Xây Dựng Mô Hình Giao Dịch Quyền Chọn Chứng Khoán Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH trình bày mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam, phân tích và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Văn Ngưng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Liên Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Mô Hình Giao Dịch Quyền Chọn Chứng Khoán Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN
• 1.1. Các vấn đề lý luận chung về quyền chọn và quyền chọn chứng khoán
• 1.1.1. Khái niệm về quyền chọn
• 1.1.2. Lịch sử phát triển thị trường giao dịch quyền chọn
• 1.1.3. Các vấn đề lý luận chung về quyền chọn chứng khoán
• 1.1.4. Khái niệm về quyền chọn chứng khoán
• 1.1.5. Đặc điểm về quyền chọn chứng khoán
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC MÔ HÌNH GIAO DỊCH QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN ĐIỂN HÌNH TRÊN THẾ GIỚI VÀ SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC ÁP DỤNG QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 2.1. Các mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán điển hình trên thế giới
• 2.1.1. Mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán ở Mỹ
• 2.1.2. Mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán Châu Âu
• 2.1.3. Mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán ở Nhật Bản
• 2.1.4. So sánh các mô hình giao dịch trên
• 2.2. Khái quát tình hình thị trường chứng khoán ở Việt Nam
• 2.2.1. Các văn bản pháp quy chi phối
• 2.2.2. Hàng hoá giao dịch và quy mô thị trường
• 2.2.3. Sự cần thiết của việc áp dụng quyền chọn chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.2.3.1. Quyền chọn là công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả nhất trên thị trường chứng khoán
• 2.2.3.2. Thu ngắn khoản cách với thị trường thế giới
• 2.2.3.3. Nâng tầm hiểu biết của các nhà đầu tư chứng khoán
• 2.2.3.4. Bài học của Việt Nam trong việc xây dựng mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam
• 2.2.3.4.1. Những điểm thuận lợi trong việc xây dựng mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam
• 2.2.3.4.1.1. Điều kiện phát triển còn nhiều tiềm năng
• 2.2.3.4.1.2. Chủ trương đẩy mạnh phát triển thị trường tài chính của chính phủ
• 2.2.3.4.1.3. Yêu cầu quản trị rủi ro tốt hơn của nhà đầu tư chứng khoán
• 2.2.3.4.2. Những điểm khó khăn trong việc xây dựng mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam
• 2.2.3.4.2.1. Khung pháp lý chưa hoàn chỉnh
• 2.2.3.4.2.2. Hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng kịp nhu cầu
• 2.2.3.4.2.3. Trình độ và nhận thức về thị trường của nhà đầu tư còn khá thấp
• 2.2.3.4.2.4. Sự phức tạp trong việc tổ chức giao dịch
• 2.2.4. Cơ sở pháp lý cho sự ra đời quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam
• 2.3. Xây dựng mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.3.1. Các yếu tố đáp ứng để mô hình giao dịch quyền chọn ra đời tại Việt Nam
• 2.3.1.1. Đảm bảo tính cạnh tranh cao trên thị trường
• 2.3.1.2. Yêu cầu về tính thanh khoản trên thị trường
• 2.3.1.3. Quyền chọn phải được chuẩn hoá
• 2.3.2. Lộ trình xây dựng và áp dụng quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam
• 2.3.2.1. Giai đoạn chuẩn bị từ nay đến năm 2011
• 2.3.2.2. Giai đoạn sau năm 2011
• 2.3.3. Xây dựng mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam
• 2.3.4. Các giải pháp chuẩn bị cho sự ra đời công cụ quyền chọn chứng khoán tại thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.3.4.1. Hoàn thiện khung pháp lý
• 2.3.4.2. Đẩy mạnh đầu tư cơ sở vật chất và công nghệ thông tin
• 2.3.4.3. Đào tạo đội ngũ chuyên gia tài chính đủ năng lực
• 2.3.4.4. Tăng cường công tác phát triển thị trường
• 2.3.4.5. Các giải pháp khác
• KẾT LUẬN ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam

Mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam đang dần hình thành và phát triển. Quyền chọn chứng khoán là một công cụ tài chính phái sinh, cho phép nhà đầu tư có cơ hội mua hoặc bán chứng khoán với mức giá đã thỏa thuận trước. Mô hình này không chỉ giúp nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro mà còn tạo ra cơ hội đầu tư hấp dẫn. Tuy nhiên, việc áp dụng mô hình này tại Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua.

