phần mở đầu và kết luận, mục lục, danh mục các bảng, biểu, biểu đồ, tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Những vấn đề cơ bán về chất lƣợng thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Thƣơng Mại Chƣơng 2: Thực trạng chất lƣợng hoạt động thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Quân đội - Chi nhánh Điện Biên Phủ Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao chất lƣợng hoạt động thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Quân đội - Chi nhánh Điện Biên Phủ 4 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHẤT LƢỢNG THANH TOÁN QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Cơ sở hình thành thanh toán quốc tế Lịch sử và thực tiễn phát triển kinh tế thế giới đã chứng minh rằng kinh tế của một quốc gia không thể phát triển với chính sách đóng cửa. Sự khác biệt về điều kiện tự nhiên, địa lý, khí hậu, môi trƣờng, trình độ khoa học kỹ thuật, nguồn nhân lực, tài nguyên thiên nhiên,.
làm cho lợi thế so sánh giữa các quốc gia khác nhau. Mỗi quốc gia sẽ có những lợi thế trong việc sản xuất một số loại hàng hóa này nhƣng lại bất lợi trong việc sản xuất hàng hóa khác. Do vậy để đáp ứng đƣợc nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao, đa dạng và phong phú, các quốc gia phải biết phát huy ƣu thế trong nƣớc đồng thời tận dụng khả năng có lợi từ bên ngoài trong hợp tác kinh tế, giao lƣu và buôn bán. Từ đó quan hệ ngoại thƣơng giữa các nƣớc hình thành, hoạt động thanh toán quốc tế cũng đƣợc phát sinh.
Do có sự khác nhau về ngôn ngữ, cách xa nhau về địa lý nên việc thanh toán không thể tiến hành trực tiếp giữa các nƣớc với nhau mà phải thông qua các tổ chức trung gian, đó là các ngân hàng thƣơng mại. Dù ra đời từ lâu nhƣng chỉ đến cuối thế kỷ 20, khi khối lƣợng mua bán, đầu tƣ quốc tế và chuyển tiền quốc tế ngày càng nhiều hơn, khối lƣợng các giao dịch thanh toán qua ngân hàng tăng lên, hoạt động thanh toán quốc tế mới trở nên thực sự phát triển. Khái niệm về thanh toán quốc tế Thanh toán quốc tế là việc thực hiện các nghĩa vụ chi trả và quyền hưởng lợi về tiền tệ phát sinh trên cơ sở hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa 5 các tổ chức, cá nhân nước này đối với tổ chức, cá nhân nước khác, hay giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế, thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước liên quan 1. Vai trò của thanh toán quốc tế - Đối với nền kinh tế Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, khi các quốc gia đều đặt kinh tế đối ngoại lên hàng đầu, coi hoạt động kinh tế đối ngoại là con đƣờng tất yếu trong chiến lƣợc phát triển kinh tế đất nƣớc, thì vai trò của hoạt động thanh toán quốc tế ngày càng đƣợc khẳng định.
Khi hoạt động ngoại thƣơng phát triển, nếu hoạt động thanh toán quốc tế đƣợc tiến hành một cách nhanh chóng, an toàn và chính xác sẽ khiến cho quan hệ lƣu thông hàng hoá tiền tệ giữa ngƣời mua và ngƣời bán diễn ra trôi chảy, hiệu quả hơn, từ đó bôi trơn hoạt động xuất nhập khẩu và thúc đẩy quá trình lƣu thông hàng hóa trên phạm vi quốc tế. - Đối với ngân hàng Thanh toán quốc tế không chỉ làm tăng thu nhập của ngân hàng, mở rộng vốn, đa dạng các dịch vụ mà còn nâng cao uy tín của ngân hàng trên thị trƣờng tài chính quốc tế. Trong quá trình lƣu thông hàng hoá, thanh toán quốc tế là khâu cuối cùng, do vậy nếu thanh toán thực hiện nhanh chóng và liên tục sẽ giúp các doanh nghiệp thu hồi vốn nhanh. Thông qua thanh toán quốc tế còn tạo nên các mối quan hệ tin cậy giữa doanh nghiệp và ngân hàng, từ đó không chỉ tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp đƣợc các ngân hàng tài trợ vốn trong trƣờng hợp doanh nghiệp thiếu vốn mà còn đƣợc ngân hàng hƣớng dẫn, tƣ vấn, hạn chế thấp nhất rủi ro có thể xảy ra trong quá trình thanh toán.
