BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ĐOÀN THỊ HỒNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2005 1 PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1.YÙ nghóa nghieân cöùu vaø tính caáp thieát cuûa ñeà taøi. Coâng cuoäc ñoåi môùi ñaát nöôùc ñöôïc khôûi xöôùng töø sau Ñaïi hoäi VI cuûa Ñaûng Coäng saûn Vieät Nam ñeán nay, neàn kinh teá nöôùc ta ñaõ vaø ñang chuyeån maïnh sang neàn kinh teá thò tröôøng ñònh höôùng XHCN. Hoaït ñoäng Ngaân haøng cuõng ñaõ coù söï ñoåi môùi moät caùch caên baûn, saâu saéc.
Ñoù laø, töø ngaân haøng moät caáp, heä thoáng Ngaân haøng Vieät Nam ñaõ chuyeån thaønh hai caáp: Ngaân haøng Nhaø nöôùc (NHNN) thöïc hieän chöùc naêng quaûn lyù Nhaø nöôùc veà tieàn teä- tín duïng- ngaân haøng vaø heä thoáng caùc Ngaân haøng thöông maïi (NHTM) tröïc tieáp kinh doanh tieàn teä – tín duïng vaø laøm caùc dòch vuï Ngaân haøng theo cô cheá thò tröôøng. Vôùi söï phaân caáp ñoù, heä thoáng caùc NHTM ñöôïc ña daïng hoaù loaïi hình, sôû höõu, khoâng ngöøng hieän ñaïi hoaù caùc khaâu nghieäp vuï, môû roäng caùc loaïi hình dòch vuï nhaèm naâng cao naêng löïc caïnh tranh trong hoaït ñoäng kinh doanh cuûa mình. Thöïc tieãn hôn 10 naêm qua cho thaáy hoaït ñoäng cuûa heä thoáng NHTM ôû nöôùc ta ñaõ goùp phaàn to lôùn trong vieäc thuùc ñaåy taêng tröôûng neàn kinh teá, oån ñònh vaø naâng cao ñôøi soáng nhaân daân. Tuy nhieân, nhìn chung quy moâ hoaït ñoäng vaãn coøn nhoû beù, maïng löôùi toå chöùc chöa roäng khaép, hieäu quaû tín duïng Ngaân haøng chöa cao, hình thöùc khai thaùc vaãn coøn ñôn ñieäu, trình ñoä tö vaán kinh teá – kyõ thuaät ñoái vôùi töøng döï aùn vaø töøng doanh nghieäp coøn thaáp.
Ñaùng chuù yù hôn coøn coù moät soá toå chöùc tín duïng (TCTD) ngoaøi quoác doanh chaïy theo lôïi nhuaän ñôn thuaàn neân thöôøng va vaáp trong hoaït ñoäng kinh doanh, ñaõ rôi vaøo nguy cô phaù saûn, maát khaû naêng thanh toaùn. Ngaøy nay, lónh vöïc kinh doanh tieàn teä-tín duïng-ngaân haøng ñang ngaøy caøng soâi ñoäng vaø quyeát lieät nhaèm ñeå phaân chia thò phaàn laãn nhau, khoâng coøn giôùi haïn trong phaïm vi quoác gia maø lan roäng sang phaïm vi khu vöïc vaø quoác teá. Ñieàu ñoù ñoøi hoûi caùc NHTM caøng phaûi 2 nhaän thöïc roõ hôn tính hieäu quaû vaø hieäu naêng trong hoaït ñoäng cuûa mình ñeå caïnh tranh thaønh coâng. Xuaát phaùt töø nhöõng noäi dung treân, cuøng vôùi quaù trình nghieân cöùu lyù luaän khoa hoïc vaø thöïc traïng hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caùc NHTM treân ñòa baøn tænh Long An, nghieân cöùu sinh quyeát ñònh choïn ñeà taøi nghieân cöùu: “Giaûi phaùp naâng cao hieäu quaû kinh doanh cuûa caùc Ngaân haøng thöông maïi treân ñòa baøn tænh Long An” nhaèm phaùt trieån theâm luaän cöù khoa hoïc veà chöùc naêng laãn nghieäp vuï cuï theå trong hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caùc NHTM theo cô cheá thò tröôøng, ñònh höôùng XHCN; ñaëc bieät laø trong giai ñoaïn hieän nay, thöïc hieän Hieäp ñònh thöông maïi Vieät Nam-Hoa Kyø, tieán tôùi hoäi nhaäp kinh teá khu vöïc vaø quoác teá.
