Chương I - Những quy định chung, Luật Báo chí 2016 số 103/2016/QH13 ban hành ngày 5/4/2016, báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử. Nguyễn Thị Thoa (2007) trong đề tài nghiên cứu Tô chức và quản lý báo mạng điện tử ở Việt Nam, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, trên cơ sở tống hợp những quan điểm khác nhau tại Việt Nam về khái niệm báo điện tử, cho rằng: Báo điện tử là hình thức báo chí thứ tư, được sinh ra từ sự kết hợp những ưu thế của báo in, báo nói, 12 báo hình; Sử dụng yếu tố công nghệ cao như một nhân tố quyết định; Quy trình sản xuất và truyền tải thông tin dựa trên nền tảng mạng Internet toàn cầu [12, 10]. Nguyễn Thị Trường Giang, trong Báo mạng điện tử - những vấn đề cơ bản năm 2011, đưa ra một khái niệm khác về báo điện tử. Theo đó, “báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web và phát hành trên mạng Internet” [3, 53].
Tóm lại, dù tiếp cận ở góc độ nào thì quan niệm của các nhà khoa học cũng có những điểm chung: Báo điện tử là một loại hình báo chí có khả năng cung cấp thông tin sống động bằng chữ viết, hình ảnh và âm thanh. trên môi trường Internet với tốc độ xuất bản nhanh và số trang hầu như không hạn chế. Đặc điểm của báo điện tử Nếu truyền hình sử dụng thế mạnh là hình ảnh, phát thanh là âm thanh, báo in là ngôn ngữ, thì báo điện tử có thể tích hợp đa phương tiện nhiều thể loại báo chí bằng cách sử dụng các yếu tố công nghệ cao và truyền tải thông tin dựa trên mạng toàn cầu. Báo điện tử là loại hình báo chí “sinh sau đẻ muộn” và mang những đặc điểm khác biệt so với các loại hình báo chí truyền thống, như hoạt động trên nền tảng Internet, khả năng tương tác cao, ứng dụng đa phương tiện và phương pháp thông tin nhanh gọn, tức thời và tính linh hoạt, dễ gỡ bỏ, chính sửa.
Cụ thể như sau. Tính thời sự và phỉ định kỳ Đây là một ưu điếm lớn của báo điện tử. Mọi thông tin được cập nhật nhanh nhất, mới nhất, liên tục và thường xuyên nhất, chỉ bằng một vài thao tác trên môi trường Internet. Chính khả năng này làm cho thông tin trên báo điện tử luôn “nóng” tòng ngày, từng giờ, thậm chí từng phút.
Cách thức sản xuất và đăng tải tin bài trên nền tảng Internet của báo điện tử đã khắc phục được sự chậm trễ do tính định kỳ thường thấy ở các loại hình báo chí khác. Báo điện tử có thế cập nhật thông tin thường xuyên và nhanh chóng, nên có tính phi định kỳ đặc trưng. Nếu thông tin trên các thể loại báo chí khác có tính định kỳ cao khiến độc giả chỉ có thể tiếp nhận vào đúng một khung giờ có sẵn, thì báo điện tử với tính phi định kỳ có thể giúp độc giả tiếp nhận thông tin ở bất kỳ lúc nào chỉ bằng một 13 cú click chuột hoặc vuốt màn hình. Hon nữa, trong xã hội hiện đại, hằng ngày con người phải tiếp nhận một khối lượng thồng tin rất lớn.
Với công nghệ Internet, giờ đây người dùng trở thành trung tâm, chủ động lựa chọn thông tin phù hợp với nhu cầu và khả năng ở bất kỳ thời gian nào trên báo điện tử. Trong các tin bài trên báo in, báo nói, báo hình, độc giả không có nhiều lựa chọn trong việc tiếp nhận thông tin. Họ phải chờ đợi đến thời điểm tờ báo được phát hành, đến khung giờ chương trình lên sóng. Mặt khác, dung lượng của một tờ báo in hay một chương trình phát thanh, truyền hình thường có giới hạn, do vậy nếu đăng tải vấn đề lớn phải chia thành nhiều kỳ, độc giả sẽ mất thời gian chờ đợi.
Tính tương tác cao Khả năng tương tác giữa độc giả với tòa soạn cũng như với tác giả tin bài là ưu điểm khác của báo điện tử. Báo điện tử cho phép sự phản hồi thông tin từ người đọc đến tòa soạn một cách nhanh chóng và thuận tiện nhất. Bằng các phương tiện dễ dàng như e-mail hay những dòng comment (bình luận) dưới mỗi bài viết, đã khiến cầu nối giữa bên cung cấp thông tin và bên tiếp nhận thông tin trở nên chặt chẽ hơn và nhanh hơn. Các phương tiện truyền thông đại chúng khác cũng đang trong cuộc chạy đua tăng tính tương tác với độc giả bằng tọa đàm, giao lưu trực tuyến.
Nhưng thực tế, báo điện tử vẫn có tính tương tác cao nhất bởi đặc điểm vốn có của nó. Do có khả năng cập nhật liên tục thậm chí tính theo phút, tích họp đa phương tiện (văn bản, hình ảnh, video), thiết bị đầu cuối đơn giản (chỉ cần có máy tính nối mạng), nhiều sự kiện được đưa tin trên báo điện tử gần như được xuất bản ngay tại thời điểm chúng diễn ra, và độc giả cũng gần như lập tức tiếp nhận được thông tin và phản hồi cho tòa soạn. Điều này gần như là khó có thể đối với báo in, báo nói hay báo hình, do quy trình phức tạp, các trang thiết bị cồng kềnh, đầu cuối ít thuận tiện, và cần nhiều thời gian để xuất bản. Từ đó khiến thời gian để độc giả tiếp nhận và phản hồi lâu hơn hẳn báo điện tử.
