Phần mở đầu Chương ! KHÁI QUÁT CỦA LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT |. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CỦA LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT 1. Lý luận chung về nhà nước và pháp luật là môn học thuộc khoa học chính trị pháp lý nghiên cứu đồng thời cả nhà nước và pháp luật Nhà nước và pháp luật là những bộ phận của thượng tầng kiến trúc có quan hệ mật thiết với nhau, không tách rời nhau, tồn tại không thể thiếu nhau. Vì thế, những quy luật chung, cơ bản của cả hai hiện tượng.
nhà nước và pháp luật đều được nghiên cứu chung trong một môn khoa học - lý luận chung về nhà nước và pháp luật. Trong sự xuất hiện và phát triển, giữa nhà nước và pháp luật có mối quan hệ hitu cơ, chúng tạo thành hạt nhân chính trị - pháp lý của thượng tàng kiến trúc của xã hội. nhà nước không thể tồn tại thiếu pháp luật, bởi vì theo nghĩa chung nhất nhà nước là một tổ chức có hệ thống cơ cấu nhân Sự trên cơ sở một trật tự pháp lý được hình thành từ những quy định của pháp luật. Và ngược lại, pháp luật là sản phẩm của quyền lực nhà nước, thể hiện ý chí hợp quy luật và điều kiện khách quan do nhà nước nhận thức được, nhưng chính nhà nước lại lệ thuộc vào pháp luật xuất phát từ nguyên tắc xã hội hợp pháp.
Như vậy, những quy luật đặc thù của sự phát triển, những thuộc tính chung, những biểu hiện quan trọng nhất của nhà nước và pháp luật cấu thành đối tượng nghiên cứu của lý luận chung về nhà nước và pháp luật. Tuy nhiên, nhà nước và pháp luật là hai hiện tượng có những thuộc tính và đời sống riêng của mình Để làm sâu sắc phương diện lý luận về tính quy luật riêng có, những thuộc tính riêng của mỗi hiện tượng, cần thiết phải nghiên cứu riêng hai hiện tượng : nhà nước và pháp luật. Khi nghiên cứu nhà nước cũng như pháp luật cần nắm vững hệ thống tri thức chung sau: - Thứ nhất, các khái niệm, phạm trù về nguồn gốc, bản chất, chức năng, hình thức, vai trò, giá trị xã hội của nhà nước hoặc pháp luật. - Thứ hơi, hệ thống các trí thức chung về nhà nước hoặc pháp luật trong lịch sử: pháp luật chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư sản.
- Thứ ba, hệ thống các trị thức chưng của kiểu nhà nước hoặc pháp luật xã hội chủ nghĩa. Từ pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam để hình thành nhứng khái niệm, những phạm trù thể hiện các mặt khác nhau của pháp luật xã hội chủ nghĩa như: quy phạm pháp luật, quan hệ pháp luật, áp dụng pháp luật, ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý, hệ thống pháp luật, hình thức của pháp luật, sáng tạo pháp luật, pháp chế xã hội chủ nghĩa, trật tự pháp luật. Hệ thống các tri thức nói trên là các tri thức chung, vai trò chủ đạo, hướng dẫn, nền tảng cho việc nghiên cứu các khoa học pháp lý chuyên ngành, và khoa học pháp lý ứng dụng. Nó cũng là hệ thống tri thức lý luận cần thiết cho hoạt động quản lý nhà nước.
Nhà nước và pháp luật là những hiện tượng xã hội đa dạng và phức tạp, được nghiên cứu bởi nhiều ngành khoa học pháp lý Hệ thống các khoa học pháp lý là một chỉnh thể tạo nên một lĩnh vực chuyên biệt của nhận thức đó là luật học. Luật học được chia ra ba nhóm: Thứ nhất, các khoa học lý luận - lịch sử pháp lý gồm: lý luận chung về nhà nước và pháp luật, lịch sử nhà nước và pháp luật, lịch sử các học thuyết chính trị - pháp lý. Thứ hai, các khoa học pháp lý chuyên ngành gồm: luật nhà nước, luật hành chính, luật tài chính, luật lao động, luật dân sự, luật tố tụng hình sự v. Thứ ba, các khoa học pháp lý ứng dụng gồm: điều tra tội phạm, thống kê tư pháp, tâm lý tư pháp, tội phạm học v.
Giữa lý luận chung về nhà nước và pháp luật và các khoa học pháp lý khác có mối liên hệ biện chứng. Trong các khoa học pháp lý, lý luận chung về nhà nước và pháp luật là khoa học pháp lý cơ sở. Những kết luận của nó tạo nên cơ sở lý luận để các ngành khoa học pháp lý khác nghiên cứu đối tượng của mình. Những kết luận, nguyên lý của lý luận chung về nhà nước và pháp luật được áp dụng trong nghiên cứu các vấn đề riêng biệt của các ngành luật.
Lý luận chung về nhà nước và pháp luật không chỉ có vai trò khoa học cơ sở mà còn là khoa học pháp lý có tính chất phương pháp luận. Lý luận chung về nhà nước và pháp luật dựa trên nhứng tư liệu cụ thể của các khoa học pháp lý chuyên ngành, ứng dụng 10 để khái quát nâng lên thành những nguyên lý, những phạm trù lý luận chung về nhà nước và pháp luật. Ngược lại, những kiến thức của lý luận chung về nhà nước và pháp luật lại được các khoa học pháp lý chuyên ngành và ứng dụng sử dụng với tư cách là những nguyên tắc hướng dẫn để nghiên cứu sâu hơn đối tượng của mình. Lịch sử nhà nước và pháp luật và lịch sử các học thuyết chính trị là nhứng khoa học rất gân gũi với lý luận chung về nhà nước và pháp luật.
Lịch sử nhà nước và pháp luật và lịch sử các học thuyết chính trị cùng nghiên cứu nhà nước, pháp luật và sự phát triển của các học thuyết chính trị nói chung. Trên cơ sở các sự kiện lịch sử thực tế trong sự phát triển của nhà nước và pháp luật từ khi chúng ra đời tới nay, sự phát triển, tích lũy các kiến thức chính trị - pháp lý, tính nhiều vẻ của nhà nước và pháp luật ở từng nước trong từng giai đoạn lịch sử. Còn lý luận chung vê hà nước và pháp luật dựa vào những tư liệu do khoa học lịch sử nhà nước và pháp luật, lịch sử các học thuyết chính trị - pháp lý cưng cấp để xác định quan điểm tiếp cận và định hướng cho sự nghiên cứu lịch sử nhà nước và pháp luật, và lịch sử các học thuyết chính trị và để nhận thức sâu sắc và đúng đắn bản chất, quy luật phát triển của các hiện tượng nhà nước và pháp luật. Tóm lại, các khoa học pháp lý nghiên cứu những mặt, những thuộc tính, những bộ phận cụ thể hoặc lịch sử phát triển của nhà nước và pháp luật.
Còn lý luận chung về nhà nước và pháp luật nghiên cứu những thuộc tính cơ bản, chung nhất của nhà nước và pháp luật, bản chất, vai trò xã hội, những quy luật đặc thù của sự xuất hiện, biến đổi, những hình thức tồn tại và phát triển cơ bản của chúng. Lý luận chung về nhà nước và pháp luật có vị trí đặc biệt trong khoa học pháp lý. Bởi vì nó xác định đặc tính của đối 11 tượng nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu của các môn khoa học chính trị - pháp lý khác, phạm trù cơ bản của lý luận về nhà nước và pháp luật để xây dựng và làm phong phú thêm tri thức của khoa học của mình. Do vậy, lý luận chung về nhà nước và pháp luật là khoa học có vai trò là phương pháp luận đối với các môn học chính trị - pháp lý khác.
Lý luận chung về nhà nước và pháp luật tòn tại và phát triển trong mối liên hệ với hệ thống kiến thức chung của khoa học xã hội Nghiên cứu nhà nước và pháp luật không chỉ giới hạn ở những khái niệm pháp lý thuần túy, nhà nước và pháp luật là nhứng vấn đề cụ thể có mối liên hệ chặt chẽ với các hiện tượng khác của nhà nước và pháp luật là những hiện tượng xã hội được các khoa học xã hội nghiên cứu từ những góc độ khác nhau. Bỏi thế, trong nghiên cứu nhà nước và pháp luật, lý luận chung về nhà nước và pháp luật phải dựa vào tổng thể nhứng kiến thức khoa học, dựa vào phương pháp của nhiều khoa học xã hội đặc biệt là liên hệ với triết học, kinh tế học chính trị và chính trị học. Triết học (chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử) với tính cách là cơ sở thế giới quan của khoa học hiện đại có vai trò đặc biệt to lớn đối với lý luận chung về nhà nước và pháp luật. Về thực chất, lý luận chung về nhà nước và pháp luật là sự tiếp xúc trực tiếp của chủ nghĩa duy vật lịch sử.
Nó phát triển và cụ thể hóa những nguyên lý triết học chung của chủ nghĩa duy vật lịch sử về bản chất của nhà nước và pháp luật, sự tác động qua lại của nhà nước và pháp luật với cơ sở kinh tế và sự biến đổi của chúng theo sự phát triển của đời sống xã hội. Tuy nhiên, chủ nghĩa duy vật lịch sử với tư cách là một bộ phận của triết học là khoa học về các quy luật chung nhất của sự phát triển của tất cả các hiện tượng xã hội, còn 12 đối tượng của lý luận chung về nhà nước và pháp luật chỉ là những quy luật của một bộ phận các hiện tượng xã hội ấy, đó là nhà nước và pháp luật. Kinh tế học chính trị là khoa học về những quy luật quan hệ sản xuất - cơ sở kinh tế của xã hội. Những khái niệm của kinh tế học chính trị như: lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, sở hữu, v.
có ý nghĩa to lớn đối với lý luận chung về nhà nước và pháp luật. Nhưng lý luận chung về nhà nước và pháp luật được phân biệt với kinh tế học chính trị ở chỗ: đối tượng của nó là nhứng hiện tượng thuộc thượng tầng kiến trúc có liên hệ với hạ tang co sở - cơ sở kinh tế của xã hội. Chính trị học nghiên cứu các quy luật và tính quy luật trong sự hình thành, phát triển của chính trị, của quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước cùng những cơ chế, phương thức, cách thức sử dụng các quy luật đó trong xã hội được tổ chức thành nhà nước. Khách thể nghiên cứu của chính trị học là tất cả những gì mà khi giải quyết chúng liên quan đến lợi ích giai cấp, lợi ích quốc gia.