Luận văn Thạc sĩ UEH: Ứng dụng mô hình Black-Scholes định giá quyền chọn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh ứng dụng mô hình black scholes định giá quyền chọn chứng khoán trên thị trường chứng khoán việt, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Ueh Ứng Dụng Mô Hình Black Scholes Định Giá Quyền Chọn Chứng Khoán Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ ĐỒ THỊ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN VÀ LÝ THUYẾT MÔ HÌNH BLACK SHOLES
• 1.1. ĐỊNH NGHĨA QUYỀN CHỌN
• 1.2. PHÂN LOẠI QUYỀN CHỌN
• 1.2.1. Phân loại theo quyền của người mua
• 1.2.2. Phân loại theo thời gian đáo hạn
• 1.2.3. Phân loại theo tài sản cơ sở
• 1.3. QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU
• 1.3.1. Khái niệm và phân loại quyền chọn cổ phiếu
• 1.3.2. Đặc điểm của quyền chọn cổ phiếu
• 1.3.3. Những yếu tố cấu thành quyền chọn cổ phiếu
• 1.3.4. Cấu trúc quyền chọn cổ phiếu
• 1.3.5. Đối tượng kinh doanh hợp đồng quyền chọn cổ phiếu
• 1.3.6. Chủ thể tham gia trên thị trường cổ phiếu
• 1.3.7. Quy trình giao dịch quyền chọn cổ phiếu
• 1.3.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến giá quyền chọn cổ phiếu
• 1.3.9. So sánh giữa hợp đồng quyền chọn cổ phiếu và cổ phiếu
• 1.4. ĐỊNH GIÁ QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN
• 1.5. LÝ THUYẾT MÔ HÌNH ĐỊNH GIÁ BLACK SCHOLES
• 1.5.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến mô hình Black-Scholes
• 1.5.2. Giả định của mô hình
• 1.5.3. Mô hình định giá Black–Scholes
• 1.6. KINH NGHIỆM ÁP DỤNG MÔ HÌNH BLACK SCHOLES TRÊN THẾ GIỚI
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢ NĂNG HÌNH THÀNH THỊ TRƯỜNG QUYỀN CHỌN VÀ THỰC TRẠNG ĐỊNH GIÁ QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN TẠI VIỆT NAM
• 2.1. THỰC TRẠNG CÔNG CỤ QUYỀN CHỌN TẠI THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM
• 2.1.1. Quyền chọn ngoại tệ
• 2.1.2. Quyền chọn vàng
• 2.1.3. Quyền chọn lãi suất
• 2.1.4. Quyền chọn chứng khoán
• 2.1.5. Những tồn tại khi ứng dụng công cụ quyền chọn tại Việt Nam
• 2.2. KHẢ NĂNG HÌNH THÀNH THỊ TRƯỜNG QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN TẠI VIỆT NAM
• 2.2.1. Tổng quan thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.2.2. Rủi ro trên TTCK Việt Nam
• 2.2.3. Khả năng hình thành thị trường quyền chọn chứng khoán Việt Nam
• 2.3. THỰC TRẠNG ĐỊNH GIÁ QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN TẠI VIỆT NAM
• 2.3.1. Thực trạng định giá quyền chọn chứng khoán tại các Công ty chứng khoán
• 2.3.2. Thực trạng định giá quyền chọn của các nhà đầu tư
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG II
• 3. CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG MÔ HÌNH BLACK SCHOLES ĐỊNH GIÁ QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN TRÊN TTCK VIỆT NAM
• 3.1. ĐIỀU KIỆN ỨNG DỤNG MÔ HÌNH ĐỊNH GIÁ BLACK SCHOLES TRÊN TTCK VIỆT NAM
• 3.2. ỨNG DỤNG MÔ HÌNH BLACK SCHOLES ĐỊNH GIÁ MỘT SỐ QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN CỤ THỂ TRÊN TTCK VIỆT NAM
• 3.2.1. Định giá quyền chọn cổ phiếu VNM - Công ty CP sữa Việt Nam
• 3.2.2. Định giá quyền chọn cổ phiếu ITA-Tập toàn Tân Tạo ITACO
• 3.2.3. Định giá quyền chọn cổ phiếu SSI - Công ty CP chứng khoán Sài Gòn
• 3.3. KIẾN NGHỊ
• 3.3.1. Kiến nghị đến UBCKNN nhằm phát triển sản phẩm quyền chọn chứng khoán trên TTCK Việt Nam
• 3.3.2. Kiến nghị với các Công ty chứng khoán về vấn đề liên quan đến việc đưa sản phẩm quyền chọn chứng khoán ra ngoài thị trường
• 3.3.3. Kiến nghị đến các nhà kinh doanh quyền chọn trên TTCK Việt Nam
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG III
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Hướng dẫn toàn diện luận văn Black Scholes UEH định giá

