Nghiên cứu biện pháp quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng tại hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ Hà Tĩnh

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu kỹ thuật tài nguyên nước nghiên cứu áp dụng biện pháp quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Đồng Thị Nga
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Phi
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Kỹ thuật tài nguyên nước
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả quản lý tưới tại hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ Hà Tĩnh với sự tham gia của cộng đồng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng (PIM)
• 1.2. Khái niệm, lợi ích của sự tham gia của cộng đồng trong quản lý tưới
• 1.3. Tổng quan về tình hình thực hiện PIM hiện nay
• 1.4. Các nghiên cứu về mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng PIM ở trong nước
• 1.5. Các nghiên cứu về mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng PIM ở nước ngoài
• 1.6. Tổng quan vùng nghiên cứu
• 1.6.1. Đặc điểm tự nhiên
• 1.6.2. Đặc điểm dân sinh, kinh tế - xã hội
• 1.6.3. Khái quát hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TƯỚI CỦA HỆ THỐNG THỦY LỢI KẺ GỖ
• 2.1. Đánh giá thực trạng quản lý tưới của hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ
• 2.2. Khái quát chung về quản lý tưới của hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ
• 2.3. Đánh giá thực trạng quản lý tưới tại vùng đã áp dụng mô hình PIM
• 2.4. Đánh giá thực trạng quản lý tưới tại vùng chưa áp dụng mô hình PIM
• 2.5. Định hướng phát triển mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tưới của hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ
• 2.5.1. Đánh giá kết quả nghiên cứu và bài học kinh nghiệm
• 2.5.2. Định hướng phát triển mô hình quản lý tưới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tưới
• 3. CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH QUẢN LÝ TƯỚI CÓ SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TƯỚI CỦA HỆ THỐNG THỦY LỢI KẺ GỖ
• 3.1. Đề xuất mở rộng các tổ chức dùng nước
• 3.2. Cơ sở đề xuất mở rộng các tổ chức dùng nước
• 3.3. Cơ chế hoạt động của các tổ chức dùng nước phù hợp cho hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ
• 3.4. Cơ chế, chính sách, mô hình, biện pháp quản lý tưới phù hợp cho hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ
• 3.5. Các đề xuất khác nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tưới của hệ thống
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng PIM

Mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng (PIM) được xem là một giải pháp hiệu quả trong việc nâng cao hiệu quả tưới tiêu tại các hệ thống thủy lợi. PIM khuyến khích sự tham gia của người dân vào quá trình quản lý và sử dụng nguồn nước, từ đó tạo ra sự chủ động và trách nhiệm trong việc bảo vệ và khai thác tài nguyên nước. Theo nghiên cứu, sự tham gia của cộng đồng mang lại nhiều lợi ích như giảm thiểu xung đột trong việc phân phối nước, nâng cao tính minh bạch trong quản lý và cải thiện hiệu quả bảo trì các công trình thủy lợi. "Sự tham gia của người dân không chỉ giúp họ chủ động hơn trong việc quản lý nước mà còn nâng cao nhận thức về giá trị của tài nguyên nước", một chuyên gia trong lĩnh vực này cho biết. Mô hình này đã được áp dụng thành công ở nhiều nơi, tuy nhiên, việc thực hiện PIM tại Hà Tĩnh, đặc biệt là tại hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ, vẫn còn gặp nhiều thách thức cần khắc phục.

1.1. Khái niệm và lợi ích của sự tham gia của cộng đồng trong quản lý tưới

Khái niệm về sự tham gia của cộng đồng trong quản lý tưới được định nghĩa là sự hợp tác giữa nhà nước và người dân trong việc quản lý và khai thác các công trình thủy lợi. Lợi ích của sự tham gia này rất rõ ràng: người dân có thể chủ động trong việc cung cấp nước cho cây trồng, thiết kế công trình phù hợp với nhu cầu thực tế, và giảm thiểu tranh chấp trong việc sử dụng nước. "Sự tham gia của cộng đồng không chỉ là một quyền lợi mà còn là một trách nhiệm mà mỗi người dân cần thực hiện", một nghiên cứu đã chỉ ra. Việc nâng cao nhận thức của người dân về quản lý tưới sẽ góp phần quan trọng trong việc bảo vệ nguồn nước và phát triển bền vững ngành nông nghiệp tại Hà Tĩnh.

II. Đánh giá thực trạng quản lý tưới của hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ

Hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ tại Hà Tĩnh hiện đang gặp phải nhiều vấn đề trong việc quản lý và phân phối nước. Một trong những nguyên nhân chính là sự thiếu hụt trong việc tổ chức các tổ chức dùng nước. Theo báo cáo, chỉ có một số ít tổ chức dùng nước hoạt động hiệu quả, trong khi nhiều tổ chức khác không còn hoạt động hoặc hoạt động không hiệu quả. "Việc quản lý nước cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức và người dân", một chuyên gia trong lĩnh vực thủy lợi cho biết. Điều này dẫn đến tình trạng một số địa phương ở cuối kênh thường xuyên thiếu nước, trong khi những địa phương ở đầu kênh lại thừa nước. Để nâng cao hiệu quả tưới tiêu, việc phát triển các tổ chức dùng nước và cải thiện cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan là rất cần thiết.

2.1. Đánh giá thực trạng quản lý tưới tại khu vực đã áp dụng mô hình PIM

Tại khu vực đã áp dụng mô hình PIM, một số kết quả tích cực đã được ghi nhận. Việc phân phối nước trở nên công bằng hơn giữa các xã, và người dân được tham gia vào quá trình quản lý, từ đó nâng cao trách nhiệm và ý thức bảo vệ tài nguyên nước. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại như sự thiếu đồng bộ trong hoạt động của các tổ chức dùng nước. "Mặc dù có những cải thiện, nhưng việc thực hiện mô hình PIM vẫn cần được tăng cường và hoàn thiện hơn nữa", một nhà nghiên cứu nhận định. Điều này cho thấy rằng việc phát triển mô hình PIM là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý tưới tại hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ.

III. Đề xuất phát triển mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng

Để nâng cao hiệu quả quản lý tưới tại hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ, cần thiết phải phát triển và mở rộng mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng. Việc thành lập các tổ chức dùng nước mới và củng cố các tổ chức hiện có sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc cho việc quản lý nước. "Cần có các cơ chế hỗ trợ từ chính quyền địa phương để khuyến khích sự tham gia của người dân", một chuyên gia đề xuất. Đồng thời, cần tổ chức các khóa đào tạo để nâng cao nhận thức và năng lực quản lý cho người dân, giúp họ hiểu rõ hơn về quyền lợi và trách nhiệm của mình trong việc quản lý tài nguyên nước. Điều này không chỉ giúp cải thiện tình hình quản lý nước mà còn góp phần phát triển bền vững nông nghiệp tại Hà Tĩnh.

3.1. Các biện pháp cụ thể để mở rộng tổ chức dùng nước

Một trong những biện pháp quan trọng là xây dựng các chính sách khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào việc quản lý tưới. Cần có các quy định cụ thể về quyền lợi và nghĩa vụ của các tổ chức dùng nước, từ đó tạo động lực cho người dân tham gia. "Việc tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi sẽ giúp tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quản lý tưới", một nhà nghiên cứu cho biết. Bên cạnh đó, việc tổ chức các hoạt động truyền thông để nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc quản lý nước cũng cần được chú trọng. Những hoạt động này sẽ góp phần tạo ra một cộng đồng năng động và có trách nhiệm trong việc bảo vệ tài nguyên nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ, nằm tại tỉnh Hà Tĩnh, là công trình thủy lợi nhân tạo lớn nhất miền Trung Việt Nam, với diện tích tưới phục vụ lên đến 21.136 ha đất canh tác. Hồ chứa nước Kẻ Gỗ có dung tích tối đa khoảng 425 triệu m³, cung cấp nước tưới cho các huyện Cẩm Xuyên, Thạch Hà và thành phố Hà Tĩnh, đồng thời góp phần chống lũ, chống xói mòn và phát điện với công suất khoảng 2,3 MW. Tuy nhiên, việc quản lý và vận hành hệ thống thủy lợi này còn nhiều khó khăn, đặc biệt trong việc phân phối nước tưới công bằng và duy trì công trình.

Mô hình Quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng (Participatory Irrigation Management - PIM) được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tưới, giảm xung đột tranh chấp nước và tăng cường vai trò của người dân trong công tác quản lý thủy lợi. Nghiên cứu tập trung vào đánh giá thực trạng quản lý tưới tại hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ, đặc biệt tại hai khu mẫu N3+NS và N4+N6, đồng thời đề xuất mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng phù hợp với điều kiện thực tế nhằm nâng cao hiệu quả quản lý toàn hệ thống.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm các xã thuộc hai khu tưới mẫu, với dữ liệu thu thập từ năm 2015 đến 2017. Mục tiêu chính là xây dựng mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng nhằm cải thiện phân phối nước, giảm chi phí vận hành và tăng cường sự minh bạch trong quản lý thủy lợi. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nguồn nước ngày càng khan hiếm và nhu cầu phát triển nông nghiệp bền vững tại khu vực miền Trung Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết quản lý tài nguyên chung và lý thuyết tham gia cộng đồng trong quản lý công trình thủy lợi. Lý thuyết quản lý tài nguyên chung nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong việc bảo vệ và khai thác bền vững tài nguyên nước, trong khi lý thuyết tham gia cộng đồng tập trung vào sự phối hợp giữa nhà nước và người dân trong quản lý thủy lợi nhằm nâng cao hiệu quả và tính bền vững.

Mô hình PIM được áp dụng làm cơ sở nghiên cứu, với các khái niệm chính bao gồm:

• Tổ chức dùng nước (TCDN): các tổ chức hợp tác xã, hội sử dụng nước hoặc tổ hợp tác do người dân thành lập để quản lý và vận hành hệ thống thủy lợi nội đồng.
• Phân phối nước công bằng: đảm bảo nước tưới được cung cấp đồng đều giữa các xã, thôn, đặc biệt là giữa đầu kênh và cuối kênh.
• Minh bạch tài chính: quản lý chi phí vận hành, bảo dưỡng công trình thủy lợi một cách rõ ràng, công khai.
• Sự tham gia của cộng đồng: người dân tham gia vào các hoạt động quản lý, vận hành, bảo dưỡng và quyết định liên quan đến hệ thống thủy lợi.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các báo cáo của Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Hà Tĩnh, các tổ chức dùng nước tại hai khu mẫu N3+NS và N4+N6, cùng các văn bản pháp luật liên quan đến quản lý thủy lợi và PIM. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 72 tổ chức dùng nước được thành lập và hoạt động trong vùng dự án, với khảo sát chi tiết về hoạt động, cơ cấu tổ chức và hiệu quả quản lý.

Phương pháp phân tích bao gồm phân tích định lượng số liệu thu thập về diện tích tưới, chi phí vận hành, mức thu phí thủy lợi nội đồng, tần suất bảo dưỡng và sửa chữa công trình; kết hợp phân tích định tính qua phỏng vấn sâu với cán bộ quản lý, người dân và các tổ chức dùng nước. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2015 đến 2017, tập trung đánh giá thực trạng và đề xuất mô hình quản lý phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả phân phối nước tưới:
   Tại hai khu mẫu N3+NS và N4+N6, việc áp dụng mô hình PIM đã giúp phân phối nước tưới đồng đều hơn giữa các xã đầu kênh và cuối kênh. Cụ thể, diện tích tưới tại các tổ chức dùng nước đạt trung bình 245 ha/vụ Đông Xuân và 219 ha/vụ Hè Thu, với tần suất bảo dưỡng kênh trung bình 3-4 lần/năm. Tuy nhiên, vẫn tồn tại sự chênh lệch về mức thu phí thủy lợi nội đồng, với mức thu tại đầu kênh chỉ khoảng 200.000 đồng/ha/năm, trong khi cuối kênh có nơi thu lên đến 1.000.000 đồng/ha/năm, gây bức xúc và tranh chấp.

2. Tình hình hoạt động của các tổ chức dùng nước:
   Trong số 9 tổ chức dùng nước được thành lập tại hai khu mẫu, chỉ có 6 tổ chức hoạt động ổn định, còn lại hoạt động yếu kém hoặc ngừng hoạt động. Các tổ chức này chủ yếu là hợp tác xã nông nghiệp với quy mô toàn xã, có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng. Ban quản lý thường gồm 4-7 người, trong đó có giám đốc, kiểm soát viên và các bộ phận giúp việc.

3. Chi phí vận hành và bảo dưỡng:
   Chi phí vận hành và bảo dưỡng công trình thủy lợi tại các tổ chức dùng nước được thu từ thủy lợi phí nội đồng và các nguồn hỗ trợ khác. Mức thu thủy lợi phí nội đồng trung bình khoảng 130.000 - 400.000 đồng/ha/vụ, tuy nhiên nhiều tổ chức thiếu kinh phí để duy tu, sửa chữa kênh mương, dẫn đến công trình xuống cấp, ảnh hưởng đến hiệu quả tưới.

4. Vai trò của chính quyền địa phương và nhận thức cộng đồng:
   Sự hỗ trợ và chỉ đạo của chính quyền địa phương còn hạn chế, một số nơi chưa tin tưởng và trao quyền cho các tổ chức dùng nước. Nhận thức của cán bộ quản lý và người dân về PIM chưa đầy đủ, dẫn đến việc tham gia của cộng đồng chưa thực sự hiệu quả và bền vững.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình PIM tại hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ đã mang lại những cải thiện tích cực trong quản lý tưới, đặc biệt là tăng cường sự tham gia của người dân và nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài chính. Tuy nhiên, sự chênh lệch trong thu phí và hoạt động không đồng đều của các tổ chức dùng nước phản ánh những khó khăn trong việc phối hợp và quản lý liên xã, cũng như hạn chế về nguồn lực tài chính và kỹ thuật.

So sánh với các mô hình PIM thành công ở các tỉnh như Tuyên Quang và Đắk Lắk, nơi có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và cộng đồng, cùng với khung pháp lý rõ ràng, cho thấy Hà Tĩnh cần tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho các tổ chức dùng nước. Việc xây dựng cơ chế chính sách đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thực tiễn địa phương là yếu tố then chốt để phát triển bền vững mô hình PIM.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh mức thu phí thủy lợi nội đồng giữa các xã đầu và cuối kênh, bảng tổng hợp tần suất bảo dưỡng và chi phí vận hành của các tổ chức dùng nước, giúp minh họa rõ nét hiệu quả và những tồn tại trong quản lý tưới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho cán bộ và người dân:
   Tổ chức các khóa tập huấn định kỳ về PIM, kỹ thuật vận hành và bảo dưỡng công trình thủy lợi, cũng như quản lý tài chính cho các tổ chức dùng nước. Mục tiêu nâng cao nhận thức và năng lực quản lý trong vòng 12 tháng, do Sở NN&PTNT phối hợp với Viện Khoa học Thủy lợi thực hiện.

2. Xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý, chính sách hỗ trợ:
   UBND tỉnh Hà Tĩnh cần ban hành các quy định cụ thể về chuyển giao công trình thủy lợi cho các tổ chức dùng nước, chính sách tài chính hỗ trợ duy tu, bảo dưỡng và miễn giảm thủy lợi phí phù hợp với điều kiện địa phương. Thời gian thực hiện trong 18 tháng, phối hợp với Bộ NN&PTNT và các cơ quan liên quan.

3. Tăng cường phối hợp liên xã và liên tổ chức dùng nước:
   Thiết lập cơ chế phối hợp quản lý và vận hành hệ thống kênh liên xã, đặc biệt giữa các tổ chức dùng nước ở đầu và cuối kênh nhằm đảm bảo phân phối nước công bằng và hiệu quả. Chủ thể thực hiện là UBND các huyện và Sở NN&PTNT, trong vòng 12 tháng.

4. Huy động nguồn lực tài chính và kỹ thuật:
   Khuyến khích các tổ chức dùng nước tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật từ các dự án ODA, tổ chức phi chính phủ để nâng cấp hệ thống kênh mương và trang thiết bị vận hành. Thời gian triển khai liên tục, do các tổ chức dùng nước phối hợp với các đối tác phát triển.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về thủy lợi:
   Giúp hiểu rõ về mô hình PIM, các khó khăn và giải pháp trong quản lý thủy lợi tại địa phương, từ đó xây dựng chính sách phù hợp và hiệu quả.

2. Các tổ chức dùng nước và hợp tác xã nông nghiệp:
   Cung cấp kinh nghiệm thực tiễn về tổ chức, vận hành và quản lý tài chính trong mô hình PIM, giúp nâng cao năng lực hoạt động và phát triển bền vững.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành thủy lợi, nông nghiệp:
   Là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn quản lý thủy lợi có sự tham gia của cộng đồng, đồng thời cung cấp số liệu và phân tích chuyên sâu.

4. Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển nông thôn:
   Hỗ trợ trong việc thiết kế, triển khai các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và phát triển mô hình PIM tại các vùng nông thôn có điều kiện tương tự.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình PIM là gì và tại sao cần áp dụng trong quản lý thủy lợi?
   PIM là mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng, nhằm chia sẻ trách nhiệm giữa nhà nước và người dân trong quản lý, vận hành công trình thủy lợi. Mô hình này giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nước, giảm tranh chấp và tăng tính bền vững của hệ thống.

2. Các tổ chức dùng nước hoạt động như thế nào trong hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ?
   Các tổ chức dùng nước gồm hợp tác xã nông nghiệp, hội sử dụng nước và tổ hợp tác, có tư cách pháp nhân, quản lý vận hành kênh mương nội đồng, thu phí thủy lợi và tổ chức bảo dưỡng công trình. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động còn khác nhau tùy theo quy mô và sự hỗ trợ của địa phương.

3. Những khó khăn chính trong việc phát triển PIM tại Hà Tĩnh là gì?
   Bao gồm sự chênh lệch trong thu phí thủy lợi, thiếu nguồn lực tài chính và kỹ thuật, nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ và người dân, cũng như sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các tổ chức dùng nước và chính quyền địa phương.

4. Làm thế nào để giải quyết tranh chấp nước trong hệ thống thủy lợi?
   Cần xây dựng quy chế phân phối nước rõ ràng, minh bạch, tăng cường vai trò của tổ chức dùng nước trong giám sát và điều phối, đồng thời tổ chức các cuộc họp dân chủ để giải quyết tranh chấp kịp thời và công bằng.

5. Các chính sách pháp luật nào hỗ trợ phát triển PIM tại Việt Nam?
   Bao gồm Luật Tài nguyên nước (2012), Pháp lệnh khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi (2001), Nghị định 143/2003/NĐ-CP về bảo vệ và khai thác công trình thủy lợi, cùng các văn bản hướng dẫn của Bộ NN&PTNT và UBND tỉnh Hà Tĩnh về phân cấp quản lý và thành lập tổ chức dùng nước.

Kết luận

• Mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng (PIM) tại hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ đã góp phần nâng cao hiệu quả phân phối nước và tăng cường vai trò của người dân trong quản lý thủy lợi.
• Các tổ chức dùng nước hoạt động chưa đồng đều, còn tồn tại nhiều khó khăn về tài chính, kỹ thuật và sự phối hợp liên xã.
• Cần hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho cán bộ và người dân để phát triển bền vững mô hình PIM.
• Huy động nguồn lực tài chính và kỹ thuật từ các dự án hỗ trợ là yếu tố quan trọng để duy tu, nâng cấp hệ thống thủy lợi.
• Tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và mở rộng mô hình PIM tại các khu vực khác trong hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ trong các năm tiếp theo nhằm đảm bảo phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao đời sống người dân.

Các cơ quan quản lý và tổ chức dùng nước cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường giám sát, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh kịp thời. Độc giả và các bên liên quan được khuyến khích tham khảo và áp dụng các kết quả nghiên cứu trong thực tiễn quản lý thủy lợi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1:TÔNG QUAN NGHIÊN COU, 11. ng quan vé mô inh quản ý tưới có sự tham gia của cộng đồng (PIM) “Trong công tie quản lý tưới, từ huy động sự tham gia của nông dân ở những năm 1970) dần din được phát triển lên cắp độ cao hơn, toàn điện và có tổ chúc hơn là quản lý nước có sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là những người hưởng lợi. Với hoạt động. trọng tâm là chuyển giao toàn bộ hoặc một phần hệ thống thủy lợi cho người dân quản lý nhằm chia sẽ trách nhiệm một cách toàn diện giữa nhà nước và nhân dân tong công tác quân lý tổi.

11-1 Khái niệm, lợi ích của sự tham gia của cộng đồng trong quan lý tưới LLL. Khẩiniệm sự thơm gia của công đồng trong quản lý tồi Quan lý tưới có sự tham gia của cộng đông là tiền đề của hình thức hợp tác công = tr trong xây dụng và quản lý khai thác công tình thủy lợi nhằm tha được những hiệu quả tốt hơn trong việc khai thác và bảo vệ tài nguyên nước. Lạiieh ca sự tham gia của cộng đồng trong quản lý ới Sự tham gia linh hoạt của người nông dân trong công tác quản lý tưới đã thể hiện ở những lợi ích mang lại như sau: “Chủ động trong việc cung cấp nước; = Thiết kế và xây đựng công trình phủ hợp hơn; = Giảm xung đột tranh chấp về nước; = Cải thiện việc duy tu bảo dưỡng hệ t 1g, nâng cao mức độ bền vững của công trình: = Ning cao sự rỡ đăng minh bạch trong quản lý tải chính; ~ Nang cao năng lực vận hành và bảo dưỡng; 14. Tang quan về ình hình thực hiện PIM hiện nay “rong thực t, sự tham gia hợp tác của các thành phần kinh tẾ trong lĩnh vực thủy lợi ở nước ta Không phải là vẫn đề mới.

Bản chất sự tham gia của cộng đồng trong công tác quan lý tưới PIM không khác nhiều với việc người dân tham gia cùng nhà nước trung ương và địa phương trong xây dựng, quản lý khai thie các hệ thống thủy lợi diễn ra từ xa xưa với nhiều bình thức, tinh chất và mức độ khác nhau tùy thuộc vào từng wing địa lý, điều kiện kinh tế, yếu tổ xã hội, tập quản và nhận thức của người dân. PIM - Paricipatory Irrigation Management: li một thuật ngữ đổ là trong cơ cầu của tổ chức quản lý các dại diện người ding nước và các đại điện cơ quan nhà nước cũng tham gia và cùng giữ vai trò quan trọng ở mọi khía cạnh và mọi cap độ trong công tic quản lý tưới, Hiện nay đã có rit nhiều tỉnh triển khai chính sách về quản lý và khai thác Công trình thủy lợi (CTTL) của Trang ương. có nhiễu dự ân như dự án VWRAP đã nghiền cửu, tiển khai về thực hiện mô hình tưới có sự tham gia của cộng đồng bước đầu đã dat được những kết quả nhất định, Mô hình PIM hiện là xu hướng phát tiễn tắt yếu trên thể giới, boi vi theo nhân định chung thi không một chính phủ nào có thé kham nỗi toàn bộ việc đầu tư cho hệ thông hạ tầng nhưng cũng không một nhà đầu tư tư nhân. nào có thé làm được việc này do diy là nh vực có hiệu quả kinh tế thấp và cổ nhiều ủi ro vi vậy edn phải thực hiện PIM, Trén thực t, hiện nay có rit nhiều quốc gia áp dụng phương thức hợp tác này có higu quả, với các loại dự án dién hình là nhượng.

quyền thu phí, thiết kế, xây dựng, cắp vốn và vận hành: nhượng quyền kinh doanh và tự nhân hóa. Thuận lợi của việc phát triển PIM hiện nay Các thể chế đã có: kinh nghiệm từ nhiều Tỏ chức ding nước đã đượcthiết lập, hợp đồng địch vụ quy trách nhiệm và quyền lợi của các bên, huy động được nguồn lực địa phương. + Các chính sách: Chính phủ đã lồng ghép PIM như là một thành phần thiết yến để cải thiện hoạt động của các hệ thống tưới. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành nhiễu văn bản vé PIM tạo ra một hành lang pháp lý và các cơ hội cho PIM phát Triễn Cie văn bản phip quy quan trọng bao gồm: + Văn bản số 2466/BNN-TCTL ngày 29 thing 8 năm 2011 của Bộ Nông nghiệp & PTNT để igh} UBND tỉnh Hà Tĩnh thực hiện phân cấp quản lý khai thác công trình.

thuỷ lợi và thí điểm thành lập mô hình Liên hiệp hội ding nước quản lý kênh cấp II liên xã tại khu mẫu của dự án VWRAP; + Quyết nh số 48/2005/QĐ-UBND ngày 16/2005 của UBND tính Hà Tĩnh ban bình quy chế hoạt động của Hội sử dụng nước thuộc các công tình thủ lợi trên địa bản tinh Hà Tĩnh; + Quyết định số 15201 1/QĐ-UBND ngày 28162011 của UBND tỉnh Hà Tĩnh ban hành quy định phân cắp quản lý, khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi trên địa bin nh Hà Tình: + Văn bản số 3672/SNN-TL ngày 4/11/2011 của Sở Nông nghiệp -PTNT tinh Ha Tĩnh hướng dẫn thực hi phân cấp quán lý, khai thác và bảo ng trình thủy lợi trên địa bản tinh Hà Tĩnh; + Văn bản số 4S0/CTTL ngày 20192012 của Công ty TNHH MTV thủy lợi Kẻ Gỗ đồngý chuyển giao kênh N3-3 cho Hiệp hội sử dụng nước quản ý; + Biên bản thỏa thuận giữa Công ty TNH MTV thủy lợi Kẻ Gỗ và Nhóm sing lập Hiệp hội sử dụng nước ngày 17/9/2012 về ý lệ chia sẽ cho Hiệp hội sử ding nước quản lý kênh Na; + Văn bản số 808/UBND-NN ngày 17/9/2012 của UBND huyện Cẩm Xuyên đồng ý với phương án thành lập Hiệp hội sử dụng nước để quản lý tuyến kênh N3-3 thuộc hệ thống Ké Gỗ; + Luật tải nguyên nước (2012) + Thông tự 65/2009/TT-BNNPTNT về hướng dẫn tổ chức hoạt động và phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi (CTTL) + Nghị định 11/2009-BTC hướng dẫn đặt hàng, giao kế hoạch quản lý thủy nông. + Nghị định 115/2008/ND-CP về miễn giảm thủy lợi phí + Pháp lệnh khai thác và bảo vệ công trình thuỷ lợi (2001); + Luật Hợp tác xã (1996); + Nghị định 143/2003/NĐ-CP quy định chỉ tiết việc thực hiện pháp lệnh bảo vệ và khai thie công trình thay lợi (2003); + Văn bản số 1959 (1998) của Bộ NN&PTNT gửi Chủ tịch UBND các tỉnh về khuyến khích xây đựng các tổ chức thuỷ nông cơ sở quản lý c + Khung chiến lược phát én PIM (2004); + Thông tư hướng dẫn việc thành lập các tổ hợp tác ding nước (2004) + Chính quyền một số địa phương đã ban hành các quy định, hướng dẫn cụ th vỀ việc thực hiện và phát triển PIM như Tuyên Quang, Lio Cai, Hà Tĩnh. + Tuyên Quang đã ban hành một số hệ thống chính sách vé nông dan tham gia quản lý thủy nông và chuyển giao công tinh cho người dân quản ý, + Lào Cai bạn hình quy định về hoại động của ác tổ chức quản lý kha thác CTTL + Hà Tĩnh ban hành quy ch hoạt động của Hội sử dụng nước + Hỗ tợ của các tổ chức qu t,các tổ chức phi chính phủ Nhiều tổ chúc quốc tổ, NGOs coi PIM là hợp phần quan trong trong kế hoạch hỗ try và xây dung các hệ thông tưới + Có rit nhiều bài học từ kinh nghiệm thực té thực hiện PIM từ các dự ân thí điểm Những mô hình PIM khác nhau, những thành công cũng như thất bại của những mô hình này là những bài học bổ ích cho việc phát triển PIM. Khỏ khăn trở ngại hiện tai của việc phát triển PIM ~ Cơ chế chính sách: Một hính sách đã có nhưng chưa được đồng bộ, chưa thực sự phủ hợp với thực tiễn hoặc khó thực thi, ‘Chua có những qui định cụ thé về chuyển giao công trình cho các TCDN “Chưa có những qui định cụ thé về chính sách tải chính cho các mô hình PIM Khung chiến lược chủng cho phá hiển PIM đã được ban bình, nhưng các quy định cụ thể chưa được ban hành ở cấp tỉnh Nhận thức về PIM của Cin bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý, nông dân.

