Luận văn thạc sĩ pháp luật về rừng đặc dụng thực trạng và kiến nghị hoàn thiện

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích pháp luật về rừng đặc dụng thực trạng và kiến nghị hoàn thiện, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Huỳnh Minh Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Lê Vũ Nam
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Rừng Đặc Dụng – Thực Trạng Và Kiến Nghị Hoàn Thiện
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Cà Mau

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ RỪNG ĐẶC DỤNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ RỪNG ĐẶC DỤNG
• 1.1. Tổng quan về rừng đặc dụng
• 1.2. Khái niệm rừng đặc dụng
• 1.3. Một số định nghĩa về rừng
• 1.4. Khái niệm, đặc trưng của rừng đặc dụng
• 1.5. Phân loại rừng đặc dụng
• 1.6. Vai trò của rừng đặc dụng
• 1.6.1. Vai trò của rừng đặc dụng đối với môi trường
• 1.6.2. Vai trò của rừng đặc dụng đối với nền kinh tế
• 1.6.3. Vai trò của rừng đặc dụng đối với xã hội
• 1.7. Nguyên tắc sử dụng và phát triển rừng đặc dụng
• 1.8. Những vấn đề lý luận của pháp luật về rừng đặc dụng
• 1.8.1. Khái niệm và đặc điểm chung của pháp luật về rừng đặc dụng
• 1.8.2. Nội dung điều chỉnh pháp luật đối với rừng đặc dụng
• 1.8.3. Nhóm quy định pháp luật về tổ chức và quản lý rừng đặc dụng
• 1.8.4. Nhóm các quy định pháp luật về sử dụng, phát triển rừng đặc dụng
• 1.8.5. Nhóm các quy định về bảo vệ rừng đặc dụng
• 1.9. Hiện trạng hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam hiện nay
• 1.10. Quá trình phát triển của pháp luật về rừng đặc dụng tại Việt Nam
• 1.10.1. Giai đoạn trước năm 1962
• 1.10.2. Giai đoạn từ năm 1962 đến 1991
• 1.10.3. Giai đoạn từ năm 1991 đến nay
• 1.11. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ RỪNG ĐẶC DỤNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
• 2.1. Thực trạng pháp luật về rừng đặc dụng
• 2.2. Quy định về phân loại rừng đặc dụng
• 2.3. Quy định pháp luật về tổ chức, quản lý rừng đặc dụng
• 2.4. Quy định về tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với rừng đặc dụng
• 2.5. Quy định về quản lý rừng đặc dụng của chủ rừng
• 2.6. Quy định pháp luật về tổ chức quy hoạch, kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng
• 2.7. Quy định pháp luật về giao, cho thuê, thu hồi và chuyển mục đích sử dụng rừng đặc dụng
• 2.8. Quy định pháp luật về sử dụng, phát triển rừng đặc dụng
• 2.9. Quy định pháp luật về bảo vệ rừng đặc dụng
• 2.10. Quy định pháp luật về bảo vệ hệ sinh thái rừng
• 2.11. Quy định pháp luật về phòng cháy, chữa cháy rừng đặc dụng
• 2.12. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về rừng đặc dụng
• 2.12.1. Sự cần thiết hoàn thiện pháp luật về rừng đặc dụng
• 2.12.2. Định hướng cơ bản trong hoàn thiện pháp luật về rừng đặc dụng
• 2.12.3. Những kiến nghị cụ thể hoàn thiện pháp luật về rừng đặc dụng
• 2.13. Kết luận chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về rừng đặc dụng và vai trò của nó trong bảo tồn

Rừng đặc dụng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường. Đây là những khu rừng được quản lý nhằm bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên, đồng thời cung cấp các dịch vụ sinh thái thiết yếu cho con người. Rừng đặc dụng không chỉ là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm mà còn là nguồn tài nguyên quý giá cho nghiên cứu khoa học và phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và phân loại rừng đặc dụng

Rừng đặc dụng được định nghĩa là những khu rừng có giá trị bảo tồn cao, được quản lý theo các quy định pháp luật nhằm bảo vệ các loài động thực vật và hệ sinh thái. Phân loại rừng đặc dụng bao gồm các loại như rừng quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia.