Luận văn thạc sĩ của trường Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) về chủ đề ứng dụng mô hình Black-Scholes định giá quyền chọn chứng khoán trên thị trường chứng khoán Việt Nam là một công trình nghiên cứu tiên phong, có giá trị học thuật và thực tiễn cao. Nghiên cứu này ra đời trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam (TTCK Việt Nam) đã trải qua một thập kỷ hình thành nhưng vẫn còn thiếu vắng các công cụ phòng ngừa rủi ro phức tạp, đặc biệt là các công cụ phái sinh như quyền chọn. Luận văn tập trung vào việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về quyền chọn chứng khoán và mô hình định giá kinh điển Black-Scholes. Mục tiêu chính là phân tích khả năng ứng dụng mô hình này vào điều kiện thực tế của Việt Nam, một thị trường mới nổi với những đặc thù riêng. Công trình không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn tiến hành định giá thực nghiệm trên các cổ phiếu cụ thể, qua đó cung cấp một góc nhìn khoa học về giá trị hợp lý của quyền chọn, giải quyết bài toán định giá mà nhiều công ty chứng khoán và nhà đầu tư đang đối mặt. Nghiên cứu này mở ra một hướng đi mới cho việc phát triển các sản phẩm tài chính phức tạp, góp phần nâng cao tính hiệu quả và minh bạch cho toàn thị trường. Nó đóng vai trò như một tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà quản lý, các tổ chức tài chính và các nhà đầu tư cá nhân trong việc tìm hiểu và áp dụng các phương pháp định giá hiện đại.

1.1. Tổng quan về mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Luận văn đặt ra ba mục tiêu nghiên cứu cốt lõi. Thứ nhất, hệ thống hóa các lý luận cơ bản về quyền chọn chứng khoán và lý thuyết nền tảng của mô hình Black-Scholes. Thứ hai, phân tích sâu sắc thực trạng và khả năng hình thành thị trường quyền chọn tại Việt Nam, nhận diện các rủi ro đặc thù của thị trường. Thứ ba, tiến hành định giá quyền chọn chứng khoán cho các mã cổ phiếu cụ thể đang niêm yết. Về phạm vi, nghiên cứu tập trung vào các sản phẩm tài chính phái sinh, đặc biệt là quyền chọn cổ phiếu. Dữ liệu được thu thập từ quá trình hoạt động của TTCK Việt Nam, áp dụng phương pháp định lượng để phân tích và xử lý số liệu thứ cấp từ các nguồn uy tín.

1.2. Lý do chọn đề tài Nhu cầu cấp thiết về công cụ định giá

Lý do chính thúc đẩy nghiên cứu đến từ thực tế TTCK Việt Nam sau giai đoạn biến động mạnh 2008-2009. Các nhà đầu tư thua lỗ nặng nề, cho thấy sự thiếu hụt các công cụ phòng vệ rủi ro hiệu quả. Mặc dù một số công ty chứng khoán đã manh nha giới thiệu sản phẩm quyền chọn, việc định giá còn mang tính chủ quan, thiếu cơ sở khoa học, dẫn đến sự nghi ngờ từ phía nhà đầu tư. Họ cho rằng giá quyền chọn bị định quá cao. Luận văn ra đời nhằm giải quyết khoảng trống này, đề xuất một phương pháp định giá khách quan, minh bạch dựa trên mô hình Black-Scholes – một mô hình đã được thế giới công nhận qua giải thưởng Nobel kinh tế năm 1997. Việc này giúp tạo niềm tin và nền tảng cho sự phát triển bền vững của thị trường phái sinh trong tương lai.

II. Top thách thức khi định giá quyền chọn tại TTCK Việt Nam

Việc ứng dụng các mô hình tài chính hiện đại như Black-Scholes vào một thị trường mới nổi như Việt Nam luôn đối mặt với nhiều rào cản. Luận văn đã chỉ ra những tồn tại và thách thức lớn khi triển khai công cụ quyền chọn tại Việt Nam. Đầu tiên, sự hiểu biết của nhà đầu tư và cả doanh nghiệp về sản phẩm này còn rất hạn chế. Nhiều người vẫn còn mơ hồ về cơ chế hoạt động, lợi ích phòng ngừa rủi ro và cách thức giao dịch, dẫn đến thái độ e dè, không mặn mà. Thứ hai, công tác truyền thông, giới thiệu sản phẩm của các tổ chức tài chính còn yếu kém, chưa tạo ra được sự lan tỏa sâu rộng. Các ngân hàng và công ty chứng khoán gặp khó khăn trong việc tìm đối tác đối ứng cho các hợp đồng lớn, làm giảm động lực phát triển sản phẩm. Một thách thức lớn khác đến từ khung pháp lý. Tại thời điểm nghiên cứu, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) chưa chính thức công nhận và ban hành một hệ thống luật lệ hoàn chỉnh cho thị trường quyền chọn, tạo ra sự không chắc chắn và rủi ro cho các bên tham gia. Cuối cùng, vấn đề cốt lõi là việc định giá chưa chính xác. Mức phí quyền chọn do các đơn vị cung cấp bị cho là quá cao so với giá trị thực, điển hình là mức phí 7%/tháng hoặc 10-12%/3 tháng tại một số công ty, làm nản lòng các nhà đầu tư tiềm năng.

2.1. Hạn chế về khung pháp lý và sự công nhận của UBCKNN

Một trong những rào cản lớn nhất là sự chưa hoàn thiện của cơ sở pháp lý. Luận văn nhấn mạnh rằng cho đến thời điểm 2010-2011, sản phẩm quyền chọn chứng khoán vẫn chưa được UBCKNN thừa nhận chính thức. Điều này đồng nghĩa với việc chưa có luật định rõ ràng để quản lý, giám sát và bảo vệ nhà đầu tư. Sự thiếu vụt một khung pháp lý hoàn chỉnh gây ra tâm lý e ngại cho cả bên cung cấp dịch vụ lẫn nhà đầu tư, khiến thị trường không thể phát triển một cách bài bản và quy mô lớn. Các quy định về hạch toán kế toán, thuế cho nghiệp vụ phái sinh cũng chưa rõ ràng, tạo thêm trở ngại cho doanh nghiệp khi muốn sử dụng công cụ này.

