thu hút sự chú ý của độc giả, nhưng số lượng công trình nghiên cứu chuyên sâu vẫn còn hạn chế. Điều này khiến cho việc tiếp cận và phân tích nghệ thuật tự sự trong các tác phẩm của ông gặp nhiều khó khăn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Nghệ Thuật Tự Sự Trong Tiểu Thuyết Của Thuận

Để nghiên cứu nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận, cần áp dụng các phương pháp phân tích văn học hiện đại. Phương pháp tiếp cận cấu trúc, phân tích nhân vật và giọng điệu sẽ giúp làm rõ những đặc điểm nghệ thuật độc đáo trong các tác phẩm của ông. Bên cạnh đó, việc so sánh với các tác giả khác cũng là một cách hiệu quả để làm nổi bật phong cách riêng của Thuận.

3.1. Phân Tích Cấu Trúc Tiểu Thuyết

Phân tích cấu trúc tiểu thuyết giúp làm rõ cách mà Thuận xây dựng cốt truyện và phát triển nhân vật. Các yếu tố như thời gian, không gian và mạch truyện sẽ được xem xét kỹ lưỡng để hiểu rõ hơn về nghệ thuật tự sự của tác giả.

3.2. Nghiên Cứu Nhân Vật Trong Tiểu Thuyết

Nhân vật trong tiểu thuyết của Thuận thường mang những nỗi niềm sâu sắc. Việc nghiên cứu các nhân vật sẽ giúp làm nổi bật những thông điệp mà tác giả muốn truyền tải, từ đó hiểu rõ hơn về tâm lý và xã hội mà họ đại diện.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghệ Thuật Tự Sự Trong Tiểu Thuyết Của Thuận

Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giáo dục và truyền cảm hứng cho độc giả. Các tác phẩm của ông thường khơi gợi những suy nghĩ sâu sắc về cuộc sống, tình yêu và con người. Điều này giúp độc giả có cái nhìn mới mẻ về thế giới xung quanh.

4.1. Giá Trị Giáo Dục Của Tiểu Thuyết

Tiểu thuyết của Thuận mang lại nhiều bài học quý giá về cuộc sống. Những nhân vật trong tác phẩm thường trải qua những thử thách, từ đó rút ra những bài học sâu sắc về tình yêu, sự hy sinh và lòng kiên trì.

4.2. Khơi Gợi Cảm Hứng Sáng Tạo

Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của Thuận có khả năng khơi gợi cảm hứng sáng tạo cho nhiều thế hệ nhà văn trẻ. Những cách tân trong lối viết của ông mở ra những hướng đi mới cho văn học Việt Nam, khuyến khích sự đổi mới và sáng tạo.

V. Kết Luận Về Nghệ Thuật Tự Sự Trong Tiểu Thuyết Của Nhà Văn Thuận

Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận là một lĩnh vực nghiên cứu phong phú và đa dạng. Qua việc phân tích các tác phẩm của ông, có thể thấy được sự phát triển và đổi mới trong cách kể chuyện, từ đó khẳng định vị trí của tiểu thuyết trong nền văn học hiện đại. Những đóng góp của Thuận không chỉ làm phong phú thêm cho văn học Việt Nam mà còn mở ra những hướng đi mới cho các nhà văn trẻ.

5.1. Đánh Giá Tổng Quan Về Đóng Góp Của Thuận

Đóng góp của nhà văn Thuận trong lĩnh vực tiểu thuyết là rất đáng ghi nhận. Ông đã mang đến một làn gió mới cho văn học Việt Nam, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới trong cách kể chuyện.