1.2. Vai trò của rừng đặc dụng trong phát triển bền vững

Rừng đặc dụng không chỉ có vai trò bảo vệ môi trường mà còn góp phần vào phát triển kinh tế xã hội. Chúng cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp, du lịch sinh thái và tạo ra việc làm cho cộng đồng địa phương.

II. Thách thức trong quản lý rừng đặc dụng tại Việt Nam hiện nay

Quản lý rừng đặc dụng tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Sự gia tăng dân số, nhu cầu sử dụng đất nông nghiệp và khai thác tài nguyên rừng đang gây áp lực lên các khu rừng đặc dụng. Bên cạnh đó, việc thực thi pháp luật còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng vi phạm và suy thoái rừng.

2.1. Tình trạng suy thoái rừng đặc dụng

Suy thoái rừng đặc dụng diễn ra do nhiều nguyên nhân, bao gồm khai thác trái phép, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và biến đổi khí hậu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn làm giảm khả năng cung cấp dịch vụ sinh thái.

2.2. Khó khăn trong việc thực thi pháp luật về rừng

Pháp luật về rừng đặc dụng hiện hành còn nhiều điểm chưa rõ ràng, gây khó khăn trong việc thực thi. Nhiều quy định không được áp dụng hiệu quả, dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật và quản lý kém.

III. Phương pháp nghiên cứu và đánh giá thực trạng rừng đặc dụng

Để đánh giá thực trạng rừng đặc dụng, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như phân tích tài liệu, khảo sát thực địa và phỏng vấn các bên liên quan. Những phương pháp này giúp thu thập thông tin chính xác về tình hình rừng và các vấn đề liên quan.

3.1. Phân tích tài liệu và số liệu thống kê

Phân tích tài liệu từ các báo cáo, nghiên cứu trước đây và số liệu thống kê về diện tích, tình trạng rừng đặc dụng giúp xác định xu hướng và vấn đề cần giải quyết.

3.2. Khảo sát thực địa và phỏng vấn

Khảo sát thực địa và phỏng vấn các chuyên gia, người dân địa phương cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng và các thách thức trong quản lý rừng đặc dụng.

IV. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về rừng đặc dụng

Để bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng hiệu quả, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành. Các kiến nghị bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật, tăng cường công tác quản lý và nâng cao nhận thức cộng đồng.

4.1. Sửa đổi bổ sung quy định pháp luật

Cần sửa đổi các quy định pháp luật để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong quản lý rừng đặc dụng. Điều này bao gồm việc làm rõ trách nhiệm của các cơ quan chức năng và các bên liên quan.

4.2. Tăng cường công tác quản lý và giám sát

Tăng cường công tác quản lý và giám sát các hoạt động liên quan đến rừng đặc dụng, bao gồm việc áp dụng các biện pháp chế tài đối với các hành vi vi phạm.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rừng đặc dụng

Nghiên cứu về rừng đặc dụng không chỉ mang lại giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong công tác quản lý và bảo tồn. Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để xây dựng các chính sách và chương trình bảo vệ rừng hiệu quả.

5.1. Các mô hình quản lý rừng đặc dụng thành công

Nghiên cứu các mô hình quản lý rừng đặc dụng thành công trong và ngoài nước giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Những mô hình này có thể được áp dụng để cải thiện tình hình quản lý rừng.

5.2. Đề xuất các chương trình bảo tồn rừng đặc dụng

Đề xuất các chương trình bảo tồn rừng đặc dụng dựa trên kết quả nghiên cứu, nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ và phát triển bền vững các khu rừng này.

VI. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho rừng đặc dụng

Kết luận về tầm quan trọng của rừng đặc dụng trong bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường hợp tác quốc tế trong bảo vệ rừng.

6.1. Tầm quan trọng của rừng đặc dụng trong tương lai

Rừng đặc dụng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu. Cần có các chính sách hỗ trợ để phát triển bền vững các khu rừng này.

