Chương 1. Cơ sở luận lý luận về chất lượng tín dụng hộ sản xuất của ngân hàng thương mại. Thực trạng chất lượng tín dụng hộ sản xuất tại ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam chi nhánh huyện Đồng Văn, Hà Giang Chương 3. Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng hộ sản xuất tại ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam chi nhánh huyện Đồng Văn, Hà Giang 10 CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LUẬN LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƢỢNG TÍN DỤNG HỘ SẢN XUẤT CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái quát chung về tín dụng hộ sản xuất 1. Khái niệm và đặc điểm của hộ sản xuất 1. Khái niệm Hộ sản xuất (HSX) trong lĩnh vực nông nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp và các ngành nghề khác ở nông thôn (gọi tắt là Hộ sản xuất), đối tượng chính là hộ gia đình ở nông thôn.
Hộ gia đình là những Hộ có đăng ký hộ tịch, hộ khẩu với cơ quan chức năng của Nhà nước; định cư và sinh sống trong một địa phương nhất định. Hộ sản xuất ra đời và hình thành, phát triển cùng với sự phát triển của gia đình trong xã hội. Theo lịch sử phát triển của xã hội thì HSX thường xuất hiện sau, tức là phải đến một trình độ nhất định quá trình sản xuất tiến hành trong gia đình, sau đó đến mức độ cao hơn nữa là trình độ sản xuất hàng hoá. Mặc dù tên gọi HSX ngày nay đã quen thuộc trong thực tế đời sống kinh tế xã hội và trên các văn bản, tài liệu nghiên cứu.
Tuy nhiên, tài liệu chính thức nêu lên định nghĩa về Hộ sản xuất hiện nay mang tính thống nhất chưa có. Trong từ điển tiếng Việt cũng không có thuật ngữ về HSX mà chỉ có các từ về Hộ gia đình. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, hộ sản xuất được hiểu như sau: “Hộ sản xuất là tập hợp các thành viên trong một gia đình, đại diện là chủ hộ, tự chủ và trực tiếp sản xuất, là chủ thể trong quan hệ sản xuất. Lao động tự nguyện, tự giác, tự chịu trách nhiệm về kết quả sản xuất của mình.
HSX là một đơn vị kinh tế tự chủ trong quan hệ đối với ngân hàng, được coi là một chủ thể kinh tế sản xuất trong các ngành nông, lâm, ngư diêm nghiệp bao gồm cả hộ nông dân và hộ gia đình khác được phép sản xuất kinh doanh dịch vụ”. Đặc điểm hộ sản xuất - Hộ sản xuất trong nông nghiệp - nông thôn sinh sống và làm việc trong một cộng đồng bao gồm chủ yếu là nông dân, lấy sản xuất nông nghiệp là chủ yếu, các 11 hoạt động sản xuất và phi sản xuất khác phục vụ chủ yếu cho nông nghiệp và cộng đồng nông thôn. - Hộ sản xuất ở các vùng nông thôn hầu hết, cơ sở hạ tầng, khả năng tiếp cận thị trường, trình độ sản xuất thấp hơn so với đô thị nên không ít hộ nông dân đã bị sức hút của đô thị về nhiều mặt do đó lao động nông thôn đang có xu hướng đổ về đô thị tìm việc làm. Hộ sản xuất vùng nông thôn đại đa số có thu nhập thấp, đời sống, trình độ khoa học công nghệ thấp hơn đô thị, sản xuất nông nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên Do những đặc trưng của Hộ sản xuất trong kinh tế nông nghiệp, nông thôn như trên, nên ảnh hưởng đến cách thức cho vay của ngân hàng.
Khái niệm tín dụng hộ sản xuất Tín dụng HSX là hình thức cấp tín dụng mà trong đó NHTM đóng vai trò là người chuyển nhượng quyền sử dụng vốn của mình cho khách hàng Hộ sản xuất một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. Đối tượng cho vay là khách hàng Hộ sản xuất, bao gồm các Hộ gia đình tiến hành một hoặc nhiều hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ,… khác nhau, nhưng trong phạm vi gia đình. Những hoạt động đó của Hộ sản xuất cũng được tiến hành trong một phạm vi không gian, đơn vị hành chính cụ thể, đó là làng, xã, thôn bản, phường, tổ dân phố,…. Và có thể có giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh hoặc không có, với mục đích vay bao gồm vay tiêu dùng và vay sản xuất kinh doanh.
+ Vay tiêu dùng: là hình thức tài trợ cho mục đích chi tiêu Hộ sản xuất. Các khoản cho vay tiêu dùng là nguồn tài chính quan trọng giúp người tiêu dùng có thể trang trải các nhu cầu trong cuộc sống như nhà ở, phương tiện, vận chuyển, xây dựng. + Vay sản xuất kinh doanh: là hình thức tài trợ cho mục đích bổ sung vốn lưu động, thanh toán tiền mua máy móc thiết bị, phương tiện vận chuyển, xây dựng, mở rộng nhà xưởng,… 12 1. Đặc điểm tín dụng hộ sản xuất - Khách hàng HSX của NHTM thường có nhu cầu rất đa dạng và phức tạp, nhu cầu vay của HSX thường nhạy cảm theo chu kỳ kinh tế, tăng lên khi nền kinh tế mở rộng và giảm xuống khi nền kinh tế suy thoái.
Ngoài ra nhu cầuvay còn phụ thuộc nhiều vào mức thu nhập và trình độ học vấn của người vay. - Người vay thường là không thể xây dựng phương án, đề án vay vốn như đối với doanh nghiệp mà thường là sử dụng đơn xin vay. Mặt khác do trình độ mọi mặt của người vay còn hạn chế, nên cán bộ ngân hàng thường xuyên phải giám sát sử dụng vốn vay, đôn đốc trả nợ, trả lãi. - Tài sản đảm bảo tiền vay hạn chế, vì vậy tín dụng không thể chỉ dựa trên cơ sở tài sản thế chấp mà thường kết hợp tín chấp, hoặc hồ sơ giấy tờ bảo đảm tiền vay không thể hoàn thiện được, có khi chỉ là xác nhận của chính quyền địa phương về nhà ở, đất ở không có tranh chấp.
Tuy nhiên lại có tính an toàn cao do người vay trọng chữ tín và thông thường không muốn mất cơ ngơi sinh sống nhiều đời do gia đình họ hàng để lại, cũng như do sức ép tâm lý truyền thống địa phương. - Chi phí khoản vay đối với khách hàng Hộ sản xuất thường có chi phí bình quân cao hơn so với doanh nghiệp: Do hộ gia đình sinh sống và hoạt động sản xuất thường không gần ngân hàng, phần lớn đường giao thông khó khăn, một số vùng miền núi người dân ở phân tán. - Các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ của hộ gia đình chịu nhiều tác động bởi thời tiết, khí hậu, thiên tai, ốm đau của thành viên trong gia đình, biến động của thị trường,. Bởi vậy ảnh hưởng nhất định đến tính ổn định, đến rủi ro vốn vay Ngân hàng.
- Quy mô khoản vay nhỏ, số lượng các khoản vay lớn. Tín dụng Hộ sản xuất thường phục vụ cho hai mục đích chủ yếu sau: phục vụ đời sống, tiêu dùng hàng ngày và bổ sung vốn cho hoạt động kinh doanh sảnxuất hộ cá thể. Số tiền tín dụng thường bị giới hạn bởi các điều kiện tín dụng của ngân hàng do đó những khoản vay này thường có quy mô nhỏ. 13 - Tín dụng khách hàng Hộ sản xuất thường có rủi ro cao hơn.
Chất lượng các thông tin tài chính của khách hàng vay thường không cao và không đầy đủ, gây khó khăn trong việc đánh giá trực tiếp năng lực trả nợ của khách hàng. Đây cũng là yếu tố làm tăng rủi ro trong tín dụng khách hàng Hộ sản xuất. - Nguồn trả nợ của khách hàng được trích từ nguồn thu nhập mà không nhất thiết phải từ kết quả sử dụng những khoản vay. Do đó, nguồn trả nợ của người đi vay có thể biến động lớn, nó phụ thuộc vào quá trình kinh doanh và kinh nghiệm đối với công việc của khách hàng ảnh hưởng đến khả năng trả nợ vay cho ngân hàng.
- Tín dụng HSX có rủi ro cao hơn so với các loại tín dụng trong lĩnh vực thương mại và công nghiệp. Vì vậy, lãi suất tín dụng của loại hình này cũng thường cao hơn lãi suất tín dụng trong các lĩnh vực khác. Phân loại tín dụng hộ sản xuất Cho vay HSX có đầy đủ các hình thức cho vay của một Ngân hàng thương mại. Thông thường, các hình thức cho vay khách hàng cá nhân được phân loại theo các tiêu thức như sau: * Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn vay Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn vay, các khoản vay của HSX bao gồm: Vay tiêu dùng và vay sản xuất kinh doanh.
Vay tiêu dùng: Là khoản vay đáp ứng nhu cầu chi tiêu của các cá nhân, hộ gia đình như: xây nhà, sửa nhà, mua xe ô tô, du học, chữa bệnh, cưới hỏi. Vay sản xuất kinh doanh: Là các khoản vay phục vụ mục đích bổ sung vốn sản xuất kinh doanh, đầu tư của cá nhân, hộ gia đình như: bổ sung vốn lưu động, mua sắm tài sản cố định, đầu tư cơ sở vật chất cho hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư kinh doanh chứng khoán, vàng. * Căn cứ vào phƣơng thức cho vay Cho vay trực tiếp Cho vay trực tiếp là quan hệ tín dụng trong đó khách hàng có nhu cầu về vốn giao dịch trực tiếp với ngân hàng để vay và trả nợ. Với phương thức này, việc cấp 14 tín dụng có thể thực hiện song phương hay đa phương.
Với phương thức đa phương, ngoài ngân hàng và khách hàng còn có bên thứ 3 là những nhà cung ứng đầu vào hay các nhà chế biến, bao tiêu nông sản. Phương thức cho vay này sẽ giúp ngân hàng giám sát chặt chẽ việc sử dụng vốn vay Cho vay bán trực tiếp - Cho vay theo tổ hợp tác vay vốn: Với phương thức này, thường từ 10 đến 40 hộ thành lập một tổ hợp tác vay vốn (đặc điểm của tổ là cùng thôn, cùng nuôi trồng một cây con hoặc cùng giống nhau, cùng một làng nghề, một nhóm sản xuất, về mục đích vay vốn, tổ phải được thành lập tự nguyện và bầu ra tổ trưởng để đại diện pháp lý trong giao dịch với ngân hàng). Trên cơ sơ quy định cho vay của ngân hàng, các tổ viên làm giấy đề nghị vay vốn, tổ tiến hành họp và xét theo các điều kiện và nhất trí về số tiền vay. Sau đó tổ trưởng tập hợp lại và gửi tới ngân hàng cùng các giấy tờ khác.
Nhân viên ngân hàng sẽ tiến hành thẩm định và thông báo số tiền vay của từng hộ và cho cả tổ. Tổ trưởng là người trực tiếp nhận tiền vay, theo dõi nợ vay và thu nợ để chuyển trả cho ngân hàng.