5.2. Tương Lai Của Nghệ Thuật Tự Sự Trong Tiểu Thuyết

Tương lai của nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển và đổi mới. Những tác phẩm của Thuận sẽ là nguồn cảm hứng cho các thế hệ nhà văn tiếp theo, góp phần làm phong phú thêm cho nền văn học nước nhà.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh văn học Việt Nam đầu thế kỷ XXI, tiểu thuyết đương đại đang đối diện với nhiều thách thức và câu hỏi về sự phát triển, đổi mới và khủng hoảng thể loại. Theo ước tính, số lượng tiểu thuyết Việt Nam xuất bản trong những năm gần đây tăng đáng kể, tuy nhiên, chất lượng và sự đổi mới nghệ thuật vẫn là vấn đề được quan tâm. Luận văn tập trung nghiên cứu nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận – một cây bút tiêu biểu của làn sóng đổi mới thứ ba trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại. Nghiên cứu nhằm làm rõ các đặc điểm nghệ thuật tự sự như xây dựng nhân vật, kết cấu và phương thức trần thuật trong năm tiểu thuyết tiêu biểu: Made in Vietnam (2003), Chinatown (2004), Paris 11 tháng 8 (2005), T mất tích (2006) và Vân Vy (2008). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tác phẩm của Thuận trong giai đoạn 2003-2008, với bối cảnh chủ yếu tại Paris và một số địa phương khác. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp một cách tiếp cận mới, giúp độc giả và giới nghiên cứu hiểu sâu sắc hơn về nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại, đồng thời góp phần làm sáng tỏ vị trí và đóng góp của nhà văn Thuận trong tiến trình đổi mới văn học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng chủ yếu lý thuyết tự sự học (narratology) do T. Todorov đề xuất, tập trung phân tích cấu trúc và các yếu tố nghệ thuật trần thuật trong văn bản tự sự. Bên cạnh đó, nghiên cứu kết hợp lý thuyết chủ nghĩa hậu hiện đại nhằm giải thích các thủ pháp cách tân trong tiểu thuyết của Thuận, cũng như học thuyết phân tâm học của S. Freud để soi chiếu các tầng ý thức và vô thức trong nhân vật. Các khái niệm chính được sử dụng gồm: nhân vật văn học, kết cấu tiểu thuyết, phương thức trần thuật, ngôi kể, điểm nhìn và giọng điệu. Mô hình nghiên cứu tập trung vào ba phương diện nghệ thuật tự sự: (1) nghệ thuật xây dựng nhân vật, (2) kết cấu tiểu thuyết, (3) phương thức trần thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là năm tiểu thuyết của nhà văn Thuận cùng một số tác phẩm của các nhà văn đương đại khác để so sánh, đối chiếu. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp cấu trúc: phân tích tác phẩm như một hệ thống các yếu tố, làm rõ quan hệ giữa nhân vật, kết cấu và trần thuật.
• Phương pháp thi pháp học: khảo sát các yếu tố hình thức như ngôi kể, điểm nhìn, giọng điệu để khái quát nghệ thuật tự sự.
• Phương pháp thống kê: khảo sát tần số xuất hiện các yếu tố nghệ thuật như độc thoại, đối thoại, tên nhân vật.
• Phương pháp so sánh: đối chiếu nghệ thuật tự sự của Thuận với các tác giả khác trong và ngoài nước nhằm làm rõ tính kế thừa và đổi mới.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ năm tiểu thuyết của Thuận xuất bản trong giai đoạn 2003-2008, được chọn vì tính đại diện cho phong cách và sự nghiệp sáng tác của nhà văn. Thời gian nghiên cứu kéo dài khoảng 12 tháng, từ khảo sát tài liệu đến phân tích và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kiểu nhân vật đa dạng và cách tân
   Luận văn xác định ba kiểu nhân vật cơ bản trong tiểu thuyết của Thuận: nhân vật tha hương, sầu xứ và bi kịch; nhân vật “vắng mặt”; nhân vật đám đông. Ví dụ, trong Chinatown, nhân vật “Tôi” và các nhân vật khác đều là những người tha hương sống ở Paris nhưng không có chỗ đứng thực sự, thể hiện qua việc họ bị tước đoạt tên gọi, ngoại hình và tính cách. Khoảng 70% nhân vật trong các tác phẩm không có tên đầy đủ hoặc được ký hiệu bằng chữ cái, tạo nên sự “vắng mặt” về mặt hiện hữu.

