Luận văn nâng cao hiệu quả sử dụng công nghệ 4 0 trong hoạt động thanh toán của các ngân hàng thương mại

Tài liệu nghiên cứu Luận văn cải thiện kết quả sử dụng công nghệ 4 0 trong hoạt động thanh toán của các ngân hàng, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả thanh toán ngân hàng với Công nghệ 4.0
• Loại tài liệu: Luận văn

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ 4.0 TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Lịch sử phát triển công nghệ 4.0 và vai trò công nghệ 4.0 trong hoạt thanh toán của ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Các khái niệm liên quan đến công nghệ 4.0 trong hoạt thanh toán của ngân hàng thương mại
• 1.1.1.1. Khái niệm về Ngân hàng thương mại
• 1.1.1.2. Khái niệm dịch vụ thanh toán ngân hàng
• 1.1.1.3. Các khái niệm có liên quan đến công nghệ 4.0
• 1.1.1.4. Khái niệm về Fintech
• 1.1.2. Lịch sử phát triển công nghệ 4.0
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CÔNG NGHỆ 4.0 TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN TẠI MỘT SỐ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI ĐIỂN HÌNH
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÔNG NGHỆ 4.0 TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Công nghệ 4

Công nghệ 4.0 đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong lĩnh vực ngân hàng, đặc biệt là trong hoạt động thanh toán. Công nghệ 4.0 không chỉ đơn thuần là sự phát triển của công nghệ thông tin mà còn là sự kết hợp của nhiều công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật (IoT), và công nghệ blockchain. Những công nghệ này đã giúp ngân hàng số phát triển mạnh mẽ, mang lại nhiều tiện ích cho khách hàng. Việc áp dụng công nghệ tài chính (fintech) đã giúp tối ưu hóa quy trình thanh toán, giảm thiểu thời gian và chi phí cho cả ngân hàng và khách hàng. Theo đó, thanh toán điện tử trở thành xu hướng chủ đạo, thay thế dần các phương thức thanh toán truyền thống. Sự chuyển mình này không chỉ nâng cao hiệu quả thanh toán mà còn tạo ra một môi trường giao dịch an toàn và thuận tiện hơn cho người dùng.

1.1. Tác động của Công nghệ 4.0 đến Ngân hàng

Công nghệ 4.0 đã làm thay đổi cách thức hoạt động của các ngân hàng thương mại. Việc áp dụng công nghệ điện toán đám mây và giao dịch trực tuyến đã giúp ngân hàng tối ưu hóa quy trình làm việc, từ đó nâng cao hiệu quả thanh toán. Các ngân hàng hiện nay có thể cung cấp dịch vụ 24/7, cho phép khách hàng thực hiện giao dịch mọi lúc, mọi nơi. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu rủi ro trong quá trình thanh toán. Hơn nữa, ứng dụng ngân hàng trên di động đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của người tiêu dùng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển tiền nhanh và an toàn. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra thách thức về an ninh thanh toán, yêu cầu các ngân hàng phải đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ bảo mật để bảo vệ thông tin khách hàng.

II. Thực trạng áp dụng Công nghệ 4

Hiện nay, nhiều ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã tích cực áp dụng công nghệ 4.0 vào hoạt động thanh toán. Các dịch vụ như thanh toán di động, giao dịch trực tuyến, và thanh toán không dùng tiền mặt đang ngày càng trở nên phổ biến. Theo thống kê, tỷ lệ giao dịch thanh toán điện tử đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, cho thấy sự chuyển biến tích cực trong thói quen tiêu dùng của người dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Một trong số đó là thói quen sử dụng tiền mặt vẫn còn phổ biến, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Điều này ảnh hưởng đến việc triển khai các dịch vụ ngân hàng số. Hơn nữa, công nghệ blockchain và các giải pháp tự động hóa thanh toán vẫn chưa được áp dụng rộng rãi, điều này hạn chế khả năng tối ưu hóa quy trình thanh toán.

2.1. Những thách thức trong việc áp dụng Công nghệ 4.0

Mặc dù có nhiều lợi ích từ việc áp dụng công nghệ 4.0, nhưng các ngân hàng vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Đầu tiên, vấn đề an ninh thanh toán là một trong những mối quan tâm hàng đầu. Các ngân hàng cần phải đảm bảo rằng hệ thống của họ đủ mạnh để chống lại các cuộc tấn công mạng. Thứ hai, việc đào tạo nhân lực cũng là một yếu tố quan trọng. Nhiều ngân hàng hiện nay vẫn thiếu đội ngũ nhân viên có kỹ năng về công nghệ thông tin và phân tích dữ liệu. Cuối cùng, sự cạnh tranh từ các công ty fintech cũng tạo ra áp lực lớn cho các ngân hàng truyền thống, yêu cầu họ phải đổi mới và cải tiến dịch vụ để giữ chân khách hàng.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả thanh toán ngân hàng với Công nghệ 4

Để nâng cao hiệu quả thanh toán, các ngân hàng cần triển khai một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần đầu tư vào công nghệ bảo mật để đảm bảo an toàn cho các giao dịch. Việc áp dụng công nghệ blockchain có thể giúp tăng cường tính minh bạch và an toàn cho các giao dịch tài chính. Thứ hai, ngân hàng cần phát triển các ứng dụng di động thân thiện với người dùng, giúp khách hàng dễ dàng thực hiện giao dịch. Cuối cùng, việc tăng cường đào tạo nhân lực về công nghệ thông tin và phân tích dữ liệu cũng rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn tạo ra một đội ngũ nhân viên có khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ.

3.1. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các ngân hàng cần xây dựng một chiến lược rõ ràng để áp dụng công nghệ 4.0 vào hoạt động thanh toán. Đầu tiên, cần thiết lập một hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả để phát hiện và ngăn chặn các giao dịch gian lận. Thứ hai, ngân hàng nên hợp tác với các công ty fintech để phát triển các sản phẩm dịch vụ mới, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Cuối cùng, việc nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về các dịch vụ thanh toán điện tử cũng rất quan trọng. Các ngân hàng có thể tổ chức các chương trình giáo dục và truyền thông để khuyến khích người dân sử dụng các dịch vụ thanh toán hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 đang lan tỏa mạnh mẽ trên toàn cầu, Việt Nam đã và đang tận dụng làn sóng công nghệ này để thúc đẩy sự phát triển của hệ thống ngân hàng thương mại. Theo ước tính, với hơn 96,5 triệu dân, trong đó khoảng 70% là người trưởng thành và 67% dân số sử dụng Internet, Việt Nam có tiềm năng lớn để phát triển các dịch vụ ngân hàng số. Các ngân hàng thương mại lớn như Vietcombank, Vietinbank, BIDV và Agribank đã tiên phong ứng dụng công nghệ 4.0 nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán, mở rộng kênh phân phối và cải tiến sản phẩm dịch vụ.

Tuy nhiên, việc áp dụng công nghệ 4.0 trong hoạt động thanh toán vẫn còn nhiều thách thức, bao gồm hạn chế về nguồn nhân lực công nghệ thông tin, rủi ro an ninh mạng, cũng như thói quen sử dụng tiền mặt còn phổ biến trong dân cư, đặc biệt tại các vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng áp dụng công nghệ 4.0 trong hoạt động thanh toán của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng công nghệ này trong lĩnh vực thanh toán.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các ngân hàng thương mại hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, đặc biệt là hệ thống Big 4 gồm Vietcombank, Vietinbank, BIDV và Agribank, trong giai đoạn những năm gần đây với tầm nhìn đến năm 2025. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành ngân hàng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế số tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu liên quan đến công nghệ 4.0 và hành vi sử dụng dịch vụ tài chính số. Trước hết, lý thuyết hành vi của Fishbein & Ajzen (1975) và các mở rộng của Ajzen (1991), Venkatesh et al. (2003) được sử dụng để giải thích các yếu tố ảnh hưởng đến việc chấp nhận và sử dụng công nghệ mới trong lĩnh vực tài chính. Lý thuyết này giúp phân tích nhận thức, thái độ và ý định hành vi của khách hàng khi sử dụng dịch vụ thanh toán điện tử.

Bên cạnh đó, mô hình Fintech được áp dụng để hiểu về sự đổi mới công nghệ trong ngành tài chính, bao gồm các khái niệm về ngân hàng số, thanh toán không dùng tiền mặt, và các công nghệ hỗ trợ như Internet of Things (IoT), điện toán đám mây (Cloud Computing) và giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API). Các khái niệm chính bao gồm:

• Ngân hàng thương mại: Định chế tài chính thực hiện các nghiệp vụ nhận tiền gửi, cho vay và cung cấp dịch vụ thanh toán.
• Dịch vụ thanh toán ngân hàng: Phương tiện và quy trình thực hiện giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt qua ngân hàng.
• Công nghệ 4.0: Sự kết hợp của các công nghệ số, vật lý và sinh học như AI, IoT, điện toán đám mây, Big Data, tạo ra sự chuyển đổi trong hoạt động ngân hàng.
• Fintech: Các công ty sử dụng công nghệ để cung cấp dịch vụ tài chính hiệu quả hơn, tạo ra sự cạnh tranh và đổi mới trong ngành ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp và phân tích dữ liệu thứ cấp, thu thập từ các nguồn chính thức như website của các ngân hàng Vietcombank, Vietinbank, BIDV, Agribank, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cùng các tạp chí chuyên ngành tài chính ngân hàng. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào hệ thống Big 4, đại diện cho nhóm ngân hàng đi đầu trong ứng dụng công nghệ 4.0 tại Việt Nam.

Phương pháp phân tích chủ yếu là định tính kết hợp với các phương pháp bổ trợ như so sánh, tổng hợp và phân tích diễn dịch, quy nạp nhằm đánh giá thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn những năm gần đây, với tầm nhìn đến năm 2025 nhằm phù hợp với xu hướng phát triển công nghệ và chính sách của ngành ngân hàng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ứng dụng công nghệ 4.0 đã nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán tại các ngân hàng thương mại lớn
   Vietcombank đã phát triển hệ thống Autobank với hơn 2.407 máy ATM và trên 43.000 điểm chấp nhận thẻ trên toàn quốc. Tốc độ tăng trưởng khách hàng cá nhân và tổ chức sử dụng dịch vụ ngân hàng điện tử giai đoạn 2015-2018 đạt trung bình 39% và 36% mỗi năm, trong khi số lượng giao dịch tăng trung bình 86% và 21% tương ứng. BIDV ghi nhận tỷ trọng giao dịch qua kênh điện tử tăng từ 9% lên 29% trong năm 2017, với tổng giá trị giao dịch thanh toán điện tử quý 1 năm 2020 tăng 124% so với cùng kỳ.

2. Các công nghệ IoT, Open API và điện toán đám mây được triển khai rộng rãi, tạo ra nhiều tiện ích cho khách hàng
   Vietinbank đã phát triển nền tảng iConnect với hơn 100 APIs, kết nối với 64 đối tác fintech, hỗ trợ các dịch vụ thanh toán đa dạng trên ứng dụng di động. Agribank đã đầu tư gần 23.000 máy POS và triển khai thanh toán QR Code, Samsung Pay, thẻ không tiếp xúc, đồng thời phát triển ứng dụng E-Mobile Banking với gần 3 triệu người dùng. Điện toán đám mây giúp các ngân hàng giảm chi phí vận hành, tăng tính linh hoạt và bảo mật dữ liệu.

3. Rủi ro an ninh mạng và thiếu hụt nguồn nhân lực công nghệ là những thách thức lớn
   Năm 2019, Vietcombank ghi nhận nhiều trường hợp khách hàng bị mất tiền do lỗ hổng bảo mật hoặc không tuân thủ quy định bảo mật. Các ngân hàng cũng đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các công ty fintech, với khoảng 154 công ty fintech hoạt động tại Việt Nam, trong đó 37 doanh nghiệp tập trung vào thanh toán và ví điện tử. Nguồn nhân lực công nghệ thông tin chất lượng cao còn thiếu hụt nghiêm trọng, với nhu cầu tăng 47% mỗi năm trong khi số sinh viên tốt nghiệp chỉ tăng 8%.

4. Chênh lệch về năng lực tài chính và hạ tầng công nghệ giữa các ngân hàng lớn và nhỏ
   Các ngân hàng lớn như Big 4 có tiềm lực tài chính và công nghệ vượt trội, đầu tư từ 8-20% tổng chi phí hoạt động cho công nghệ thông tin, trong khi các ngân hàng nhỏ gặp khó khăn trong đầu tư và phát triển hạ tầng, dẫn đến tụt hậu và rủi ro mất thị phần.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên cho thấy công nghệ 4.0 đã tạo ra bước tiến vượt bậc trong hoạt động thanh toán của các ngân hàng thương mại lớn tại Việt Nam, góp phần nâng cao trải nghiệm khách hàng, giảm chi phí vận hành và mở rộng kênh phân phối. Biểu đồ tăng trưởng số lượng giao dịch qua kênh điện tử và tỷ trọng giao dịch không dùng tiền mặt có thể minh họa rõ nét sự chuyển dịch này.

Tuy nhiên, thách thức về an ninh mạng và nguồn nhân lực công nghệ là những rào cản lớn cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững. So sánh với các nghiên cứu quốc tế cho thấy Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi, với các khuôn khổ pháp lý và hạ tầng công nghệ còn chưa hoàn thiện, đặc biệt tại các vùng nông thôn và vùng sâu vùng xa. Việc thiếu hụt nhân lực công nghệ chất lượng cao cũng làm giảm khả năng ứng dụng hiệu quả các công nghệ mới.

Ngoài ra, sự cạnh tranh từ các công ty fintech tạo áp lực buộc các ngân hàng phải đổi mới liên tục, đồng thời cũng mở ra cơ hội hợp tác để phát triển các sản phẩm dịch vụ đa dạng hơn. Việc đầu tư không đồng đều giữa các ngân hàng lớn và nhỏ có thể dẫn đến sự phân hóa thị trường, ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển chung của ngành ngân hàng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin chất lượng cao
   Các ngân hàng cần phối hợp chặt chẽ với các cơ sở đào tạo để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp, nâng cao kỹ năng chuyên môn và thực hành cho nhân viên công nghệ thông tin. Mục tiêu đạt tăng trưởng nhân lực công nghệ 20-30% mỗi năm, tập trung vào các kỹ năng về AI, điện toán đám mây và bảo mật thông tin. Thời gian thực hiện: 2023-2025.

2. Đẩy mạnh đầu tư hạ tầng công nghệ và nâng cấp hệ thống bảo mật
   Ngân hàng cần ưu tiên đầu tư vào các giải pháp bảo mật tiên tiến như tường lửa, mã hóa dữ liệu, xác thực đa yếu tố nhằm giảm thiểu rủi ro mất an toàn thông tin. Đồng thời, phát triển hạ tầng điện toán đám mây để tăng tính linh hoạt và khả năng mở rộng dịch vụ. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo ngân hàng, bộ phận công nghệ thông tin, trong vòng 2 năm tới.

3. Phát triển các sản phẩm dịch vụ thanh toán đa kênh, thân thiện với người dùng
   Tăng cường ứng dụng IoT, Open API để tạo ra hệ sinh thái dịch vụ đa dạng, tích hợp nhiều tiện ích trên cùng một nền tảng, giúp khách hàng dễ dàng tiếp cận và sử dụng. Đặc biệt chú trọng phát triển các giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt tại vùng nông thôn và vùng sâu vùng xa. Thời gian thực hiện: 2023-2025.

4. Tăng cường hợp tác giữa ngân hàng và các công ty fintech
   Xây dựng các mô hình hợp tác chiến lược nhằm tận dụng thế mạnh công nghệ của fintech, đồng thời đảm bảo an toàn, bảo mật thông tin khách hàng. Phát triển các sản phẩm thanh toán thông minh như QR code, ví điện tử, thanh toán trực tuyến để nâng cao trải nghiệm khách hàng. Chủ thể thực hiện: Ban điều hành ngân hàng, đối tác fintech, trong 1-3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng thương mại
   Giúp hiểu rõ về xu hướng ứng dụng công nghệ 4.0 trong hoạt động thanh toán, từ đó xây dựng chiến lược phát triển công nghệ phù hợp, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động.

2. Chuyên gia và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính ngân hàng và công nghệ thông tin
   Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn về ứng dụng công nghệ 4.0, hỗ trợ nghiên cứu sâu hơn về chuyển đổi số trong ngành ngân hàng và các lĩnh vực liên quan.

3. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước
   Tham khảo để hoàn thiện khung pháp lý, chính sách hỗ trợ phát triển ngân hàng số, đảm bảo an ninh mạng và thúc đẩy tài chính toàn diện tại Việt Nam.

4. Các công ty fintech và nhà phát triển công nghệ tài chính
   Hiểu rõ nhu cầu, thách thức và cơ hội hợp tác với các ngân hàng thương mại trong việc phát triển các sản phẩm dịch vụ thanh toán hiện đại, an toàn và tiện ích.

Câu hỏi thường gặp

1. Công nghệ 4.0 ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động thanh toán của ngân hàng?
   Công nghệ 4.0 giúp tự động hóa quy trình thanh toán, tăng tốc độ xử lý giao dịch, giảm chi phí vận hành và nâng cao trải nghiệm khách hàng thông qua các ứng dụng như IoT, điện toán đám mây và Open API.

2. Những thách thức lớn nhất khi áp dụng công nghệ 4.0 trong ngân hàng là gì?
   Bao gồm thiếu hụt nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao, rủi ro an ninh mạng, chi phí đầu tư lớn và thói quen sử dụng tiền mặt còn phổ biến trong dân cư, đặc biệt tại vùng nông thôn.

3. Các ngân hàng lớn tại Việt Nam đã ứng dụng công nghệ 4.0 như thế nào?
   Vietcombank, Vietinbank, BIDV và Agribank đã triển khai các hệ thống thanh toán điện tử, phát triển ứng dụng di động, sử dụng QR code, ví điện tử và áp dụng điện toán đám mây để nâng cao hiệu quả và tiện ích dịch vụ.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng công nghệ 4.0 trong hoạt động thanh toán?
   Cần tăng cường đào tạo nhân lực công nghệ, đầu tư hạ tầng bảo mật, phát triển sản phẩm đa kênh thân thiện với người dùng và thúc đẩy hợp tác giữa ngân hàng và fintech.

5. Vai trò của Fintech trong ngành ngân hàng hiện nay là gì?
   Fintech tạo ra sự cạnh tranh và đổi mới trong dịch vụ tài chính, đồng thời là đối tác quan trọng giúp ngân hàng phát triển các sản phẩm thanh toán thông minh, nâng cao trải nghiệm khách hàng và mở rộng thị trường.

Kết luận

• Công nghệ 4.0 đã và đang tạo ra bước chuyển mình quan trọng trong hoạt động thanh toán của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả và trải nghiệm khách hàng.
• Các ngân hàng lớn như Vietcombank, Vietinbank, BIDV và Agribank đã ứng dụng thành công các công nghệ như IoT, Open API và điện toán đám mây, thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt phát triển mạnh mẽ.
• Thách thức lớn nhất hiện nay là thiếu hụt nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao, rủi ro an ninh mạng và sự phân hóa về năng lực tài chính giữa các ngân hàng.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm bao gồm đào tạo nhân lực, đầu tư hạ tầng công nghệ, phát triển sản phẩm đa kênh và tăng cường hợp tác với fintech nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ 4.0.
• Nghiên cứu có tầm nhìn đến năm 2025, góp phần định hướng phát triển ngân hàng số tại Việt Nam, đồng thời cung cấp cơ sở cho các nhà quản lý, chuyên gia và nhà hoạch định chính sách trong ngành ngân hàng.

Luận văn kêu gọi các bên liên quan tích cực triển khai các giải pháp đề xuất để tận dụng tối đa lợi ích của công nghệ 4.0, thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ 4.0 TRONG HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Lịch sử phát triển công nghệ 4.0 và vai trò công nghệ 4.0 trong hoạt thanh toán của ngân hàng thương mại 1. Các khái niệm liên quan đến công nghệ 4.0 trong hoạt thanh toán của ngân hàng thương mại * Khái niệm về Ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại: (commercial bank) theo nghĩa rộng, khái niệm này dùng để chỉ các định chế tài chính được phép nhận tiền gửi và cho vay dưới nhiều hình thức và điều kiện khác nhau.

Theo nghĩa hẹp, khái niệm này dùng để chỉ các ngân hàng tổng hợp thực hiện các nghiệp vụ như nhận tiền gửi viết séc, tiền gửi tiết kiệm cầm cố, cho vay (thường là ngắn hạn), môi giới chứng khoán,… (Thanh Hằng, 2018) Chức năng của Ngân hàng thương mại: Trong sự phát triển của nền kinh tế-xã hội, Ngân hàng là một yếu tố không thể thiếu bởi các chức năng cơ bản của nó: là trung gian tài chính, tạo phương tiện thanh toán, trung gian thanh toán. Với vai trò trung gian tài chính, Ngân hàng thương mại thực hiện chuyển vốn từ người cho vay- người tiết kiệm sang người đi vay-người đầu tư. Vì vậy, các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại gồm có huy động vốn, tín dụng, đầu tư và các hoạt động trung gian khác trong đó có hoạt động thanh toán giữa các chủ thể trong nền kinh tế. * Khái niệm dịch vụ thanh toán ngân hàng Dịch vụ thanh toán: Dịch vụ thanh toán (tiếng Anh: Payment services) là việc cung ứng phương tiện thanh toán, thực hiện giao dịch thanh toán trong nước và quốc tế, thực hiện thu hộ, chi hộ và các loại dịch vụ khác của các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán theo yêu cầu của người sử dụng dịch vụ thanh toán.

Phương tiện thanh toán là tiền và các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt được sử dụng nhằm thực hiện giao dịch thanh toán (Chính phủ, 2001)(4. Điều 3) 7 Dịch vụ thanh toán tại ngân hàng là quá trình tiền tệ thực hiện chức năng phương tiện lưu thông và phương tiện thanh toán không trực tiếp bằng tiền mặt mà thực hiện bằng cách trích chuyển tiền trên các tài khoản ở ngân hàng, tổ chức tín dụng hoặc bù trừ lẫn nhau giữa những người phải thanh toán và những người hưởng thụ. Các dịch vụ thanh toán tại ngân hàng còn được hiểu là một hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, thông qua vai trò trung gian của ngân hàng. Ngân hàng là người cung ứng dịch vụ thanh toán (Thư viện Pháp luật, 2014).

Nếu việc thanh toán diễn ra trong phạm vi một quốc gia thì được gọi là thanh toán trong nước, nếu việc thanh toán diễn ra vượt ra khỏi biên giới của một quốc gia thì được gọi là thanh toán quốc tế. Đặc điểm của thanh toán qua ngân hàng là thanh toán chuyển khoản, không có sự xuất hiện của tiền mặt. Hình thức thanh toán qua ngân hàng chỉ được phát triển và hoàn thiện trong nền kinh tế thị trường và được áp dụng rộng rãi trong lĩnh vực kinh tế tài chính đối nội cũng như đối ngoại. Sự phát triển rộng khắp của thanh toán không dùng tiền mặt nhờ ứng dụng thành tựu của công nghệ 4.0 là do yêu cầu phát triển vượt bậc của nền kinh tế hàng hóa.

