CHƯƠNG 1 Triết học và các khoa học là sản phẩm của thực tiễn cùng với năng lực nhận thức của con người nhằm đáp ứng các nhu cầu tắt yếu của đời sống con người và xã hội. Sự ra đời và phát triển của triết học và các khoa học gắn liền với các điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị, tư tưởng của một giai đoạn lịch sử nhất định. Với tính cách là các hình thái ÿ thức xã hội, cả triết học và các khoa học khác đều là sự phản ánh tổn tại xã hội, cho nên cần áp dụng cách tiếp cận "hình thái” trong sự phân kỳ lich sử phát triển của triết học và các khoa học. Xuất phát từ thực tiễn đời sống, từ hoàn cảnh lịch sử nhất định, trong từng giai đoạn.
phát triển của mình, triết học và các khoa học có đặc điểm riêng, có vị trí, vai trò riêng đối với sự vận động, phát triển của xã hội. Khái quát quá trình phát sinh, hình thành và phát triển của triết học và các khoa học sẽ mang lại một bức tranh chung, phong phú về nhận thức trong quá trình phát triển của tư duy nhân loại. Đó là cơ sở khoa học, dữ liệu sống động cho việc tìm hiểu mối quan hệ giữa triết học các khoa học khác trong lịch sử. 12 CHUONG 2 MOI QUAN HE GIU'A TRIET HOC VA CAC KHOA HOC 2.
Quan điểm cũa các nhà kinh điễn của chủ nghĩa Mác-Lênin về mối quan hệ giữa triết học và các khoa học. Quan điểm của C. Angghen “Xuất phát từ lập trường duy vật biện chứng, C. Ảngghen là những người đầu tiên đã nghiên cứu và giải quyết đúng đắn mỗi quan hệ biện chứng, tác động qua lại giữa.
triết học và các khoa học, vạch ra ý nghĩa của mỗi quan hệ này đối với sự phát triển của bản thân triết học, các khoa học và đời sông xã hội 2. Quan điểm của V. Lênin “Trong tác phẩm “Về tác dụng của chủ nghĩa duy vật chiến đấu” - Di chúc triết học của V. Lêi ín đặt ra nhiệm vụ phát triển triết học duy vật biện chứng, kêu gọi thành lập liên minh giữa triết học và khoa học tự nhiên Quan điểm duy vật biện chứng của các nhả kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin về mỗi quan hệ giữa triết học và các khoa học là những chí dẫn tuyệt vời, là cơ sở khoa học vững chắc để giải quyết mỗi quan hệ giữa triết học và các khoa học.
cũng như đổi với sự phát triển của các khoa học và triết học trong thời đại hiện nay. Mối quan hệ giữa triết học và các khoa học dưới ánh sáng của khoa học hiện đại và thực tiễn hiện nay 3. Vị trí của mắi quan hệ giữa triết học và các khoa học Có quan điểm tuyệt đối hỏa vai trò của triết học, hạ thấp, coi thưởng vai trỏ của các khoa học, cho rắng chỉ cần nắm được triết học thì sẽ giái quyết được tắt cả các vấn để cụ thể cúa đời sống. Ngược lại, có quan điểm tuyệt đối hỏa vai trò của các khoa học.
hạ thấp hoặc gạt bỏ vai trò của triết học, cho rằng, thứ nhất, triết học nghiên cứu và giải quyết những vẫn để quá chung nên những kết quả của nó không có tác đụng gì thiết thực; thứ hai, triết học không có phương pháp riêng và trang thiết bị nghiên cứu riêng như các khoa học cụ thể nên tính chân lý của các kết luận triết học không được bảo đảm. Có thể nói, cả hai quan điểm trên đây thực chất là cực đoan, sai lắm, và đều rơi vào một trong hai thái cực của củng một lỗi tư duy siêu bình Trên lập trường của chủ nghĩa duy vật biện chứng, dưới ánh sing của khoa học hiện đại và thực tiễn xã hội, mỗi quan hệ giữa triết học và các khoa học có ý nghĩa sâu sắc đổi với sự phát triển của bản thản triết học, cũng như của các khoa học, vả cỏ tằm quan trọng. đặc biệt tác động đến sự phát triển của đời sống xã hội trong giai đoạn hiện nay. Vai trò của triết học đối với các khoa học Triết học đóng vai trỏ là cơ sở thế giới quan vả phương pháp luận phổ biển cho các khoa học cụ thể, là cơ sở lý luận để đánh giá các thành tựu của các khoa học, vạch ra phương.
hướng phát triển, phương pháp nghiên cửu của các khoa học đỏ. Vai trd thé giới quan cũa triết học đối với các khoa học Triết học trang bị cho con người những quan niệm vẻ thế giới. về vị trí, vai trò của con người trong thể giới ấy, về chính bản thân và cuộc sống của con người và loài người. Đỏ là chức năng thể giới quan của triết học.
Vễ vai trò của triết học đối với các khoa học, trước hết, triết học là cơ sở đẻ giải thích và định hướng nhận thức và hoạt động của các khoa học. “Triết học có vai trò thúc đẩy hoặc kìm hầm sự phát triển của các khoa học. Vai trò thúc day hay kìm hãm của triết học đối với các khoa học tùy thuộc vào nội dung và bản chất của triết học ấy là tiến bộ hay lạc hậu, cách mạng hay phản cách mạng. tích cực hay tiêu cực.