Hoạt động thanh toán quốc tế còn là một hoạt động nhằm hỗ trợ và bổ sung cho các hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng nhƣ mở rộng hoạt động tín dụng xuất nhập khẩu, phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ, bảo 6 lãnh ngân hàng trong ngoại thƣơng, tài trợ thƣơng mại và các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế khác… Hoạt động thanh toán quốc tế làm tăng tính thanh khoản cho ngân hàng. Khi thực hiện các nghiệp vụ thanh toán quốc tế, ngân hàng có thể thu hút đƣợc nguồn vốn ngoại tệ tạm thời nhàn rỗi của các doanh nghiệp có quan hệ thanh toán quốc tế với ngân hàng dƣới hình thức các khoản ký quỹ chờ thanh toán. Thanh toán quốc tế còn tạo điều kiện hiện đại hoá công nghệ ngân hàng, mở rộng quan hệ với các ngân hàng nƣớc ngoài, nâng cao uy tín của mình trên trƣờng quốc tế, từ đó khai thác đƣợc nguồn tài trợ của các ngân hàng nƣớc ngoài và nguồn vốn trên thị trƣờng tài chính quốc tế để đáp ứng nhu cầu về vốn của ngân hàng. Nhƣ vậy, vai trò của thanh toán quốc tế đối với các ngân hàng hết sức quan trọng.
Các điều kiện thƣơng mại quốc tế Trong quan hệ TTQT giữa các nƣớc, các vấn đề có liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ mà đôi bên phải đề ra để giải quyết và thực hiện đƣợc quy định lại thành những điều kiện gọi là điều kiện thanh toán quốc tế. Những điều kiện đó bao gồm: điều kiện tiền tệ, địa điểm, thời gian, phƣơng tiện thanh toán và phƣơng thức thanh toán. Chỉ khi nghiên cứu kỹ các điều kiện này, chúng ta mới có thể vận dụng chúng một cách tốt nhất trong việc ký kết và thực hiện các hợp đồng mua bán ngoại thƣơng để đạt đƣợc các mục tiêu đề ra: * Đối với người xuất khẩu - Đảm bảo chắc chắn thu đƣợc đủ và kịp thời tiền hàng, càng nhanh càng tốt - Đảm bảo giữ vững giá trị thực tế của số thu nhập ngoại tệ khi có những biến động tiền tệ xảy ra 7 - Góp phần đẩy mạnh xuất khẩu, mở rộng thị trƣờng, phát triển thị trƣờng mới * Đối với nhà nhập khẩu - Đảm bảo chắc chắn nhập đƣợc hàng đúng số lƣợng và chất lƣợng, đúng hạn - Đƣợc kéo dài thời hạn thanh toán càng lâu càng tốt - Góp phần làm cho việc nhập khẩu đúng theo yêu cầu phát triển của nền kinh tế 1. Điều kiện tiền tệ Điều kiện tiền tệ là việc sử dụng đơn vị tiền tệ của nƣớc nào để tính toán và thanh toán hàng hóa xuất nhập khẩu trong hợp đồng, đồng thời quy định cách xử lý khi giá trị đồng tiền biến động trong quá trình thực hiện hợp đồng Đồng tiền thanh toán có thể sử dụng đồng tiền của nƣớc ngƣời bán, nƣớc ngƣời mua, hoặc nƣớc thứ 3, tùy thuộc vào sự thỏa thuận của hai bên mua và bán.