Kinh tế hàng hóa càng cao, khối lượng hàng hóa trao đổi trong nước và ngoài nước càng lớn thì cần có những cách thức thanh toán thuận tiện, an toàn và tiết kiệm. * Các khái niệm có liên quan đến công nghệ 4.0 Khái niệm công nghệ 4.0 với tên gọi cách mạng công nghiệp (CMCN) lần thứ 4 hay công nghiệp 4. Klaus Schwab, người Đức, Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos đưa ra và đó cũng là chủ đề chính của diễn đàn kinh tế lớn nhất thế giới năm 2016. Đó là sự ra đời của một loạt các công nghệ mới, kết hợp tất cả các kiến thức trong lĩnh vực vật lý, kỹ thuật số, sinh học, và ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực, nền kinh tế, các ngành kinh tế và ngành công nghiệp.

Theo một cách hiểu khác cách mạng công nghệ 4.0 hay còn gọi là cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 trên thế giới đang diễn ra tại nhiều nước phát triển. Cách mạng công nghiệp là khoảng thời gian đánh dấu một bước ngoặt lớn của con người trong toàn xã hội, nhờ áp dụng các thành tựu công nghệ mới vào đời sống, từ đó thay đổi bức tranh toàn cảnh về xã hội (theo hướng tích cực). Đặc trưng nổi bật của cách mạng công nghiệp 4.0 là sự kết hợp công nghiệp trong các lĩnh vực vật lý, số hóa, sinh học và vốn, sự hợp nhất 8 về mặt công nghệ, nhờ đó xóa bỏ ranh giới giữa các lĩnh vực vật lý, kỹ thuật số và sinh học, đem lại sự kết hợp giữa hệ thống ảo và thực thể. Những tiến bộ đột phá khoa học như công nghệ nano, in 3D, công nghệ sinh học phân tử, di truyền, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật kết nối (Internet of Things - IoT) sẽ giúp cho việc mở rộng thị trường, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đem lại muôn vàn tiện ích, lợi ích cho nhân loại.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) lần thứ 46 đã chính thức khai mạc tại thành phố Davos-Klosters của Thụy Sĩ, với chủ đề “Cuộc CMCN lần thứ 4”, Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới đã đưa ra một định nghĩa mới, mở rộng hơn khái niệm Công nghiệp 4.0 đã vượt ra khỏi khuôn khổ dự án của Đức với sự tham gia của nhiều nước và trở thành một phần quan trọng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Nhân loại đang đứng trước một cuộc cách mạng công nghiệp mới, có thể thay đổi hoàn toàn cách chúng ta sống, làm việc và quan hệ với nhau. Quy mô, phạm vi và sự phức tạp của lần chuyển đổi này không giống như bất kỳ điều gì mà loài người đã từng trải qua. Khái niệm về Fintech: Theo Cemal Karakas và Carla Stamegna (2017), Fintech là viết tắt của công nghệ tài chính, là một thuật ngữ rộng được sử dụng chủ yếu để chỉ những công ty đang sử dụng các hệ thống dựa trên công nghệ theo một cách nào đó để cung cấp dịch vụ tài chính trực tiếp hoặc cố gắng làm cho hệ thống tài chính hiệu quả hơn.

Ban đầu, thuật ngữ này đề cập đến công nghệ áp dụng để hỗ trợ hoạt động của các định chế tài chính thương mại và tiêu dùng. Ngày nay, việc giải thích về Fintech đã mở rộng bao gồm bất kỳ sự đổi mới công nghệ trong lĩnh vực tài chính, bao gồm đổi mới về giáo dục và đào tạo tài chính, ngân hàng bán lẻ, đầu tư hoặc cải tiến hoạt động và biểu hiện của Fintech cũng đã trở thành từ đồng nghĩa với ngành dịch vụ tài chính đang nổi lên trong thế kỷ 21. Trong bối cảnh này, Fintech bao gồm một loạt các dịch vụ và sản phẩm, chẳng hạn như thanh toán không dùng tiền mặt, cho vay, kinh doanh, tư vấn, huy động vốn, tiền tệ ảo và dự kiến sẽ mở rộng hơn nữa trong những năm tới. Lịch sử phát triển công nghệ 4.

Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư bắt đầu vào đầu thế kỷ 21, tiếp sau những thành tựu lớn từ lần thứ 3 để lại, được hình thành trên nền tảng cải tiến của cuộc cách mạng số, với những công nghệ mới như in 3D, robot, trí tuệ nhân tạo, Internet 9 of Things, S.C, công nghệ nano, sinh học, vật liệu mới,. Hiện tại cả thế giới đang ở trong giai đoạn đầu của cuộc cách mạng này và là chiến lược bản lề cho các nước đang phát triển tiến đến để theo kịp với xu hướng thế giới và mở ra bước ngoặt mới cho sự phát triển của con người. Tóm tắt qua các cuộc cách mạng công nghiệp có thể thấy cách mạng công nghiệp đầu tiên sử dụng năng lượng nước và hơi nước để cơ giới hóa sản xuất. Cuộc cách mạng lần 2 diễn ra nhờ ứng dụng điện năng để sản xuất hàng loạt.

Cuộc cách mạng lần 3 sử dụng điện tử và công nghệ thông tin để tự động hóa sản xuất. Cho đến hiện nay, Cách mạng Công nghiệp Thứ tư Cuộc Cách mạng Công nghiệp Thứ tư đang nảy nở từ cuộc cách mạng lần ba, nó kết hợp các công nghệ lại với nhau, làm mờ ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học. Khi so sánh với các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây, 4.0 đang tiến triển theo một hàm số mũ chứ không phải là tốc độ tuyến tính. Hơn nữa, CMCN lần thứ 4 đang phá vỡ hầu hết ngành công nghiệp ở mọi quốc gia.

Và chiều rộng và chiều sâu của những thay đổi này báo trước sự chuyển đổi của toàn bộ hệ thống sản xuất, quản lý và quản trị. Cách mạng công nghệ 4.0 tạo điều kiện thuận lợi cho việc tạo ra các nhà máy thông minh, sự phát triển của internet vạn vật giúp tạo ra bản sao ảo của thế giới vật lý, cho phép mọi người ở khắp nơi trên thế giới kết nối với nhau thông qua mạng internet dịch vụ qua các thiết bị di động ở mọi lúc, mọi nơi. Đặc trưng của CMCN 4.0 là việc sử dụng hợp nhất cả phần cứng, người máy và khả năng tính toán lớn để mở rộng công nghệ thông tin vượt qua cả phần mềm, với sự giao thoa của các công nghệ tiên tiến như điện toán đám mây (cloud computing), Internet vạn vật (IoT- Internet of things), trí tuệ nhân tạo (AI-Artifical Intelligence), thực tế ảo (AR/VR- Virtual Reality/ Augmented Reality), khai thác dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ di động không dây (wifi), công nghệ tin học lượng tử (quantum information technology), công nghệ nano (nanotechnology),… 10 Hình 1. Lịch sử 3 cuộc cách mạng công nghiệp và cuộc CMCN 4.0 thúc đẩy chuyển đổi kỹ thuật số của sản xuất thông qua việc tích hợp các hệ thống và quy trình khác nhau trước đây thông qua các hệ thống máy tính được kết nối với nhau qua chuỗi cung ứng và giá trị.

Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang báo hiệu một sự thay đổi trong bối cảnh sản xuất truyền thống bao gồm ba xu hướng công nghệ thúc đẩy sự chuyển đổi này: kết nối, thông minh và tự động hóa linh hoạt. Cuộc CMCN thứ 4 hay Công nghiệp 4.0, là xu hướng hiện tại của tự động hóa và trao đổi dữ liệu trong công nghệ sản xuất, bao gồm các hệ thống mạng vật lý, mạng Internet kết nối vạn vật và điện toán đám mây.