CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TUYỂN DỤNG VÀ SỬ DỤNG NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP QUY MÔ LỚN 1. Tuyển dụng nhân lực Tuyển dụng nhân lực là quy trình tìm kiếm và đánh giá các ứng viên theo yêu cầu cụ thể công việc để chọn ra người phù hợp đưa vào các vị trí công việc doanh nghiệp cần. Trọng tâm của quá trình đó là tuyển mộ và tuyển chọn nhân lực. Theo Lê Thanh Hà (2009), “Tuyển mộ là quá trình thu hút người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động bên ngoài và bên trong tổ chức để lựa chọn lao động cho các vị trí làm việc còn trống của tổ chức”.
“Tuyển chọn nhân lực về thực chất là việc lựa chọn ứng viên cho các vị trí việc làm còn trống của tổ chức nhằm đáp ứng yêu cầu đặt ra của tổ chức đó cho các chức danh công việc cần tuyển dụng”. Tuyển mộ tập trung thu hút ứng viên, trong khi tuyển chọn tập trung vào đánh giá để chọn ra những ứng viên phù hợp nhất theo nhu cầu sử dụng nhân lực của tổ chức, doanh nghiệp. Sử dụng nhân lực Sau tuyển dụng, sử dụng nhân lực chính là quá trình đưa yếu tố nguồn lực con người vào hoạt động sản xuất kinh doanh, phát huy công dụng và hiệu quả của nguồn nhân lực. Có nhiều quan điểm khác nhau về sử dụng nhân lực.
Có quan điểm thiên về nghệ thuật dùng người, có quan điểm thiên về nghiệp vụ sử dụng nguồn lực con người trong hoạt động sản xuất, công tác. Theo Cấn Hữu Dạn (2020), “sử dụng nhân lực là tổng hợp các hoạt động của tổ chức theo suốt cuộc đời sự nghiệp của người lao động tại đơn vị, từ sau khi được 12 lựa chọn đến khi về hưu hay rời khỏi đơn vị nhằm mục đích đạt được hiệu quả cao cho cả tổ chức và nhân viên”. Sử dụng nhân lực về thực chất là hoạt động dùng người, sử dụng con người nhằm đạt được các mục tiêu đặt ra của tổ chức, đơn vị. Nó đòi hỏi phải phát huy các kiến thức, kỹ năng của con người để tạo ra hiệu suất lao động cao, đồng thời phải “tạo sân” cho người lao động hoạt động để họ có cơ hội bộc lộ các khả năng, tiềm năng và óc sáng tạo của mình để phục vụ cho mục tiêu phát triển của tổ chức, doanh nghiệp.
Công tác tuyển dụng và sử dụng nhân lực Công tác tuyển dụng và sử dụng nhân lực là quá trình triển khai hoạt động tìm kiếm và đánh giá các ứng viên nhằm chọn ra người phù hợp với công việc và tổ chức cũng như chính thức bố trí, sử dụng người lao động từ khi họ được tuyển về đến khi nghỉ hưu hoặc rời khỏi tổ chức, doanh nghiệp. Doanh nghiệp quy mô lớn Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế, có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Lớn là một trong các tính từ chỉ kích thước của hiện tượng, sự vật. Lớn trong mối quan hệ với Nhỏ hay Vừa là tuỳ thuộc vào quan điểm và tiêu chuẩn xác định trong mỗi bối cảnh.
Cho đến hiện tại chưa có cơ quan nào trực tiếp đưa ra khái niệm chuẩn hoá về doanh nghiệp quy mô lớn. Tuy nhiên, dựa vào nguyên tắc loại trừ doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy định tại Điều 6, Nghị định số 39/2018/NĐ-CP hướng dẫn Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ quy định về các tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, ta có thể xác định được doanh nghiệp quy mô lớn. Theo đó, tuỳ thuộc vào lĩnh vực hoạt động, doanh nghiệp quy mô lớn được xác định dựa trên: Lượng vốn mà doanh nghiệp đầu tư vào cơ sở vật chất; Lực lượng lao động trong doanh nghiệp; Quy mô về sản xuất, doanh thu từ các hoạt động sản xuất và kinh doanh; Thương hiệu trên thị trường. 13 Trong lĩnh vực nông, lâm thủy sản: doanh nghiệp lớn là những doanh nghiệp có tổng nguồn vốn từ trên 20 tỷ đồng đến 100 tỷ đồng và có số lao động từ 200 đến 300 người.
Trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng, doanh nghiệp lớn là những doanh nghiệp có tổng nguồn vốn từ trên 20 tỷ đồng đến 100 tỷ đồng và có số lao động từ 200 đến 300 người. Trong lĩnh vực Thương mại và dịch vụ, doanh nghiệp lớn là những doanh nghiệp có tổng nguồn vốn từ trên 10 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng và có số lao động từ 50 đến 100 người. Nội dung của tuyển dụng và sử dụng nhân lực Cơ sở triển khai công tác tuyển dụng và sử dụng nhân lực: để triển khai công tác tuyển dụng và sử dụng nhân lực, các doanh nghiệp quy mô lớn cần phải dựa trên cơ sở quy định của pháp luật lao động để xây dựng quy định nội bộ có liên quan, trong đó cũng cần quy định rõ quy trình và trách nhiệm các bên liên quan áp dụng hiệu quả vào hoạt động tuyển dụng và sử dụng nhân lực tạo ra sự thống nhất quy tắc chung. Một số văn bản nội bộ doanh nghiệp cần có để triển khai công tác tuyển dụng và sử dụng nhân lực gồm: Quy chế tuyển dụng, Bản mô tả công việc, Chiến lược phát triển nguồn nhân lực, Kết quả hoạch định nhân lực, Nội quy và quy chế hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp.
Trách nhiệm các bên trong tuyển dụng và sử dụng nhân lực gồm: lãnh đạo cấp cao là người định hướng và phê duyệt, tất cả các kế hoạch, chương trình, kết quả tuyển dụng nhân lực, các quyết định điều động, bổ nhiệm, thôi việc, nghỉ hưu, người ký chính thức các văn bản liên quan (người đại diện sử dụng lao động) đến người lao động; Hội đồng tuyển dụng được thành lập với vai trò tham mưu, giúp việc một cách công tâm nhất cho lãnh đạo cấp cao khi đánh giá, tuyển chọn ứng viên; Cán bộ quản lý trực tiếp là người thường được tham gia như một thành viên chính thức của hội đồng tuyển dụng và họ được giao trực tiếp sử dụng nhân lực thuộc thẩm quyền quản lý; Bộ phận chuyên trách nhân sự là nơi thực hiện vai trò giúp việc, hỗ trợ triển khai và thư ký hội đồng tuyển dụng cũng như tham mưu cho 14 lãnh đạo cấp cao và cán bộ quản lý trực tiếp trong tuyển dụng và sử dụng nhân lực. Bộ phận này sẽ trực tiếp triển khai xây dựng các quy trình, các mẫu biểu, công cụ để triển khai hoạt động tuyển dụng và sử dụng nhân lực cũng như trực tiếp thực hiện các thủ tục cần thiết nhằm hoàn tất quá trình tuyển dụng hay sử dụng nhân lực. Nội dung công tác tuyển dụng và sử dụng nhân lực bao gồm hai quá trình có liên quan mật thiết đến nhau: quá trình tuyển dụng và quá trình sử dụng nhân lực. Quá trình tuyển dụng nhân lực 1.
