Chương 1: Một số vấn đề cơ bản về HĐTN. Chương 2: Thiết kế và tổ chức một số HĐTN chủ đề dữ liệu và xác suất thực nghiệm. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.
Hoạt động trải nghiệm trong môn Toán 1. Khái niệm về hoạt động trải nghiệm Theo Chương trình giáo dục phổ thông (2018): “HĐTN là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho HS tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hóa những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai”. [2] Đối với môn Toán, hoạt động trải nghiệm môn Toán là quá trình người học được tiếp cận hoặc làm việc trực tiếp trên đối tượng học tập môn Toán. Trong quá trình này, các em huy động những kinh nghiệm của bản thân để có được kinh nghiệm mới nhằm nâng cao nhận thức, giá trị sống của bản thân về thế giới khách quan.
Nói cách khác, đây là quá trình học đi đôi với hành. HS tiếp cận với Toán ở góc độ gần gũi, thực tế, áp dụng vào thực tiễn để giải quyết vấn đề và từ đó chủ động thu nạp kiến thức, kỹ năng,… 1. Lợi ích của hoạt động trải nghiệm môn Toán Theo Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, Toán học ở trường THCS góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất (chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm) và năng lực chuyên biệt (tư duy và lập luận toán học; mô hình hóa toán học; giải quyết vấn đề toán học; giao tiếp toán học; sử dụng công cụ, phương tiện toán học) cho HS. Tuy nhiên, phương pháp dạy – học thuần lý thuyết như trước đây đã vô tình khiến toán học trở nên khô khan, thiếu tính thực tế và không được nhiều HS hưởng ứng.
Chính vì vậy, phương pháp học tập trải nghiệm môn Toán đã ra đời, trở thành một lựa chọn mới mẻ và thú vị hơn đối với HS và GV. Phương pháp này 13 đang được triển khai rộng rãi tại các trường THCS, mang đến nhiều lợi ích trong quá trình dạy học môn Toán 1. Tạo cảm hứng cho việc dạy và học môn Toán HĐTN sáng tạo nhằm tăng tính hấp dẫn của giờ học. Hình thức hoạt động trải nghiệm là hình thức dạy học giáo dục HS theo hình thức dạy học thực tế, có vị trí, vai trò hết sức quan trọng với đối tượng thực tế, là cầu nối giữa hoạt động dạy học trực tiếp và hoạt động học tập ngoài lớp học của HS.
HĐTN sáng tạo kết nối người dạy và người học. Hoạt động trải nghiệm đòi hỏi GV phải theo phong cách người hướng dẫn, hỗ trợ để người học tiếp thu kiến thức từ trải nghiệm thực tế, đồng thời điều chỉnh phong cách của người học để phát huy tối đa khả năng và sự sáng tạo của họ. Giúp HS ghi nhớ và biết cách vận dụng kiến thức toán học vào cuộc sống HS có thể nắm bắt các khái niệm toán học một cách dễ dàng hơn. Ghi nhớ và hiểu được các khái niệm luôn là điều không dễ dàng với bất kỳ HS nào.
Thông qua học tập trải nghiệm, HS có cơ hội áp dụng các kiến thức và ý tưởng vào các tình huống thực tế, trong đó HS đóng vai trò chủ thể. Đó là một trong những cách hiệu quả nhất để hiểu được bản chất của khái niệm. Trong khi ở các lớp học toán truyền thống, HS học lý thuyết và giải quyết vấn đề, thì tại các lớp học toán trải nghiệm ở trường trung học, các em giải quyết các vấn đề thực tế và sử dụng toán học để tìm ra giải pháp. Ví dụ, nếu một HS cần xin cha mẹ mua một món đồ mới, bạn ấy sẽ phải sử dụng phép tính phần trăm để xem cửa hàng nào có ưu đãi tốt nhất.
HS sử dụng phép toán phần trăm đã học ở trường phổ thông để giải quyết vấn đề này. Quá trình ứng dụng toán học vào cuộc sống là động lực thúc đẩy HS học công thức, chăm chỉ ghi nhớ và sử dụng chúng thường xuyên. Rèn luyện kỹ năng cho HS Hoạt động trải nghiệm môn Toán THCS sẽ giúp phát huy được tính tích cực, tư duy độc lập sáng tạo cho HS, khai thác tiềm năng của HS bằng sự nỗ lực của chính bản thân mình. Học tập trải nghiệm trong môn Toán ở THCS được dành riêng để dạy HS cách sử dụng các khả năng hiện có của mình, phát triển 14 các thói quen tốt và xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển trong tương lai của các em.
Chương trình nhằm nuôi dưỡng những ý tưởng sáng tạo nhất từ HS. Ngoài ra, học tập trải nghiệm là cần thiết để HS học hỏi lẫn nhau, điều này thúc đẩy tính tích cực tự học, sáng tạo, kỷ luật tự giác và nâng cao các kỹ năng như giao tiếp và hợp tác. Học tập trải nghiệm môn Toán là quá trình diễn ra liên tục các hoạt động tìm hiểu khái niệm – phân tích công thức – liên tưởng tình huống áp dụng – ghi nhớ để thực hành – sáng tạo các cách giải mới. Càng tham gia nhiều chương trình học tập trải nghiệm môn Toán THCS, HS càng tích lũy được nhiều kỹ năng phân tích ý nghĩa của các con số, tư duy linh hoạt, logic,… Hoạt động báo cáo kết quả sau giờ trải nghiệm cũng giúp các bạn thực hành kỹ năng giao tiếp, nói trước đám đông, lắng nghe và phản biện.
Khơi dậy niềm yêu thích nghiên cứu khoa học HS tham gia vào các HĐTN sáng tạo sẽ tăng cường hiểu biết về môn học đã chọn, tự tin hơn trong học tập và nâng cao năng lực học tập của bản thân. Điều này là do HS được thực hành các kỹ thuật học tập nâng cao như tổ chức làm việc nhóm, thu thập thông tin, hoàn thành tự đánh giá, đánh giá và thuyết trình. Những hoạt động này giúp HS yêu thích môn học và đạt được sự hiểu biết sâu sắc hơn về kiến thức. Từ các năng lực được hình thành, HS sẽ được nuôi dưỡng đam mê nghiên cứu khoa học, làm quen với các bước để thực hiện nghiên cứu khoa học.
Nền tảng của toán học là các công thức và định lý khoa học, là cơ sở cho sự phát triển của các ngành khoa học kỹ thuật. Toán học rất quan trọng đối với các lĩnh vực ban đầu của cuộc cách mạng công nghệ 4.0 như trí tuệ nhân tạo, robot và khoa học vật liệu. Các lớp học toán khuyến khích học tập theo kinh nghiệm và sáng tạo từ các lớp trước có thể hỗ trợ HS phát triển kiến thức, nghiên cứu các giải pháp và ý tưởng mới, đồng thời tạo ra các khái niệm hoàn toàn mới dựa trên hiểu biết hiện tại của các em. Điều này có thể giúp HS phát 15 triển niềm đam mê nghiên cứu và khám phá khoa học, hỗ trợ các em trong các dự án tương lai đòi hỏi môn Toán cao.
Một số loại hình hoạt động trải nghiệm thường sử dụng trong dạy học Toán Các HĐTN có thể được tổ chức dưới nhiều hình thức như sinh hoạt câu lạc bộ, tổ chức trò chơi trong giờ học, lập diễn đàn giao lưu, sân khấu tương tác, tổ chức tham quan - dã ngoại, hội thi, hoạt động giao lưu. Các loại hình hoạt động này đều có giá trị giáo dục. Dưới dây là những hình thức tổ chức thường được sử dụng trong việc giảng dạy môn Toán. Hoạt động câu lạc bộ 1.
Mục đích Việc tạo sân chơi để HS phát huy năng khiếu, sở trường, niềm đam mê, sở thích trong một lĩnh vực nào đó có ý nghĩa đặc biệt hữu ích cho việc định hướng giáo dục nghề nghiệp trong tương lai. Hoạt động câu lạc bộ giúp HS đáp ứng nhu cầu phát triển cá nhân, nhu cầu giao tiếp, tình nguyện… giúp thực hiện mục tiêu giáo dục về HĐTN, trải nghiệm, sáng tạo, hướng nghiệp một cách đầy đủ và hoàn thiện hơn. Đặc điểm Hoạt động câu lạc bộ là hoạt động không bắt buộc, mang tính tự nguyện. Nội dung hoạt động câu lạc bộ mang tính mở và linh hoạt, xuất phát từ nhu cầu và điều kiện thực hiện của mỗi cơ sở.
Nội dung hoạt động Câu lạc bộ Toán học là một hình thức sinh hoạt của một nhóm HS có nhu cầu tìm hiểu về Toán học, yêu thích và đam mê Toán học. Câu lạc bộ toán học kết nối với nhiều hoạt động khác bằng cách thu hút cả nguồn cảm hứng và sự hợp tác của HS và GV. Câu lạc bộ bao gồm các trò chơi toán học, các cuộc thi toán học, đóng kịch và kể chuyện. Các thành viên sử dụng kiến thức và hiểu biết của mình liên quan đến toán học để thảo luận và chia sẻ trong câu lạc bộ.
Hoạt động của câu 16 lạc bộ chủ yếu gắn liền với toán học nên sự liên kết giữa câu lạc bộ với GV bộ môn và các nhà chuyên môn có liên quan là rất quan trọng nhằm đảm bảo chất lượng hoạt động của câu lạc bộ. Cách thức tổ chức Khi câu lạc bộ được hình thành, cần: - Bầu Chủ nhiệm câu lạc bộ và lập danh sách các thành viên tham gia. - Xây dựng các quy định chung của câu lạc bộ để các thành viên tuân thủ khi là thành viên của câu lạc bộ. - Xây dựng nội dung, kế hoạch và lịch sinh hoạt của câu lạc bộ đều đặn để tạo thành nếp hoạt động.
Chủ nhiệm câu lạc bộ (hoặc do chủ nhiệm phân công) sẽ là người tập hợp ý kiến từ các thành viên và xây dựng nội dung cho từng buổi sinh hoạt. - Thực hiện buổi sinh hoạt theo lịch và rút kinh nghiệm sau mỗi buổi. Ví dụ Để tạo sân chơi lành mạnh cho các em HS trong nhà trường có lòng yêu mến Toán học, có khả năng tư duy cao trong việc tìm tòi các cách giải mới của một bài toán, các trường THCS có thể thành lập câu lạc bộ toán học với sự tham gia của các thầy cô và HS trong trường. Các thầy cô sẽ đóng vai trò là cố vấn của câu lạc bộ.
Để duy trì hoạt động thường xuyên của câu lạc bộ, các thành viên sẽ được chia thành các nhóm nhỏ, xác định nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm.