Nghiên cứu mô hình và giải pháp xã hội hóa đầu tư xây dựng hồ đập nhỏ vùng núi phía Bắc

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu kỹ thuật tài nguyên nước nghiên cứu đề xuất mô hình và giải pháp thúc đẩy xã hội hóa đầu tư xây, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Văn Quyến
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Chí Trung
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Kỹ thuật Tài nguyên nước
• Đề tài: Mô Hình Xã Hội Hóa Đầu Tư Xây Dựng Và Quản Lý Hồ Đập Nhỏ Tại Vùng Núi Phía Bắc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TONG QUAN VE XÃ HỘI HÓA DAU TƯ XÂY DUNG VA QUAN LY KHAI THAC CONG TRINH THUY LOI
• 1.1. Tổng quan kết qua nghiên cứu về xã hội hóa đầu tư xây dựng và quan ly khai thác các hồ đập nhỏ ở trên thế giới
• 1.2. Tổng quan kết quả nghiên cứu về xã hội hóa đầu tư xây dựng
• 1.2.1. Một số khái niệm liên quan đến xã hội hóa dau tư xây dựng
• 1.3. Kết quả nghiên cứu về xã hội hóa dau tư xây dựng
• 1.4. Sự tham gia của khu vực tư nhân
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ XÂY DỰNG, QUẢN LÝ KHAI THAC HO DAP NHỎ VUNG MIEN NÚI PHÍA BẮC
• 2.1. Đánh giá thực trạng đầu tư xây dung hồ đập nhỏ vùng miền núi phía Bắc
• 2.2. Khái quát về hiện trạng CTTL, công trình h6 đập
• 2.3. Hiện trạng hồ đập nhỏ
• 2.4. Thực trạng XHH đầu tư xây dựng hồ đập nhỏ
• 2.5. Đánh giá hiện trạng quản lý khai thác hồ đập nhỏ vùng miền núi phía Bắc
• 2.6. Khái quát về tổ chức quản lý CTTTÌL
• 2.7. Thực trang quản lý và xã hội hóa quản lý hồ đập nhỏ vùng MNPB
• 2.8. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong thực tiễn quản lý đầu tư xây dựng và quản lý khai thác hồ đập nhỏ trong những năm qua
• 2.9. Đánh giá chung về thực trạng xã hội hóa xây dựng hồ đập nhỏ
• 2.10. Đánh giá chung về thực trạng xã hội hóa quản lý hồ đập nhỏ
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH, GIẢI PHÁP THÚC ĐÂY XÃ HỘI HÓA ĐẦU TƯ XÂY DUNG VA QUAN LY HO DAP NHỎ PHÙ HOP CHO VUNG MIEN NÚI PHIA BẮC
• 3.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn thực hiện xã hội hóa đầu tư xây dựng và quản lý khai thác hồ đập nhỏ
• 3.2. Cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư và khai thác hồ đập nhỏ
• 3.3. Đề xuất mô hình xã hội hóa đầu tư xây dựng và quản lý hồ đập nhỏ cho vùng miền núi phía BẮC
• 3.3.1. Các mô hình xã hội đầu tư xây dựng hồ đập nhỏ (các thành phần kinh tế, cộng đồng)
• 3.3.2. Cac mô hình xã hội quan lý hồ đập nhỏ (doanh nghiệp, tư nhân, cộng đồng)
• 3.4. Đề xuất các giải pháp thúc day xã hội hóa dau tư xây dựng hồ đập nhỏ vùng miền In
• 3.4.1. Cơ chế, chính sách thúc day xã hội hóa dau tư xây dựng, quản lý hồ đập nhỏ
• 3.4.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức thủy lợi cơ sở quản lý hồ đập nhỏ
• KET LUẬN VÀ KIÊN NGHHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của Đề tài