Điều này phụ thuộc vào các yếu tố: + Sự so sánh lực lượng của hai bên mua và bán + Vị trí đồng tiền đó trên thị trường quốc tế + Tập quán sử dụng đồng tiền thanh toán trên thế giới 1. Điều kiện địa điểm thanh toán Là nơi việc trả tiền đƣợc thực hiện. Tùy theo sự thỏa thuận giữa ngƣời mua và ngƣời bán mà địa điểm thanh toán có thể ở nƣớc xuất khẩu hay nƣớc nhập khẩu hoặc ở nƣớc thứ ba. Nhƣng trong thực tế, việc xác định địa điểm thanh toán là do sự tƣơng tác so sánh lực lƣợng giữa hai bên trong quan hệ thƣơng mại do nó còn liên quan đến quyền lợi của mỗi bên tham gia.
Điều kiện về thời gian thanh toán Trả tiền trước: Hình thức này là ngƣời mua ứng tiền trƣớc một phần hoặc toàn bộ rồi sau đó ngƣời bán mới giao hàng. Mục đích là để ngƣời mua 8 cung cấp tín dụng thƣơng mại cho ngƣời bán, hoặc để ngƣời bán ràng buộc ngƣời mua phải thực hiện hợp đồng. Trả tiền ngay: Việc trả tiền đƣợc thực hiện ngay sau khi ngƣời bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng cho ngƣời mua theo quy định của hợp đồng. Thông thƣờng ngƣời mua trả tiền ngay khi: + Trả ngay khi nhận đƣợc hàng hóa và dịch vụ + Trả ngay khi nhận đƣợc bộ chứng từ hàng hóa do ngƣời bán gửi qua ngân hàng hoặc có thể chấp nhận hối phiếu do nhà xuất khẩu ký phát + Trả ngay khi nhận đƣợc điện báo của ngƣời vận chuyển về việc đã nhận và xếp hàng hóa lên tàu + Trả ngay khi ngƣời bán đã thực hiện xong nghĩa vụ gửi hàng tại cảng đi.
Trả tiền sau: Là hình thức ngƣời bán bán chịu hàng hóa cho ngƣời mua, hay chính là tín dụng thƣơng mại mà nhà xuất khẩu cung cấp cho nhà nhập khẩu. Ngƣời mua có thể trả tiền cho ngƣời bán theo các cách: + Trả sau một lần khi đáo hạn + Trả sau nhiều lần Trả tiền sau thƣờng đƣợc quy định theo một trong những nội dung cụ thể sau: - Thanh toán sau một số lƣợng ngày nhất định, kể từ ngày nhận đƣợc bộ chứng từ - Thanh toán sau một số lƣợng ngày nhất định, kể từ ngày nhận xong hàng - Thanh toán sau một số lƣợng ngày nhất định, kể từ ngày nhận đƣợc thông báo của bên XK đã hoàn thành nghĩa vụ giao hàng tại nơi giao hàng đƣợc chỉ định - Thanh toán sau một số lƣợng ngày nhất định, kể từ ngày của Invoice hay ngày phát hành vận đơn 9 1. Điều kiện phương tiện thanh toán Trong TTQT, các nhà XNK sử dụng các phƣơng tiện TTQT thay cho tiền mặt. Việc lựa chọn sử dụng phƣơng tiện nào tùy thuộc vào hoàn cảnh và tập quán buôn bán của mỗi nƣớc Các phƣơng tiện thanh toán quốc tế bao gồm: Hối phiếu, lệnh phiếu, séc, giấy chuyển tiền, thẻ thanh toán a) Hối phiếu Hối phiếu là một tờ mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện do một ngƣời ký phát cho ngƣời khác, yêu cầu ngƣời này khi nhìn thấy phiếu, hoặc đến một ngày cụ thể nhất định, phải trả một số tiền nhất định cho ngƣời hƣởng lợi quy định trên Hối phiếu, hoặc theo lệnh của ngƣời này trả cho ngƣời khác hoặc trả cho ngƣời cầm hối phiếu b) Lệnh phiếu Ngƣợc với hối phiếu, lệnh phiếu là chứng chỉ có giá do ngƣời mua chịu lập, cam kết trả một số tiền xác định trong một thời gian và ở một địa điểm nhất định cho ngƣời thụ hƣởng.
Lệnh phiếu chỉ có một bản do con nợ phát hành để chuyển cho ngƣời hƣởng lợi lệnh phiếu đó.