2.2. Vấn đề định giá quyền chọn và mức phí giao dịch quá cao

Thực trạng định giá là một thách thức trực tiếp. Luận văn chỉ ra rằng giá quyền chọn tại Việt Nam thường do bên phát hành (công ty chứng khoán) tự quyết định mà không có báo cáo định giá chi tiết, minh bạch. Cụ thể, nghiên cứu đề cập đến mức phí tại công ty chứng khoán VnDirect (VNDS) là 7%/giá trị hợp đồng/tháng. Trong bối cảnh thị trường đi ngang, không có biến động lớn, mức phí này bị xem là quá cao, không hấp dẫn. Việc định giá thiếu cơ sở khoa học, chủ yếu dựa trên cảm tính và mục tiêu lợi nhuận của tổ chức phát hành đã làm giảm niềm tin và hạn chế sự tham gia của các nhà đầu tư, những người cần một công cụ phòng vệ rủi ro với chi phí hợp lý.

III. Phương pháp định giá quyền chọn qua mô hình Black Scholes

Để giải quyết bài toán định giá, luận văn đi sâu vào lý thuyết của mô hình Black-Scholes, một công cụ toán học đột phá trong ngành tài chính. Được phát triển bởi Fischer Black, Myron Scholes và Robert Merton, mô hình này cung cấp một công thức chính xác để tính toán giá trị hợp lý của một quyền chọn kiểu châu Âu. Ưu điểm lớn nhất của mô hình là tính khách quan và khoa học, dựa trên các biến số có thể quan sát và ước tính được từ thị trường. Công thức của mô hình xem xét năm yếu tố chính: giá tài sản cơ sở hiện tại (S₀), giá thực hiện quyền (X), thời gian đáo hạn (T), lãi suất phi rủi ro (r), và độ bất ổn (volatility) của giá tài sản cơ sở (σ). Trong đó, độ bất ổn là biến số duy nhất không thể quan sát trực tiếp và đòi hỏi phải được ước tính. Luận văn đã trình bày chi tiết công thức định giá cho cả quyền chọn mua (call option) và quyền chọn bán (put option), đồng thời làm rõ các giả định nền tảng của mô hình như thị trường hiệu quả, không có chi phí giao dịch, và giá cổ phiếu biến động theo phân phối logarit chuẩn. Việc nắm vững lý thuyết này là tiền đề quan trọng để có thể ứng dụng mô hình Black-Scholes một cách chính xác vào thực tiễn TTCK Việt Nam.

3.1. Các giả định và công thức cốt lõi của mô hình Black Scholes

Mô hình Black-Scholes hoạt động dựa trên một số giả định quan trọng: giá cổ phiếu tuân theo phân phối logarit chuẩn, không có cổ tức được chi trả trong suốt vòng đời quyền chọn, không có chi phí giao dịch hay thuế, lãi suất phi rủi ro là không đổi, và có thể thực hiện bán khống. Dựa trên các giả định này, công thức định giá cho quyền chọn mua (c) và quyền chọn bán (p) được xác định. Công thức này sử dụng hàm phân phối xác suất tích lũy chuẩn hóa N(x) và hai biến số trung gian là d₁ và d₂, phụ thuộc vào các yếu tố như giá thực hiện và thời gian đáo hạn. Mặc dù các giả định có thể không hoàn toàn đúng trong thực tế, mô hình vẫn là một công cụ định giá vô cùng mạnh mẽ và là tiêu chuẩn trong ngành.

3.2. Năm yếu tố đầu vào ảnh hưởng đến giá trị quyền chọn

Giá trị của một hợp đồng quyền chọn theo mô hình này phụ thuộc vào năm yếu tố chính. (1) Giá cổ phiếu cơ sở (S₀): Giá cổ phiếu tăng làm tăng giá quyền chọn mua và giảm giá quyền chọn bán. (2) Giá thực hiện (X): Giá thực hiện cao hơn sẽ làm giảm giá quyền chọn mua và tăng giá quyền chọn bán. (3) Thời gian đáo hạn (T): Thời gian càng dài, giá trị của cả hai loại quyền chọn đều có xu hướng tăng do có nhiều khả năng giá sẽ biến động thuận lợi. (4) Lãi suất phi rủi ro (r): Lãi suất cao hơn làm tăng giá quyền chọn mua và giảm giá quyền chọn bán. (5) Độ bất ổn (σ): Đây là yếu tố quan trọng nhất, độ bất ổn càng cao thì giá trị của cả quyền chọn mua và bán đều tăng, vì nó làm tăng khả năng có những biến động giá lớn.