Các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam hiện đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý và khai thác các hồ đập nhỏ. Với tổng cộng 2.372 hồ chứa thủy lợi, trong đó 98,6% là hồ có dung tích dưới 3 triệu m³, vai trò của các hồ chứa nhỏ là rất quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân. Tuy nhiên, hiệu quả tưới của các hồ này chỉ đạt khoảng 50-60%, và nhiều hồ đập đang xuống cấp nghiêm trọng. Việc huy động nguồn lực từ cộng đồng và các thành phần kinh tế trong xã hội hóa đầu tư xây dựng và quản lý hồ đập nhỏ là cần thiết để cải thiện tình hình. Luật thủy lợi năm 2017 cũng đã nhấn mạnh trách nhiệm của người hưởng lợi trong việc đầu tư và quản lý công trình. Việc nghiên cứu mô hình xã hội hóa đầu tư và quản lý hồ đập nhỏ nhằm đề xuất các giải pháp khả thi là rất quan trọng, không chỉ cho việc nâng cao hiệu quả sử dụng nước mà còn góp phần phát triển bền vững khu vực miền núi.

II. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là các hình thức đầu tư xây dựng và quản lý khai thác hồ đập nhỏ tại các tỉnh miền núi phía Bắc, bao gồm Hòa Bình, Lào Cai và Tuyên Quang. Phạm vi nghiên cứu không chỉ giới hạn ở các hồ chứa thủy lợi mà còn mở rộng đến các mô hình tổ chức quản lý, các chính sách xã hội hóa, cũng như thực trạng hiện tại của các công trình thủy lợi. Việc khảo sát và đánh giá thực trạng đầu tư xây dựng và quản lý khai thác hồ đập nhỏ sẽ giúp xác định các vấn đề tồn tại, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp. Nghiên cứu cũng sẽ sử dụng các phương pháp tiếp cận khác nhau như khảo sát thực địa, phân tích thống kê và tham khảo ý kiến chuyên gia để đảm bảo tính chính xác và khả thi của các giải pháp được đề xuất.

III. Tổng quan về xã hội hóa đầu tư xây dựng và quản lý khai thác công trình thủy lợi

Nghiên cứu về xã hội hóa đầu tư xây dựng và quản lý công trình thủy lợi đã được thực hiện ở nhiều quốc gia trên thế giới, mang lại nhiều bài học quý giá cho Việt Nam. Mô hình đối tác công - tư (PPP) đã chứng minh tính hiệu quả trong việc huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân. Tại Indonesia, việc quy định rõ trách nhiệm của các bên tham gia vào dự án thủy lợi đã nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác. Nhật Bản cũng đã áp dụng mô hình tương tự, yêu cầu sự đồng thuận của nông dân hưởng lợi trước khi thực hiện dự án. Các nghiên cứu cho thấy sự tham gia của cộng đồng và các thành phần kinh tế trong việc đầu tư và quản lý công trình thủy lợi không chỉ cải thiện hiệu quả sử dụng nguồn nước mà còn nâng cao trách nhiệm của người dân đối với tài nguyên của mình. Điều này cho thấy rằng việc áp dụng mô hình xã hội hóa đầu tư xây dựng hồ đập nhỏ tại Việt Nam là khả thi và cần thiết.

IV. Đánh giá thực trạng đầu tư xây dựng quản lý khai thác hồ đập nhỏ vùng miền núi phía Bắc

Thực trạng đầu tư xây dựng và quản lý khai thác hồ đập nhỏ tại vùng miền núi phía Bắc hiện nay cho thấy nhiều vấn đề nghiêm trọng. Các hồ đập nhỏ thường được xây dựng từ nguồn lực cộng đồng hoặc hỗ trợ từ nhà nước, nhưng do thiếu nguồn lực tài chính và cơ chế quản lý hiệu quả, nhiều công trình không đạt yêu cầu về an toàn và hiệu quả tưới. Tổ chức quản lý hồ đập rất đa dạng, nhưng thường thiếu tính chuyên nghiệp và cơ sở vật chất. Hơn nữa, người dân vẫn còn tư tưởng trông chờ vào sự hỗ trợ của nhà nước, dẫn đến việc không chủ động trong việc bảo trì và quản lý công trình. Đánh giá thực trạng này sẽ cung cấp cơ sở để đề xuất các mô hình và giải pháp xã hội hóa phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý hồ đập nhỏ trong tương lai.

V. Đề xuất mô hình giải pháp thúc đẩy xã hội hóa đầu tư xây dựng và quản lý hồ đập nhỏ

Đề xuất mô hình xã hội hóa đầu tư xây dựng và quản lý hồ đập nhỏ cần dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Các chính sách cần được điều chỉnh để khuyến khích sự tham gia của cộng đồng và các thành phần kinh tế. Mô hình xã hội hóa có thể bao gồm các hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân và tổ chức cộng đồng, trong đó mỗi bên sẽ có trách nhiệm và quyền lợi rõ ràng. Cần xây dựng cơ chế hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các tổ chức quản lý địa phương, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của họ trong việc bảo vệ và sử dụng công trình thủy lợi. Các giải pháp này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nước mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững cho vùng miền núi phía Bắc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng miền núi phía Bắc Việt Nam có tổng cộng khoảng 2.338 hồ chứa thủy lợi nhỏ với dung tích dưới 3 triệu m³, chiếm tới 98,6% tổng số hồ chứa thủy lợi trên địa bàn. Trong đó, hồ chứa có dung tích dưới 0,5 triệu m³ chiếm khoảng 86%, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt. Tuy nhiên, hiệu quả tưới của các hồ chứa nhỏ này chỉ đạt khoảng 50-60%, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cao do đầu tư xây dựng không đồng bộ, quản lý vận hành còn nhiều hạn chế. Các tổ chức quản lý hồ đập nhỏ rất đa dạng, gồm công ty khai thác công trình thủy lợi, hợp tác xã dùng nước, cá nhân, nông trường, UBND xã, nhưng phần lớn còn mang tính hình thức, thiếu cơ sở vật chất và kinh phí vận hành.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng đầu tư xây dựng và quản lý khai thác hồ đập nhỏ vùng miền núi phía Bắc, đồng thời đề xuất các mô hình và giải pháp thúc đẩy xã hội hóa đầu tư xây dựng và quản lý hồ đập nhỏ phù hợp với điều kiện thực tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại ba tỉnh tiêu biểu: Hòa Bình, Lào Cai và Tuyên Quang, trong giai đoạn từ năm 2015 đến 2020. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước, đảm bảo an toàn hồ đập, góp phần phát triển bền vững nông nghiệp và cải thiện đời sống người dân vùng núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình sau:

• Quan hệ đối tác công - tư (PPP): Mô hình hợp tác giữa nhà nước và khu vực tư nhân trong đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng và cung cấp dịch vụ công cộng, với nguyên tắc chia sẻ lợi ích, trách nhiệm và rủi ro.
• Quản lý tưới có sự tham gia (PIM): Sự tham gia của người dùng nước trong tất cả các khía cạnh quản lý công trình thủy lợi nhằm tăng cường hiệu quả và tính bền vững.
• Mô hình tổ chức quản lý thủy lợi ngoài nhà nước: Bao gồm các mô hình như tổ chức dịch vụ công cộng, chính quyền địa phương, công ty đồng trách nhiệm, hội dùng nước, hợp tác xã, tổ hợp tác.
• Quản lý an toàn hồ đập: Tập trung vào các yếu tố pháp lý, tổ chức hành chính, giám sát, đào tạo cộng đồng và chuẩn bị ứng phó rủi ro thiên tai.

Các khái niệm chính bao gồm: xã hội hóa đầu tư xây dựng, quản lý khai thác hồ đập nhỏ, hiệu quả tưới, an toàn hồ đập, mô hình PPP, PIM, tổ chức dùng nước.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu điều tra thực địa tại ba tỉnh Hòa Bình, Lào Cai, Tuyên Quang; báo cáo của Tổng cục Thủy lợi; các văn bản pháp luật liên quan; ý kiến chuyên gia và các bên liên quan.
• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê số liệu về đầu tư xây dựng, quản lý khai thác hồ đập nhỏ; đánh giá thực trạng xã hội hóa đầu tư và quản lý; so sánh các mô hình quản lý trong và ngoài nước.
• Phương pháp điều tra thực địa: Áp dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) để thu thập thông tin từ cộng đồng và tổ chức quản lý.
• Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Tham khảo ý kiến các chuyên gia, cán bộ quản lý, doanh nghiệp để hoàn thiện đề xuất mô hình và giải pháp.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2015-2020, với khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu trong các năm gần đây.

Cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 1.100 hồ đập nhỏ tại ba tỉnh, đại diện cho vùng miền núi phía Bắc, với sự tham gia của các tổ chức quản lý và người dân hưởng lợi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng hồ đập nhỏ vùng miền núi phía Bắc:

   • Tổng số hồ chứa thủy lợi khoảng 19.887 công trình, trong đó 96,02% hồ có dung tích dưới 1 triệu m³.
   • Hồ chứa nhỏ dưới 0,5 triệu m³ chiếm 84,1% tổng số hồ chứa vùng này.
   • Diện tích tưới bình quân mỗi hồ nhỏ khoảng 10 ha, tổng diện tích tưới từ hồ chứa là 38.544 ha, chiếm khoảng 20,45% diện tích đất sản xuất nông nghiệp.
   • Chiều cao đập trung bình là 7,31 m, chủ yếu là đập đất với tràn xả lũ tự do, nhiều tràn chưa được kiên cố (64%).

2. Thực trạng đầu tư xây dựng hồ đập nhỏ:

   • Giai đoạn trước năm 1985, đầu tư chủ yếu dựa vào nguồn lực cộng đồng với đóng góp nhân công và đất đai.
   • Từ năm 1990 đến 2008, đầu tư chủ yếu từ ngân sách nhà nước và các tổ chức quốc tế, chưa có sự tham gia đáng kể của cộng đồng.
   • Giai đoạn 2009 đến nay, nguồn vốn đầu tư chủ yếu từ ngân sách nhà nước, trong đó nguồn cấp bù thủy lợi phí được sử dụng để sửa chữa, nâng cấp công trình.
   • Nhu cầu đầu tư xây dựng hồ đập nhỏ giai đoạn 2015-2020 tại ba tỉnh khảo sát ước tính khoảng 1.243,3 tỷ đồng.

3. Thực trạng quản lý khai thác hồ đập nhỏ:

   • Có khoảng 5.142 tổ chức dùng nước tại vùng miền núi phía Bắc, gồm hợp tác xã, tổ hợp tác, ban quản lý thủy nông

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TONG QUAN VỀ XÃ HỘI HÓA ĐẦU TƯ XÂY DỰNG VÀ QUAN LÝ KHAI THÁC CONG TRÌNH THỦY LỢI. Tổng quan kết quả nghiên cứu về xã hội hóa đầu tư xây dựng và quản lý khai thác các hồ đập nhỏ ở trên thế giới.--- 2-2-2 5E2EE2EE+EE£EEEEE2E12E1E71121122121171211211 1E T1 xe. Tổng quan kết quả nghiên cứu về xã hội hóa đầu tư xây dựng. Tổng quan kết quả nghiên cứu về quản lý khai thác.

Tổng quan kết quả nghiên cứu, các mô hình xã hội hóa dau tư xây dựng va quan lý Công trình thủy lợi ở Việt Nam. Tổng quan mô hình xã hội hóa đầu tư dựng. Hiện trạng quản lý hồ đập ở nước ta.--- --:- + s+SE+EE+E£ECEEEEEEEEEEEEEEEEkrrrrerree 25 CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ XÂY DỰNG, QUẢN LÝ KHAI THAC HO DAP NHỎ VUNG MIEN NÚI PHÍA BẮC. Đánh giá thực trạng đầu tư xây dung hồ đập nhỏ vùng miền núi phía Bắc.

Khái quát về hiện trạng CTTL, công trình h6 đập .----- 2-5 sz+sz+ss+cs+¿ 28 2. Hiện trạng hồ đập nhỏ .-- 2-2-5 £+SE+EE#EE2EE2EE2E1E7112112117171121111 111. Thực trạng XHH đầu tư xây dựng hồ đập nhỏ. Đánh giá hiện trạng quản lý khai thác hồ đập nhỏ vùng miền núi phía Bắc.

Khái quát về tổ chức quản lý CTTTÌL.----¿- + ©+++++x++E++Ex++Ex++zxezxeerxezrxerred 39 2. Thực trang quản lý và xã hội hóa quản lý hồ đập nhỏ vùng MNPB. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong thực tiễn quản lý đầu tư xây dựng và quản lý khai thác hồ đập nhỏ trong những năm qua.-----2- ¿252 ©5++2sz2zx>se2 57 2. Đánh giá chung về thực trạng xã hội hóa xây dựng hồ đập nhỏ.

Đánh giá chung về thực trạng xã hội hóa quản lý hồ đập nhỏ .--- 58 CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH, GIẢI PHÁP THÚC ĐÂY XÃ HỘI HÓA ĐẦU TƯ XÂY DUNG VA QUAN LY HO DAP NHỎ PHÙ HOP CHO VUNG MIEN NÚI PHIA BẮC. Cơ sở khoa học và thực tiễn thực hiện xã hội hóa đầu tư xây dựng và quản lý khai thác hồ đập nhỏ. - 2-5 2 E+SE9EE2EE2EE2EEEEE211211717112112111111. Cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư và khai thác hồ đập nhỏ.

Co si šsa. Đề xuất mô hình xã hội hóa đầu tư xây dựng và quản lý hồ đập nhỏ cho vùng miền núi phía BẮC. - 2-2 ©2£ + £+SE+EE#EE£EEE2E15E1971121121157171121121111111111111 111. Các mô hình xã hội đầu tư xây dựng hồ đập nhỏ (các thành phần kinh tế, cộng 0 71 3.

Cac mô hình xã hội quan lý hồ đập nhỏ (doanh nghiệp, tư nhân, cộng đồng). Dé xuất các giải pháp thúc day xã hội hóa dau tư xây dựng hồ đập nhỏ vùng miền In. Cơ chế, chính sách thúc day xã hội hóa dau tư xây dựng, quản lý hồ đập nhỏ. Các giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức thủy lợi cơ sở quản lý hồ đập nhỏ.

93 KET LUẬN VÀ KIÊN NGHHỊ,.--- 2 2° ++S+EE£EE£EEEEEEEEEEEEE2E2EE21171 2121121 E.rxe 106 TÀI LIEU THAM KHẢO.211211111 108 1V DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 1. Mô hình tổ chức ngăn ngừa thảm họa hồ đập nhỏ tại Nhật Bản.1 Các tỉnh khu vực MNPB.- c 1n HS SH TH TH ng ng TH kg vn 27 Hình 2. Sơ đồ tổ chức của Ban quản lý công trình thủy lợi Tuyên Quang. Sơ đồ tổ chức của Ban quản ly thủy lợi xã ở LAO Cai.

Sơ đồ tổ chức của mô hình hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp quản lý công trimh they Lod. Co cau tô chức của mô hình Tổ hợp tác quan lý công trình thủy lợi nho. 88 DANH MỤC BANG BIEU Bảng 1. Ty lệ đóng góp kinh phi của các bên tham gia xây dựng các dự án thủy lợi ở Indonesia 0.

Ty lệ đóng góp kinh phí của các bên tham gia xây dựng các dự án thủy lợi ở l8 0. Các loại mô hình quan lý tưới ngoài nhà nước trên thế giới. Các mô hình cung cấp dịch vụ tưới trên thé giới. Sự phân cấp quản lý và Hội dùng nước (HDN).

Số lượng hồ chứa các tỉnh vùng MNPB. Phân bố hồ chứa theo các tỉnh vùng MNPB theo Thông tư 65. Công trình hồ chứa ở các tỉnh điều tra vùng MNPPB. Diện tích tưới của các hồ đập nhỏ ở các tỉnh điều tra vùng MNPB.

Nguồn lực dau tư xây dựng hồ đập nhỏ các xã điều tra vùng MNPB. Nhu cầu kinh phí xây dựng hồ đập nhỏ dung tích dưới 0,5 triệu mẺ. Mô hình xã hội hóa đầu tư xây dựng hồ đập, ao chứa nhỏ vùng MNPB. Quan lý thủy lợi cơ sở vùng MNPPPB.-- St s2 HH Hy ri 40 Bảng 2.

Tiêu chí phân cấp quản lý công trình hồ đập vùng MNPB. Thực hiện chính sách cấp bù thủy lợi phí cho các tô chức cơ sở. Mức chi phí chỉ tiết cho quản lý khai thác công trình thủy lợi hồ đập ở 3 001 0. Qui định về phí thủy lợi nội đồng.

Thực trạng sử dung lòng hồ đề nuôi trồng thủy sản. Qui định về nguồn thu dich vụ từ hồ chứa. Thực trạng phân cấp quản lý công trình hồ đập nhỏ vùng MBNPPB. Hồ chứa có dung tích trên 0,5 triệu m3 do cộng đồng quản lý.

Đặc điểm một số mô hình tô chức cơ sở quản lý công trình thủy lợi, hồ đập. Kết quả đánh giá một số chỉ số hoạt động của t6 chức.Thông số ao hồ nhỏ tại tinh Lâm Đồng. Tổng hợp các mô hình thúc đây xã hội hóa đầu tư xây dựng hồ đập nhỏ. Tổng hợp các mô hình thúc day xã hội hóa Quản lý hồ đập nhỏ.

90 VI DANH MỤC CÁC TU VIET TAT VÀ GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ ADB: Ngân hàng châu Á BOO: Xây dựng- sở hữu — chuyển nhượng BQL: Ban Quản lý CSHT: Cơ sở hạ tầng CTTL: Công trình thủy lợi HTX: Hợp tác xã MNPB: Miễn núi phía Bắc O&M: vận hành và bảo dưỡng PIM: Quản lý tưới có sự tham gia PRA: phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia XHH: Xã hội hóa TCDN: Tổ chức dùng nước UBND: Ủy ban nhân dân XHH: xã hội hóa vil MỞ DAU 1. Tính cấp thiết của Đề tài Các tỉnh miền núi phía Bắc có tổng cộng 2.372 hồ chứa thủy lợi. Trong đó, số lượng hồ chứa có dung tích < 3 triệu m° là 2.338 hồ, chiếm tới 98,6% tổng số lượng hồ chứa thủy lợi trên dia bàn, trong đó hồ chứa có dung tích <500 nghìn m3 chiếm khoảng 86% ở vùng MNPB. Do vậy mà các hồ chứa nhỏ có vai trò quan trọng cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp và dân sinh.

Tuy nhiên, nhìn chung, các hồ chứa nhỏ ở khu vực miền núi phía Bắc có hiệu quả tưới thấp và có nguy cơ mat an toàn cao, hiệu quả tưới hiện nay của các hồ chứa chỉ đạt khoảng 50- 60%. Các hồ chứa nhỏ ở đây hầu hết được xây dựng từ nguồn lực huy động nhân dân đóng góp, hoặc được các nông, lâm trường, đơn vị quân đội xây dựng hoặc do nhà nước đầu tư nhưng do hạn chế về ngân sách nên đầu tư xây dựng không đồng bộ dẫn đến công trình không hiệu quả, hoạt động kém an toàn. Các tổ chức quản lý hồ đập nhỏ ở vùng MNPB hiện nay rất da dang, gồm Công ty Khai thác CTTL, tổ chức hợp tác dùng nước, cá nhân, nông trường, UBND xã. Ở một số địa phương, công ty đang quản lý hồ đập nhỏ.

Các tô chức hợp tác dùng nước rất đa dạng như: HTX, Ban quan lý thủy nông, Ban quản lý CTTL (Tuyên Quang), Ban thủy lợi xã (Lao Cai). Các Tổ chức quan lý thủy nông dưới loại hình tổ thủy nông xã hay tổ thủy nông thôn chưa phải là các Tổ chức hợp tác dùng nước hoàn chỉnh, chưa đáp ứng điều kiện để thực hiện chính sách cấp bù thủy lợi phí do không đảm bảo tư cách pháp nhân (con dấu, tài khoản), không có quy chế hoạt động. Các Ban quản lý thủy nông xã có trưởng ban do Phó chủ tịch UBND xã kiêm nhiệm không tách bạch chức năng quản lý nhà nước với chức năng quản lý khai thác công trình. Các tổ chức quản lý thủy nông thiếu trụ sở làm việc, chưa được hỗ trợ cơ sở vật chất phương tiện phục vụ cho hoạt động quản lý công trình thủy lợi.

Nhiều tổ chức quản lý thủy nông còn mang tính hình thức, hiệu quả hoạt động thấp, Trong khi đó, hiện nay ở nhiều địa phương công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh do Ủy ban nhân dân xã quản lý, do các địa phương này chưa thành lập được các tổ chức quản lý thủy nông nên công trình chưa có chủ quản lý đích thực. Tổ chức quản lý ở các địa phương (UBND xã, TCDN) chưa chủ động thực hiện duy tu sửa chữa các hư hỏng nhỏ mà thường trông chờ ngân sách nha nước cấp dé sửa chữa công trình, không huy động đóng góp của người hưởng lợi. Trong khi đó kinh phí đầu tư cho công tác bảo trì, duy tu sửa chữa thường xuyên còn hạn chế, chủ yếu từ nguồn cấp bù thủy lợi phí. Do không thu được phí thủy lợi nội đồng nên các tổ chức quản lý thủy nông thiếu kinh phí cho duy tu bảo dưỡng công trình, thậm chí không có kinh phí trả công thỏa đáng cho người vận hành, bảo vệ công trình nên họ thiếu nhiệt tình, không làm hết trách nhiệm dẫn đến hiệu quả quản lý công trình thấp.

Người dân nhận thức về công tác bảo vệ và sử dụng công trình thủy lợi còn nhiều hạn chế, còn nặng tư tưởng trông chờ y lại vào sự hồ trợ của nhà nước. Trong những năm tới, đầu tư xây dựng hệ thống thuỷ lợi mới chủ yếu là các công trình thuỷ lợi nhỏ. Vấn đề đặt ra hiện nay là việc đầu tư xây dựng, nâng câp hàng ngàn công trình hồ đập nhỏ đang xuống cấp, cần một khoản kinh phí rất lớn. Khoản kinh phí này vượt quá khả năng của các chủ quản lý hồ chứa như UBND xã, HTX dùng nước, doanh nghiệp và hộ dân.

Do vậy, xã hội hóa và sự tham gia của tư nhân trong đầu tư và vận hành hệ thống thủy lợi hồ đập nhỏ là xu hướng khách quan. Đến nay tuy đã có nhiều chính sách trực tiếp hoặc gián tiếp đề thúc đây xã hội hóa nhưng vẫn chưa đi vào thực tế. Mặt khác, Luật thủy lợi năm 2017 cũng đã nêu rõ quan điểm về đầu tư thủy lợi đó là: Nhà nước đầu tư xây dựng công trình quy mô lớn, công trình khó huy động các nguôn lực xã hội; Người hưởng lợi có trách nhiệm.