6.2. Hướng phát triển bền vững cho rừng đặc dụng

Hướng phát triển bền vững cho rừng đặc dụng cần bao gồm việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế, đồng thời nâng cao vai trò của cộng đồng trong quản lý rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam hiện có hệ thống rừng đặc dụng với tổng diện tích khoảng 2.051.000 ha, bao gồm 164 khu rừng như 30 vườn quốc gia, 58 khu dự trữ thiên nhiên, 10 khu bảo tồn loài và sinh cảnh, 46 khu bảo vệ cảnh quan và 20 khu rừng nghiên cứu khoa học. Trong giai đoạn 2011-2015, diện tích rừng đặc dụng có xu hướng tăng nhẹ, với sự gia tăng diện tích rừng tự nhiên và giảm diện tích rừng trồng. Tuy nhiên, tốc độ phát triển không bền vững, giá trị kinh tế từ khai thác rừng đặc dụng còn thấp, tiềm năng lâm sản ngoài gỗ và dịch vụ môi trường chưa được khai thác hiệu quả. Việc bảo vệ rừng đặc dụng còn nhiều hạn chế, vi phạm pháp luật diễn ra phổ biến, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự ổn định và phát triển của hệ sinh thái rừng.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng pháp luật về rừng đặc dụng tại Việt Nam, nhằm xác định những bất cập trong hệ thống pháp luật hiện hành và đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các văn bản luật như Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004, Luật Đa dạng Sinh học 2008 và các văn bản hướng dẫn thi hành liên quan đến quản lý, sử dụng, bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, khi việc bảo tồn và phát triển rừng đặc dụng đóng vai trò thiết yếu trong bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai học thuyết chính về rừng: học thuyết hệ sinh thái và học thuyết quần lạc sinh địa. Học thuyết hệ sinh thái xem rừng là một đơn vị tự nhiên bao gồm các yếu tố sống (động vật, thực vật, vi sinh vật) và không sống (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, đất), tạo thành hệ thống ổn định. Học thuyết quần lạc sinh địa nhấn mạnh rừng là tổng hợp các hiện tượng tự nhiên đồng nhất trên một mặt đất nhất định, luôn vận động và phát triển. Các khái niệm chính bao gồm: rừng đặc dụng, phân loại rừng đặc dụng (vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, khu bảo vệ cảnh quan, khu rừng nghiên cứu khoa học), vai trò của rừng đặc dụng đối với môi trường, kinh tế và xã hội, cùng nguyên tắc phát triển bền vững trong sử dụng rừng.

Khung lý thuyết pháp luật được xây dựng trên cơ sở pháp luật về rừng đặc dụng như một lĩnh vực pháp luật cụ thể, điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan đến quản lý, sử dụng, bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng. Pháp luật này bao gồm các quy định về tổ chức quản lý nhà nước, quyền và nghĩa vụ của chủ rừng, quy định về sử dụng, phát triển và bảo vệ rừng đặc dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp với phân tích so sánh luật học và tổng hợp – phân tích các văn bản pháp luật hiện hành. Nguồn dữ liệu chính là các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến rừng đặc dụng tại Việt Nam, các báo cáo hiện trạng rừng của Tổng cục Lâm nghiệp, cùng các tài liệu nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước. Phương pháp điều tra xã hội học được áp dụng thông qua việc thu thập thông tin thứ cấp từ các báo cáo, thống kê và phản ánh thực tiễn.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật hiện hành về rừng đặc dụng, các báo cáo thống kê vi phạm pháp luật và các tài liệu nghiên cứu liên quan. Phân tích tập trung vào việc đánh giá tính đồng bộ, hiệu quả và những bất cập trong hệ thống pháp luật, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến 2017, tập trung vào giai đoạn pháp luật về rừng đặc dụng được hoàn thiện và thực thi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại rừng đặc dụng chưa thống nhất: Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004 phân loại rừng đặc dụng thành 4 loại chính, trong khi Luật Đa dạng Sinh học 2008 lại có cách phân loại khác biệt, gây ra sự không đồng bộ trong quản lý. Ví dụ, Luật Đa dạng Sinh học không đề cập đến khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học như Luật Bảo vệ và Phát triển rừng. Sự khác biệt này dẫn đến chồng chéo và mâu thuẫn trong cơ chế quản lý, bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng.