1.1. Khái niệm quyền chọn chứng khoán và vai trò của nó

Quyền chọn chứng khoán là hợp đồng cho phép người nắm giữ có quyền mua hoặc bán một số lượng chứng khoán nhất định với giá đã thỏa thuận. Vai trò của quyền chọn chứng khoán trong việc phòng ngừa rủi ro và tạo cơ hội đầu tư là rất quan trọng.

1.2. Lịch sử phát triển mô hình giao dịch quyền chọn tại Việt Nam

Mô hình giao dịch quyền chọn tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây. Tuy nhiên, vẫn cần nhiều cải cách để hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao nhận thức của nhà đầu tư.

II. Những thách thức trong việc áp dụng mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán

Việc áp dụng mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam gặp phải nhiều thách thức. Khung pháp lý chưa hoàn chỉnh, hạ tầng kỹ thuật còn yếu kém và nhận thức của nhà đầu tư về quyền chọn chứng khoán còn hạn chế. Những vấn đề này cần được giải quyết để mô hình giao dịch quyền chọn có thể phát triển bền vững.

2.1. Khung pháp lý chưa hoàn chỉnh

Khung pháp lý cho giao dịch quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam vẫn còn thiếu sót. Cần có các quy định rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và đảm bảo tính minh bạch của thị trường.

2.2. Hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng nhu cầu

Hạ tầng kỹ thuật của thị trường chứng khoán Việt Nam chưa đủ mạnh để hỗ trợ giao dịch quyền chọn. Cần đầu tư nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin và cơ sở vật chất để đáp ứng nhu cầu giao dịch.

III. Phương pháp xây dựng mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán hiệu quả

Để xây dựng mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro và chiến lược đầu tư hợp lý. Việc đào tạo nhà đầu tư và nâng cao nhận thức về quyền chọn chứng khoán cũng là yếu tố quan trọng.

3.1. Chiến lược giao dịch quyền chọn hiệu quả

Các chiến lược giao dịch quyền chọn như quyền chọn mua và quyền chọn bán cần được áp dụng một cách linh hoạt. Nhà đầu tư cần hiểu rõ về các chiến lược này để tối ưu hóa lợi nhuận.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho nhà đầu tư

Đào tạo nhà đầu tư về quyền chọn chứng khoán là rất cần thiết. Cần tổ chức các khóa học và hội thảo để cung cấp kiến thức và kỹ năng cho nhà đầu tư.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán

Mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán có thể được ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn. Nhà đầu tư có thể sử dụng quyền chọn để phòng ngừa rủi ro và tối ưu hóa danh mục đầu tư của mình. Việc áp dụng mô hình này sẽ giúp thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn.

4.1. Phòng ngừa rủi ro trong đầu tư chứng khoán

Quyền chọn chứng khoán là công cụ hiệu quả để phòng ngừa rủi ro. Nhà đầu tư có thể sử dụng quyền chọn để bảo vệ danh mục đầu tư khỏi những biến động không mong muốn.

4.2. Tối ưu hóa danh mục đầu tư

Việc sử dụng quyền chọn chứng khoán giúp nhà đầu tư tối ưu hóa danh mục đầu tư. Nhà đầu tư có thể linh hoạt điều chỉnh chiến lược đầu tư dựa trên biến động của thị trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán

Mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, để mô hình này thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng và sự nỗ lực từ phía nhà đầu tư. Tương lai của mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cơ hội cho nhà đầu tư.

5.1. Tiềm năng phát triển của mô hình giao dịch quyền chọn

Mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán có tiềm năng phát triển lớn tại Việt Nam. Với sự gia tăng nhu cầu phòng ngừa rủi ro, mô hình này sẽ ngày càng trở nên phổ biến.

