Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh của NHTM Chương 2: Phương pháp và thiết kế nghiên cứu Chương 3: Thực trạng năng lực cạnh tranh của NHNN&PTNT Đông Triều 3 z Chương 4: Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của NHNN&PTNT Đông Triều 4 z CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Năng lực cạnh tranh và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại là đề tài có nhiều công trình ngh iên cƣ́u nhƣng nó vẫn là đề tài không cũ. Suố t theo quá trình phát tri ển của nền kinh tế luôn có nhƣ̃ng b iế n đổ i không ngƣ̀ng của thị trƣờng tài chính nói riêng , mỗi đề tài hay mỗi tác phẩ m ở tƣ̀ng giai đoa ̣n cho ta cái nhìn tổng quan từng thời điểm của thị trƣờng. Đến nay có thể nêu mô ̣t số tác phẩ m nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại, cụ thể : - “ Nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế”.
Nguyễn Quỳnh Hoa, (2007) Tác phẩm trình bày một cách có hệ thống những điểm mạnh và yếu của hệ thống các ngân hàng tiêu biểu trong nƣớc. - “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng đầu tƣ và phát triển Việt Nam”. Bùi Thị Kim Hạnh (2006), Tạp chí Ngân hàng số 64. Bài báo đƣa ra những giải pháp thực tiễn nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng đầu tƣ và phát triển Việt Nam.
- “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” TS. Lê Hùng và CN. Lê Thanh Hải (2008), Đại học kinh tế Tp. Hồ Chí Minh.
Trong tác phẩm này, tác giả đã đƣa ra chi tiết cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại và phân tích năng lực cạnh tranh của các ngân hàng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. - Luận văn “ Nâng cao năng lực cạnh tranh chi nhánh ngân hàng công thƣơng tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu” của tác giả Nguyễn Hoàng Tuấn, khoa Tài chính ngân hàng hoàn thành năm 2010 tại trƣờng Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Đề tài của tác giả đã hệ thống hóa những lý luận cơ bản về năng lực cạnh tranh của NHTM, trình bày thực trạng năng lực cạnh tranh tại Ngân hàng Công thƣơng chi nhánh Bà Rịa-Vũng Tàu từ năm 2007 đến năm 2010. Trên cơ sở đó đề 5 z xuất những giải pháp cụ thể góp phần nâng cao năng lực cạnh đối với Ngân hàng Công thƣơng chi nhánh Bà Rịa-Vũng Tàu.
- Luận văn “Năng lực cạnh tranh của các NHTM trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2006-2015” của tác giả Phạm Ngọc Tấn hoàn thành năm 2006 tại trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh. Đề tài của tác giả đã hệ thống hóa những lý luận cơ bản về năng lực cạnh tranh tại NHTM, trình bày bối cảnh cạnh tranh giữa các NHTM trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp cụ thể góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM trong nƣớc nói chung và các NHTM trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng. Hạn chế của đề tài này là chƣa xây dựng đƣợc các tiêu chí để đánh giá năng lực cạnh tranh của các ngân hàng, qua đó giảm tính thuyết phục đối với ngƣời đọc.
- Luận văn “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng TMCP Quốc tế Việt nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế” của tác giả Nguyễn Thị Thu Thủy (2012) hoàn thành tại trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân. Đóng góp của đề tài là làm rõ thêm về năng lực cạnh tranh của ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam trong giai đoạn 2010-2012. Trên cơ sở phân tích những vấn đề còn tồn động từ đó kiến nghị các biện pháp khả thi nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam. Điều khác biệt của luận văn là phân tích rõ những đặc điểm của nền kinh tế thời kỳ hội nhập và tác động của hội nhập kinh tế đến năng lực cạnh tranh của ngân hàng.
Trong các công trình nêu trên, các tác giả đã nêu lên năng lực cạnh tranh của ngân hàng trong những giai đoạn mà mình nghiên cứu. Đồng thời mỗi tác giả cũng đƣa ra các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng lựa chọn nghiên cứu. Tuy nhiên, trong mỗi giai đoạn khác nhau thì mỗi ngân hàng lại cần có những chiến lƣợc kinh doanh riêng để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế của từng thời kỳ. Bên cạnh đó, các tác phẩm đa phần là hệ thống hóa năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại , chƣa tập trung nghiên cứu sâu về ngân hàng NN&PTNT.
Qua tìm hiểu của tác giả, chƣa có luận văn thạc sỹ nào nghiên cứu về 6 z năng lực cạnh tranh của ngân hàng NN&PTNT Đông Triều Quảng Ninh, chính vì vậy tác giả lựa chọn đề tài này với mong muốn có thể góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng NN&PTNT Đông Triều Quảng Ninh. Cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại 1.1 Những nội dung cơ bản về Ngân hàng Thương mại a. Khái niệm Ngân hàng là một loại hình tổ chức có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế. Các ngân hàng có thể đƣợc định nghĩa qua chức năng, các dịch vụ mà chúng thực hiện trong nền kinh tế.