2. Phá bỏ ngoại hình và tính cách nhân vật
   Thuận chủ động phá bỏ các đặc điểm ngoại hình và tính cách truyền thống, khiến nhân vật trở nên mờ nhạt, thiếu hụt, nhằm phản ánh sự cô đơn và trống rỗng của con người hiện đại. Ví dụ, nhân vật Liên trong Paris 11 tháng 8 chỉ được mô tả qua “cái mặt đầy mụn” và “đôi mắt gườm gườm”, không có chân dung hoàn chỉnh. Tỷ lệ nhân vật không có đặc điểm ngoại hình chiếm khoảng 80% trong các tác phẩm.

3. Giản lược đối thoại, gia tăng độc thoại và phân thân
   Đối thoại trong tiểu thuyết của Thuận được giản lược tối đa, thay vào đó là sự gia tăng độc thoại nội tâm. Thống kê cho thấy các cụm từ “im lặng”, “gật đầu”, “lắc đầu” xuất hiện với tần suất cao, phản ánh sự ngại ngùng, khước từ giao tiếp của nhân vật. Ví dụ, trong T mất tích, nhân vật T gần như không nói chuyện, chỉ giao tiếp qua cử chỉ. Độc thoại nội tâm được thể hiện qua các cụm từ “tự nhủ”, “thầm nghĩ” với hơn 50 lần xuất hiện trong các tác phẩm, giúp người đọc thấu hiểu sâu sắc tâm trạng nhân vật.

4. Năng lực tưởng tượng và vô thức trong nhân vật
   Nhân vật trong tiểu thuyết của Thuận có năng lực tưởng tượng phong phú, giúp mở rộng tiến trình tự sự và tạo ra các khả năng mới cho cốt truyện. Ví dụ, trong T mất tích, nhân vật “Tôi” tưởng tượng về cuộc sống mới của T ở nơi xa xôi, dù không được mô tả trực tiếp. Tần suất các chi tiết tưởng tượng chiếm khoảng 15-20 lần trong mỗi tác phẩm, góp phần làm sâu sắc thêm chiều sâu tâm lý nhân vật.

Thảo luận kết quả

Những phát hiện trên cho thấy nhà văn Thuận đã có những cách tân đột phá trong nghệ thuật tự sự, đặc biệt trong việc xây dựng nhân vật và phương thức trần thuật. Việc phá bỏ ngoại hình và tính cách nhân vật, cùng với thủ pháp giản lược đối thoại và gia tăng độc thoại, phản ánh sâu sắc nỗi cô đơn, sự trống rỗng và bi kịch của con người hiện đại, nhất là thân phận tha hương trong xã hội toàn cầu hóa. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã hệ thống và làm rõ hơn các đặc điểm nghệ thuật tự sự trong toàn bộ sự nghiệp sáng tác của Thuận, không chỉ tập trung vào một tác phẩm hay một khía cạnh riêng lẻ. Kết quả nghiên cứu cũng phù hợp với xu hướng đổi mới của tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỷ XXI, đồng thời mở ra hướng tiếp cận mới cho việc phân tích các tác phẩm đương đại có tính thử nghiệm cao. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất xuất hiện các yếu tố nghệ thuật như độc thoại, đối thoại, tên nhân vật để minh họa rõ nét hơn sự khác biệt trong phong cách tự sự của Thuận.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích nghiên cứu sâu hơn về nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết đương đại
   Các cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu nên tổ chức các hội thảo chuyên đề về tự sự học và tiểu thuyết đương đại, nhằm thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực này trong vòng 3 năm tới.

2. Phát triển các khóa học và tài liệu giảng dạy về tự sự học và thi pháp học
   Các trường đại học chuyên ngành văn học cần cập nhật chương trình đào tạo, bổ sung các nội dung về lý thuyết tự sự học và phân tích thi pháp tiểu thuyết hiện đại, nhằm nâng cao năng lực phân tích cho sinh viên trong 2 năm tới.

3. Khuyến khích các nhà văn trẻ thử nghiệm và đổi mới nghệ thuật tự sự
   Các tổ chức văn học, nhà xuất bản nên tạo điều kiện hỗ trợ các tác giả trẻ thực hiện các dự án sáng tác có tính cách tân, đặc biệt là trong việc xây dựng nhân vật và kết cấu tiểu thuyết, nhằm làm phong phú thêm diện mạo văn học Việt Nam trong 5 năm tới.

4. Tăng cường phổ biến và tiếp cận các tác phẩm tiểu thuyết đương đại có tính thử nghiệm
   Các thư viện, nhà sách và các kênh truyền thông nên đẩy mạnh việc giới thiệu, quảng bá các tác phẩm như của nhà văn Thuận để độc giả có cơ hội tiếp cận và hiểu rõ hơn về nghệ thuật tự sự hiện đại, trong vòng 1-2 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Văn học
   Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết và phân tích chi tiết về nghệ thuật tự sự, giúp sinh viên nâng cao kỹ năng phân tích văn bản và hiểu sâu về tiểu thuyết đương đại.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu lý luận văn học
   Đây là tài liệu tham khảo quý giá để phát triển các bài giảng, công trình nghiên cứu về tự sự học và thi pháp học trong văn học Việt Nam hiện đại.

3. Các nhà văn và biên tập viên
   Luận văn giúp các tác giả và biên tập viên hiểu rõ hơn về các xu hướng đổi mới trong nghệ thuật tự sự, từ đó áp dụng hoặc đánh giá các tác phẩm có tính cách tân.

4. Độc giả yêu thích văn học đương đại
   Những người quan tâm đến tiểu thuyết Việt Nam hiện đại sẽ có cái nhìn sâu sắc hơn về phong cách và chủ đề của nhà văn Thuận, cũng như các vấn đề xã hội được phản ánh qua tác phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghệ thuật tự sự là gì và tại sao quan trọng trong tiểu thuyết?
   Nghệ thuật tự sự là cách thức kể chuyện, xây dựng nhân vật, kết cấu và trần thuật trong văn bản tự sự. Nó quyết định cách độc giả tiếp nhận và hiểu tác phẩm, đồng thời phản ánh quan điểm thẩm mỹ của nhà văn. Ví dụ, trong tiểu thuyết của Thuận, nghệ thuật tự sự giúp thể hiện nỗi cô đơn và bi kịch của nhân vật tha hương.

2. Nhân vật “vắng mặt” trong tiểu thuyết của Thuận có ý nghĩa gì?
   Nhân vật “vắng mặt” thể hiện sự thiếu hụt về tên gọi, ngoại hình và tính cách, phản ánh trạng thái cô đơn, trống rỗng của con người hiện đại. Đây là thủ pháp giúp nhà văn khắc họa sâu sắc nỗi cô đơn và bi kịch của nhân vật.

3. Tại sao Thuận giản lược đối thoại và tăng cường độc thoại?
   Giản lược đối thoại thể hiện sự ngại ngùng, khước từ giao tiếp của nhân vật, trong khi độc thoại giúp bộc lộ sâu sắc tâm trạng, suy nghĩ nội tâm. Điều này tạo nên chiều sâu tâm lý và sự chân thực trong miêu tả nhân vật.

4. Làm thế nào năng lực tưởng tượng của nhân vật ảnh hưởng đến cốt truyện?
   Năng lực tưởng tượng mở rộng tiến trình tự sự, tạo ra các khả năng mới cho cốt truyện và giúp nhân vật thể hiện thế giới nội tâm phong phú. Ví dụ, trong T mất tích, tưởng tượng giúp người đọc hiểu về cuộc sống mới của nhân vật T dù không được mô tả trực tiếp.

5. Luận văn có thể áp dụng cho nghiên cứu văn học đương đại khác không?
   Có, phương pháp và khung lý thuyết trong luận văn có thể áp dụng để phân tích nghệ thuật tự sự trong các tác phẩm đương đại khác, đặc biệt là những tác phẩm có tính cách tân về hình thức và nội dung.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ ba phương diện nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận: xây dựng nhân vật, kết cấu và phương thức trần thuật.
• Phát hiện ba kiểu nhân vật tiêu biểu: tha hương, “vắng mặt” và đám đông, phản ánh sâu sắc thân phận con người hiện đại.
• Thuận phá bỏ các công thức truyền thống về nhân vật, giản lược đối thoại và gia tăng độc thoại để thể hiện nỗi cô đơn và bi kịch.
• Năng lực tưởng tượng và vô thức được khai thác để mở rộng tiến trình tự sự và chiều sâu tâm lý nhân vật.
• Nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ vị trí và đóng góp của nhà văn Thuận trong làn sóng đổi mới tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỷ XXI.

Next steps: Khuyến khích mở rộng nghiên cứu về nghệ thuật tự sự trong các tác phẩm đương đại khác và phát triển các chương trình đào tạo liên quan.

Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên hãy tiếp cận và ứng dụng các phát hiện trong luận văn để nâng cao chất lượng nghiên cứu và giảng dạy văn học đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------- VŨ THỊ HẠNH NGHỆ THUẬT TỰ SỰ TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC VĂN HỌC Chuyên ngành: LÝ LUẬN VĂN HỌC Hà Nội – 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------- VŨ THỊ HẠNH NGHỆ THUẬT TỰ SỰ TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VĂN HỌC MÃ SỐ : 60. 32 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC VĂN HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. LÝ HOÀI THU Hà Nội - 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC A. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

LỊCH SỬ VẤN ĐỀ. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU, Ý NGHĨA CỦA LUẬN VĂN. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

KẾT CẤU LUẬN VĂN. 16 Chương 1: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN. GIỚI THUYẾT VỀ NHÂN VẬT. CÁC KIỂU NHÂN VẬT TIÊU BIỂU TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN.

Nhân vật tha hương, sầu xứ và bi kịch. Nhân vật “vắng mặt”. Nhân vật đám đông. NGHỆ THUẬT KHẮC HỌA CHÂN DUNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN.

Phá bỏ ngoại hình và tính cách. Giản lược đối thoại, gia tăng độc thoại và phân thân. Tưởng tượng và vô thức. 43 Tiểu kết Chương 2: KẾT CẤU TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN.

GIỚI THUYẾT VỀ KẾT CẤU. KẾT CẤU TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN. 56 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Bố cục và sự nới lỏng, phân rã của cốt truyện.

Kết cấu theo thời gian. Kết cấu phân mảnh. Kết cấu lồng ghép, gá lắp. 83 Tiểu kết Chương 3: PHƯƠNG THỨC TRẦN THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT CỦA NHÀ VĂN THUẬN.

CẤP ĐỘ LIÊN KẾT VÀ CẤP ĐỘ TRẦN THUẬT. Giới thuyết về cấp độ liên kết và cấp độ trần thuật. Các cấp độ liên kết trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận. Cấp độ liên kết không hư cấu.

Cấp độ sắp xếp hư cấu. Cấp độ hành động. Sự vượt cấp trong liên kết trần thuật. Các cấp độ trần thuật trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận.

Trần thuật bậc một. Trần thuật bậc hai và bậc ba. NGÔI KỂ VÀ ĐIỂM NHÌN. Giới thuyết về ngôi kể và điểm nhìn.

Ngôi kể và điểm nhìn trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận. Trần thuật ngôi thứ nhất theo điểm nhìn phức hợp. Trần thuật ngôi thứ ba theo điểm nhìn phức hợp. Đa dạng hóa điểm nhìn và sự di chuyển điểm nhìn linh hoạt.

Giới thuyết về giọng điệu. Giọng điệu từ khía cạnh trần thuật. Giọng điệu từ khía cạnh sắc thái thẩm mĩ. Giọng điệu mỉa mai, châm biếm.

128 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Giọng điệu giễu nhại, hài hước. Giọng điệu chiêm nghiệm, suy tư, hoài nghi. Giọng điệu trung tính, sắc lạnh, dửng dưng, lạnh lùng.

138 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 141 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Vũ Thị Hạnh A. Lý do chọn đề tài 1. Tự sự học “vốn là một nhánh của thi pháp học hiện đại, hiểu theo nghĩa rộng, nghiên cứu cấu trúc của văn bản tự sự và các vấn đề liên quan, nói cách khác, nghiên cứu đặc điểm nghệ thuật trần thuật của văn bản tự sự nhằm tìm một cách đọc.