5.2. Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng

Các cơ quan chức năng cần có chính sách hỗ trợ và khung pháp lý rõ ràng để thúc đẩy sự phát triển của mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua giai đoạn phát triển nhanh chóng với quy mô và chất lượng tăng trưởng vượt dự báo, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Tính đến cuối năm 2007, giá trị thị trường đạt khoảng 3 tỷ USD, tuy nhiên sau đó trải qua biến động mạnh với chỉ số VN-Index giảm từ 1.000 điểm xuống còn 100 điểm vào cuối năm 2008. Đến cuối năm 2009, thị trường có dấu hiệu hồi phục với khối lượng giao dịch cổ phiếu tăng cao, giá trị giao dịch trong tháng 10/2009 đạt hơn 1 tỷ cổ phiếu tương ứng gần 447 tỷ đồng. Trong bối cảnh đó, nhu cầu quản trị rủi ro của nhà đầu tư trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Công cụ quyền chọn chứng khoán được xem là giải pháp tối ưu để phòng ngừa rủi ro và đa dạng hóa hàng hóa giao dịch trên thị trường.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán phù hợp với đặc thù thị trường Việt Nam, dựa trên phân tích các mô hình giao dịch quyền chọn điển hình trên thế giới như Mỹ, châu Âu và Nhật Bản. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn từ năm 1998 đến 2009, với trọng tâm là các công cụ quyền chọn và mô hình giao dịch quyền chọn chứng khoán. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro cho nhà đầu tư, đồng thời góp phần phát triển thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam, thu hẹp khoảng cách với các thị trường tài chính quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết tài chính hiện đại và quản trị rủi ro tài chính, tập trung vào các khái niệm và mô hình sau:

• Quyền chọn (Option): Hợp đồng cho phép người mua quyền mua hoặc bán tài sản cơ sở ở mức giá xác định trong thời hạn nhất định, bao gồm quyền chọn mua (call) và quyền chọn bán (put). Quyền chọn có thể theo kiểu Mỹ (thực hiện bất kỳ lúc nào trước đáo hạn) hoặc kiểu châu Âu (chỉ thực hiện khi đáo hạn).

• Mô hình giao dịch quyền chọn: Các mô hình điển hình như Chicago Board Options Exchange (CBOE) của Mỹ, Euronext N.V của châu Âu và sàn giao dịch Tokyo (TSE) của Nhật Bản được phân tích để rút ra bài học áp dụng cho Việt Nam.

• Chiến lược quyền chọn: Bao gồm quyền chọn mua được phòng ngừa, quyền chọn bán bảo vệ, chiến lược Straddle, Strangle, Spread và bán khống chứng khoán nhằm đa dạng hóa và quản lý rủi ro đầu tư.

• Các yếu tố ảnh hưởng đến giá quyền chọn: Giá tài sản cơ sở, giá thực hiện, thời gian còn lại, độ biến động, lãi suất phi rủi ro.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp lý thuyết tài chính hiện đại kết hợp với phân tích thực tiễn các mô hình giao dịch quyền chọn trên thế giới. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo ngành, văn bản pháp luật, số liệu giao dịch thị trường chứng khoán Việt Nam và các sàn giao dịch quyền chọn quốc tế. Phân tích so sánh được thực hiện nhằm đánh giá ưu nhược điểm của từng mô hình.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các mô hình giao dịch quyền chọn tại Mỹ, châu Âu và Nhật Bản, cùng số liệu giao dịch chứng khoán Việt Nam giai đoạn 1998-2009. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các mô hình tiêu biểu có ảnh hưởng lớn và phù hợp với điều kiện Việt Nam. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2008 đến 2009, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích lý thuyết, khảo sát thực trạng và đề xuất mô hình giao dịch quyền chọn phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tính cần thiết của quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam: Thị trường chứng khoán Việt Nam có quy mô dự kiến đạt 24 tỷ USD trong vòng 4 năm tới, chiếm khoảng 25% GDP, tuy nhiên vẫn còn nhiều biến động và rủi ro. Quyền chọn chứng khoán được đánh giá là công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả, giúp nhà đầu tư giảm thiểu tổn thất trong các giai đoạn thị trường biến động mạnh.

2. Ưu điểm của mô hình CBOE (Mỹ): Mô hình này có hệ thống tiêu chuẩn hóa hợp đồng, trung tâm thanh toán bù trừ đảm bảo nghĩa vụ hợp đồng, cơ chế giám sát chặt chẽ và đa dạng các loại lệnh giao dịch. Năm 2008, CBOE đạt doanh thu 423,3 triệu USD, tăng 20% so với năm trước, cho thấy sự phát triển bền vững và hiệu quả.

3. Mô hình châu Âu và Nhật Bản: Euronext N.V và sàn Tokyo có cơ cấu tổ chức quản lý rõ ràng với các ủy ban giám sát, điều hành và tư vấn, áp dụng các nguyên tắc giao dịch minh bạch, ưu tiên giá và thời gian đặt lệnh. Sàn Tokyo sử dụng hệ thống giao dịch tự động CORES-FOP, cho phép thực hiện quyền chọn kiểu châu Âu, chỉ thực hiện khi đáo hạn.

4. Thực trạng thị trường Việt Nam: Thị trường còn non trẻ, với khung pháp lý chưa hoàn chỉnh, hạ tầng kỹ thuật và công nghệ thông tin chưa đáp ứng kịp nhu cầu, trình độ và nhận thức của nhà đầu tư còn thấp. Khối lượng giao dịch cổ phiếu tháng 10/2009 đạt hơn 1 tỷ cổ phiếu, giá trị gần 447 tỷ đồng, cho thấy tiềm năng phát triển lớn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự cần thiết áp dụng quyền chọn chứng khoán tại Việt Nam xuất phát từ nhu cầu quản trị rủi ro ngày càng cao của nhà đầu tư trong bối cảnh thị trường biến động mạnh và chưa ổn định. So với các mô hình quốc tế, Việt Nam cần xây dựng khung pháp lý hoàn chỉnh, đầu tư hạ tầng công nghệ và nâng cao nhận thức nhà đầu tư để đảm bảo vận hành hiệu quả.

Việc áp dụng mô hình giao dịch quyền chọn theo chuẩn quốc tế như CBOE sẽ giúp tăng tính thanh khoản, minh bạch và an toàn cho thị trường. Các chiến lược quyền chọn như quyền chọn mua được phòng ngừa và quyền chọn bán bảo vệ sẽ giúp nhà đầu tư giảm thiểu rủi ro thua lỗ, đồng thời tạo điều kiện cho đa dạng hóa danh mục đầu tư.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh doanh thu CBOE qua các năm, bảng so sánh đặc điểm mô hình giao dịch quyền chọn Mỹ, châu Âu và Nhật Bản, cũng như biểu đồ khối lượng giao dịch cổ phiếu Việt Nam giai đoạn 2007-2009 để minh họa xu hướng phát triển và tiềm năng áp dụng quyền chọn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý: Ban hành các văn bản pháp luật cụ thể về giao dịch quyền chọn chứng khoán, quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia, cơ chế giám sát và xử lý vi phạm. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

2. Đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin: Xây dựng hệ thống giao dịch điện tử hiện đại, đảm bảo tính minh bạch, nhanh chóng và an toàn cho giao dịch quyền chọn. Thời gian thực hiện: 2 năm. Chủ thể: Sở Giao dịch Chứng khoán, các công ty công nghệ tài chính.

3. Đào tạo đội ngũ chuyên gia tài chính: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo nâng cao năng lực cho nhà đầu tư, môi giới và cán bộ quản lý về quyền chọn và các công cụ phái sinh. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể: Trường Đại học Kinh tế, các tổ chức đào tạo tài chính.

4. Tăng cường công tác phát triển thị trường: Thúc đẩy cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước lớn, niêm yết trên sàn để mở rộng hàng hóa giao dịch, đồng thời quảng bá, nâng cao nhận thức về quyền chọn cho nhà đầu tư. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: Chính phủ, Ủy ban Chứng khoán, các công ty chứng khoán.

