chương 1 cũng khái quát các điều kiện nhằm nâng mức xếp hạng TTCK từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi và đưa ra kinh nghiệm nâng mức xếp hạng TTCK của UAE và Qatar, qua đó rút ra bài học đối với Việt Nam.1 KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1.1 Khái niệm thị trường chứng khoán “Chứng khoán là bằng chứng (dưới hình thức giấy tờ hay ghi trên hệ thống điện tử) xác nhận quyền sở hữu hay quyền chủ nợ hợp pháp có thể chuyển nhượng của người sở hữu chứng khoán đối với vốn tài sản và các lợi ích khác của người phát hành” (Trung tâm nghiên cứu và bồi dưỡng nghiệp vụ chứng khoán, 1999, trang 32). “Chứng khoán được thể hiện dưới hình thức chứng chỉ, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử, bao gồm các loại sau đây: Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ; Quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng tương lai, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán; Hợp đồng góp vốn đầu tư; Các loại chứng khoán khác do Bộ Tài chính quy định” (Luật Chứng khoán, 2010). TTCK là nơi giao dịch mua bán các loại chứng khoán trung và dài hạn, nghĩa là ở đâu có giao dịch mua bán chứng khoán thì đó là hoạt động của TTCK. TTCK có thể hoạt động dưới nhiều hình thức, thị trường có tổ chức hoặc không có tổ chức, thị trường tập trung hay không tập trung.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Có thể nói, TTCK là một định chế tài chính không thể thiếu được trong đời sống kinh tế của những nước theo cơ chế thị trường và nhất là những nước đang phát triển đang cần thu hút luồng vốn lớn, dài hạn cho nền kinh tế quốc dân. Có hai loại thị trường, bao gồm thị trường sơ cấp (thị trường phát hành) và thị trường thứ cấp (thị trường mua đi bán lại). Điểm khác nhau cơ bản giữa hai thị trường là ở chỗ chứng khoán được đưa ra mua bán có phải là chứng khoán bắt đầu được phát hành hay không, thị trường sơ cấp nhằm thu hút mọi nguồn vốn đầu tư và tiết kiệm còn thị trường thứ cấp là nơi diễn ra giao dịch những nguồn vốn đó.2 Vai trò của thị trường chứng khoán TTCK có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế của một quốc gia. Không có nền kinh tế thị trường nào phát triển thịnh vượng mà không có vai trò của TTCK (Trung tâm nghiên cứu và bồi dưỡng nghiệp vụ chứng khoán, 1999).
TTCK tạo điều kiện cho việc cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước bằng việc tạo cho chính phủ và các nhà đầu tư mức giá chuẩn của các cổ phiếu được bán ra công chúng. Thị trường hỗ trợ định giá cổ phần trong chương trình cổ phần hóa. TTCK chính là tốc độ của dòng thông tin, là nơi tất cả các loại thông tin được tập hợp, phân tích đánh giá. Vì vậy, giá cổ phiếu phản ánh mức độ trung thực của các thông tin được đánh giá.
TTCK kích thích các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh lành mạnh và có hiệu quả hơn. Với nguyên tắc công khai của TTCK, các nhà đầu tư có thể theo dõi, đánh giá, kiểm soát hoạt động của các công ty một cách dễ dàng. Đồng thời, với sự tự do lựa chọn của nhà đầu tư trong việc mua hay bán chứng khoán, loại chứng khoán của công ty nào, các doanh nghiệp muốn huy động được vốn và duy trì vốn hoạt động thông qua TTCK phải tính toán, kinh doanh lành mạnh và có hiệu quả ngày càng cao, do sự tồn tại của doanh nghiệp và ban lãnh đạo doanh nghiệp được quyết định bởi thị trường. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 TTCK điều tiết việc phát hành cổ phiếu.
Vai trò điều tiết của thị trường còn có thể hướng các đơn vị kinh tế đầu tư vào các ngành hay lĩnh vực được khuyến khích bằng cách phát hành cổ phiếu của những đơn vị đã được đánh giá tương đối chính xác. TTCK tạo điều kiện thu hút và kiểm soát vốn đầu tư nước ngoài. Việc đầu tư vốn từ nước ngoài có thể thực hiện bằng nhiều biện pháp khác nhau, trong đó có đầu tư vốn thông qua TTCK, một hình thức đầu tư dễ dàng và hữu hiệu. Với nguyên tắc công khai, TTCK là nơi mà các NĐTNN có thể theo dõi và nhận định một cách dễ dàng hoạt động của các ngành, doanh nghiệp trong nước.
TTCK là phương tiện giúp chính phủ thực hiện một trong những chính sách kinh tế, tài chính là ổn định là phát triển kinh tế. Ngân sách nhà nước là nguồn tài chính quan trọng để nhà nước thực hiện các chính sách kinh tế - xã hội của mình. Bên cạnh việc tăng thu ngân sách từ thuế, nhà nước thường sử dụng biện pháp phát hành trái phiếu chính phủ, vay tiền của công chúng, như vậy TTCK chính là phương tiện giám sát tình hình hoạt động của ngân sách nhà nước. Việc phát hành trái phiếu chính phủ giúp nhà nước quản lý và thực hiện mục tiêu ổn định tiền tệ, kiểm soát lạm phát (Nguyễn Văn Tề, Trần Đắc Sinh và Nguyễn Văn Hà, 2005).2 XẾP HẠNG THỊ TRƯỜNG ĐỐI VỚI THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1.1 Tổng quan về xếp hạng thị trường đối với thị trường chứng khoán 1.1 Khái niệm Tuy không có định nghĩa chính thức được đưa ra đối với việc xếp hạng TTCK, chúng ta có thể hiểu xếp hạng TTCK là việc phân loại và xếp hạng TTCK của mỗi quốc gia theo các mức độ khác nhau, với các tiêu chuẩn riêng đi kèm mỗi mức độ.
Việc xếp hạng TTCK ra đời nhằm đáp ứng các nhu cầu của nhà đầu tư trong việc tìm hiểu và đưa ra quyết định đầu tư đối với các thị trường, đồng thời dựa vào việc đáp ứng các tiêu chuẩn trong bảng xếp hạng mà các quốc gia biết được vị trí của mình trong bản đồ TTCK toàn cầu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Trên thực tế, việc đưa ra các tiêu chí xếp hạng TTCK cũng như quyết định xếp hạng không hoàn toàn phụ thuộc vào các tổ chức cung cấp chỉ số. Để đưa ra tiêu chí xếp hạng TTCK, các tổ chức này thực hiện khảo sát đối với các nhà đầu tư trên thế giới. Do đó, TTCK của các nước được xếp hạng đều dựa trên đánh giá chung của giới đầu tư toàn cầu, thể hiện mức độ quan tâm của nhà đầu tư quốc tế tới thị trường đó, cũng như đánh giá của họ về mức độ phát triển của từng TTCK riêng biệt.2 Các cấp độ xếp hạng thị trường đối với thị trường chứng khoán Việc phân loại các thị trường là một bước rất quan trọng trong quá trình xây dựng các bộ chỉ số, khi các nhóm thị trường có chung đặc điểm về quy mô, tính thanh khoản và các thông số khác như việc tiếp cận thị trường được tổng hợp vào các bộ chỉ số, giúp các nhà đầu tư tìm được các cơ hội đầu tư thích hợp.
Các thị trường được phân loại và chia ra thành ba nhóm cấp độ, với các thị trường trong mỗi nhóm mang các đặc điểm tương tự nhau. Cấp độ 1: Thị trường cận biên – Frontier market (hiện nay có 24 quốc gia - trong đó có Việt Nam), là mức thấp nhất và thị trường đó thường ở giai đoạn đầu phát triển và mở cửa cho các NĐTNN (MSCI, 2016**). Cấp độ 2: Thị trường mới nổi – Emerging market (hiện nay có 23 quốc gia), là thị trường đã có mức cải thiện về thanh khoản, tăng quy mô vốn hóa, mở cửa hơn cho các NĐTNN và có khuôn khổ pháp lý được đánh giá là tiến bộ hơn (MSCI, 2016**). Cấp độ 3: Thị trường phát triển – Developed market (gồm 23 quốc gia) là thị trường mang lại khả năng tiếp cận cao nhất cho các NĐTNN, quy mô và thanh khoản thị trường cao cùng với các điều kiện đảm bảo không chỉ cho thị trường phát triển mà bản thân nền kinh tế phát triển (MSCI, 2016**).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Phân loại thị trường các quốc gia CHỈ SỐ THỊ TRƯỜNG CHỈ SỐ THỊ TRƯỜNG MỚI NỔI MSCI CHỈ SỐ THỊ TRƯỜNG CẬN BIÊN MSCI PHÁT TRIỂN MSCI Châu Âu & Châu Âu & Châu Âu, Châu Thái Bình Châu Cộng đồng Trung Trung Châu Mỹ Trung Đông & Châu Á Châu Phi Châu Á Mỹ Dương Mỹ các Quốc Đông Đông Châu Phi gia Độc lập Canada Áo Úc Brazil Cộng hòa Séc Trung Quốc Argentina Bulgaria Kenya Bahrain Bangladesh Mỹ Bỉ Hongkong Chile Ai Cập Ấn Độ Croatia Mauritius Jordan Pakistan Đan Mạch Nhật Colombia Hy Lạp Indonesia Estonia Morocco Kuwait Sri Lanka Phần Lan New Zealand Mexico Hungary Hàn Quốc Lithuania Nigeria Lebanon Việt Nam Pháp Singapore Peru Ba Lan Malaysia Kazakhstan Tunisia Oman Đức Qatar Philippines Romania Ireland Nga Đài Loan Serbia Israel Nam Phi Thái Lan Slovenia Ý Thổ Nhĩ Kỳ Hà Lan UAE Norway CHỈ SỐ THỊ TRƯỜNG CHUYÊN BIỆT MSCI Bồ Đào Nha Ả Rập Saudi Jamaica Tây Ban Trinidad Bosnia Botswana Palestine Nha & Thụy Điển Herzegovina Ghana Thụy Sỹ Ukraine WAEMU Anh Quốc Zimbabwe (Nguồn: truy cập <https://www.com/market-classification>) 1.3 Các tổ chức xếp hạng thị trường chứng khoán Tổ chức xếp hạng TTCK là tổ chức thực hiện xếp hạng TTCK của mỗi quốc gia, dựa trên các tiêu chí riêng được tổng hợp từ ý kiến của các nhà đầu tư sử dụng dịch vụ của tổ chức đó. Việc xếp hạng các thị trường đi cùng với việc lập ra các bộ chỉ số riêng cho từng nhóm thị trường. Trên thế giới có một số tổ chức chuyên xây dựng các bộ chỉ số thị trường như MSCI (Morgan Stanley Capital International), S&P (Standard & Poor’s), FTSE (Financial Times Stock Exchange), Dow Jones và Russell,. nhằm mục đích hỗ trợ các nhà đầu tư quốc tế trong việc đánh giá các cơ hội đầu tư trên phạm vi toàn cầu.
Hầu hết các tổ chức đều thực hiện phân nhóm các thị trường thành nhóm thị trường phát triển, mới nổi hay cận biên, đồng thời có một số tiêu chí chung trong tiêu chuẩn phân loại TTCK bao gồm: i) Quy mô thị trường; ii) Tỷ lệ sở hữu của NĐTNN; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 iii) Khả năng tự do chuyển đổi ngoại tệ; iv) Phương thức thanh toán sau giao dịch; v) Giao dịch bán khống và cho vay chứng khoán. Tuy nhiên, có những điểm khác biệt đáng kể trong các tiêu chí dùng cho việc xếp hạng thị trường giữa các tổ chức.