Tên gọi Tự sự học – Naratology, Narratologie, do nhà nghiên cứu Pháp gốc Bungari T. Todorov đề xuất 1969, trong sách Ngữ pháp “Câu chuyện mười ngày”, làm cho ngành nghiên cứu tự sự trước nay có được một cái tên chính thức và trở thành một khoa nghiên cứu có tính độc lập” [22, 11]. Kể từ đó, tự sự học trở thành một trong những lĩnh vực học thuật được quan tâm phổ biến. Ở Việt Nam, tuy các công trình nghiên cứu dưới ánh sáng của tự sự học đã xuất hiện nhưng những công trình chuyên sâu và dày dặn vẫn còn hiếm.

Trong công trình này, tác giả luận văn vận dụng lý thuyết tự sự học tiếp cận sự nghiệp sáng tác của nhà văn Thuận nhằm chỉ ra những đặc điểm nghệ thuật tự sự, từ đó “tìm ra một cách đọc”. Thiết nghĩ, đây cũng là một trong những mục đích mà tự sự học hướng đến. Tiểu thuyết là một thể loại tự sự cỡ lớn, giữ vị trí trung tâm, góp phần làm nên diện mạo của một nền văn học. Những thập kỷ cuối của thế kỷ XX đã ghi lại sự bàn luận sôi nổi của giới nghiên cứu toàn thế giới về các vấn đề như: tiểu thuyết có khủng hoảng hay không và nếu có thì tại sao khủng hoảng? tiểu thuyết có chết không và nếu có thì tại sao chết? tiểu thuyết có phải đang phát triển không và nếu có thì xu hướng phát triển của nó như thế nào? Đến nay, thế kỷ XX đã khép lại được tròn một thập kỷ nhưng những câu hỏi ấy vẫn còn giữ nguyên tính thời sự.

Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Vũ Thị Hạnh Hòa cùng xu hướng văn học thế giới, ở Việt Nam, tình hình cũng diễn ra tương tự. Cho đến thập kỷ đầu của thế kỷ XXI, văn học Việt Nam vẫn đang nhức nhối tìm lời giải đáp cho câu hỏi: tiểu thuyết Việt Nam đang ở đâu? Có hay không vấn đề khủng hoảng trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại? Chúng tôi không tham vọng trả lời những câu hỏi lớn về tiểu thuyết nhưng thông qua việc tìm hiểu về nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận, luận văn góp phần đưa đến cái nhìn bao quát về diện mạo tiểu thuyết Việt Nam những năm đầu thế kỷ XXI. Thế kỷ XXI, thế giới bước vào công cuộc toàn cầu hóa, đa phương hóa, thúc đẩy tiến trình hội nhập và phát triển của văn học. Thực tế đó khiến cho biên giới của văn chương không bị giới hạn trong khuôn khổ hạn hẹp về địa lý đơn thuần.

Sự “khai thông” này là tiền đề cho hàng loạt những tác phẩm của các nhà văn hải ngoại (Và khi tro bụi của Đoàn Minh Phượng, Tìm trong nỗi nhớ của Lê Ngọc Mai, Thiên sứ của Phạm Thị Hoài, Made in Vietnam, Chinatown, Paris 11 tháng 8, T mất tích, Vân Vy của Thuận) được giới thiệu và giành những giải thưởng trong nước. Trong số những nhà văn xa xứ kể trên, Thuận là cây bút thu hút tác giả luận văn hơn cả bởi sự bản lĩnh, từng trải, chuyên nghiệp và những tìm tòi mới lạ trong lối viết. Thuận tên đầy đủ là Đoàn Ánh Thuận, sinh 1967 tại Hà Nội. Thuận đã tốt nghiệp Đại học Ngoại ngữ của Đại học Sư phạm Pyatigorsk (Nga), cao học Đại học Paris 7 và Đại học Sorbonne.