Nhờ có hình thức tương tác trên báo điện tử mà độc giả có thê công khai bình luận, chia sẻ quan điểm, bổ sung thông tin mình biết cho nội dung bài báo. Các hình 14 thức tương tác phổ biến khá đa dạng, rẻ tiền và thuận tiện, gồm: thư điện tử; hộp phản hồi thông tin dưới mỗi bài viết (comment); diễn đàn trực tuyến; hộp dữ liệu thăm dò (poll, survey, quiz); điện thoại đường dây nóng; thư bưu điện. Tính linh hoạt khi chỉnh sửa, bóc gỡ Một trong những ưu điểm của báo điện tử là tính linh hoạt: Thông tin đã đăng có thể được chỉnh sửa, bóc gỡ một cách dễ dàng nhờ sự phát triển của công nghệ thông tin chỉ qua một vài thao tác đơn giản. Chỉ cần một vài thao tác, người làm báo đã có thế chỉnh sửa hoặc gỡ bỏ các thông tin đã đăng.
Đặc điểm này giúp tòa soạn báo có thể linh hoạt hơn trong việc sửa chữa, cập nhật thông tin, đảm bảo thông tin chuẩn hơn, chính xác hơn nếu có các lỗi về kỹ thuật hoặc chuyên môn của phóng viên, biên tập viên hoặc một khâu nào đó trong tòa soạn. Tuy nhiên, nhược điểm của nó nằm ở chỗ tạo cơ hội để một số người làm báo có thể lợi dụng bóc, gỡ thông tin vì mục đích cá nhân. Thời gian qua, tình trạng chỉnh sửa, gỡ bài tràn lan do các nguyên nhân chủ quan ngày càng phổ biến và khó kiểm soát. Đó là việc nhiều nhà báo chạy đua bằng cách câu view qua những tin tức giật gân, thiếu xác thực nguồn tin, cứ đăng lên đã, sai đâu sửa sau.
Thậm chí, nhiều tòa soạn bị sức ép kinh tế, hoặc người làm báo bị mua chuộc bởi lợi ích kinh tế và bị can thiệp từ nhiều phía, nên có tình trạng “sáng đăng, trưa gặp, chiều gỡ”. Điều này liên quan đến vấn đề đạo đức báo chí nói chung và đạo đức báo chí trên báo điện tử nói riêng mà Luận văn sẽ đề cập sau. Khả năng lưu trữ và tìm kiếm thông tin Room (khoảng giới hạn cho phép) trình bày thông tin trên báo in hay báo viết, báo hình luôn có giới hạn, nhưng khi phát triển trên nền tảng Internet, room của báo điện tử là khá lớn. Báo điện tử hầu như không bị giới hạn về số trang hay thời lượng phát sóng.
Với số trang gần như không hạn định và những link tham chiếu, báo điện tử có thể tổ chức thông tin theo từng lớp, từng chủ đề, tạo mối quan hệ giữa thông tin mới nhất và thông tin tham chiếu. Việc lưu trữ do đó trở nên gần như vô tận. Đi đôi với khả năng lưu trữ thông tin khổng lồ, việc tìm kiếm thông tin trên báo điện tử cũng khá dễ dàng. Ngoài việc cung cấp các box tìm kiếm ngay trên giao diện 15 của tờ báo hoặc tìm kiếm theo các chuyên mục vốn được tòa báo sắp xếp khoa học, logic, thì việc tìm kiếm thông tin xuất hiện trên báo điện tử cũng khá tiện dụng bởi các trang web tìm kiếm phổ biến thường dẫn kết quả tìm kiếm trực tiếp đến các báo điện tử có uy tín.
Do yêu cầu về độ chính xác của thông tin báo chí nên người dùng cũng yên tâm hơn với những gì họ tìm được trên báo điện tử. Báo điện tử cho phép độc giả tìm kiếm thông tin theo chủ đề, theo thời gian rất tiện lợi so với việc phải vào thư viện tìm số báo đã ra cách đây nhiều năm về một chủ đề nào đó, hay đến đài phát thanh, đài truyền hình xin lại băng ghi của một chương trình đã phát sóng. Chỉ bằng các siêu liên kết, độc giả báo mạng có thể dễ dàng tìm kiếm thông tin mình cần trong một biển vô vàn thông tin ở khắp nơi trên thế giới. Tính đa phương tiện Tính đa phương tiện là sự kết hợp chặt chẽ các yểu tố chữ viết, âm thanh, hình ảnh sống động, màu sắc, đồ họa, hình khối.
Nói cách khác, báo điện tử kế thừa được những ưu thế của các phương tiện thông tin đại chúng đã có từ trước và vượt qua được rào cản mà chúng mắc phải để đến với độc giả một cách hiệu quả nhất. Một trang báo điện tử có thể cùng một lúc cung cấp cho người đọc một bài báo viết, một bức ảnh như trên báo in, một đoạn nhạc hay một phóng sự bằng hình ảnh, âm thanh hấp dẫn, truyền cảm bằng văn bản, ảnh tĩnh, audio, trình diễn hình ảnh (slideshow), video, biểu đồ. Đạo đức báo chí 1. Khái niệm đạo đức, đạo đức nghề nghiệp và đạo đức báo chí Võ Minh Tuấn (2005), trong Giáo dục ỷ thức đạo đức cho sinh viên Việt Nam hiện nay, đã đưa ra một định nghĩa tương đối hoàn chỉnh về khái niệm đạo đức: “là một hình thái ý thức xã hội, phản ánh tồn tại xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội, nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bời truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội” [13, 44-45) Đạo đức nghê nghiệp là một bộ phận của đạo đức, là đạo đức trong một lĩnh vực công việc cụ thể.