Thực tế, rất nhiều tổ chức tài chính - bao gồm cả các công ty kinh doanh chứng khoán, công ty môi giới chứng khoán, quỹ tƣơng hỗ và công ty bảo hiểm hàng đầu đều đang cố gắng cung cấp các dịch vụ của ngân hàng. Ngƣợc lại, ngân hàng cũng đang đối phó với các đối thủ cạnh tranh (các tổ chức tài chính phi ngân hàng) bằng cách mở rộng phạm vi cung cấp dịch vụ về bất động sản và môi giới chứng khoán, tham gia hoạt động bảo hiểm, đầu tƣ vào quỹ tƣơng hỗ và thực hiện nhiều dịch vụ mới khác. Có rất nhiều khái niệm khác nhau về Ngân hàng thƣơng mại. Cách tiếp cận thận trọng nhất là có thể xem xét các tổ chức này trên phƣơng diện những loại hình dịch vụ mà chúng cung cấp: Ngân hàng thƣơng mại là các tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất - đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế.
Nhƣ vậy, Ngân hàng thƣơng mại là tổ chức tín dụng thể hiện nhiệm vụ cơ bản nhất của ngân hàng đó là huy động vốn và cho vay vốn. Ngân hàng thƣơng mại là cầu nối giữa các cá nhân và tổ chức, hút vốn từ nơi nhàn rỗi và bơm vào nơi khan thiếu. Hoạt động của ngân hàng thƣơng mại nhằm mục đích kinh doanh một hàng hóa đặc biệt đó là "vốn- tiền", trả lãi suất huy động vốn thấp hơn lãi suất cho vay vốn, và phần chênh lệch lãi suất đó chính là lợi nhuận của ngân hàng thƣơng mại. Hoạt động của ngân hàng thƣơng mại phục vụ cho mọi nhu cầu về vốn của mọi tầng lớp dân chúng, loại hình doanh nghiệp và các tổ chức khác trong xã hội.
7 z Qua những khái niệm trên, ta có thể rút ra một số điểm đặc trƣng của Ngân hàng thƣơng mại nhƣ sau: - Ngân hàng thƣơng mại là một tổ chức đƣợc phép sử dụng ký thác của công chúng với trách nhiệm hoàn trả. - Ngân hàng thƣơng mại là một tổ chức đƣợc phép sử dụng ký thác của công chúng để cho vay, chiết khấu và thực hiện các dịch vụ tài chính khác Hiện nay, ngân hàng thƣơng mại thực sự đóng một vai trò rất quan trọng, vì nó đảm nhận vai trò giữ cho mạch máu (dòng vốn) của nền kinh tế đƣợc lƣu thông và có vậy mới góp phần bôi trơn cho hoạt động của một nền kinh tế thị trƣờng còn non yếu. Những nghiệp vụ cơ bản của ngân hàng thƣơng mại Ngân hàng Thƣơng mại là một tổ chức tài chính trung gian, hoạt động kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ. Hoạt động kinh doanh của ngân hàng cũng giống nhƣ một doanh nghiệp thƣơng mại, đều hƣớng đến mục đích cuối cùng là tối đa hoá lợi nhuận.
Ngân hàng Thƣơng mại tìm kiếm lợi nhuận bằng cách đi vay và cho vay lại. So với các doanh nghiệp thƣơng mại dịch vụ khác thì hàng hoá của Ngân hàng thƣơng mại là một loại hàng hoá đặc biệt, đó là tiền vốn. Giá cả của loại hàng hoá này biểu hiện ra bên ngoài là các mức lãi suất huy động hoặc lãi suất cho vay, nó chịu tác động bởi quan hệ cung - cầu vốn trên thị trƣờng và trên cơ sở khoản lợi nhuận đạt đƣợc khi đƣa vốn vay vào sản xuất kinh doanh. Vì vậy lợi nhuận chủ yếu của hoạt động ngân hàng sẽ là khoản chênh lệch giữa chi phí trả lãi huy động với thu nhập từ lãi cho vay.
Để có hàng hoá kinh doanh, ngân hàng phải đƣa ra một giá mua hợp lý cũng nhƣ đa dạng các hình thức huy động. Đồng thời ngân hàng cũng đa dạng hoá các hình thức cho vay nhằm phân tán giảm thiểu rủi ro. Với vị thế kinh doanh Ngân hàng Thƣơng mại thực hiện các dịch vụ trung gian hƣởng hoa hồng. Ngày nay, hệ thống Ngân hàng Thƣơng mại phát triển mạnh mẽ, tham gia sâu rộng vào tất cả các lĩnh vực kinh tế xã hội.
Sự đa dạng và phong phú các nghiệp vụ kinh doanh đã làm cho Ngân hàng Thƣơng mại trở thành một tổ chức kinh doanh không thể thiếu trong tiến trình phát triển kinh tế. 8 z Nghiệp vụ huy động vốn Huy động vốn bao gồm các khoản vốn mà dân chúng gửi vào NHTM hoặc NHTM đi vay các chủ thể trong nền kinh tế nhƣ các cá nhân, các hộ gia đình, doanh nghiệp, nƣớc ngoài, các trung gian tài chính khác, NHTW… và vốn của ngân hàng. - Vốn tiền gửi Đây là nghiệp vụ phản ánh hoạt động huy động vốn của NHTM dƣới dạng nhận các khoản tiền gửi của DN vào ngân hàng để thanh toán nhằm mục đích an toàn hay hƣởng lãi. Đồng thời ngân hàng còn huy động các khoản tiền nhàn rỗi trong dân cƣ gửi vào ngân hàng với mục đích hƣởng lãi.