IV. Bí quyết xác định độ bất ổn cho mô hình Black Scholes

Trong các biến số của mô hình Black-Scholes, độ bất ổn (volatility - σ) là yếu tố then chốt và khó xác định nhất, bởi nó phản ánh mức độ biến động giá cổ phiếu trong tương lai – một điều không thể biết chắc. Luận văn đã phân tích các phương pháp khác nhau để ước tính tham số quan trọng này. Phương pháp phổ biến và cổ điển nhất là sử dụng dữ liệu lịch sử (historical volatility). Phương pháp này tính toán độ lệch chuẩn của chuỗi lợi suất giá cổ phiếu trong một khoảng thời gian quá khứ nhất định, thường là từ 90 đến 180 ngày giao dịch gần nhất. Ưu điểm của cách tiếp cận này là sự đơn giản và dựa trên dữ liệu thực tế. Tuy nhiên, nhược điểm lớn là nó giả định rằng sự biến động trong quá khứ sẽ lặp lại trong tương lai, một giả định không phải lúc nào cũng đúng, đặc biệt khi thị trường có những sự kiện bất ngờ. Ngoài ra, luận văn cũng đề cập đến các phương pháp tiên tiến hơn như tính độ bất ổn có hàm ý (implied volatility) từ giá quyền chọn đang được giao dịch trên thị trường, hoặc sử dụng các mô hình kinh tế lượng như GARCH để dự báo. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp và ước tính chính xác độ bất ổn là "bí quyết" để định giá quyền chọn chứng khoán gần với giá trị thực nhất.

4.1. Phương pháp tính độ bất ổn dựa trên dữ liệu giá lịch sử

Phương pháp này là nền tảng được áp dụng trong luận văn. Quy trình bao gồm việc thu thập dữ liệu giá đóng cửa hàng ngày của cổ phiếu trong một giai đoạn (ví dụ 1 năm). Từ đó, tính toán chuỗi lợi suất hàng ngày theo logarit tự nhiên. Độ lệch chuẩn của chuỗi lợi suất này sau đó được hiệu chỉnh theo năm để ra được chỉ số độ bất ổn σ. Cụ thể, công thức tính độ lệch chuẩn (s) của lợi suất (uᵢ) được áp dụng: s = √[Σ(uᵢ - ū)² / (n-1)]. Sau đó, độ bất ổn hàng năm được tính bằng cách nhân s với căn bậc hai của số ngày giao dịch trong một năm (thường là 252). Đây là phương pháp cơ bản để cung cấp một giá trị đầu vào cho mô hình Black-Scholes khi chưa có một thị trường quyền chọn phát triển.

4.2. So sánh độ bất ổn lịch sử và độ bất ổn có hàm ý implied

Luận văn cũng giới thiệu về khái niệm độ bất ổn có hàm ý. Khác với độ bất ổn lịch sử nhìn về quá khứ, độ bất ổn có hàm ý phản ánh kỳ vọng của thị trường về sự biến động trong tương lai. Nó được tính toán ngược từ giá quyền chọn đang giao dịch trên thị trường, bằng cách đưa các biến số khác vào mô hình Black-Scholes và giải phương trình để tìm ra σ. Tại các thị trường phát triển như CBOE (Chicago Board Options Exchange), đây là chỉ số được các nhà giao dịch chuyên nghiệp theo dõi sát sao. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ khả thi khi đã có một thị trường quyền chọn thanh khoản, điều mà TTCK Việt Nam tại thời điểm nghiên cứu chưa có. Do đó, việc sử dụng độ bất ổn lịch sử là lựa chọn hợp lý và khả thi nhất.

V. Cách ứng dụng Black Scholes định giá cổ phiếu VNM ITA

Phần giá trị nhất của luận văn chính là việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn TTCK Việt Nam. Nghiên cứu đã tiến hành định giá quyền chọn chứng khoán cho ba mã cổ phiếu tiêu biểu trên hai sàn giao dịch là Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (VNM), Tập đoàn Tân Tạo (ITA) và Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn (SSI). Đây là những cổ phiếu có tính thanh khoản cao và đại diện cho các ngành kinh tế quan trọng. Quy trình ứng dụng mô hình Black-Scholes được thực hiện một cách bài bản. Đầu tiên, tác giả thu thập dữ liệu đầu vào cần thiết, bao gồm giá cổ phiếu tại thời điểm định giá, lựa chọn các mức giá thực hiện và thời gian đáo hạn giả định (ví dụ 3 tháng, 6 tháng). Lãi suất phi rủi ro được lấy theo lãi suất trái phiếu chính phủ. Yếu tố quan trọng nhất là độ bất ổn, được tính toán từ dữ liệu giá lịch sử của chính các cổ phiếu này. Sau khi có đủ các tham số, công thức Black-Scholes được áp dụng để tính toán giá trị lý thuyết cho cả quyền chọn mua và quyền chọn bán. Kết quả định giá này cung cấp một mức giá tham chiếu khách quan, giúp nhà đầu tư so sánh với mức phí mà các công ty chứng khoán đưa ra, từ đó có quyết định đầu tư hợp lý hơn.

5.1. Case study Định giá quyền chọn cổ phiếu VNM Vinamilk

Đối với cổ phiếu VNM, một blue-chip hàng đầu, luận văn đã tiến hành thu thập dữ liệu giá trong quá khứ để tính toán độ bất ổn. Dựa trên các tham số như giá cổ phiếu VNM tại một thời điểm cụ thể, lãi suất phi rủi ro thị trường và các mức giá thực hiện khác nhau, mô hình đã đưa ra một loạt các giá trị cho quyền chọn mua và bán với các kỳ hạn khác nhau. Kết quả cho thấy giá trị quyền chọn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi chênh lệch giữa giá thị trường và giá thực hiện, cũng như thời gian còn lại cho đến khi đáo hạn. Phân tích này là một ví dụ minh họa rõ nét về cách mô hình Black-Scholes có thể được sử dụng để tìm ra giá trị hợp lý cho quyền chọn của một cổ phiếu lớn, ổn định.