Hy voïng ñeà taøi nghieân cöùu naøy seõ ñoùng goùp moät phaàn vaøo vieäc giaûi quyeát nhöõng ñoøi hoûi cuûa thöïc tieãn caàn naâng cao hieäu quaû hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caùc NHTM ôû nöôùc ta noùi chung vaø caùc NHTM treân ñòa baøn tænh Long An noùi rieâng. Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu cuûa luaän aùn: Ñeå hình thaønh neân ñeà taøi nghieân cöùu, nghieân cöùu sinh ñaõ traûi qua moät thôøi gian nghieân cöùu lyù thuyeát khoa hoïc, tích luõy kieán thöùc veà hoaït ñoäng cuûa Ngaønh ngaân haøng, keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caùc NHTM tænh Long An qua coâng taùc toång keát, sô keát baùo caùo hoaït ñoäng nieân ñoä vaø caùc cuoäc hoäi nghò chuyeân ñeà veà hieäu quaû hoaït ñoäng kinh doanh, khaûo saùt thöïc teá moät soá NHTM cô sôû. Ñaëc bieät laø thoâng qua vai troø quaûn lyù nhaø nöôùc veà tieàn teä-tín duïng-Ngaân haøng taïi ñòa phöông, töø ñoù nghieân cöùu sinh quyeát ñònh nghieân cöùu: “Giaûi phaùp naâng cao hieäu quaû kinh doanh cuûa caùc NHTM treân ñòa baøn tænh Long An”. Nhöõng noäi dung nghieân cöùu trong luaän aùn: Xuaát phaùt töø nhöõng lyù luaän khoa hoïc veà NHTM, ñeà taøi nghieân cöùu seõ laøm roõ vaø phaùt trieån theâm moät soá luaän cöù khoa hoïc veà söï caàn thieát khaùch quan cuûa NHTM trong neàn kinh teá thò tröôøng; caùc chöùc naêng hoaït ñoäng vaø hieäu quaû trong kinh doanh 3 cuûa caùc NHTM.
Ñoàng thôøi qua nghieân cöùu thöïc traïng hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caùc NHTM treân ñòa baøn tænh Long An ñaët trong moái quan heä so saùnh vôùi NHTM cuûa hai tænh trong vuøng Ñoàng baèng Soâng Cöûu Long, töø ñoù phaân tích nhöõng maët tích cöïc, toàn taïi vaø nguyeân nhaân cuûa noù. Treân cô sôû ñoù nghieân cöùu sinh seõ ñöa ra moät soá giaûi phaùp chuû yeáu nhaèm naâng cao hieäu quaû kinh doanh cuûa caùc NHTM noùi chung, caùc NHTM treân ñòa baøn tænh Long An noùi rieâng. Phöông phaùp nghieân cöùu: Vôùi phöông phaùp bieän chöùng; söû duïng lyù thuyeát cô baûn veà tieàn teä, tín duïng, kinh teá vó moâ vaø kinh teá vi moâ; Söû duïng caùc phöông phaùp dieãn giaûi, qui naïp, coù phaân tích so saùnh ñoái chieáu vaø khaûo saùt thöïc teá. Qua ñoù phaân tích ñaùnh giaù nhöõng toàn taïi, nguyeân nhaân vaø baøi hoïc kinh nghieäm töø thöïc tieãn.