2. Tổ chức bộ máy quản lý phức tạp, chồng chéo: Hệ thống quản lý nhà nước về rừng đặc dụng được phân chia thành nhiều cơ quan có thẩm quyền chung và chuyên môn từ trung ương đến địa phương. Việc phân công, phân nhiệm chưa rõ ràng, dẫn đến chồng chéo thẩm quyền và trách nhiệm. Ví dụ, chỉ có 6/30 vườn quốc gia thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, còn lại do các địa phương quản lý, gây khó khăn trong việc thống nhất quản lý và bảo vệ.

3. Vi phạm pháp luật về rừng đặc dụng phổ biến và nghiêm trọng: Trong 10 tháng đầu năm 2014, tại 30 vườn quốc gia và 30 khu bảo tồn thiên nhiên đã phát hiện 1.770 vụ vi phạm, trong đó có 472 vụ khai thác rừng trái phép, 207 vụ săn bắt động vật hoang dã và 70 vụ cháy rừng với diện tích thiệt hại hơn 53 ha. Các khu bảo tồn như Cát Tiên, Phong Nha-Kẻ Bàng, Mũi Cà Mau là những điểm nóng vi phạm.

4. Hiệu quả khai thác kinh tế từ rừng đặc dụng thấp: Giá trị kinh tế từ khai thác lâm sản và dịch vụ môi trường chưa được khai thác tối đa. Du lịch sinh thái rừng đặc dụng chưa phát triển đồng bộ, chưa tạo ra nhiều việc làm và thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Việc khai thác du lịch còn mang tính cực đoan, chú trọng lợi ích kinh tế mà bỏ qua bảo vệ môi trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các bất cập trên xuất phát từ hệ thống pháp luật về rừng đặc dụng còn nhiều lỗ hổng, thiếu đồng bộ và chưa rõ ràng. Sự không thống nhất trong phân loại rừng đặc dụng giữa các luật dẫn đến khó khăn trong việc xây dựng chính sách và quản lý thực thi. Mô hình quản lý tập trung với nhiều cơ quan tham gia gây ra chồng chéo, thiếu hiệu quả trong phối hợp và kiểm soát.

Việc vi phạm pháp luật diễn ra phổ biến phản ánh sự yếu kém trong công tác quản lý, bảo vệ và chế tài xử lý chưa đủ mạnh. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, nhiều quốc gia đã chuyển sang mô hình phân quyền quản lý rừng, trao quyền cho chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ và phát triển rừng.

Về mặt kinh tế, tiềm năng khai thác lâm sản ngoài gỗ và dịch vụ môi trường rừng đặc dụng chưa được tận dụng, do thiếu chính sách khuyến khích và cơ chế quản lý phù hợp. Du lịch sinh thái cần được phát triển bền vững, hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự gia tăng diện tích rừng đặc dụng giai đoạn 2011-2015, bảng thống kê các vụ vi phạm pháp luật tại các vườn quốc gia và khu bảo tồn, cũng như sơ đồ mô tả cơ cấu tổ chức quản lý nhà nước về rừng đặc dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về rừng đặc dụng: Cần sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004 và Luật Đa dạng Sinh học 2008 để thống nhất phân loại rừng đặc dụng, tránh chồng chéo và mâu thuẫn. Mục tiêu đạt được sự đồng bộ pháp lý trong vòng 2 năm, do Quốc hội và Bộ Tư pháp chủ trì.

2. Đơn giản hóa và phân quyền quản lý rừng đặc dụng: Chuyển đổi mô hình quản lý từ tập trung sang phân quyền, trao quyền cho chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư trong quản lý, bảo vệ rừng. Mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý, giảm chồng chéo trong 3 năm tới, do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các địa phương thực hiện.