5.2. Phân tích kết quả định giá quyền chọn cổ phiếu ITA và SSI

Tương tự, nghiên cứu cũng áp dụng quy trình trên cho cổ phiếu ITA (đại diện cho ngành bất động sản khu công nghiệp) và SSI (đại diện cho ngành chứng khoán). Việc lựa chọn các cổ phiếu từ các ngành khác nhau giúp kiểm tra khả năng ứng dụng của mô hình trên các tài sản cơ sở có mức độ rủi ro và độ bất ổn khác nhau. Kết quả định giá cho ITA và SSI phản ánh đúng đặc tính biến động cao hơn của các cổ phiếu này so với VNM, dẫn đến giá trị quyền chọn (đặc biệt là giá trị thời gian) cao hơn. Việc phân tích đa dạng các case study này khẳng định tính linh hoạt và phổ quát của mô hình Black-Scholes trong việc định giá quyền chọn chứng khoán trên TTCK Việt Nam.

VI. Tương lai thị trường quyền chọn Việt Nam từ luận văn UEH

Công trình nghiên cứu luận văn thạc sĩ UEH không chỉ dừng lại ở việc phân tích và ứng dụng, mà còn đưa ra những kiến nghị mang tính xây dựng để thúc đẩy sự ra đời và phát triển của thị trường quyền chọn tại Việt Nam. Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất một lộ trình phát triển bài bản, bắt đầu từ việc hoàn thiện khung pháp lý. Cụ thể, các kiến nghị được gửi đến UBCKNN nhằm sớm xây dựng và ban hành các quy định, thông tư hướng dẫn chi tiết về sản phẩm quyền chọn chứng khoán, tạo hành lang pháp lý an toàn cho thị trường hoạt động. Đối với các công ty chứng khoán, luận văn khuyến nghị cần đầu tư vào nghiên cứu và áp dụng các mô hình định giá khoa học như mô hình Black-Scholes để đưa ra mức phí hợp lý, minh bạch, thay vì định giá cảm tính. Đồng thời, cần đẩy mạnh công tác đào tạo, truyền thông để nâng cao nhận thức của nhà đầu tư. Tương lai của thị trường quyền chọn Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào việc giải quyết các thách thức hiện tại và áp dụng các thông lệ quốc tế một cách phù hợp với điều kiện trong nước. Luận văn này chính là một trong những viên gạch nền tảng, cung cấp cơ sở khoa học và định hướng cho sự phát triển đó.

6.1. Kiến nghị đến UBCKNN nhằm phát triển sản phẩm quyền chọn

Luận văn đề xuất UBCKNN cần đóng vai trò chủ đạo trong việc định hình thị trường. Trước hết, cần sớm chính thức hóa sản phẩm quyền chọn, đưa vào danh mục các công cụ phái sinh được phép giao dịch. Tiếp theo, cần xây dựng các tiêu chuẩn về cổ phiếu cơ sở được phép phát hành quyền chọn, ví dụ như các cổ phiếu trong rổ VN30 có thanh khoản cao và minh bạch thông tin. Quan trọng hơn, cần thiết lập một trung tâm thanh toán bù trừ (tương tự OCC tại Mỹ) để đảm bảo nghĩa vụ thực hiện hợp đồng của bên bán, giảm thiểu rủi ro đối tác và tăng cường niềm tin cho toàn thị trường.

6.2. Đề xuất cho CTCK và nhà đầu tư khi tham gia thị trường

Đối với các Công ty Chứng khoán (CTCK), kiến nghị tập trung vào việc nâng cao năng lực. Các CTCK cần xây dựng đội ngũ chuyên gia am hiểu về tài chính định lượng, có khả năng vận dụng mô hình Black-Scholes và các mô hình khác để định giá quyền chọn chứng khoán một cách chính xác. Việc cung cấp các báo cáo định giá chi tiết cho khách hàng sẽ làm tăng tính minh bạch và sức cạnh tranh. Về phía nhà đầu tư, luận văn khuyên rằng họ cần tự trang bị kiến thức nền tảng về quyền chọn và các yếu tố ảnh hưởng đến giá, không nên tham gia thị trường một cách mù quáng. Hiểu biết về các mô hình định giá cơ bản sẽ giúp họ đánh giá được mức phí chào bán có hợp lý hay không.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam qua 10 năm xây dựng và phát triển từ năm 2000 đến năm 2010 đã ghi nhận bước tăng trưởng vượt bậc về quy mô, từ 2 doanh nghiệp niêm yết ban đầu với vốn điều lệ 270 tỷ đồng lên đến 604 mã cổ phiếu trên cả hai sàn HOSE và HNX vào tháng 9 năm 2010. Song song với sự bùng nổ vốn hóa, thị trường cũng chứng kiến những chu kỳ biến động khốc liệt, điển hình là sự sụt giảm của chỉ số VN-Index từ đỉnh cao kỷ lục 1.170 điểm năm 2007 xuống vùng đáy dưới 300 điểm trong giai đoạn khủng hoảng 2008-2009. Sự suy giảm này khiến nhà đầu tư chịu tổn thất nặng nề, làm bộc lộ khoảng trống lớn về các công cụ phòng vệ rủi ro.

Năm 2010, một số định chế tài chính đã bắt đầu phát hành sản phẩm quyền chọn cổ phiếu với mức phí thu trước từ 7% giá trị hợp đồng mỗi tháng đến 12% cho kỳ hạn 3 tháng. Tuy nhiên, việc định giá này chủ yếu mang tính áp đặt cơ học từ các công ty chứng khoán mà thiếu vắng mô hình định lượng khoa học chuẩn mực, tạo nên tâm lý e ngại cho nhà đầu tư. Đề tài tập trung giải quyết vấn đề xác định giá trị hợp lý cho quyền chọn cổ phiếu thông qua việc hệ thống hóa lý luận công cụ phái sinh, đánh giá thực trạng thị trường và ứng dụng mô hình Black-Scholes vào các mã chứng khoán tiêu biểu gồm VNM, ITA và SSI. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở định giá minh bạch, giảm thiểu độ lệch định giá tài sản tài chính và hỗ trợ xây dựng hạ tầng nghiệp vụ phái sinh vững chắc cho thị trường tài chính Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết định giá quyền chọn do Fischer Black, Myron Scholes và Robert Merton công bố năm 1973 – công trình đã vinh dự đạt giải Nobel Kinh tế năm 1997. Khung lý thuyết vận hành dựa trên giả định giá chứng khoán tuân theo chuyển động Brown hình học với phân phối logarit chuẩn, thị trường không có cơ hội kinh doanh chênh lệch giá phi rủi ro và tài sản được giao dịch liên tục.

Mô hình định giá bao hàm các khái niệm cốt lõi: quyền chọn mua cho phép người nắm giữ mua tài sản cơ sở ở mức giá ấn định trước; quyền chọn bán cho phép bán tài sản cơ sở tại mức giá thực hiện; giá trị nội tại là phần chênh lệch dương giữa giá thị trường và giá thực hiện; giá trị thời gian phản ánh xác suất sinh lời trước ngày đáo hạn. Công thức chuẩn của Black-Scholes xác định giá trị quyền chọn mua kiểu Châu Âu qua hàm xác suất tích lũy phân phối chuẩn hóa cùng 5 biến số đầu vào: giá cổ phiếu hiện hành, giá thực hiện, thời gian đáo hạn, lãi suất phi rủi ro và độ bất ổn giá. Đối với cổ phiếu có chi trả cổ tức bằng tiền mặt, mô hình được mở rộng bằng cách chiết khấu giá trị hiện tại của dòng cổ tức khỏi giá giao ngay của cổ phiếu cơ sở theo mức lãi suất phi rủi ro tương ứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng kết hợp kỹ thuật thống kê mô tả tài chính để xử lý chuỗi dữ liệu chuỗi thời gian. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 3 cổ phiếu đại diện niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) thuộc ba nhóm ngành trụ cột: Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (VNM) đại diện ngành tiêu dùng, Công ty Cổ phần Tập đoàn Tân Tạo (ITA) đại diện ngành phát triển hạ tầng bất động sản, và Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn (SSI) đại diện ngành dịch vụ tài chính. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo các cổ phiếu được chọn có tính thanh khoản cao, vốn hóa lớn và quy mô giao dịch chiếm tỷ trọng chi phối trên thị trường.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ hệ thống giao dịch của HOSE và các cơ sở dữ liệu tài chính chuyên ngành trong giai đoạn 2009-2010. Để ước lượng tham số độ bất ổn, nghiên cứu sử dụng chuỗi dữ liệu giá đóng cửa hàng ngày trong khoảng từ 90 đến 180 phiên giao dịch liên tục gần nhất, tính toán độ lệch chuẩn của tỷ suất sinh lợi logarit hàng ngày và chuẩn hóa theo hệ số thời gian hàng năm. Lý do lựa chọn mô hình Black-Scholes xuất phát từ tính ưu việt của giải pháp định giá đóng, loại bỏ các yếu tố phán đoán chủ quan, đồng thời đã được kiểm chứng tính chuẩn xác qua thực tiễn hoạt động tại các trung tâm phái sinh lớn như CBOE và AMEX.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả định giá thực nghiệm cho thấy mức phí quyền chọn mà các công ty chứng khoán chào bán trên thị trường tự do năm 2010 cao hơn đáng kể từ 25% đến 40% so với giá trị lý thuyết tính toán từ mô hình Black-Scholes. Đơn cử, mức phí cố định 7% giá trị hợp đồng mỗi tháng tại một số công ty chứng khoán đã đẩy chi phí vốn của nhà đầu tư lên mức bất hợp lý, làm triệt tiêu tính hấp dẫn của công cụ phòng hộ.

Thứ hai, tham số độ bất ổn lịch sử biến động rõ rệt giữa các nhóm ngành. Cổ phiếu có yếu tố đầu cơ cao như ITA ghi nhận độ bất ổn hàng năm vượt mức 0,55, cao hơn khoảng 30% so với mức độ bất ổn khoảng 0,38 của mã cổ phiếu phòng thủ ổn định như VNM. Mức độ bất ổn càng cao làm giá trị quyền chọn mua lẫn quyền chọn bán của cổ phiếu đó tăng tương ứng.

Thứ ba, yếu tố cổ tức tác động trực tiếp làm giảm giá trị quyền chọn mua từ 3% đến 8% tùy theo tỷ lệ chi trả. Khi loại trừ giá trị chiết khấu cổ tức tiền mặt khỏi giá cổ phiếu giao ngay, giá trị quyền chọn mua tính toán được phản ánh sát hơn với biến động thực tế ngày giao dịch không hưởng quyền.

Thứ tư, trước năm 2010, thị trường Việt Nam đã từng bước thử nghiệm quyền chọn ngoại tệ theo Quyết định 1452/2004/QĐ-NHNN với hạn mức duy trì vị thế tối đa 10% vốn tự có, quyền chọn vàng năm 2005 và quyền chọn lãi suất tại ngân hàng BIDV với hạn mức vốn gốc tối đa 15% vốn tự có. Điều này khẳng định nền kinh tế có nhu cầu nội tại rất lớn về sản phẩm phái sinh, tuy nhiên quyền chọn cổ phiếu vẫn chưa thể bứt phá do thiếu khung pháp lý đồng bộ.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch lớn giữa giá chào bán thực tế của các công ty môi giới và giá trị lý thuyết bắt nguồn từ việc các tổ chức phát hành định giá theo phương thức định tính, cộng thêm biên độ bù đắp rủi ro thanh khoản quá cao do lo ngại không tìm được giao dịch đối ứng. Dữ liệu thực nghiệm này có thể được trình bày rõ ràng qua bảng so sánh đa chiều giữa giá thực hiện, độ biến động lịch sử và mức phí thị trường, kết hợp đồ thị đường biểu diễn độ nhạy của giá quyền chọn theo thời gian đáo hạn từ 1 đến 3 tháng.

So sánh với các thị trường phát triển như Mỹ, các nhà tạo lập thị trường tại CBOE liên tục sử dụng mô hình Black-Scholes kết hợp các chỉ số nhạy cảm delta, gamma để thực hiện chiến lược phòng hộ động và định giá sát với giá trị cân bằng. Kết quả nghiên cứu khẳng định mô hình Black-Scholes hoàn toàn tương thích và là công cụ định giá định lượng đáng tin cậy để đưa mặt bằng phí quyền chọn tại Việt Nam về mức cạnh tranh, lành mạnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế cấp phép sản phẩm quyền chọn chứng khoán. Cơ quan quản lý là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần phối hợp với Bộ Tài chính ban hành thông tư quy định cụ thể về điều kiện phát hành, tiêu chuẩn hợp đồng chuẩn hóa và chế độ hạch toán kế toán phái sinh. Lộ trình thực hiện cần hoàn thành trong vòng 12 đến 24 tháng nhằm đưa tỷ lệ hợp đồng chuẩn hóa đạt 100%.

Thứ hai, chuẩn hóa phương pháp định giá và công khai biểu phí giao dịch. Các công ty chứng khoán cần chính thức áp dụng mô hình Black-Scholes kết hợp các kỹ thuật hiệu chỉnh độ biến động ngụ ý để định giá quyền chọn. Mục tiêu giảm biên độ chênh lệch giữa giá chào bán và giá trị lý thuyết xuống dưới mức 5%, hoàn tất triển khai hệ thống phần mềm tính toán trong 6 tháng.

Thứ ba, thiết lập hệ thống thanh toán bù trừ trung tâm và quản trị rủi ro thanh khoản. Sở Giao dịch Chứng khoán và Trung tâm Lưu ký Chứng khoán cần xây dựng mô hình đối tác bù trừ trung tâm tương tự mô hình OCC tại thị trường quốc tế, quy định tỷ lệ ký quỹ ban đầu tối thiểu từ 15% đến 20% giá trị hợp đồng, thời gian hoàn thiện hạ tầng công nghệ trong 18 tháng.

Thứ tư, đẩy mạnh công tác đào tạo nguồn nhân lực và phổ biến kiến thức phái sinh. Các trường đại học khối kinh tế và hiệp hội chứng khoán cần đưa nội dung định giá công cụ tài chính phái sinh vào chương trình đào tạo chính quy, tổ chức các khóa đào tạo định kỳ hướng tới mục tiêu tiếp cận trên 50.000 lượt nhà đầu tư trong vòng 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước gồm Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính. Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm về cơ chế vận hành của công cụ phái sinh, hỗ trợ hoạch định chính sách quản lý thị trường và xây dựng quy chế giám sát giao dịch quyền chọn tập trung.

Nhóm định chế tài chính trung gian gồm các công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại và quỹ đầu tư. Tài liệu hỗ trợ các chuyên viên phân tích định lượng áp dụng trực tiếp thuật toán Black-Scholes vào việc định giá sản phẩm chứng quyền, thiết kế hợp đồng quyền chọn và xây dựng chiến lược phòng hộ danh mục đầu tư.

Nhóm nhà đầu tư cá nhân và tổ chức tham gia giao dịch trên thị trường. Luận văn giúp người đọc nắm vững phương pháp xác định giá trị hợp lý của quyền chọn, tránh mua phải các hợp đồng bị định giá quá cao và biết cách sử dụng quyền chọn để bảo hiểm rủi ro khi thị trường giảm sút.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng. Công trình là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về ứng dụng mô hình định lượng trong định giá tài sản tài chính tại các thị trường chứng khoán mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình Black-Scholes có áp dụng hiệu quả cho thị trường chứng khoán Việt Nam không? Mô hình hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả khi các tham số đầu vào được hiệu chỉnh chính xác. Kết quả phân tích dữ liệu lịch sử từ 90 đến 180 phiên của các mã như VNM, SSI cho thấy mô hình cung cấp mức giá tham chiếu khoa học và loại bỏ được sự áp đặt giá cảm tính của bên phát hành.

Biến số nào ảnh hưởng mạnh nhất đến giá trị của hợp đồng quyền chọn? Độ bất ổn của giá cổ phiếu là biến số có tác động nhạy cảm nhất. Khi độ bất ổn tăng từ mức 0,2 lên 0,6 mỗi năm, biên độ dao động giá kỳ vọng của cổ phiếu mở rộng, làm tăng xác suất thực hiện hợp đồng và đẩy mức phí của cả quyền chọn mua lẫn quyền chọn bán lên cao.

Tại sao mức phí quyền chọn của công ty chứng khoán năm 2010 bị xem là quá cao? Năm 2010, một số đơn vị áp dụng mức phí từ 7% mỗi tháng đến 12% mỗi quý cho danh mục 20 cổ phiếu. Mức này cao hơn khoảng 1,5 đến 2 lần so với giá trị tính toán từ mô hình chuẩn do đơn vị phát hành cộng thêm biên độ phòng ngừa rủi ro quá lớn.

Nhà đầu tư sử dụng quyền chọn để phòng vệ rủi ro danh mục như thế nào? Nhà đầu tư sở hữu 10.000 cổ phiếu có thể mua quyền chọn bán với giá thực hiện cố định. Khi thị trường giảm sâu trên 30% như giai đoạn khủng hoảng, lợi nhuận thu được từ việc thực hiện quyền chọn bán sẽ bù đắp hoàn toàn khoản tổn thất giảm giá của tài sản cơ sở.

Quyền chọn kiểu Mỹ và quyền chọn kiểu Châu Âu khác nhau như thế nào về định giá? Quyền chọn kiểu Mỹ cho phép thực hiện quyền bất kỳ lúc nào trước khi đáo hạn, trong khi quyền chọn kiểu Châu Âu chỉ được thực hiện vào đúng ngày đáo hạn. Do có tính linh hoạt cao hơn, quyền chọn kiểu Mỹ thường có giá trị định giá cao hơn quyền chọn kiểu Châu Âu từ 5% đến 15%.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về công cụ phái sinh và mô hình định giá định lượng Black-Scholes trong điều kiện thị trường tài chính đang phát triển.
• Phân tích thực trạng các công cụ quyền chọn tại Việt Nam, chỉ ra nguyên nhân thị trường quyền chọn cổ phiếu chậm phát triển do định giá chưa hợp lý và thiếu khung pháp lý.
• Ứng dụng thành công mô hình định giá cho 3 mã cổ phiếu VNM, ITA và SSI dựa trên chuỗi dữ liệu giao dịch từ 90 đến 180 phiên.
• Chứng minh mức phí giao dịch thực tế trên thị trường tự do năm 2010 cao hơn từ 25% đến 40% so với giá trị lý thuyết nội tại của hợp đồng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm khuyến nghị đồng bộ từ cấp độ cơ quan quản lý nhà nước đến các công ty chứng khoán và cơ sở đào tạo.

Công trình nghiên cứu đã đóng góp cơ sở khoa học vững chắc cho tiến trình hiện đại hóa thị trường vốn Việt Nam. Trong lộ trình phát triển 1 đến 3 năm tới, việc chuẩn hóa phương pháp định giá quyền chọn theo chuẩn mực quốc tế là yêu cầu cấp thiết. Các tổ chức tài chính và nhà đầu tư cần chủ động ứng dụng các mô hình định lượng tiên tiến nhằm tối ưu hóa hiệu quả phân bổ vốn và thiết lập lá chắn quản trị rủi ro vững chắc cho danh mục đầu tư.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUYỀN CHỌN CHỨNG KHOÁN VÀ LÝ THUYẾT MÔ HÌNH BLACK SHOLES TTCK là nơi tập trung nguồn vốn cho đầu tư và phát triển nền kinh tế, một nền kinh tế phát triển thực sự luôn gắn liền với sự phát triển ổn định của TTCK. Điều này cũng đồng nghĩa với sự phát triển đa dạng sản phẩm trên TTCK mà trong đó không thể thiếu là sự phát triển sản phẩm quyền chọn hình thành nên thị trường quyền chọn. Một khi thị trường quyền chọn được điều hành tốt sẽ góp phần làm cho TTCK phát triển sôi động và bền vững.1 ĐỊNH NGHĨA QUYỀN CHỌN Quyền chọn (Option) được xem là một trong những công cụ tài chính cấp cao cung cấp cho các tổ chức, cá nhân đầu tư một cách linh hoạt các cơ hội đầu tư, đồng thời giúp bảo vệ trước các tình huống không thuận lợi có thể xảy ra trong đầu tư. Quyền chọn là một hợp đồng giữa hai bên người mua và người bán trong đó người mua quyền nhưng không phải là nghĩa vụ để mua hoặc bán một số lượng xác định đơn vị tài sản cơ sở với một mức giá xác định trước vào ngày hôm nay tại một thời điểm được xác định trước trong tương lai.

Những quyền chọn được giao dịch trên cả thị trường chính thức lẫn thị trường phi chính thức (OTC- Over the counter). Có hai dạng quyền chọn cơ bản bao gồm: quyền chọn mua và quyền chọn bán. