Mô Hình Trọng Tài-Medi-Arb: Thực Tiễn Quốc Tế và Khả Năng Áp Dụng Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích arb med arb model international practice and applicability in vietnam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Le Hong Nhung
• Người hướng dẫn: Assoc. Nguyen Minh Hang
• Trường học: Foreign Trade University
• Chuyên ngành: Economics
• Đề tài: Arbitration - Med - Arb Model: International Practice and Applicability in Vietnam
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC HÌNH VẼ VÀ BẢNG BIỂU
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• Phạm vi nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế
• 1.1.1. Các phương pháp và hình thức ADR
• 1.1.2. ADR và tố tụng tòa án
• 1.2. Cơ sở lý luận về hòa giải
• 1.2.1. Định nghĩa và quy trình
• 1.2.2. Các giai đoạn hòa giải thương mại
• 1.2.3. Các hình thức hòa giải thương mại
• 1.2.4. Hoạt động của các tổ chức quốc tế về hòa giải thương mại
• 1.2.5. Ưu điểm và nhược điểm của hòa giải thương mại
• 1.3. Cơ sở lý luận về trọng tài
• 1.3.1. Định nghĩa và quy trình
• 1.3.2. Các giai đoạn trọng tài thương mại
• 1.3.3. Các hình thức trọng tài thương mại
• 1.3.4. Lợi ích và hạn chế của trọng tài thương mại
• 1.4. Sự khác biệt cơ bản giữa hòa giải và trọng tài
• 1.5. Tìm hiểu về mô hình Arb-Med-Arb
• 2. CHƯƠNG 2: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ ÁP DỤNG MÔ HÌNH ARB-MED-ARB: NGHIÊN CỨU TẠI SINGAPORE
• 2.1. Sự phát triển của hòa giải và trọng tài tại Singapore
• 2.1.1. Sự phát triển của hòa giải tại Singapore
• 2.1.2. Sự phát triển của trọng tài tại Singapore
• 2.2. Mô hình Arb-Med-Arb của Singapore
• 2.2.1. Quy trình Arb-Med-Arb SIAC-SIMC
• 2.2.2. Thủ tục của mô hình Arb-Med-Arb tại Singapore
• 2.2.3. Ưu điểm của mô hình Arb-Med-Arb
• 3. CHƯƠNG 3: KHẢ NĂNG ÁP DỤNG MÔ HÌNH AMA TẠI VIỆT NAM VÀ CÁC KHUYẾN NGHỊ
• 3.1. Cách tiếp cận của Việt Nam trong việc áp dụng mô hình Arb-Med-Arb
• 3.1.1. Tổng quan về nền kinh tế Việt Nam
• 3.1.2. Sự phát triển của hòa giải thương mại và trọng tài tại Việt Nam
• 3.1.3. Khả năng áp dụng Arb-Med-Arb tại Việt Nam và các vấn đề đặt ra
• 3.2. Khuyến nghị cho Việt Nam
• 3.2.1. Đối với các hiệp hội và doanh nghiệp
• 3.3. Hạn chế của nghiên cứu

Tóm tắt

I. Mô Hình Trọng Tài Medi Arb Tổng Quan và Tiềm Năng Giải Quyết

Thế kỷ 21 được mệnh danh là kỷ nguyên của kết nối và hợp tác. Sự phát triển vượt bậc của công nghệ đã thúc đẩy thương mại quốc tế, tạo ra các hợp đồng phức tạp với nhiều điều khoản được đàm phán kỹ lưỡng. Cùng với đó, nhận thức về tầm quan trọng của các điều khoản giải quyết tranh chấp cũng tăng lên. Trọng tài nổi lên như một giải pháp thay thế lý tưởng cho thủ tục tòa án truyền thống, mang lại hiệu quả, linh hoạt và tính bảo mật cao. Tuy nhiên, liệu trọng tài đã là giải pháp tối ưu? Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore (SIAC) và Trung tâm Hòa giải Quốc tế Singapore (SIMC) đã cùng nhau phát triển mô hình Arb-Med-Arb, kết hợp ưu điểm của cả trọng tài và hòa giải. Mô hình này cho phép các bên lựa chọn hòa giải trước khi tiến hành trọng tài, tạo cơ hội giải quyết tranh chấp một cách thiện chí và xây dựng. Luận văn này sẽ đi sâu vào mô hình mới này và đánh giá khả năng áp dụng tại Việt Nam.

1.1. Medi Arb là gì Ưu điểm nổi bật của mô hình Medi Arb

Medi-Arb (hoặc Arb-Med-Arb) là một cơ chế giải quyết tranh chấp hỗn hợp, kết hợp hòa giải và trọng tài. Đầu tiên, các bên sẽ cố gắng giải quyết tranh chấp thông qua hòa giải. Nếu hòa giải thất bại, tranh chấp sẽ được giải quyết bằng trọng tài. Ưu điểm của Medi-Arb bao gồm: tiết kiệm thời gian và chi phí, duy trì mối quan hệ giữa các bên, và tăng cường khả năng đạt được một giải pháp đôi bên cùng có lợi. Theo nghiên cứu của SIAC và SIMC, Medi-Arb khuyến khích đàm phán mang tính xây dựng, hướng tới một kết quả chung có lợi cho cả hai bên.

1.2. So sánh Trọng tài và Hòa giải Sự khác biệt then chốt cần biết

Trọng tài và hòa giải là hai phương thức giải quyết tranh chấp thay thế phổ biến, nhưng có những khác biệt cơ bản. Trọng tài là một quá trình mang tính ràng buộc, trong đó một hội đồng trọng tài đưa ra phán quyết có giá trị pháp lý. Trong khi đó, hòa giải là một quá trình tự nguyện, trong đó một hòa giải viên trung lập giúp các bên đạt được một thỏa thuận chung. Trọng tài thường phù hợp với các tranh chấp phức tạp, đòi hỏi một quyết định dứt khoát. Hòa giải phù hợp với các tranh chấp mà các bên mong muốn duy trì mối quan hệ và tìm kiếm một giải pháp linh hoạt. Sự khác biệt này cần được hiểu rõ để lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp.

II. Thách Thức Giải Quyết Tranh Chấp Thương Mại Tại Việt Nam Hiện Nay

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA), dẫn đến sự gia tăng đáng kể về số lượng các giao dịch thương mại quốc tế. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc gia tăng nguy cơ phát sinh tranh chấp thương mại. Hệ thống giải quyết tranh chấp của Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực thương mại, vẫn còn nhiều hạn chế. Các hoạt động hòa giải thương mại còn phân tán, chưa có một đạo luật thống nhất về hòa giải cho đến khi Nghị định 22/NĐ-CP được ban hành. Luật Trọng tài Thương mại năm 2010 vẫn còn nhiều điểm chưa hoàn thiện, đặc biệt là về quy tắc ứng xử cho trọng tài viên và hòa giải viên. Vì vậy, việc nghiên cứu và áp dụng các mô hình giải quyết tranh chấp tiên tiến như Medi-Arb là vô cùng cần thiết.

2.1. Luật Trọng tài Việt Nam Những điểm nghẽn cần được tháo gỡ

Mặc dù Luật Trọng tài Thương mại đã tạo ra một hành lang pháp lý cho hoạt động trọng tài tại Việt Nam, vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Ví dụ, quy định về thỏa thuận trọng tài chưa thực sự rõ ràng, dẫn đến việc các thỏa thuận trọng tài có thể bị vô hiệu. Ngoài ra, việc công nhận và thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Việc sửa đổi và bổ sung Luật Trọng tài Thương mại là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động trọng tài và thu hút các nhà đầu tư nước ngoài.

2.2. Thực trạng Hòa giải thương mại Cần một khuôn khổ pháp lý hoàn thiện

Hòa giải thương mại ở Việt Nam còn khá mới mẻ và chưa được phát triển mạnh mẽ. Mặc dù Nghị định 22/NĐ-CP đã tạo ra một bước tiến quan trọng, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Ví dụ, cần có một cơ chế công nhận và thi hành thỏa thuận hòa giải hiệu quả. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho các hòa giải viên. Xây dựng một khuôn khổ pháp lý hoàn thiện cho hòa giải thương mại là yếu tố then chốt để thúc đẩy phương thức giải quyết tranh chấp này.

III. Kinh Nghiệm Quốc Tế về Mô Hình Medi Arb Nghiên Cứu Điển Hình Singapore

Singapore là một trong những quốc gia đi đầu trong việc phát triển và áp dụng mô hình Medi-Arb. SIAC và SIMC đã phối hợp xây dựng Giao thức Arb-Med-Arb, cung cấp một quy trình chi tiết và rõ ràng cho việc áp dụng mô hình này. Singapore đã đạt được những thành công đáng kể trong việc khuyến khích sử dụng Medi-Arb, nhờ vào sự hỗ trợ của chính phủ, sự hợp tác giữa các tổ chức giải quyết tranh chấp, và sự tin tưởng của cộng đồng doanh nghiệp. Nghiên cứu kinh nghiệm của Singapore là vô cùng quan trọng để Việt Nam có thể học hỏi và áp dụng mô hình Medi-Arb một cách hiệu quả. Dẫn chứng: "Singapore’s new “Arb - Med - Arb” protocol: a positive development?" (Bryan Cave Leighton Paisner team, 2015) đánh giá cao giao thức này và tiềm năng phát triển của nó.

3.1. Giao thức Arb Med Arb của SIAC SIMC Quy trình và Ưu điểm

Giao thức Arb-Med-Arb của SIAC-SIMC quy định một quy trình chặt chẽ, bắt đầu bằng việc các bên đồng ý sử dụng mô hình Medi-Arb. Sau đó, các bên sẽ tham gia vào quá trình hòa giải. Nếu hòa giải thành công, một thỏa thuận hòa giải sẽ được lập thành văn bản. Nếu hòa giải thất bại, tranh chấp sẽ được chuyển sang trọng tài. Ưu điểm của giao thức này là tính linh hoạt, tiết kiệm thời gian và chi phí, và khả năng duy trì mối quan hệ giữa các bên.

3.2. Bài học từ Singapore Phát triển Trọng tài và Hòa giải song song

Singapore đã đầu tư mạnh mẽ vào việc phát triển cả trọng tài và hòa giải. Chính phủ Singapore đã tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động giải quyết tranh chấp, đồng thời hỗ trợ các tổ chức trọng tài và hòa giải trong việc đào tạo và quảng bá dịch vụ của mình. Kinh nghiệm của Singapore cho thấy rằng việc phát triển song song cả trọng tài và hòa giải là chìa khóa để xây dựng một hệ thống giải quyết tranh chấp hiệu quả.

IV. Khả Năng Áp Dụng Mô Hình Medi Arb Tại Việt Nam Phân Tích và Đề Xuất

Việc áp dụng mô hình Medi-Arb tại Việt Nam là hoàn toàn khả thi và mang lại nhiều lợi ích. Tuy nhiên, cần có những điều chỉnh để phù hợp với điều kiện pháp lý và văn hóa của Việt Nam. Trước hết, cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hòa giải thương mại, bao gồm việc công nhận và thi hành thỏa thuận hòa giải. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho các hòa giải viên. Thứ ba, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp về lợi ích của Medi-Arb. Cuối cùng, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các tổ chức trọng tài và hòa giải để triển khai mô hình Medi-Arb một cách hiệu quả.

4.1. Đề xuất sửa đổi Luật Trọng tài và Luật Hòa giải Tạo điều kiện

Để tạo điều kiện cho việc áp dụng mô hình Medi-Arb, cần sửa đổi Luật Trọng tài Thương mại và ban hành Luật Hòa giải Thương mại. Các sửa đổi này nên tập trung vào việc làm rõ quy định về thỏa thuận trọng tài và thỏa thuận hòa giải, cũng như cơ chế công nhận và thi hành các thỏa thuận này. Ngoài ra, cần có quy định cụ thể về vai trò của trọng tài viên và hòa giải viên trong quá trình Medi-Arb.

4.2. Giải pháp cho Doanh nghiệp Sử dụng điều khoản Medi Arb trong hợp đồng

Doanh nghiệp Việt Nam nên chủ động sử dụng các điều khoản Medi-Arb trong hợp đồng thương mại, đặc biệt là các hợp đồng có yếu tố quốc tế. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp có thêm một lựa chọn giải quyết tranh chấp hiệu quả, tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời duy trì mối quan hệ với đối tác. Các điều khoản Medi-Arb nên được soạn thảo một cách cẩn thận, đảm bảo tuân thủ pháp luật Việt Nam và pháp luật quốc tế.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Medi Arb Cơ hội và thách thức tại Việt Nam

Việc áp dụng mô hình Medi-Arb ở Việt Nam mang lại nhiều cơ hội. Nó giúp giảm tải cho hệ thống tòa án, thúc đẩy giải quyết tranh chấp một cách thân thiện, và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp duy trì mối quan hệ hợp tác. Tuy nhiên, cũng có những thách thức không nhỏ. Nhận thức về Medi-Arb còn hạn chế, thiếu đội ngũ hòa giải viên chuyên nghiệp, và cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý. Để thành công, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, các tổ chức nghề nghiệp, và cộng đồng doanh nghiệp. Cần chú trọng đào tạo hòa giải viên chuyên nghiệp và xây dựng các trung tâm hòa giải uy tín.

5.1. Vai trò của Trung tâm Trọng tài và Hòa giải trong thúc đẩy Medi Arb

Các trung tâm trọng tài và hòa giải đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy mô hình Medi-Arb. Họ có thể cung cấp dịch vụ hòa giải và trọng tài trong cùng một quy trình, đồng thời tổ chức các khóa đào tạo và hội thảo để nâng cao nhận thức về Medi-Arb. Các trung tâm cần xây dựng quy trình Medi-Arb rõ ràng, minh bạch và đảm bảo tính chuyên nghiệp.

5.2. Nâng cao nhận thức về Medi Arb Giải pháp cho doanh nghiệp

Để Medi-Arb được áp dụng rộng rãi, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp về lợi ích của mô hình này. Các buổi hội thảo, khóa đào tạo và các hoạt động truyền thông khác có thể được tổ chức để giới thiệu về Medi-Arb và hướng dẫn doanh nghiệp cách sử dụng điều khoản Medi-Arb trong hợp đồng. Các tổ chức nghề nghiệp như Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) có thể đóng vai trò quan trọng trong việc này.

VI. Tương Lai của Medi Arb tại Việt Nam Triển Vọng và Hướng Đi

Mô hình Medi-Arb có tiềm năng lớn để trở thành một phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả tại Việt Nam, góp phần thúc đẩy môi trường kinh doanh minh bạch và ổn định. Để hiện thực hóa tiềm năng này, cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, và nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp. Với sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan, Medi-Arb có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các tranh chấp thương mại một cách hiệu quả, nhanh chóng và tiết kiệm chi phí. Điều quan trọng nhất là sự chủ động và sẵn sàng đổi mới của doanh nghiệp Việt Nam trong việc áp dụng các phương thức giải quyết tranh chấp tiên tiến.

6.1. Nghiên cứu sâu hơn về Tính khả thi và hiệu quả của Medi Arb

Cần có thêm các nghiên cứu về tính khả thi và hiệu quả của Medi-Arb trong bối cảnh Việt Nam. Các nghiên cứu này nên tập trung vào việc đánh giá chi phí, thời gian, và mức độ hài lòng của các bên khi sử dụng Medi-Arb. Kết quả của các nghiên cứu này sẽ giúp hoàn thiện quy trình Medi-Arb và thúc đẩy việc áp dụng rộng rãi hơn.

6.2. Hợp tác quốc tế Học hỏi kinh nghiệm triển khai Medi Arb

Việc hợp tác quốc tế, đặc biệt là với các quốc gia có kinh nghiệm trong việc triển khai Medi-Arb như Singapore, là vô cùng quan trọng. Thông qua hợp tác quốc tế, Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm, tiếp cận các chuyên gia hàng đầu, và nâng cao năng lực cho các trọng tài viên và hòa giải viên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng theo tinh thần Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 10 tháng 4 năm 2013, Việt Nam đã đàm phán và ký kết hơn 10 hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới với lộ trình cắt giảm thuế quan kéo dài trong chu kỳ 10 năm. Sự bùng nổ của kim ngạch xuất nhập khẩu đã kéo theo sự gia tăng từ 15% đến 20% mỗi năm đối với các tranh chấp thương mại xuyên biên giới. Phương thức giải quyết tranh chấp truyền thống tại Tòa án bộc lộ nhiều hạn chế nghiêm trọng về thời gian xét xử kéo dài từ 2 đến 3 năm và nguy cơ làm đổ vỡ các mối quan hệ đối tác chiến lược.

Mặc dù các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR) như trọng tài và hòa giải đã phát triển, việc áp dụng đơn lẻ từng phương thức vẫn gặp rào cản lớn: trọng tài thương mại tốn kém chi phí và mang tính đối kháng cao, trong khi hòa giải thương mại lại thiếu cơ chế bảo đảm thi hành bắt buộc trên phạm vi quốc tế. Nhằm khắc phục những điểm nghẽn này, luận văn tập trung nghiên cứu mô hình đa tầng Trọng tài - Hòa giải - Trọng tài (Arb-Med-Arb - AMA). Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về mô hình AMA, phân tích kinh nghiệm thực tiễn từ Singapore thông qua Nghị thức phối hợp giữa Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore (SIAC) và Trung tâm Hòa giải Quốc tế Singapore (SIMC), từ đó đánh giá khả năng tương thích và đề xuất lộ trình áp dụng tại Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tranh chấp thương mại quốc tế từ đầu thế kỷ 21 đến giai đoạn 2018-2019, lấy thực tiễn tư pháp của Singapore, Hoa Kỳ và Hồng Kông làm cơ sở đối sánh. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn đối với hơn 700.000 doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam, mang lại giải pháp giúp tiết kiệm từ 30% đến 40% chi phí pháp lý và rút ngắn hơn 50% thời gian xử lý so với quy trình tố tụng thông thường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên Lý thuyết giải quyết tranh chấp thay thế (ADR Theory) và Lý thuyết quản trị xung đột đa tầng (Multi-tiered Dispute Resolution Mechanism). ADR xuất phát từ triết lý hòa giải và đồng thuận truyền thống, đặc biệt phù hợp với văn hóa kinh doanh Á Đông nơi các bên luôn coi trọng việc giữ gìn quan hệ đối tác dài hạn.

Mô hình nghiên cứu phân tích quy trình ba giai đoạn khép kín Arb-Med-Arb: Khởi động tố tụng trọng tài để xác lập phạm vi tranh chấp; Tạm đình chỉ tố tụng trọng tài để chuyển sang phiên hòa giải bảo mật; Tiếp tục thủ tục trọng tài để công nhận kết quả hòa giải thành dưới dạng Phán quyết trọng tài theo sự thỏa thuận (Consent Award) hoặc tiếp tục xét xử nếu hòa giải thất bại.

Khung lý thuyết vận dụng 5 khái niệm cốt lõi bao gồm: Phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR), Hòa giải thương mại (theo Nghị định số 22/2018/NĐ-CP), Trọng tài thương mại (theo Luật Trọng tài thương mại 2010), Thỏa thuận hòa giải thành (Settlement Agreement), và Phán quyết trọng tài có hiệu lực thi hành quốc tế theo Công ước New York năm 1958 với hơn 142 quốc gia thành viên. Sự kết hợp này giải quyết triệt để bài toán hiệu lực thi hành khi các nghiên cứu quốc tế ghi nhận hơn 66,7% các vụ việc hòa giải thành công có thể chuyển hóa ngay thành phán quyết trọng tài chung thẩm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu lý thuyết và phương pháp nghiên cứu thực tiễn. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp và trích xuất từ hơn 50 báo cáo chuyên môn, án lệ, quy tắc tố tụng của các tổ chức uy tín như UNCITRAL, Ngân hàng Thế giới (WB), Tòa Trọng tài Quốc tế ICC, SIAC và Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC).

Đối với dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành phỏng vấn sâu với cỡ mẫu gồm 15 chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực luật thương mại quốc tế, bao gồm các trọng tài viên VIAC, hòa giải viên của Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) và các luật sư tranh tụng cao cấp. Phương pháp chọn mẫu định ngạch phi ngẫu nhiên kết hợp chọn mẫu chuyên gia có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn nhằm bảo đảm tính chuyên sâu và thu thập các góc nhìn đa chiều từ những người trực tiếp tham gia điều hành thủ tục ADR.

Phương pháp phân tích luật học so sánh (Comparative Legal Analysis) và phương pháp tổng hợp quy nạp được áp dụng để đối chiếu các quy định của Luật Trọng tài thương mại 2010, Nghị định số 22/2018/NĐ-CP của Việt Nam với Khung pháp lý Singapore và Luật Mẫu UNCITRAL 2002. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành trong mốc thời gian nghiên cứu 6 tháng, từ tháng 7 năm 2018 đến tháng 1 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mô hình Arb-Med-Arb tạo ra bước đột phá về tính thực thi pháp lý khi 100% các thỏa thuận hòa giải thành được chuyển hóa thành Phán quyết trọng tài theo sự thỏa thuận (Consent Award). Điều này cho phép thỏa thuận đạt được hiệu lực cưỡng chế thi hành tại hơn 142 quốc gia thành viên của Công ước New York 1958, khắc phục hoàn toàn điểm yếu lớn nhất của phương thức hòa giải truyền thống.

Thứ hai, thực tiễn áp dụng Nghị thức SIAC-SIMC tại Singapore chứng minh rằng tỷ lệ hòa giải thành công trong khuôn khổ mô hình AMA đạt từ 70% đến 75%. Nhờ việc các bên đã trao đổi bản tự bảo vệ trong giai đoạn trọng tài đầu tiên, phạm vi tranh chấp được thu hẹp rõ ràng, giúp các bên tiết kiệm từ 30% đến 45% tổng chi phí và giảm thời gian giải quyết xuống chỉ còn từ 3 đến 6 tháng, so với quy trình trọng tài thông thường kéo dài từ 12 đến 18 tháng.

Thứ ba, khung pháp lý của Việt Nam đã có những bước tiến nền tảng với Luật Trọng tài thương mại 2010 và Nghị định số 22/2018/NĐ-CP về hòa giải thương mại. Tuy nhiên, 100% các trung tâm trọng tài và hòa giải tại Việt Nam tại thời điểm nghiên cứu chưa xây dựng được quy tắc tố tụng liên thông chính thức (AMA Protocol) để cho phép tự động chuyển giao hồ sơ vụ việc giữa trọng tài viên và hòa giải viên.

Thứ tư, mức độ nhận biết và ứng dụng của các doanh nghiệp trong nước đối với các phương thức ADR đa tầng còn rất khiêm tốn, ước tính chỉ có khoảng 10% đến 15% doanh nghiệp từng sử dụng dịch vụ hòa giải thương mại chuyên nghiệp trong các tranh chấp hợp đồng.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về hiệu quả giải quyết tranh chấp giữa Việt Nam và các quốc gia phát triển bắt nguồn từ sự khác biệt trong tư duy pháp lý và quá trình cải cách tư pháp. Vào đầu thập niên 1990, Tòa án Singapore từng đối mặt với khủng hoảng quá tải với hơn 2.000 vụ việc tồn đọng tại Tòa án Tối cao và hơn 44% số vụ việc mất từ 5 đến 10 năm để xử lý. Việc chủ động kiến tạo hệ sinh thái ADR và ra đời mô hình AMA đã giúp Singapore vươn lên thành trung tâm tài phán hàng đầu thế giới.

So với mô hình Med-Arb đơn thuần (nơi một cá nhân có thể vừa làm hòa giải viên vừa làm trọng tài viên, dễ gây tâm lý e ngại về tính khách quan), mô hình Arb-Med-Arb của SIAC-SIMC tách bạch hoàn toàn danh tính của trọng tài viên và hòa giải viên, nâng mức độ tin cậy của các bên tham gia lên hơn 85%.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa thông qua ma trận so sánh 6 tiêu chí cốt lõi (chi phí, tốc độ, tính bảo mật, duy trì quan hệ, tính trung lập và khả năng thi hành quốc tế) và biểu đồ thời gian giải quyết tranh chấp. Theo đó, quy trình AMA thể hiện ưu thế vượt trội với điểm số đánh giá tối ưu ở 5 trên 6 tiêu chí, vượt xa tố tụng tòa án truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế pháp lý bằng việc ban hành văn bản hướng dẫn liên tịch giữa Tòa án Nhân dân Tối cao và Bộ Tư pháp trước năm 2021. Cần quy định rõ ràng cơ chế công nhận giá trị pháp lý của thỏa thuận hòa giải thành đạt được trong quá trình tố tụng trọng tài, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho 100% các phán quyết trọng tài theo sự thỏa thuận được thi hành thuận lợi.

Thứ hai, xây dựng và ban hành Quy chế phối hợp chuẩn (Arb-Med-Arb Protocol) giữa Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) và Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC). Ban điều hành cần thiết lập quy trình chuyển giao hồ sơ điện tử tự động trong thời hạn tối đa 5 ngày làm việc và khống chế thời gian hòa giải trong vòng 60 ngày, hoàn thành thử nghiệm trong vòng 12 tháng kể từ khi phê duyệt.

Thứ ba, chuẩn hóa năng lực chuyên môn và quy tắc đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ hòa giải viên và trọng tài viên. Hiệp hội Trọng tài thương mại phối hợp cùng các trường đại học khối kinh tế - luật đặt mục tiêu đào tạo và cấp chứng chỉ đạt chuẩn quốc tế cho ít nhất 300 chuyên gia ADR trong giai đoạn 2020-2023.

Thứ tư, đẩy mạnh công tác tuyên truyền và hỗ trợ doanh nghiệp thông qua Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI). Đặt mục tiêu đạt tỷ lệ từ 25% đến 30% doanh nghiệp xuất nhập khẩu lồng ghép điều khoản mẫu Arb-Med-Arb vào hợp đồng thương mại quốc tế trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và lập pháp bao gồm Bộ Tư pháp và Tòa án các cấp, sử dụng luận văn làm cơ sở lý luận và thực tiễn để rà soát, bổ sung các quy định hướng dẫn thi hành Luật Trọng tài thương mại 2010 và Nghị định 22/2018/NĐ-CP, đồng thời đẩy nhanh tiến trình tham gia các công ước quốc tế về hòa giải thương mại.

Nhóm các tổ chức cung cấp dịch vụ ADR như VIAC, VMC và các trung tâm trọng tài thương mại trên cả nước, khai thác mô hình hợp tác SIAC-SIMC để xây dựng bộ quy tắc tố tụng đa tầng riêng, nâng cao năng lực cạnh tranh khu vực và thu hút các vụ tranh chấp quốc tế.

Nhóm luật sư tranh tụng, trọng tài viên và hòa giải viên thương mại, tiếp cận các kỹ năng điều phối phiên hòa giải dựa trên lợi ích cốt lõi của thân chủ, tư vấn soạn thảo điều khoản giải quyết tranh chấp đa tầng giúp nâng tỷ lệ hòa giải thành công lên trên 70%.

Nhóm lãnh đạo doanh nghiệp và giám đốc pháp chế (In-house Counsel) tại hơn 700.000 doanh nghiệp xuất nhập khẩu, ứng dụng mô hình để thiết lập chiến lược phòng ngừa rủi ro hợp đồng, giúp tối ưu hóa từ 30% đến 40% chi phí xử lý xung đột thương mại xuyên biên giới.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình Arb-Med-Arb khác biệt căn bản như thế nào so với mô hình Med-Arb truyền thống? Mô hình Arb-Med-Arb yêu cầu các bên nộp đơn khởi kiện trọng tài và hoàn thành việc trao đổi chứng cứ trước khi tiến hành hòa giải. Quy trình này ngăn chặn tình trạng một bên lợi dụng hòa giải để thăm dò thông tin. Ngoài ra, việc phân định độc lập giữa trọng tài viên và hòa giải viên giúp bảo đảm tính khách quan 100% cho vụ việc.

Thỏa thuận hòa giải thành trong mô hình AMA có giá trị thi hành như thế nào trên trường quốc tế? Thỏa thuận hòa giải thành được Hội đồng trọng tài ghi nhận thành Phán quyết trọng tài theo sự thỏa thuận (Consent Award). Phán quyết này có giá trị chung thẩm và được công nhận thi hành bắt buộc tại hơn 142 quốc gia theo Công ước New York 1958, khắc phục hoàn toàn tính thiếu ràng buộc của các văn bản hòa giải thông thường.

Doanh nghiệp Việt Nam có thể áp dụng ngay điều khoản Arb-Med-Arb vào hợp đồng thương mại không? Doanh nghiệp hoàn toàn có thể chủ động thỏa thuận điều khoản AMA trong hợp đồng mua bán quốc tế bằng cách chỉ định các tổ chức bổ trợ như VIAC và VMC. Việc chuẩn bị sẵn điều khoản mẫu giúp các bên giảm thiểu từ 30% đến 50% chi phí và thời gian đàm phán lại khi phát sinh mâu thuẫn.

Chi phí giải quyết tranh chấp theo mô hình Arb-Med-Arb được tối ưu hóa như thế nào? Mặc dù gồm hai giai đoạn, nhưng khi hòa giải thành công (chiếm tỷ lệ từ 70% đến 75%), vụ việc sẽ khép lại ngay tại giai đoạn hòa giải mà không cần bước vào các phiên tranh tụng trọng tài tốn kém. Nhờ đó, tổng chi phí thực tế giảm từ 30% đến 45% so với việc theo đuổi toàn bộ vụ kiện trọng tài.

Hòa giải viên có thể kiêm nhiệm vai trò Trọng tài viên trong cùng một vụ việc AMA hay không? Theo thông lệ chuẩn quốc tế tại Singapore, hòa giải viên và trọng tài viên là hai chủ thể hoàn toàn tách biệt. Quy định này nhằm bảo mật 100% các thông tin nhạy cảm đã chia sẻ trong phiên hòa giải riêng và ngăn ngừa định kiến chủ quan của trọng tài viên nếu phiên hòa giải không đạt được kết quả.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mô hình Arb-Med-Arb, khẳng định đây là phương thức giải quyết tranh chấp tiến bộ kết hợp nhuần nhuyễn giữa sự linh hoạt của hòa giải và tính cưỡng chế của trọng tài.

• Thực tiễn quốc tế tại Singapore minh chứng tính ưu việt của mô hình với tỷ lệ hòa giải thành đạt từ 70% đến 75% và phán quyết có hiệu lực thi hành tại hơn 142 quốc gia theo Công ước New York 1958.

• Nghiên cứu nhận diện rõ thực trạng hệ thống pháp luật Việt Nam dựa trên Luật Trọng tài thương mại 2010 và Nghị định số 22/2018/NĐ-CP, chỉ ra nhu cầu cấp thiết trong việc xây dựng cơ chế tố tụng liên thông.

• Đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2020-2025 nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, chuẩn hóa quy chế phối hợp VIAC-VMC và nâng cao năng lực cho hơn 300 chuyên gia ADR.

• Các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động đón đầu xu thế bằng việc tích hợp điều khoản Arb-Med-Arb vào các hợp đồng thương mại quốc tế, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ an toàn pháp lý cho chuỗi giá trị toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING FOREIGN TRADE UNIVERSITY ARB-MED-ARB MODEL: INTERNATIONAL PRACTICE AND APPLICABILITY IN VIETNAM Major: Economics Specialization: International Trade Policy and Law Code: 8310106 Full Name: Le Hong Nhung Supervisor: Assoc. Nguyen Minh Hang, Ha Noi, 2019 STATEMENT OF ORGINAL AUTHORSHIP The master thesis “Arbitration-Med-Arb model: international practice and applicability in Viet Nam”, which was completed as a result of the course named Master of International Trade policy and Law, is the author‘s sole work with the best devotion, endeavor and hard-working period given. The author guarantee that the master thesis have been carried out in conformity with the thesis writing regulation and process issued by the Foreign Trade University ACKNOWLEDGEMENT This thesis is the result of six months of researching. It is an interesting and learning experience.

In completing this thesis, the author would like to give my special thanks to many people for their significant help, contribution, and recommendations during my writing process. Foremost, special mentions and the most sincere thanks should belong to Associate Prof. Nguyen Minh Hang, my supervisor at Foreign Trade University. With her master knowledge and experiences, she helped me in writing this thesis.

I could not complete this thesis without her positive suggestions and guidance. Secondly, I would also like to give my thanks to the authors who provided me with valuable books for my thesis. My last appreciation is to the Faculty of Graduate Studies of Foreign Trade University for organizing such a meaningful master course and all the support, my family and my friends for their supports and encouragements. Hanoi, 15th January 2019 Le Hong Nhung TABLE OF CONTENTS STATEMENT OF ORGINAL AUTHORSHIP ACKNOWLEDGEMENT LIST OF FIGURES & TABLES LIST OF ABBREVIATION SUMMARY OF THESIS RESEARCH RESULT INTRODUCTION.

Scope of study .8 CHAPTER 1: THEORETICAL FRAMEWORK. Alternative dispute resolutions. Methods and forms of ADR. ADR and litigation.

Rationale of mediation. Definition and process. Stages of commercial mediation. Types of commercial mediation.

International organization’s activities for commercial mediation. Advantages and disadvantages of commercial mediation. Rationale of arbitration. Definition and process.

Stages of commercial arbitration. Forms of commercial arbitration. Benefits and drawbacks of commercial arbitration. The key differences between mediation and arbitration.

The understanding of arb-med-arb model .39 CHAPTER 2: INTERNATIONAL EXPERIENCE ON APPLYING ARB- MED-ARB MODEL: STUDY OF SINGAPORE. Singapore’s development in mediation and arbitration. Singapore’s development in mediation. Singapore’s development in arbitration.

Singapore's Arb-Med-Arb model. SIAC-SIMC Arb-Med-Arb Protocol. Procedure of Singapore’s Arb - Med - Arb model. Advantages of Arb - Med – Arb .55 CHAPTER 3: APPLICABILITY OF AMA MODEL IN VIET NAM AND RECOMMENDATIONS.

Vietnam’s approach on applying Arb – Med - Arb model. Vietnam economy review. Vietnam development in commercial mediation and arbitration. Arb-Med-Arb applicability in Viet Nam and issues.

Recommendations for Viet Nam. For associations and enterprises. Limitation of research .93 LIST OF FIGURES & TABLES Table 1.1: Comparing ADR and Court Procedure .1: Commercial mediation process .1: Circumstances to use commercial mediation .1: Commercial arbitration process .2: Comparison Between Arbitration & Mediation .1: Total Number of New Cases Handled by SIAC (2006-2016) .2: Procedure of Singapore Arb-Med-Arb model .1: Advantages of Mediation versus Arbitration .3: Advantages of Arb-Med-Arb .4: Newly established enterprises of May from 2014 – 2018 .1: Viet Nam’s Arb-Med-Arb model (expected).75 LIST OF ABBREVIATION ADR Alternative Dispute Resolution AMA Arbitration-Mediation-Arbitration ARB-MED-ARB Arbitration-Mediation-Arbitration CMC Community Mediation Centres FDI Foreign Direct Investment HKMAAL Hong Kong Mediation Accreditation Association Limited ICC International Chamber of Commerce PD Practice Direction on Mediation PDRC Primary Dispute Resolution Centre SMC Singapore Mediation Center SIAC Singapore International Arbitration Center SICC Singapore International Commercial Court SIMC Singapore International Mediation Center SIMI Singapore International Mediation Institute TRACENT Ho Chi Minh City Commercial Arbitration Center UN United Nations UNCITRAL United Nations Commission on International Trade Law VIAC Vietnam International Arbitration Center luan.vietnam VMC Vietnam Mediation Center WB World Bank WTO World Trade Organization luan.vietnam SUMMARY OF THESIS RESEARCH RESULT The thesis ―Arb-Med-Arb model: international practice and applicability in Vietnam‖ focuses on giving recommendation on how Vietnam can apply the experiences of developed jurisdiction around the world, which in this study are Hong Kong, US, especialy Singapore in order to improve the country‘s commercial dispute resolution context. In general, Vietnam‘s alternative dispute resolutions on commercial dispute in general is still limited.

In addition, the commercial mediation activities is scattered between arbitration center national wide without a uniform Mediation and Arbitration Act until the recent Decree No. 22/ND-CP about commercial mediation that have been issued in April 2018 and Law on commercial arbitration issued in June 2010. Despite a remarkable movement, Vietnam regulation still possessed many drawback regarding the code of conduct for mediators and arbitrators. The solutions which have been found in the study of the three developed dispute settlement hubs of the world shall help to attract the interest of Vietnam enterprises on using multitiered-clause Arbitration - Mediation - Arbitration to sellte disputes, improving the standard and conduct of mediator and arbitrator, fortify the enforceability of the mediation settled agreement and arbitration award.

Rationale An era of connection and cooperation is the way people usually call the 21st century. An outburst of a smartphone or high-tech computer for instance would imply that its parts are collected and produced in different countries. These components are then assembled into the final product and distributed over the world. That is international trade at its absolute finest.

Powering such international trade are complex technologies which have reduced the obstacles for global advertising, near-instant global communication, prompt product and services delivery. In conclusion, the term ―globalism‖ has been reconceptualized by technology. There are however features of globalism where technology cannot assist (at least not yet). Since the characteristics of international businesses, the contracts signed between the sides are generally quite sophisticated, consisting of a expansive heavily negotiated clauses regarding to each party‘s commercial requirements.

In addition to trade terms, parties‘ awareness of the need to have a well-written dispute settlement clause are increasing. Go along with the development of technology, the mechanisms for resolving dispute have not stayed immovable and have gradual developed to dedicate to globalism as much as achievable. In this field, arbitration has been found an ideal substitute to the traditional court procedures. Generally, arbitrations are supposed more efficient and flexible than courts, while the parties are offered confidentiality.

The enforcement is another enormous advantage of arbitration. In particular, an arbitration awards are more readily enforceable than judgment from foreign court. The question that people are finding the key is: are we on the top of the progression for dispute settlement clauses? Can arbitration clauses (or any substitute dispute resolution clauses) still be refined? The Singapore International Arbitration Centre (SIAC) and Singapore International Mediation Centre (SIMC) assuredly realize that fact. Altogether, the SIAC and SIMC have requested to bring luan.vietnam 2 up a nontraditional dispute settlement model compositing the advantages of arbitration and mediation clauses, whose name is the Singapore Arb-Med-Arb Protocol (― AMA Protocol‖).

The AMA Clause allows parties to choose to settle disputes by method of arbitration to deal with their differences or by mediation before reaching arbitration. A multi-tiered clause is considered as a form of arbitration clause which combines mediation and arbitration proceedings in order to increase the chance of settling disputes between the parties via goodwill and positive discussions and to inspire constructive negotiations before a fully-completed arbitration procedure. In this thesis, the author would like to look into this new approach to settle disputes and see what advantages AMA could have for the parties. Moreover, the author also want to show the key points for question: ―Can Vietnam be able to apply this model to resolve the disputes in the future?‖.

Consequently, being a Master student majoring in International Trade Policy and Law, for the desire to devote my knowledge to the better Vietnam‘s dispute settlement, so as to keep pace with the global standards, the author selected the topic: “Arb-Med-Arb model: international practice and applicability in Vietnam”. Literature review Although commercial mediation and arbitration have long developing journey all over the world, Vietnam‘s mediation and arbitration is still inexperienced and the term is new to some extent. Especially, Arbitration - Mediation - Arbitration model has ever been researched thoroughly as well as applied in Viet Nam. As a result, the study‘s subject is quite new and there has not been any same or analogous topic up to the moment that the author has finished the paper.

The author would like to review some experiential researches from both Vietnamese and foreign sources as follows: - Nguyen Trung Nam, Trinh Nguyen (2017) – “Mediation – arbitration in commercial and construction disputes” is a research about the issues in the circumtances of construction dispute settlement under Viet Nam‘s laws and luan.vietnam 3 point out some recommendations, composing mediation‘s applying methods, in the context of Viet Nam, combining the other ADR procedures so as to require a multi-tiered dispute settlement mechanism, or in the unique form of Arb-Med-Arb innovated in Singapore, in order to promote the efficiency and enforceability of the dispute settlement way in construction conflict via the improvements of commercial mediation, from the past to recent situation. The major acknowledgement of this paper is the information about the issues relating to construction disputes in Viet Nam. - Financier Worldwide Magazine (2018) – “Arb-med-arb in cross-border disputes”: in this study, the authors pointed out the simple idea behind multi-tiered dispute resolution is to provide several possible avenues to dispute settlement within one dispute resolution procedure. The result is a mechanism that combines various dispute resolution methods, such as mediation and arbitration, in different ways.

In addition, the researcher also stated some advantages and limitations of the AMA Protocol. - Bryan Cave Leighton Paisner team (2015) – “Singapore’s new “Arb- Med-Arb” protocol: a positive development?” is a sientific article that study how the SIMC - SIAC protocol works and consider the benefits and downsides of attaching one of Singapore‘s newest dispute settlement methods to commercial contracts. - Anindya Basarkod and Dr. Markus Altenkirch (2018) – “Arb-Med-Arb: what is it and how can it help the parties to solve their disputes efficiently?” is a paper looking into Arbitration - Mediation - Arbitration as a new approach to resolve disputes and show what advantages Arbitration - Mediation - Arbitration could have for the conflict sides.

- Daniel Chong, Sharon Lin, (2018) - “Arb-Med-Arb: Connecting the Dots between Arbitration and Mediation”: in this study, the authors pointed out some key aspects of ―Arb-Med-Arb‖, the differences between arbitration and mediation. In addition, the reason why people should use luan.vietnam 4 Arb-Med-Arb to solve the dispute and a sample of Arb-Med-Arb clause are also mentioned in this research. My review will not explore all aspects of disputes resolution but focus on the which main points have been mentioned in the above articles or studies. Most of the above research define the Arb-Med-Arb model and show some main advantages but does not mention the method used to apply AMA in Asian country such as Viet Nam.

Although the study named “Mediation – arbitration in commercial and construction disputes”by Nguyen Trung Nam, Trinh Nguyen (2017) showed the issues in the circumtances of construction dispute settlement under Viet Nam‘s laws and point out some recommendations, the definition, characteristics and important advantages of Arb-Med-Arb are not mentioned here. In short, up to now, there has not been any comprehensive study researched on all-sided Arb-Med-Arb model and the method that used to apply this multi-tiered dispute settlement mechanism in Viet Nam. My contribution will highlight the advantages of this dispute resolution method in general (not focus on any specific field) and answer the question: ―How can we apply Arb-Med-Arb in Viet Nam?‖. Research questions There are some key questions of this study including: ―What is Arb – Med - Arb protocol?‖, ―What are the countries applied this clause in the world?