3. Tăng cường công tác kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng kiểm lâm, công an, quân đội để phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật đến cộng đồng dân cư. Mục tiêu giảm 30% số vụ vi phạm trong 2 năm, do Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp chủ trì.

4. Phát triển kinh tế rừng đặc dụng bền vững: Khuyến khích khai thác lâm sản ngoài gỗ, phát triển du lịch sinh thái theo hướng bảo vệ môi trường và công bằng xã hội. Hỗ trợ đào tạo, nâng cao nhận thức cho người dân địa phương. Mục tiêu tăng thu nhập từ dịch vụ rừng lên 20% trong 5 năm, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Bộ Nông nghiệp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà làm chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách quản lý rừng đặc dụng, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên luật, môi trường, lâm nghiệp: Tài liệu tham khảo quan trọng về khung lý thuyết, pháp luật và thực trạng quản lý rừng đặc dụng tại Việt Nam, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy.

3. Cộng đồng dân cư và tổ chức quản lý rừng đặc dụng: Giúp hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và vai trò trong bảo vệ, phát triển rừng đặc dụng, từ đó nâng cao nhận thức và tham gia tích cực vào công tác bảo vệ rừng.

4. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực lâm nghiệp và du lịch sinh thái: Cung cấp thông tin về khung pháp lý và các quy định liên quan đến khai thác, sử dụng rừng đặc dụng, hỗ trợ xây dựng kế hoạch kinh doanh bền vững và tuân thủ pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Rừng đặc dụng là gì và phân loại như thế nào?
   Rừng đặc dụng là loại rừng được sử dụng chủ yếu để bảo tồn thiên nhiên, mẫu chuẩn hệ sinh thái, nguồn gen sinh vật, nghiên cứu khoa học, bảo vệ di tích lịch sử, văn hóa và phục vụ du lịch sinh thái. Phân loại gồm vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, khu bảo vệ cảnh quan và khu rừng nghiên cứu khoa học.

2. Pháp luật Việt Nam hiện nay có những bất cập gì trong quản lý rừng đặc dụng?
   Pháp luật còn thiếu sự đồng bộ giữa các luật, phân loại rừng không thống nhất, tổ chức quản lý phức tạp, chồng chéo thẩm quyền, chế tài xử lý vi phạm chưa đủ mạnh, dẫn đến hiệu quả quản lý và bảo vệ rừng chưa cao.

3. Nguyên nhân chính dẫn đến vi phạm pháp luật về rừng đặc dụng là gì?
   Nguyên nhân gồm sự yếu kém trong quản lý, thiếu nguồn lực bảo vệ, chế tài xử lý chưa nghiêm, nhận thức pháp luật của cộng đồng còn hạn chế và sự chồng chéo trong phân công quản lý giữa các cơ quan.

4. Làm thế nào để phát triển kinh tế rừng đặc dụng bền vững?
   Cần khai thác hợp lý lâm sản ngoài gỗ, phát triển du lịch sinh thái theo hướng bảo vệ môi trường, đảm bảo công bằng xã hội, đồng thời nâng cao nhận thức và đào tạo cho người dân địa phương.

5. Vai trò của cộng đồng dân cư trong quản lý rừng đặc dụng là gì?
   Cộng đồng dân cư có thể được giao quản lý rừng đặc dụng nếu có truyền thống gắn bó với rừng, có khả năng quản lý và nhu cầu bảo vệ. Họ đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ, phát triển rừng và hưởng lợi từ tài nguyên rừng một cách bền vững.