“Triết học sáng suốt dẫn đường cho các khoa học phát minh, sáng chế. Sự hạn chẻ trong. tư tưởng triết học sẽ dẫn tới cản trở sự phát triển của khoa học và thực tiễn. Vai trò phương pháp luận của triết học đối với các khoa học “Triết học trang bị cho con người những nguyên tắc để định hướng trong việc tìm kiếm, lựa chọn và vận dụng các phương pháp để thực hiện hoạt động nhận thức và thực tiễn sao cho có hiệu quả nhất.
Đó là chức năng phương pháp luận của triết học. Triết học không chỉ giúp các khoa học có được cách nhìn nhận đúng đản thể giới, mà còn có được khả năng đảnh giá những biển động đang diễn ra, gợi mở cách đi. hướng giải quyết các vấn để mả cuộc sống đặt ra Với vai trò thế giới quan và phương pháp luận của minh, triết học đã trở thành công. cụ đắc lực trong sự phát triển của các khoa học.
Vai trò của các khoa học đối với triết học a, Các khoa học cung cấp dữ liệu cho triết học. Tất cả những dữ liệu ủa các khoa học tạo thành “tải liệu thực nghiệm” mả xuất phát từ đó các kết luận triết học được rút ra và quay trở lại phục vụ hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người. Sự khái quát triết học có thể hình thành nên những luận điểm triết học hoản toàn mới, cỏ thể bổ sung thêm nội dung mới cho những kết luận cũ, vả cũng cỏ thể hình thành nên những phạm trủ triết học mới bỏ sung vảo hệ thống triết học của mỉnh, tạo nên một phong. cách tư duy triết học mới đáp ứng nội dung của các khoa học và yêu cầu của thực tiễn.
14 b, Các khoa học giúp kiểm chứng các luận điểm triết học. Một điều rõ rằng rằng, triết học cũng như các khoa học khác đều lấy thực tiễn làm tiêu chuẩn để kiểm tra chân lý. Vì vậy, một mặt, dé xem xét tính chân lý của các trí thức triết học cân phải lấy thực tiễn đẻ kiểm nghiệm; mặt khác, chứni vỉ các luận điểm triết học là kết quả của sự khái quát các thành tựu của các khoa học nên bản thân các thành tựu ấy cũng là dữ liệu để kiểm chứng các kết luận triết học. Hay nói cách khác, một luận điểm triết học lả đảng tin cậy khi nó được thực tiễn kiểm nghiệm hoặc nó được các khoa học khác chứng minh, được các tài liệu thực nghiệm kiểm chứng.
Mỗi quan hệ giữa triết học và các khoa học đôi hỏi trong nhận thức vả thực tiễn, đê có thể giải quyết một cách hiệu quả những vấn để phức tạp và đa dạng của cuộc sống, chúng ta cần tránh cả hai thái cực: Hoặc là xem thưởng triết học sẽ sa vào tỉnh trạng mò mẫm, mù quáng. tủy tiện, dễ bằng lòng với những biện pháp cụ thể nhất thời, đi đến chỗ mắt phương hưởng, thiểu nhìn xa trông rộng, thiểu chủ động. sáng tạo trong công vỉ: hoặc là tuyệt đối hóa vai trò của triết học sẽ sa vào chủ nghĩa giáo điều, áp dụng một cách máy móc những nguyên lý, quy luật chung mà không tính đến tình hình cụ thể, hậu quá là sẽ khó tránh khỏi bị thất bại. Mối quan hệ giữa triết học và các khoa học trong lịch sử 3.
Thời kỳ cỗ đại sa Vai trò của triết học đối với các khoa học. ~ Về vai trò thế giới quan của triết học: Do ảnh hưởng của thế giới quan duy vật thỏ sơ, chất phác mà các khoa học tự nhiên đều bị giới hạn bởi nguyên tử vả quan điểm về bản nguyên của thế giới, được định hình phát triên theo xu hưởng đó. ~ VỀ vi trò phương pháp luận của triết học: Phép biện chứng tự phát, ngây thơ thời cổ đại chủ yêu xuất phát từ sự quan sát trực tiếp thể giới để phỏng đoán nên các quy luật vận động, phát triển của thế giới. Điểu đỏ cũng tác động trực tiếp đến các khoa học lúc bấy giờ.
b, Vai trò của các khoa học đổi với triết học Với cơ sở khoa học tự nhiên đà hình thành một quan niệm thô sơ vẻ thể giới: chủ nghĩa duy vật thời kỳ này là chú nghĩa duy vật thô sơ, chất phác; phép biện chứng là phép biện chứng tự phát ngây thơ: còn cha nghĩa duy tâm là chủ nghĩa duy tâm khách quan. Thời kỳ trung cễ sa, Vai trò của triết học đối với các khoa học. 15 Mặc dù, nói chung ở thời kỳ trung cổ triết học và các khoa học không được phát triển, nhưng ở cuối thời kỳ trung cô, ở giai đoạn suy vong của chủ nghĩa kinh viện Tây Âu, trong các học thuyết triết bọc của trường phái duy danh, mỗi quan hệ giữa triết học và các khoa học dẫn dẫn được khôi phục. b, Vai trò của các khoa học đối với triết học Các khoa học dẫn dẫn được khôi phục chuẩn bị cho sự sụp đỗ của chủ nghĩa kinh viện, giải phóng khoa học tự nhiên thoát khỏi ách thống trị của thần học được bắt đầu và sự phát triển mới của khoa học tự nhiên và triết học thời kỳ Phục hưng (thế kỷ XV - XV.
Thời kỳ Phục hung sa. Vai trò của triết học đối với các khoa học. ~ Về vai trò thể giới quan của triết học: Quan niệm coi triết học là “khoa học của các khoa học” từng xuất hiện và thống trị ở thời cỗ đại, bị lãng quên trong thời trung cổ. bây giờ được khôi phục.