Treân cô sôû ñoù, nghieân cöùu sinh maïnh daïn ñöa ra moät soá giaûi phaùp chuû yeáu nhaèm naâng cao hieäu quaû kinh doanh cuûa caùc NHTM treân ñòa baøn tænh Long An. Keát caáu luaän aùn: Luaän aùn coù khoái löôïng 187 trang, 15 baûng, 7 bieåu ñoà, ngoaøi phaàn môû ñaàu, keát luaän, luaän aùn coù keát caáu 3 chöông: Chöông 1: Toång quan lyù luaän veà NHTM vaø caùc hoaït ñoäng cuûa NHTM. Chöông 2:Thöïc traïng hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caùc NHTM treân ñòa baøn tænh Long An. Chöông 3: Caùc giaûi phaùp chuû yeáu nhaèm naâng cao hieäu quaû kinh doanh cuûa caùc NHTM treân ñòa baøn tænh Long An.
4 CHÖÔNG 1 TOÅNG QUAN LYÙ LUAÄN VEÀ NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI VAØ CAÙC HOAÏT ÑOÄNG CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI 1. Söï caàn thieát khaùch quan cuûa NHTM trong neàn kinh teá thò tröôøng: 1.1- Khaùi nieäm veà NHTM. Ngaân haøng thöông maïi laø loaïi hình toå chöùc tín duïng ñöôïc thöïc hieän toaøn boä hoaït ñoäng ngaân haøng vaø caùc hoaït ñoäng khaùc coù lieân quan. Neáu xeùt veà baûn chaát kinh teá – xaõ hoäi cuûa NHTM theo goác ñoä phaïm truø kinh teá, thì thöïc chaát: NHTM laø heä thoáng quan heä tieàn teä hoaït ñoäng döôùi hình thaùi tín duïng( vay, cho vay, traû laõi tieàn vay) nhaèm huy ñoäng vaø cung öùng voán tieàn teä töø nôi coù voán cung caáp ñeán nôi coù nhu caàu veà voán vôùi muïc ñích ñaàu tö phaùt trieån vaø caùc nhu caàu xaõ hoäi khaùc.
Ngaân haøng thöông maïi laø toå chöùc taøi chính trung gian coù vò trí troïng yeáu trong heä thoáng Ngaân haøng. Toång taøi saûn coù cuûa Ngaân haøng thöông maïi luoân luoân coù khoái löôïng lôùn nhaát trong toaøn boä heä thoáng Ngaân haøng. Maëc khaùc, khoái löôïng seùc hay taøi khoaûn tieàn göûi khoâng kyø haïn maø noù coù theå taïo ra chieám tyû troïng lôùn trong toång cung tieàn teä cuûa caû neàn kinh teá. Theo Phaùp leänh Ngaân haøng ngaøy 23/05/1990 cuûa Hoäi ñoàng Nhaø nöôùc xaùc ñònh: “Ngaân haøng thöông maïi laø toå chöùc kinh doanh tieàn teä maø hoaït ñoäng chuû yeáu vaø thöôøng xuyeân laø nhaän tieàn göûi töø khaùch haøng vôùi traùch nhieäm hoaøn traû vaø söû duïng soá tieàn ñoù ñeå cho vay, thöïc hieän nghieäp vuï chieát khaáu vaø laøm phöông tieän thanh toaùn”.