Kết luận

• Rừng đặc dụng là thành phần quan trọng của sinh quyển, đóng vai trò thiết yếu trong bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và xã hội bền vững tại Việt Nam.
• Hệ thống pháp luật về rừng đặc dụng đã được hình thành nhưng còn nhiều bất cập, thiếu đồng bộ và chưa hiệu quả trong quản lý, bảo vệ.
• Vi phạm pháp luật về rừng đặc dụng diễn ra phổ biến, đe dọa nghiêm trọng đến sự ổn định và phát triển của hệ sinh thái rừng.
• Cần thiết phải hoàn thiện pháp luật, đơn giản hóa mô hình quản lý, tăng cường kiểm tra xử lý vi phạm và phát triển kinh tế rừng bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm sửa đổi luật, phân quyền quản lý, xây dựng chính sách khuyến khích phát triển dịch vụ rừng và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát triển bền vững rừng đặc dụng – nguồn tài nguyên quý giá của quốc gia và thế hệ tương lai!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, Phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 2 chương: Chương : Lý luận chung về rừng đ c dụng và pháp luật về rừng đ c dụng. Chương 2: Thực trạng pháp luật về rừng đ c dụng và kiến nghị hoàn thiện. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 C ƯƠ 1 LÝ LU N CHUNG V R Đ C DỤNG VÀ PHÁP LU T V R Đ C DỤNG 1. Tổng quan về rừng đặc dụng 1.

Khái niệm rừ đặc dụng 1. Một số định nghĩa về rừng Rừng là một cấu thành quan trọng nhất của sinh quyển1 và là một trong những nhân tố tác động mạnh mẽ đến sinh thái, môi trường và sự phát triển kinh tế xã hội. Theo các nghiên cứu lịch sử, rừng đã gắn bó với con người từ khi con người xuất hiện tuy nhiên những hiểu biết về rừng chỉ mới thật sự hình thành từ thế kỷ XIX.2 Những vấn đề lý luận về rừng được xây dựng và phát triển qua một thời gian rất dài và ngày càng hoàn thiện hơn nhờ những thành tựu sinh thái học. Dấu mốc quan trọng đó là sự kiện nhà nghiên cứu H.Cotta (người Đức) xuất bản sách chuyên khảo “Những chỉ dẫn về lâm học” vào năm 7 để trình bày tổng hợp những khái niệm về rừng.

Ông cũng đ t nền tảng đầu tiên cho việc xây dựng học thuyết về rừng3. Hoạt động nghiên cứu về rừng liên tục được kế thừa và phát triển thể hiện thông qua hoạt động của những nhà nghiên cứu sau đó.F Morodop công bố tác phẩm “Học thuyết về rừng” với nhiều nội dung bổ sung hoàn thiện hơn học thuyết về rừng trước đó. Rồi đến Morozov (1930), Temslay (1935), M. Tcachenco (1952), Vili (1957), Odum (1966) hay Sukasov (1964) lần lượt đưa ra những định nghĩa về rừng với nhiều góc độ và theo hướng ngày càng tiến bộ hơn.

Nhìn chung hiện nay có hai trường phái lớn khi định nghĩa về rừng dựa trên nền tảng của hai học thuyết: (i) Học thuyết về hệ sinh thái; (2) Học thuyết “Quần lạc sinh địa” – kế thừa và phát triển từ học thuyết về rừng của Morodop. Hai học thuyết 1 Nguyễn Văn Thêm (2009), Bài giảng Lâm nghiệp đại cương, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh, tr.1 2 Chu Thái Thành (2011), Bảo vệ rừng: nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết của chúng ta, Tạp chí Cộng sản online; xem thêm: http://www.vn/Home/PrintStory.aspx?distribution=12163&print=true; ngày đăng: (Ngày truy cập 03/03/2017) 3 Nguyễn Thanh Tiến, Vũ Văn Thông (2008), Bài giảng Điều tra và phân loại rừng, Bộ môn điều tra quy hoạch rừng, Khoa Lâm Nghiệp Trường Đại học Nông Lâm thuộc Đại học Thái Nguyên, tr.6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 không khác nhau về bản chất, sự khác nhau nằm ở chỗ mỗi học thuyết nhấn mạnh một khía cạnh đ c trưng riêng của rừng dựa trên những nguyên lý cơ bản của sinh thái thái học. Nhóm theo học thuyết về hệ sinh thái mà Vili (1957) là một đại diện tiêu biểu thì cho rằng rừng là một hệ sinh thái. Rừng được xem là một đơn vị tự nhiên trong sinh quyển bao gồm các yếu tố sống và không sống, giữa chúng có sự trao đổi chất và năng lượng tạo nên một hệ thống ổn định.

