MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Toàn cầu hoá - xu thế tất yếu trong quá trình phát triển kinh tế ở các quốc gia trên thế giới. Cùng với nó là những cơ hội và thách thức vô cùng lớn đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia nói chung và Việt Nam nói riêng. Các doanh nghiệp Việt Nam đã và đang đối mặt với rất nhiều khó khăn để có thể cạnh tranh đƣợc với các doanh nghiệp nƣớc ngoài và đứng vững ở ngay chính thị trƣờng trong nƣớc.
Sức ép cạnh tranh sẽ không ngừng tăng lên đòi hỏi các doanh nghiệp phải có chiến lƣợc kinh doanh phù hợp, nguồn vốn kinh doanh ổn định. Đến 31/12/2017, Việt Nam có khoảng 518.000 doanh nghiệp thực tế đang hoạt động trong đó, doanh nghiệp siêu nhỏ (DNSN) chiếm khoảng 74% tổng số doanh nghiệp. Nhƣ vậy, có thể thấy rằng các doanh nghiệp siêu nhỏ ở nƣớc ta chiếm tỷ trọng khá nhiều, góp phần quan trọng trong việc giải quyết việc làm cho ngƣời lao động. Nhƣng bản thân các doanh nghiệp này có trình độ khoa học công nghệ và năng lực tổ chức điều hành còn thấp , chất lƣợng nguồn lao động hầu hết chƣa qua đào tạo, hiệu quả sản xuất kinh doanh kém đặc biệt là việc tiếp cận với nguồn vốn từ các tổ chức tín dụng (TCTD) và ngân hàng thƣơng mại (NHTM) gặp nhiều khó khăn.
Bởi muốn vay đƣợc vốn từ các TCTD và NHTM buộc các doanh nghiệp siêu nhỏ phải có hồ sơ chứng minh năng lực tài chính, phƣơng án kinh doanh chi tiết, có tính khả thi cao, có tài sản bảo đảm, hệ thống sổ sách kế toán rõ ràng đầy đủ,… Trong khi đó, trình độ ngƣời lao động và nhà quản lý thấp không có khả năng đáp ứng đƣợc những yêu cầu nói trên. Chính vì vậy, các doanh nghiệp siêu nhỏ càng khó tiếp cận với nguồn vốn vay từ các tổ chức này. Vấn đề đƣợc đặt ra là làm thế nào để có thể hỗ trợ các doanh nghiệp siêu nhỏ giải quyết những khó khăn, vƣớng mắc để phát triển một cách hiệu quả, bền vững và bình đẳng với các thành phần kinh tế khác. Tổ chức Tài chính Vi mô TNHH Tình Thƣơng (TYM) – là một trong những tổ chức tài chính vi mô đƣợc cấp phép đầu tiên ở Việt N am, trực thuộc Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam với những ƣu thế sẵn có của mình đã và đang hỗ trợ tích cực 2 cho các hộ nghèo, cận nghèo và phụ nữ nghèo yếu thế tiếp cận với nguồn vốn để phát triển kinh tế một cách bền vững bên cạnh đó TYM còn cung cấp cho họ các kiến thức kỹ năng trong cuộc sống, trong làm ăn, phát triển kinh tế gia đình từ đó dần khẳng định vai trò và vị thế của ngƣời phụ nữ trong xã hội hiện đại.
Bên cạnh đó, TYM cũng đang từng bƣớc triển khai hoạt động cho vay vốn đối với các doanh nghiệp siêu nhỏ ở một số địa phƣơng. Nhờ đó, các doanh nghiệp siêu nhỏ có cơ hội tiếp cận với nguồn vốn vay dễ dàng, thuận tiện hơn và nhất là phù hợp với chu kì kinh doanh của từng doanh nghiệp cụ thể. Nếu nhƣ mô hình này có thể đƣợc triển khai rộng khắp các chi nhánh sẽ tạo điều kiện rất thuận lợi cho các doanh nghiệp siêu nhỏ có nguồn vốn hỗ trợ phát triển và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh. Tuy vậy, hoạt động này hiện chƣa đƣợc mở rộng tại tất cả các chi nhánh của TYM (hiện tại mới thí điểm tại 4 chi nhánh), quy mô dƣ nợ còn khá thấp, chỉ chiếm khoảng 31,4% (TYM, 2018).
Do vậy, đề tài “Mở rộng cho vay doanh nghiệp siêu nhỏ tại Tổ chức tài chính vi mô Tình Thương” đƣợc lựa chọn để nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của tác giả. Tổng quan nghiên cứu Có một số nghiên cứu tại Việt Nam về mở rộng cho vay nói chung và mở rộng cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại một số ngân hàng thƣơng mại hoặc tổ chức tín dụng nhƣ: 1. Hoàng Thị Kim Anh (2012), “Giải pháp mở rộng cho vay các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thương mại cổ phần VPbank Đà Nẵng”- Đại học Đà Nẵng. Luận văn nghiên cứu: - Luận văn hệ thống hóa những lý luận chung về ngân hàng thƣơng mại và cho vay, chỉ ra những tiêu chí đáng giá việc mở rộng cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa.
- Luận văn nghiên cứu tại ngân hàng thƣơng mại cổ phần Vpbank từ năm 2007 đến 2011 từ đó tìm ra những vấn đề còn tồn tại gây ảnh hƣởng đến việc cho vay và mở rộng cho vay đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. - Luận văn đề xuất một số giải pháp phát triển nhƣ: Phát triển mạng lƣới khách hàng; Nâng cao hiệu quả công tác thẩm định cho vay DNNVV; Tăng cƣờng hệ thống thông tin, hiện đại hóa công nghệ ngân hàng. 3 Các nghiên cứu nêu trên đều chỉ ra những thực trạng, tồn tại và nhân tố ảnh hƣởng tới mở rộng cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa trên cơ sở kết hợp giữa lý luận và thực tiễn. Các công trình đều đóng góp đƣợc những giải pháp phù hợp với tình hình cụ thể của từng ngân hàng trong những giai đoạn khác nhau.
Nguyễn Văn Lê (2014) “Tăng trưởng tín dụng Ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn” Học viện Ngân hàng. Luận án đã tập trung nghiên cứu: - Luận án đi sâu phân tích tác động của tăng trƣởng tín dụng ngân hàng đối với DNNVV từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy tín dụng ngân hàng với DNNVV trong điều kiện nền kinh tế vĩ mô bất ổn. - Tuy nhiên, luận án nghiên cứu ở tầm vĩ mô và tập trung chủ yếu vào việc tăng trƣởng tín dụng, trong đó xem xét tăng trƣởng về mặt số lƣợng chƣa đi sâu vào sự tăng trƣởng chất lƣợng tín dụng đối với DNNVV. Đỗ Thị Thanh Huyền (2015), "Phát triển cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – chi nhánh Hải Dương" - Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội.
Luận văn đã nghiên cứu: - Luận văn đã đi sâu nghiên cứu giải pháp phát triển cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng TMCP Công Thƣơng Việt Nam- chi nhánh Hải Dƣơng từ năm 20011-2014 - Luận văn đã chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong quá trình cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ làm ảnh hƣởng tới chất lƣợng cho vay và việc mở rộng cho vay DNVVN tại ngân hàng TMCP Công Thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Hải Dƣơng. Từ đó đề xuất những giải pháp: Xây dựng chính sách tín dụng phù hợp theo hƣớng đa dạng hóa; Nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực; Đẩy mạnh hoạt động marketing ngân hàng; Cải tiến quy trình điều kiện vay vốn; Tăng cƣờng công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ; Hoàn thiện hệ thống thông tin. Đồng thời, luận văn cũng kiến nghị với Chính Phủ, với Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dƣơng; với Ngân hàng Nhà nƣớc; với Ngân hàng Công Thƣơng Việt Nam và với doanh nghiệp. Đỗ Xuân Hòa (2016), “Mở rộng cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn – chi nhánh Láng Hạ”- Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nôi.
Luận văn đã nghiên cứu: - Luận văn đã hệ thống hóa một số vấn đề lý luận cơ bản về cho vay và các nhân tố ảnh hƣởng đến mở rộng cho vay; Đƣa ra một số chỉ tiêu đánh giá hoạt động cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ. - Luận văn đã tìm hiểu, thu thập thông tin và nghiên cứu thực trạng hoạt động cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn chi nhánh thành phố Láng Hạ từ năm 2013 đến năm 2015. - Trên cơ sở những nghiên cứu tác giả luận văn đã đề ra một số giải pháp nhằm mở rộng cho vay doanh nghiệp siêu nhỏ tại ngân hàng NN&PTNT – chi nhánh Láng Hạ: Xây dựng chính sách tín dụng ƣu đãi với DNVVN tại địa bàn hoạt động; Kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng vốn vay; Nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực; Mở rộng mạng lƣới khách hàng, tăng cƣờng huy động vốn. Đỗ Huy Lê (2018), “Hoàn thiện hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam – chi nhánh tỉnh Quảng Nam” - Đại học kinh tế - Đại học Đà Nẵng.
Luận văn đã nghiên cứu các vấn đề sau: - Luận văn đã làm sáng tỏ những lý luận chung về hoạt động cho vay DNNVV của ngân hàng thƣơng mại - Luận văn đã tiến hành khảo sát và nghiên cứu đáng giá hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng Agribank chi nhánh tỉnh Quảng Nam từ năm 2014-2016. - Luận án đề xuất một số giả pháp nhƣ: khai thác tối đa các nguồn vốn rẻ, dài hạn để tài trợ DNNVV; Chú trọng đào tạo cán bộ… và khuyến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động cho vay đối với DNNVV tại Agribank tỉnh Quảng Nam. Các nghiên cứu nêu trên đã phản ánh những thực trạng, hạn chế và nguyên nhân ảnh hƣởng tới sự mở rộng cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa từ đó đề xuất một số giải pháp phù hợp với tình hình cụ thể của từng ngân hàng, chi nhánh trong những giai đoạn khác nhau. 5 Tuy vậy, hiện nay, chƣa có đề tài nào nghiên cứu về mở rộng cho vay doanh nghiệp siêu nhỏ tại tổ chức tài chính vi mô ở Việt Nam nói chung và Tổ chức tài chính vi mô Tình Thƣơng nói riêng.
Mục tiêu nghiên cứu Hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về sự mở rộng cho vay doanh nghiệp siêu nhỏ của tổ chức tài chính vi mô; Phân tích, đánh giá thực trạng cho vay doanh nghiệp siêu nhỏ tại TYM; Đề xuất các giải pháp mở rộng cho vay doanh nghiệp siêu nhỏ tại TYM. Đối tƣợng nghiên cứu Đề tài nghiên cứu về sự mở rộng cho vay đối với doanh nghiệp siêu nhỏ của Tổ chức tài chính vi mô. Phạm vi nghiên cứu Về không gian: đề tài nghiên cứu cho vay đối với doanh nghiệp siêu nhỏ tại tổ chức tài chính vi mô TNHH MTV Tình Thƣơng. Về thời gian: giai đoạn 2014 – 2018.
Năm 2014 đánh dấu thời điểm TYM bắt đầu thử nghiệm hoạt động cho vay doanh nghiệp siêu nhỏ. Phƣơng pháp nghiên cứu Phƣơng pháp nghiên cứu: Sử dụng phép duy vật biện chứng làm phƣơng pháp nghiên cứu chung, xuyên suốt quá trình nghiên cứu đề tài. Phƣơng pháp phân tích, tổng hợp nhằm đánh giá hoạt động mở rộng cho vay đối với DNSN của TCTCVM thông qua các biến số kinh tế.