Theo Luaät caùc TCTD ngaøy 12/12/1997: Toå chöùc tín duïng laø doanh nghieäp ñöôïc thaønh laäp theo qui ñònh cuûa luaät naøy vaø caùc qui ñònh khaùc cuûa phaùp luaät ñeå hoaït ñoäng kinh doanh tieàn teä, laøm dòch vuï 5 ngaân haøng vôùi noäi dung chuû yeáu nhaän tieàn göûi vaø söû duïng tieàn göûi ñeå cung caáp tín duïng, cung öùng caùc dòch vuï thanh toaùn. Ñeå laøm roõ khaùi nieäm treân caàn phaân tích saâu hôn veà noäi dung quan heä tieàn teä vaø tính chaát tín duïng cuûa NHTM: Veà noäi dung quan heä tieàn teä cuûa NHTM : Ñöôïc theå hieän treân boán phöông dieän chuû yeáu: Thöù nhaát, quan heä giöõa NHTM vôùi Nhaø nöôùc: Thoâng qua vieäc vay voán vaø tieàn döï tröõ baét buoäc ôû Ngaân haøng Nhaø nöôùc (NHNN), vay voán Kho baïc Nhaø nöôùc; phoái hôïp vôùi Ngaân saùch Nhaø nöôùc vaø NHNN ñieàu hoaø tieàn maët trong löu thoâng, oån ñònh tieàn teä, oån ñònh söùc mua, thuùc ñaåy taêng tröôûng kinh teá. Thöù hai, quan heä giöõa NHTM vôùi caùc doanh nghieäp (toå chöùc kinh teá ) baèng vieäc huy ñoäng voán vaø cho vay voán phuïc vuï hoaït ñoäng kinh doanh; hoaëc phaùt haønh chöùng khoaùn (chöùng khoaùn nôï, chöùng khoaùn voán) ñeå huy ñoäng voán; caùc quan heä tín duïng lieân Ngaân haøng vaø caùc quan heä thanh toaùn ñeå laøm khai thoâng caùc nguoàn voán tín duïng trong quaù trình kinh doanh. Thöù ba, quan heä giöõa NHTM vôùi caùc taàng lôùp daân cö: Quan heä naøy theå hieän ôû vieäc NHTM huy ñoäng tieàn nhaøn roãi trong caùc taàng lôùp daân cö ñeå taêng voán tín duïng hoaëc cho vay theá chaáp vaø tín chaáp cho nhu caàu saûn xuaát kinh doanh cuûa theå nhaân vaø caù nhaân trong caùc tröôøng hôïp caàn thieát.
Thöù tö, quan heä giöõa NHTM vaø thò tröôøng taøi chính (TTTC): Caáu thaønh cuûa TTTC goàm thò tröôøng tieàn teä (ngaén haïn) vaø thò tröôøng voán (trung daøi haïn). Caùc thaønh phaàn tham gia treân TTTC goàm: coâng ty coå phaàn, thò tröôøng chöùng khoaùn, NHTM, caùc TCTD phi Ngaân haøng, caùc Coâng ty taøi chính, Quyõ ñaàu tö, Baûo hieåm… Trong ñoù, NHTM giöõ vai troø quan troïng, chieám tyû phaàn khaù lôùn vaø taùc ñoäng maïnh meõ ñeán caû thò tröôøng tieàn teä vaø thò tröôøng voán thoâng qua tín duïng ngaén haïn, trung haïn vaø daøi haïn. 6 Veà tính chaát cuûa tín duïng NHTM:Tín duïng cuûa NHTM coù caùc ñaëc tính sau: Thöù nhaát, tín duïng laø nghieäp vuï chuû yeáu trong hoaït ñoäng kinh doanh tieàn teä, döôùi hình thöùc phaân phoái laïi thu nhaäp quoác daân vaø vì muïc ñích sinh lôøi. Thöù hai, tín duïng laø nghieäp vuï cuûa NHTM coù chöùc naêng chuû yeáu laø chuyeån taûi hay laø caàu noái giöõa nôi cung voán vaø nôi caàu voán, goùp phaàn quan troïng baûo ñaûm thoâng suoát qui trình saûn xuaát, phaân phoái, trao ñoåi vaø tieâu duøng xaõ hoäi.
Thöù ba, hoaït ñoäng tín duïng NHTM mang tính chaát hoaøn traû vaø coù lôïi töùc. Ñieàu naøy ñoøi hoûi hoaït ñoäng tín duïng phaûi tính toaùn hieäu quaû vaø luoân thích öùng vôùi ñaëc ñieåm hoaït ñoäng cuûa thò tröôøng taøi chính trong vaø ngoaøi nöôùc. Töø phaân tích treân, coù theå thaáy, quan heä tín duïng NHTM coù phaïm vi hoaït ñoäng roäng, coù taùc ñoäng tröïc tieáp hoaëc giaùn tieáp ñeán taát caû caùc khaâu vaø caùc caáp ñoä hoaït ñoäng cuûa neàn kinh teá quoác daân.