Rừng bao gồm quần xã sinh vật và các yếu tố vật lý, trong đó có sự tương tác giữa hai thành tố này với nhau. Quần xã sinh vật là tập hợp các yếu tố: các loài động vật, thực vật, vi sinh vật – yếu tố sống. Các yếu tố vật lý là tập hợp các thành phần: nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, không khí và các yếu tố dinh dưỡng4. Theo học thuyết về “Quần lạc sinh địa” được Sukasov công bố năm 964, thì rừng là một quần lạc sinh địa.

Theo đó rừng là tổng hợp trên m t đất nhất định các hiện tượng tự nhiên đồng nhất như: khí quyển, đá mẹ, đất, thảm thực vật, thế giới động vật, vi sinh vật và các điều kiện thủy văn. Các hiện tượng tự nhiên này tạo thành một thể thống nhất biện chứng giữa các mâu thuẫn nội tại, luôn vận động và phát triển không ngừng. Quá trình quần lạc sinh địa theo Sukasov là quá trình chuyển hóa vật chất và năng lượng giữa các hợp phần5. Có thể nói, định nghĩa về rừng dựa trên nền tảng của hai học thuyết nêu trên có giá trị lớn trong việc đ t ra nền tảng tri thức phổ quát cho những nghiên cứu về rừng trong giai đoạn sau này.

Các tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp và môi trường cũng lần lượt đưa ra những định nghĩa mang tính cụ thể về rừng dựa trên nền tảng phổ quát này. Theo Nghị định thư Kyoto năm 9976, rừng được định nghĩa theo phương thức định lượng với các tiêu chí cụ thể như: diện tích tối thiểu là 0,05 – 1,00ha; tỷ lệ che phủ tầng tán tối thiểu là 10 – 30%; chiều cao tiềm năng tối thiểu là 2 – 5m; rừng 4 Nguyễn Xuân Cự, Đỗ Đình Sâm (2003), Tài nguyên rừng, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, tr. 12 5 Nguyễn Xuân Cự, Đỗ Đình Sâm (20 3, sđd, tr.20 6 Công ước Khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 non có tiềm năng đáp ứng ba tiêu chí trên7.

Tại hội nghị COP9 (UNFCCC, 2003) đã đ t ra các định nghĩa và quy tắc quan trọng để nhận diện rừng. Theo đó, rừng là một khu vực có diện tích đất tối thiểu từ 0,05-1,0 ha với độ che phủ trên 10-30% với các loài cây có tiềm năng phải đạt được chiều cao tối thiểu từ 2-5 mét trưởng thành tại chỗ8. Vào năm 20 0, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên hợp quốc (FAO) đã đưa một định nghĩa tương đối rộng về rừng với mục đích đánh giá tài nguyên rừng toàn cầu. Theo FAO, rừng là diện tích đất đai rộng hơn 0,5 ha trở lên với các loại cây cao hơn 5m và độ che phủ của tán cây đạt hơn 0% ho c có thể đạt đến ngưỡng này.

FAO mở rộng định nghĩa rừng truyền thống bằng việc bổ sung các chú giải xác định rừng trồng chủ yếu được sử dụng cho mục đích lâm nghiệp, bảo vệ như các đồn điền cao su và gỗ sồi đứng, nứa cũng được coi là rừng9. Như vậy, FAO cho rằng các đồn điền cây độc canh vẫn được xem là rừng. Quan điểm này của FAO vấp phải nhiều sự phản đối của những nhà nghiên cứu lâm nghiệp vì họ cho rằng các đồn điền cây độc canh chẳng những không thể xem là rừng mà nó còn là nguyên nhân dẫn đến rừng tự nhiên bị phá hủy, những hệ sinh thái quý giá cân bằng khác cũng bị thay thế bởi một hệ sinh thái nghèo nàn dưới tán cây độc canh10. Tại Việt Nam, định nghĩa về rừng đã được luật hóa.