5. Xây dựng mô hình giao dịch quyền chọn phù hợp: Dựa trên mô hình CBOE kết hợp đặc thù thị trường Việt Nam, thiết kế các hợp đồng quyền chọn chuẩn hóa, cơ chế thanh toán bù trừ và quản lý rủi ro hiệu quả. Thời gian thực hiện: 2-3 năm. Chủ thể: Sở Giao dịch Chứng khoán, các tổ chức tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và cơ quan quản lý thị trường chứng khoán: Giúp xây dựng chính sách, hoàn thiện khung pháp lý và giám sát hoạt động giao dịch quyền chọn.

2. Các công ty chứng khoán và tổ chức tài chính: Áp dụng mô hình giao dịch quyền chọn, phát triển sản phẩm phái sinh, nâng cao năng lực quản trị rủi ro.

3. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Nắm bắt kiến thức về quyền chọn, các chiến lược phòng ngừa rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận trong đầu tư chứng khoán.

4. Giảng viên và sinh viên ngành tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về lý thuyết và thực tiễn giao dịch quyền chọn chứng khoán, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền chọn chứng khoán là gì?
   Quyền chọn là hợp đồng cho phép người mua quyền mua hoặc bán tài sản cơ sở ở mức giá xác định trong thời hạn nhất định, nhưng không bắt buộc phải thực hiện. Ví dụ, quyền chọn mua cổ phiếu cho phép mua cổ phiếu với giá đã thỏa thuận dù giá thị trường có biến động.

2. Tại sao cần áp dụng quyền chọn trên thị trường Việt Nam?
   Thị trường chứng khoán Việt Nam còn nhiều biến động và rủi ro, quyền chọn giúp nhà đầu tư phòng ngừa tổn thất, đa dạng hóa danh mục và nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro.

3. Mô hình giao dịch quyền chọn nào phù hợp với Việt Nam?
   Mô hình CBOE của Mỹ với hệ thống tiêu chuẩn hóa hợp đồng, trung tâm thanh toán bù trừ và cơ chế giám sát chặt chẽ được đánh giá phù hợp để tham khảo và điều chỉnh cho thị trường Việt Nam.

4. Những rủi ro khi giao dịch quyền chọn là gì?
   Rủi ro bao gồm mất phí quyền chọn nếu không thực hiện quyền, rủi ro tín dụng đối tác không thực hiện nghĩa vụ, và rủi ro do sử dụng đòn bẩy tài chính quá mức dẫn đến thua lỗ lớn.

5. Làm thế nào để nhà đầu tư mới tiếp cận quyền chọn?
   Nhà đầu tư nên tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu, tìm hiểu kỹ về các chiến lược quyền chọn, bắt đầu với các hợp đồng đơn giản và sử dụng công cụ mô phỏng giao dịch trước khi tham gia thị trường thực tế.

Kết luận

• Quyền chọn chứng khoán là công cụ tài chính phái sinh quan trọng giúp quản trị rủi ro và đa dạng hóa đầu tư trên thị trường chứng khoán.
• Mô hình giao dịch quyền chọn của Mỹ, châu Âu và Nhật Bản cung cấp nhiều bài học quý giá cho việc xây dựng mô hình phù hợp tại Việt Nam.
• Thị trường chứng khoán Việt Nam có tiềm năng phát triển lớn nhưng cần hoàn thiện khung pháp lý, hạ tầng công nghệ và nâng cao nhận thức nhà đầu tư.
• Đề xuất xây dựng mô hình giao dịch quyền chọn chuẩn hóa, đồng thời triển khai các giải pháp đào tạo và phát triển thị trường nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện pháp lý, đầu tư công nghệ, đào tạo chuyên gia và thử nghiệm mô hình giao dịch quyền chọn trong giai đoạn 1-3 năm tới.

Hành động ngay hôm nay để chuẩn bị cho sự phát triển của thị trường chứng khoán phái sinh tại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư và quản trị rủi ro cho nhà đầu tư trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN 1.1 Các vấn đề lý luận chung về quyền chọn và quyền chọn chứng khoán 1.1 Khái niệm về quyền chọn Quyền chọn ( Option) là một hợp đồng ký kết giữa hai bên – bên mua và bên bán (seller hoặc writer)- mà theo đó người mua mua từ người bán quyền mua hoặc bán một tài sản ở một mức giá cố định. Như trong bất kỳ một hợp đồng nào, một bên sẽ cung cấp một loại hàng hoá cho bên kia. Người mua trả một khoản phí gọi là phí quyền chọn, chính là giá của quyền chọn.

Quyền chọn cho phép người nắm giữ hợp đồng cơ hội (nhưng không bắt buộc thực hiện). Người bán hoặc người phát hành quyền chọn bắt buộc phải thực hiện hợp đồng quyền chọn nếu người mua quyền chọn yêu cầu. • Người mua quyền (holder) – Người bỏ ra chi phí để được nắm giữ quyền chọn và có quyền yêu cầu người bán có nghĩa vụ thực hiện quyền chọn theo ý mình • Người bán quyền (writer) – Người nhận chi phí mua quyền của người mua quyền, do đó, có nghĩa vụ phải thực hiện quyền chọn theo yêu cầu của người mua quyền. • Tài sản cơ sở (underlying assets) – Tài sản mà dựa vào đó quyền chọn được giao dịch.

Giá cả trên thị trường của tài sản cơ sở là căn cứ để xác định giá trị của quyền chọn. Tài sản cơ sở có thể là hàng hoá như cà phê, dầu hỏa, vàng,.hay chứng khoán như cổ phiếu, trái phiếu hoặc ngoại tệ như EUR, CHF,CAD,. • Trị giá hợp đồng quyền chọn (volume) – Trị giá được chuẩn hóa theo từng loại thị trường giao dịch. • Thời hạn của quyền chọn (maturity) – Thời hạn hiệu lực của quyền chọn.

Quá thời hạn này quyền không còn giá trị. • Phí mua quyền (premium) – Chi phí mà người mua quyền phải trả cho người bán quyền để được nắm giữ hay sở hữu quyền chọn. Chi phí này thường được tính bằng một số nội tệ trên mỗi ngoại tệ giao dịch. • Loại quyền chọn – Loại quyền mà người mua nắm giữ.

Loại quyền chọn nào cho phép người mua có quyền được mua một loại tài sản cơ sở ở mức giá xác LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 định trước trong thời hạn nhất định gọi là quyền chọn mua (call). Ngược lại, loại quyền chọn nào cho phép người mua có quyền được bán gọi là quyền chọn bán (put). • Kiểu quyền chọn – Kiểu giao dịch do hai bên thỏa thuận cho phép người mua quyền được lựa chọn thời điểm thực hiện quyền. Kiểu quyền chọn cho phép người mua quyền được thực hiện bất cứ thời điểm nào trong thời hạn hiệu lực của quyền chọn gọi là quyền chọn kiểu Mỹ.

Kiểu quyền chọn chỉ cho phép người mua thực hiện khi quyền chọn đến hạn gọi là quyền chọn kiểu châu Âu. Quyền chọn có thể áp dụng cho nhiều loại thị trường với nhiều loại hàng hóa khác nhau. Do vậy có nhiều loại quyền chọn khác nhau theo những loại thị trường khác nhau, chẳng hạn quyền chọn trên thị trường chứng khoán với hai hình thức khác nhau: quyền chọn mua (call option) và quyền chọn bán (put option). Quyền chọn mua là kiểu hợp đồng quyền chọn cho phép người mua nó có quyền, nhưng không bắt buộc, được mua một số lượng chứng khoán ở một mức giá và trong thời hạn được xác định trước.