Xác định nhu cầu tuyển dụng Xác định nhu cầu tuyển dụng nhằm xác định đúng nhu cầu nhân lực cần bổ sung để đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nhà quản trị cần biết rõ ràng cần tuyển tuyển cho vị trí nào, bao nhiêu nhân sự, và yêu cầu đối với nhân sự tuyển được ra sao. Thứ nhất: xác định cần tuyển cho vị trí nào và bao nhiêu Dựa vào kết quả hoạch định nhân sự, nhà quản trị sẽ xác định được nhu cầu tuyển dụng một cách chính xác nhất. Theo chu kỳ hoạch định nhân lực hàng năm, sau khi rà soát cân đối cung – cầu nhân lực.
Đối với tình trạng thiếu nhân lực đã cân nhắc các giải pháp thay thế, nhà quản trị sẽ khẳng định được vị trí nào đang thực sự thiếu nhân lực, thiếu bao nhiêu, thiếu trong bao lâu và có thể hoặc có nên dùng giải pháp thay thế hay không. Từ đó, một danh sách các vị trí cần tuyển cũng như số lượng nhân sự cần tuyển theo các thời điểm khác nhau sẽ được thiết lập. Bên cạnh công tác hoạch định nhân lực tổng thể, các tổ chức, doanh nghiệp cũng có thể xác định nhu cầu tuyển dụng nhân lực trên cơ sở đề xuất tuyển dụng nhân lực của các trưởng bộ phận, đơn vị thuộc doanh nghiệp. Trên cơ sở kế hoạch chiến lược hoạt động của toàn doanh nghiệp và chức năng, nhiệm vụ cũng như tình hình nhân sự thực có của bộ phận, trưởng bộ phận sẽ giải trình và đề xuất yêu cầu bổ sung nhân sự (nếu thực sự cần thiết) nhằm đáp ứng nhu cầu triển khai thực hiện công việc, các hoạt động của bộ phận.
Những đề xuất này cần được bộ phận nhân sự tổng hợp phân tích và cân nhắc giải pháp điều tiết nhân sự, giải pháp thay thế tuyển dụng trước khi kết luận về nhu cầu tuyển dụng nhân lực trong toàn doanh nghiệp. 15 Thứ hai: Xác định tiêu chuẩn nhân sự cần đáp ứng Tiêu chuẩn nhân sự cần đáp ứng nhu cầu công việc phải được xem xét dựa trên chính nội dung mô tả công việc cần tuyển dụng, phải được xem xét trên tất cả các phương diện phản ánh năng lực của người thực hiện công việc. Các khía cạnh này không tách biệt nhau, không tồn tại độc lập mà phải có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Xác định cấu trúc tiêu chuẩn tuyển dụng: - Tiêu chuẩn kiến thức: Tiêu chuẩn kiến thức thường được xác lập cụ thể thông qua trình độ học vấn (bằng cấp), kinh nghiệm (thời gian và lĩnh vực), kiến thức chuyên môn, kiến thức xã hội.
- Tiêu chuẩn kỹ năng: Tiêu chuẩn này thường được cụ thể thông qua việc xác định mức độ thành thạo của ứng viên về vận dụng, thực hành các kỹ năng chuyên môn và các kỹ năng về công cụ (ngoại ngữ, tin học…). - Tiêu chuẩn thái độ: Tiêu chuẩn về thái độ đối với công việc bị quyết định bởi nhân cách của từng cá nhân được thể hiện như sự ổn định của cảm xúc, tính hướng ngoại, sẳn sàng chia sẽ, dễ chịu, hòa đồng, quan tâm mọi người. Lập kế hoạch tuyển dụng Sau khi xác định nhu cầu tuyển dụng, trình đề xuất và phê duyệt nhu cầu tuyển dụng, nhà quản trị đã khẳng định được vấn đề: cần tuyển. Những thông tin: vị trí cần tuyển, số lượng cần tuyển, thời điểm cần tuyển tiếp tục được đưa sang kế hoạch tuyển dụng.
Ngoài ra, để hoàn thành lập kế hoạch tuyển dụng, nhà quản trị cần thực hiện bổ sung một số hoạt động như: - Xác định được nguồn tuyển mộ và phương án thu hút ứng viên (thông báo tuyển dụng).