Theo Luật bảo vệ và phát triển rừng năm 2004, rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa ho c hệ thực vật đ c trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên11. Với quy định này, về cơ bản các nhà làm luật đã kế thừa và tổng hợp hóa những quan điểm lý luận mang tính phổ quát của các học thuyết về 7 Nguyễn Thanh Huyền (2013), Pháp luật về quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia, tr. 8 Tek Narayan Maraseni, Geoff Cockfield and Armando Apan (2012), Hệ thống quản lý rừng dựa vào cộng đồng tại các quốc gia đang phát triển và tính tương thích với cdm, bản dịch.

Xem thêm: http://biendoikhihau.vn/vi/chi-tiet/he-thong-quan-ly-rung-dua-vao-cong-dong-tai-cac-quoc-gia-dang- phat-trien-va-tinh-tuong-thich-voi-cdm-bai-1-158213. 9 Nguyễn Thanh Tuyền (20 3), sđd, tr. 6 10 Xem thêm: Hữu Lũng: Đối núi có cây mà không thành rừng, http://land.vn/next/74/351/15; (Ngày truy cập 20/05/2017) 11 Khoản Điều 3 Luật bảo vệ và phát triển rừng 2004 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Bên cạnh đó, định nghĩa của luật còn đưa ra tiêu chí định tính để nhận diện rừng.

Cụ thể hóa quy định của Luật bảo vệ và phát triển rừng 2004, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn đã ban hành Thông tư số 34/2009/TT-BNNPTNT ngày 0 tháng 6 năm 2009 quy định tiêu chí xác định và phân loại rừng (sau đây gọi tắt là Thông tư 34/2009/TT-BNNPTNT). Theo đó, có ba tiêu chí được đ t ra để nhận diện một đối tượng là rừng: (1) Thứ nhất, đối tượng đó phải là một hệ sinh thái, trong đó thành phần chính là các loài cây lâu năm thân gỗ, cau dừa có chiều cao vút ngọn từ 5,0 mét trở lên (trừ rừng mới trồng và một số loài cây rừng ngập m n ven biển), tre nứa,… có khả năng cung cấp gỗ, lâm sản ngoài gỗ và các giá trị trực tiếp và gián tiếp khác như bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường và cảnh quan. Đối với rừng mới trồng các loài cây thân gỗ và rừng mới tái sinh sau khai thác rừng trồng có chiều cao trung bình trên ,5 m đối với loài cây sinh trưởng chậm, trên 3,0 m đối với loài cây sinh trưởng nhanh và mật độ từ 1.000 cây/ha trở lên được coi là rừng. (2) Thứ hai, độ tàn che của tán cây là thành phần chính của rừng phải từ 0,1 trở lên.

Độ che phủ của tán cây được hiểu là mức độ che kín của tán cây rừng đối với đất rừng, được biểu thị bằng tỷ lệ phần mười giữa diện tích đất rừng bị tán cây rừng che bóng và diện tích đất rừng. (3) Thứ ba, diện tích liền khoảnh tối thiểu từ 0,5 ha trở lên, nếu là dải cây rừng phải có chiều rộng tối thiểu 20 mét và có từ 3 hàng cây trở lên. Cây rừng trên các diện tích tập trung dưới 0,5 ha ho c dải rừng hẹp dưới 20 mét được gọi là cây phân tán. Đối với các hệ sinh thái nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản có rải rác một số cây lâu năm là cây thân gỗ, tre nứa, cau dừa,… sẽ không được coi là rừng12.

Phân tích trên cho thấy các nhà lập pháp Việt Nam xác định một đối tượng là rừng dựa vào tính chất của các hợp phần nên hệ sinh thái với những định lượng cụ thể. Những đối tượng được quan tâm đó là những hợp phần chính trong hệ sinh thái, 12 Điều 3 Thông tư 34/2009/TT-BNNPTNT TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 chiều cao của hệ sinh vật, chủ yếu là cây gỗ lâu năm thân gỗ, cau dừa; độ che của tán cây và diện tích liền khoảnh mà hệ sinh thái tọa lạc.