Thuận là vợ họa sĩ Trần Trọng Vũ, con dâu nhà thơ Trần Dần, chị em song sinh với dịch giả Đoàn Cầm Thi. Hiện Thuận đang định cư tại Pháp. Với truyền thống gia đình hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, với nền tảng tri thức nhiều năm tích lũy, lại có điều kiện tiếp xúc với nhiều truyền thống văn học (đặc biệt là Pháp – “cái nôi” của những tìm tòi và đổi mới về nghệ thuật tiểu thuyết), Thuận là một trong số ít Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Vũ Thị Hạnh tác giả mà “từ tuyên ngôn đến sáng tác đều bộc lộ một cách rất quyết liệt tham vọng cách tân hình thức tự sự” [44]. Tuy mới vào nghề nhưng Thuận đã nhanh chóng tạo được “thương hiệu” thông qua 5 tiểu thuyết “trình làng” liên tục trong năm năm: Made in Vietnam (2003), Chinatown (2004), Paris 11 tháng 8 (2005), T mất tích (2006) và Vân Vy (2008).

Với năm tiểu thuyết, Thuận đã từng bước chứng tỏ bản lĩnh và tài năng của một cây bút chuyên nghiệp, đam mê với nghề. Mỗi tiểu thuyết đều là kết quả của một quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc, nhọc nhằn, dày công tìm tòi và thể nghiệm những lối viết mới, vượt thoát khỏi những lối mòn sẵn có của nghệ thuật tự sự truyền thống. Nhờ đó, Thuận nhanh chóng trở thành một trong những cây bút tiểu thuyết tiên phong đi tìm những hình thức thể hiện mới, nỗ lực làm mới văn học nước nhà, bên cạnh những cây bút khác như Tạ Duy Anh, Nguyễn Bình Phương, Hồ Anh Thái. Tiểu thuyết của Thuận có một vị trí nhất định trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại.

Ở Việt Nam, “những tiền đề của sự đổi mới quan niệm về hiện thực và cách kể chuyện của tiểu thuyết đã không ngừng được đặt ra qua nhiều “làn sóng” nối tiếp nhau: từ “làn sóng thứ nhất” (với Nguyễn Minh Châu, Lê Lựu, Ma Văn Kháng…) đến “làn sóng thứ hai” (với Nguyễn Huy Thiệp, Dương Thu Hương, Phạm Thị Hoài, Bảo Ninh…). Song, để có một sự chuyển biến sâu sắc “nòng cốt thể loại”, “đặc trưng thể loại” thì phải đến đầu thế kỷ XXI, với những “thử nghiệm”, những thành tựu của các nhà văn sinh ra trong một thế hệ đã khác trước (“làn sóng thứ ba”). Giờ đây, với “làn sóng thứ ba” (Tạ Duy Anh, Nguyễn Bình Phương, Thuận…), nhu cầu “tràn bờ” lại ngày càng mạnh mẽ. Quả thực, tiểu thuyết Việt Nam đã đi qua nhiều biến động, thậm chí cả những cuộc “lột xác” để đến với đời sống đương đại và có được diện mạo mới mẻ như ngày hôm nay” [77, 36].

Những nhận định sâu Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết của nhà văn Thuận 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Vũ Thị Hạnh sắc trên đây đã phác họa diện mạo tiểu thuyết Việt Nam từ sau 1986 cũng như “vị thế” của Thuận trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại. Theo “lộ trình” phát triển của văn học, nếu “làn sóng thứ nhất” và “làn sóng thứ hai” đã trở thành những hiện tượng văn học sử khá “yên ổn” thì những tác giả thuộc “làn sóng thứ ba” (mà Thuận là một trường hợp) vẫn còn đang “gây sóng”, vẫn trong quá trình “khai mở và định giá”. Sự “khai mở và định giá” trở nên thực sự cần thiết bởi họ là những người đang viết tiếp những “trang sử mới” cho tiểu thuyết. Mặc dù tiểu thuyết của Thuận mới xuất hiện trong vài năm trở lại đây nhưng tiếp nối hành trình của những thế hệ đi trước, cùng với những “người đương thời”, Thuận đã có những đóng góp không nhỏ trong việc đưa đến “những chuyển biến sâu sắc về “nòng cốt” cũng như “đặc trưng thể loại” [77, 36].