4+ Nông đân: Chưa nhận thức dly di về PIM, chưa có sự hiểu biết đầy đủ về cơ chế chính sách phát triển của PIM và họ chưa qua đảo tạo tập hun + Cán bộ lãnh đạo: ‘Chua kiểm tra, át và đôn đốc các TCDN và thực hiện qui chế dân chủ “Chưa quan tâm chi đạo nên xây dựng mô hình PIM “Chưa nhận thức đầy đủ về PIM Lo ngg về sự giảm các lợi ch và quyền lực khi có các TCDN Can thiệp trực tgp vào vấn đ tài chính của các TCDN “Có thái độ * chờ và xem” “Các cần bộ không hiểu thâu đáo về PIM thi họ không thể thuyết phục nông dân. + Cần bộ quản lý: Lo ngg chính pha cắt giảm các nguồn lực giành cho thủy lợi “Các cơ quan quản lý chưa tích cực tham mưu cho UBND tinh ban hành các chính sách để hỗ trợ PIM phát triển. Các Công ty Khai thác công tình tủy lợi chưa tch cục hỗ trg kỹ thuật cho các Tổ chức dùng nước. + Công trình xuống cấp: ‘iu tu cho nhiều công trình thủy lợi còn thiếu đồng bộ "Nhiều cơ sở hạ tng dang trong tinh trang yêu kém Kinh phí cho O&M và nâng cấp ngày cảng khan hiểm Quan điểm kiên cổ hóa kênh mương * phần cứng”, ít chú ý đến * phầnn Kết luận “Chính phủ đã có nhiều chủ trương chính sách thúc dy PIM phát triển Tuy nhiên, trong suốt qué trình thực hiện các chính sách về quản lý, khai thác CTTL không tránh khỏi một số khó khăn, it cập.

Vi vậy, đễ công tác quản lý thủy nông ngày căng hiệu quả và bén vững cần phải chủ động, tăng cường nhiều hơn nữa các hoạt động có liên quan đến Tinh vue thủy nông Phát triển PIM có nhiều điều kiện thuận lợi, nhưng cũng còn nhiều thách thức cần vượt qua. Tuy nhiên những khó khăn này có thể khắc phục được thông qua việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về PIM. kiện cho thấy, hiện nay đang là thời điểm tốt đẻ phát triển PIM. Các nghiên cứu về mô hình quản lý tưới có sự tham gia của cộng đồng PIM ở trong nước 1.

Chuyển giao quân lý tưới thành công ở Tuyên Quang “Tuyên Quang đã thình công từ việc xây dung bệ thống cơ chế chính sich — khung pháp ý để chuyên giao công việc nt hit 'UBND tinh ra quyết định số 142/QD-UB ngày 19/1/1996 quy định về chế độ quản lý và sử dụng các công trình thuỷ lợi nhà nước bản giao cho các HTXNLN. Các HTXNLN chỉ được nhận bàn giao khi đã củng cổ đổi mới, thực hiện các khâu dịch vụ trong đó có dich vụ tưới.