LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Ngân hàng là một trong những ngành quan trọng, nhạy cảm có ảnh hƣởng quyết định đến sự phát triển của mỗi nền kinh tế và vai trò của nó càng quan trọng hơn trong tiến trình hội nhập quốc tế. Để có thể tận dụng tối đa các cơ hội, hạn chế thách thức, việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM hiện nay là vấn đề đƣợc các chuyên gia kinh tế, giới quản trị và chính quyền các cấp quan tâm. Thị trƣờng ngày càng phát triển, việc các ngân hàng niêm yết mình trên sàn giao dịch là một bƣớc tiến quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng.
Việc niêm yết trên sàn chứng khoán này đòi hỏi các ngân hàng phải có số liệu chuẩn xác, kinh doanh lỗ lãi đầy đủ và đã lên sàn là phải giữ trách nhiệm với khách hàng, cũng nhƣ nhà đầu tƣ. Với những tiêu chuẩn về vốn điều lệ, lợi nhuận hàng năm… thì hiện nay đã có 9 ngân hàng thƣơng mại cố phần niêm yết trên sàn chứng khoán. Trong thời gian vừa qua, cùng với việc tăng cƣờng hội nhập kinh tế quốc tế thì các ngân hàng thƣơng mại cổ phần Việt Nam đã niêm yết cũng có những bƣớc tiến quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh để có những sự chuẩn bị để tăng cƣờng sức mạnh cạnh tranh của mình với các ngân hàng trong và ngoài nƣớc. Tuy nhiên, so với các ngân hàng thƣơng mại của những nƣớc đã và đang phát triển thì các ngân hàng này vẫn còn nhiều hạn chế.
Để có thể đứng vững và phát triển trong cơ chế thị trƣờng theo yêu cầu phát triển kinh tế của đất nƣớc trong hiện tại và tƣơng lai, cần thực hiện nhiều biện pháp đồng bộ nhằm nâng cao hơn nữa năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần đã niêm yết. Xuất phát từ yêu cầu thực tế đó, em chọn đề tài "Nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần Việt Nam đã niêm yết trong hội nhập kinh tế quốc tế" làm đề tài nghiên cứu. Tổng quan nghiên cứu: Đến nay có rất nhiều đề tài nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam. Một số tác phẩm em đã tìm hiểu nhƣ: Luận án tiến sĩ "Giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế", Lê Đình Hạc 2005, đã đề cập đến nhiều khía cạnh lý thuyết và thực tiễn về năng lực cạnh tranh và đánh giá năng lực cạnh tranh của hệ thống NHTM Việt Nam.
Tuy nhiên đề tài hiện đã cũ so với giai đoạn hiện nay. Hiện tại thì việc hội nhập mở rộng hơn với nhiều điều khoản hơn so với thời gian trƣớc đây. Để nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTMCP đã niêm yết cần nâng cao nhiều phƣơng diện, khía cạnh toàn diện khác nữa. Luận văn thạc sĩ kinh tế "Nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế", Nguyễn Quỳnh Hoa 2007, đã đƣa ra lý thuyết và thực trạng năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại, nhƣng mới chỉ dừng lại ở các ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc.
Và trong thời gian đó thì công cuộc tái cơ cấu, cổ phần hóa, mua bán sáp nhập các ngân hàng chƣa diễn ra, vì thế hiện nay nghiên cứu này không còn phù hợp. Luận án tiến sĩ "Nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại nhà nước Việt Nam", Ths. Nguyễn Thị Thu Hiền 2012, Học viện Ngân hàng, cũng đã định nghĩa, đánh giá về năng lực cạnh tranh của ngân hàng. Tuy nhiên ở đây đề tài nghiên cứu áp dụng với đối tƣợng là các ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc mà chƣa đề cập đến các ngân hàng cổ phần.
Luận án tiến sĩ "Mô hình phân tích năng lực cạnh tranh của các Ngân hàng thƣơng mại Việt Nam", NCS. Nguyễn Thị Hoài Thu 2014, Học viện Ngân hàng, đã nghiên cứu phân tích năng lực cạnh tranh của các ngân hàng. Tuy nhiên ở đây đề tài nghiên cứu toàn bộ hệ thống ngân hàng. 2 Luận án "Nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế", Phan Hồng Quang 2007, Viện nghiên cứu thƣơng mại, đã nêu lên đƣợc những vẫn đề cơ bản về năng lực cạnh tranh của NHTM ở giai đoạn trƣớc và chỉ nói riêng về BIDV.
Luận án "Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam", Đỗ Thị Tố Quyên 2012, Đại học Kinh tế quốc dân, đã nghiên cứu dƣới góc độ đầu tƣ về nâng cao năng lực của Vietcombank. Luận văn thạc sĩ kinh tế "Năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại cổ phần tại TP.HCM trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế", Trần Thị Út Hiền 2008, đã nêu lên những khía cạnh lý thuyết và thực trạng của của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần nhƣng chỉ tại TP.HCM, và hiện nay đề tài nghiên cứu là không cập nhật. Bài báo "Năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế", Nguyễn Thanh Phong 2010, đã nêu lên thực trạng năng lực hiện tại của các NHTM Việt Nam và đƣa ra giải pháp cho các ngân hàng nhƣng nghiên cứu này là cho toàn bộ hệ thống ngân hàng, đến nay cũng là chƣa cập nhật. Bài báo "Nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam", Ths.
Đƣờng Thị Thanh Hải 2015, Tạp chí tài chính, đã nêu lên thực trạng năng lực của ngân hàng thƣơng mại nhƣng chỉ nghiên cứu ở khía cạnh năng lực tài chính. Xem xét một cách tổng quát, những vấn đề về năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại đã có nhiều tác giả nghiên cứu. Tuy nhiên do điều kiện về thời gian, bối cảnh kinh tế đã thay đổi rất nhiều vì thế mà những công trình đó chƣa thể giải quyết những vấn đề hiện nay. Chính vì thế, với đề tài này em sẽ tập trung nghiên cứu năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần Việt Nam đã niêm yết trên các khía cạnh năng lực tài chính, chất lƣợng tín dụng, sản phẩm dịch vụ, nguồn nhân lực, năng lực công nghệ, và mạng lƣới, uy tín thƣơng hiệu trong hội nhập kinh tế quốc tế, từ đó đƣa ra các giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTMCP đã niêm yết với các ngân hàng khu vực và thế giới.
Đối tƣợng nghiên cứu: Các ngân hàng đƣợc nghiên cứu trong khóa luận là: 9 ngân hàng đƣợc niêm yết trên sàn chứng khoán tính đến thời điểm 31/12/2016, bao gồm: Ngân hàng thƣơng mại cổ phần ngoại thƣơng Việt Nam (Vietcombank) Ngân hàng thƣơng mại cổ phần công thƣơng Việt Nam (Vietinbank) Ngân hàng thƣơng mại cổ phần đầu tƣ và phát triển Việt Nam (BIDV) Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Sài Gòn Thƣơng Tín (Sacombank) Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội (SHB) Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Quân đội (MB) Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Á Châu (ACB) Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Quốc dân (NCB) 4. Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần đã niêm yết để từ đó có cơ sở đề ra các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho các ngân hàng thƣơng mại cổ phần trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế. Với mục đích nghiên cứu đó, nhiệm vụ khóa luận cần thực hiện: Nghiên cứu về mặt lý luận năng lực cạnh tranh nói chung và năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần nói riêng Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần đã niêm yết Từ cơ sở lý luận và việc phân tích thực tế năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần Việt Nam đã niêm yết, đề ra các giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần đã niêm yết. Phƣơng pháp nghiên cứu: 4 Sử dụng phƣơng pháp thu thập, thống kê, so sánh tổng hợp để từ đó đƣa ra những nhận xét tổng quát và tìm ra giải pháp.
Phƣơng pháp thu thập, nghiên cứu tài liệu: tìm hiểu những vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu bằng cách thu thập các báo cáo, tài liệu liên quan, tham khảo các sách báo, các thông tin mang tính thực tiễn. Phƣơng pháp phân tích thống kê: là phƣơng pháp dựa trên những số liệu sẵn có để tiến hành so sánh, đối chiếu, đánh giá các sự kiện. Từ đó tìm ra các nguyên nhân, xác định tính hợp lý của của các thông tin về hoạt động ngân hàng. Phƣơng pháp so sánh: đối chiếu các chỉ tiêu đã đƣợc lƣợng hóa có cùng một nội dung, một tính chất tƣơng tự nhau để biết đƣợc sự biến động của các chỉ tiêu phân tích.
Từ đó có cơ sở để phân tích sâu hơn nhằm tìm ra nguyên nhân của vấn đề đó. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài: Từ việc nghiên cứu, đánh giá đúng thực lực của các ngân hàng thƣơng mại cố phần Việt Nam đã niêm yết, em đƣa ra các đề xuất góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần đã niêm yết góp phần giúp các ngân hàng khắc phục đƣợc những điểm yếu, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của mình trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay. Bố cục của bài khóa luận: Nội dung bài khóa luận bao gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận chung về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần Việt Nam đã niêm yết Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần Việt Nam đã niêm yết. 5 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái niệm cạnh tranh và năng lực cạnh tranh: 1.1 Khái niệm cạnh tranh: Cùng với sự thay đổi của các hình thái kinh tế xã hội trong lịch sử phát triển của loài ngƣời, con ngƣời luôn đi tìm kiếm động lực phát triển trong các hình thái kinh tế xã hội.