Quyền chọn bán là kiểu hợp đồng quyền chọn cho phép người mua nó có quyền, nhưng không bắt buộc, được bán một số lượng chứng khoán ở một mức giá và trong thời hạn được xác định trước. Nếu tỷ giá biến động thuận lợi người mua sẽ thực hiện hợp đồng (exercise the contract), ngược lại người mua sẽ không thực hiện cho đến khi hợp đồng hết hạn. Ở đây cũng cần thiết phân biệt hai kiểu hợp đồng quyền chọn: Hợp đồng quyền chọn theo kiểu Mỹ và hợp đồng quyền chọn theo kiểu châu Âu. Hợp đồng quyền chọn theo kiểu Mỹ (American Options) cho phép người mua nó có quyền thực hiện hợp đồng ở bất kỳ thời điểm nào trước khi hợp đồng hết hạn.

Trong khi quyền chọn theo kiểu châu Âu (European Options) chỉ cho phép người mua thực hiện hợp đồng khi hợp đồng đến hạn (at maturity).2 Lịch sử phát triển thị trường giao dịch quyền chọn Trong những năm đầu của thập niên 1900, một nhóm các công ty gọi là Hiệp hội các nhà môi giới và kinh doanh quyền chọn mua và các quyền chọn bán đã thành lập thị trường các quyền chọn. nếu một người nào đó muốn mua quyền chọn, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 một thành viên cũ hiệp hội này sẽ tìm một người bán sẳn sàng muốn ký kết hợp đồng quyền bán quyền chọn. Vì vậy một công ty thành viên có thể vừa là nhà môi giới - người mang người mua và người bán đến với nhau - hoặc nhà kinh doanh - người thật sự thực hiện vị thế giao dịch. Mặt dù thị trường quyền chọn phi tập trung (OTC) này có thể tồn tại, nó có rất nhiều khiếm khuyết.

Thứ nhất thị trường này không cung cấp cho người nắm giữ quyền chọn cơ hội bán quyền chọn cho người khác trước khi quyền chọn đáo hạn. Các quyền chọn được thiết kế để được nắm giữ cho đến khi đáo hạn, và rồi thì chúng sẽ được thực hiện hoặc để cho hết hiệu lực. Vì vậy hợp đồng quyền chọn có rất ít thậm chí là không có tính thanh khoản. Thứ hai, việc thực hiện hợp đồng của người bán hoặc công ty thành viên của Hiệp hội các Nhà môi giới kinh doanh quyền chọn mua và quyền chọn bán bị phá sản, người nắm giữa quyền chọn tuyệt đối không may mắn.

Thứ ba, chi phí giao dịch tương đối cao, một phần là do hai vấn đề trên. Năm 1973, đã có một sự thay đổi mang tính cách mạng trong thế giới quyền chọn. sàn giao dịch Chicago Board of Trade (CBOT) sàn giao dịch lâu đời nhất và lớn nhất các hợp đồng giao sau hàng hoá, đã tổ chức một sàn giao dịch dành riêng cho giao dịch quyền chọn cổ phiếu. Sàn giao dịch này được đặt tên là Chicago Broard option Exchange (CBOE) và mở cửa giao dịch quyền chọn mua vào ngày 26/04/1973.

Các hợp đồng quyền chọn bán đầu tiên được đưa vào giao dịch trong tháng 06/1977 CBOE đã tạo ra một thị trường trung tâm cho các hợp đồng quyền chọn. Bằng cách tiêu chuẩn hoá các kỳ hạn và điều kiện của hợp đồng quyền chọn, nó đã làm tăng tính thanh khoản của thị trường. Nói cách khác một nhà đầu tư đã mua hoặc bán một hợp đồng quyền chọn trước đó có thể quay lại thị trường trước khi hợp đồng đáo hạn và bán hoặc mua quyền chọn, và như vậy đã bù trừ vị thế ban đầu. Tuy nhiên, quan trọng nhất, CBOE đã bổ sung một trung tâm thanh toán đảm bảo cho người mua rằng người bán sẽ thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo hợp đồng.

Vì vậy không giống như thị trường phi tập trung, người mua quyền chọn không còn lo LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 lắng về rủi ro tín dụng người bán. Điều này khiến quyền chọn trở nên hấp dẫn hơn đối với công chúng. Từ thời điểm đó, nhiều sàn giao dịch chứng khoán và gần như tất cả sàn giao dịch giao sau bắt đầu giao dịch quyền chọn. Được kích thích bởi nhu cầu của công chúng về quyền chọn, ngành kinh doanh này tăng trưởng mạnh mẽ cho đến khi thị trường chứng khoán sụp đổ nặng nề vào năm 1987.

Bị tổn hại bởi cú sốc này, nhiều nhà đầu tư cá nhân đã sử dụng quyền chọn trước đây đã tránh xa thị trường này, và khối lượng chỉ mới phục hồi ở mức năm 1987 trong thời gian gần đây. Mặc dù các giao dịch của các định chế trên sàn giao dịch quyền chọn vẫn tương đối mạnh sau vụ sụp đổ, một xu hướng đồng thời tồn tại đã buộc các sàn giao dịch phải đương đầu với một mối đe dọa cạnh tranh mới: sự hồi sinh của thị trường quyền chọn phi tập trung. Vào đầu thập niên 1980, nhiều công ty bắt đầu sử dụng hoán đổi tiền tệ và lãi suất để quản trị rủi ro, chúng chịu rủi ro tín dụng khi một bên có thể mất khả năng chi trả, để cho bên còn lại nắm giữ một khoản nợ buộc phải tiếp tục theo đuổi lên đến toà án phá sản. Tuy nhiên các khoản nợ như vậy lại ít và thưa thớt; và thị trường này vận hành tốt một cách khác thường.

Ngay sau đó, các công ty bắt đầu tạo ra các dạng hợp đồng phi tập trung khác, như hợp đồng kỳ hạn, và như mong đợi, quyền chọn cũng bắt đầu được sử dụng. Tuy nhiên, vì định mức tối thiểu của mỗi giao dịch khá lớn và có rủi ro tín dụng, công chúng không thể tham gia vào thị trường phi tập trung mới hồi sinh này. Sự phát triển của thị trường phi tập trung của các định chế này đã gây áp lực năng nề lên các sàn giao dịch quyền chọn. Vào đầu thập niên 1990, các sàn giao dịch cố gắng trở nên sáng tạo hơn để giành lại thị phần giao dịch của các định chế và kích thích mối quan tâm của công chúng với quyền chọn.

Tuy nhiên, các xu hướng này không có nghĩa là quyền chọn đang mất dần tính đại chúng. Thật ra, chúng trở nên phổ biến hơn bao giờ hết đối với định chế tài chính và doanh nghiệp, nhưng mức tăng trưởng thì tập trung ở các thị trường phi tập trung.3 Các vấn đề lý luận chung về quyền chọn chứng khoán 1.1 Khái niệm về quyền chọn chứng khoán LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Quyền chọn chứng khoán cho phép người nắm giữ hợp đồng cơ hội nhưng không bắt buộc thực hiện mua hoặc bán chứng khoán với giá đã thoả thuận trước. người bán hoặc người phát hành quyền chọn chứng khoán bắt buộc phải thực hiện hợp đồng quyền chọn nếu như người mua quyền chọn yêu cầu. Quyền chọn mua, quyền chọn bán chứng khoán là quyền được ghi trong hợp đồng cho phép người mua lựa chọn quyền mua hoặc quyền bán một số lượng chứng khoán được xác định trước trong khoản thời gian nhất định với mức giá được xác định trước.

- Quyền chọn cổ phiếu (Stock Option): là quyền chọn đối với cổ phần thường. Quyền chọn này đối với cổ phiếu riêng lẻ và tồn tại đối với hàng ngàn lô cổ phiếu riêng lẻ. - Quyền chọn chỉ số (Index Option) : là quyền chọn đối với một chỉ số chứng khoán. Quyền chọn này sử dụng một số chỉ số chứng khoán như NASDAQ 100, S7P 500, Dow Jone,… Ngoài ra, còn sử dụng cả các chỉ số của nhiều ngành kinh doanh khác nhau và những khu vực thị trường khác nhau.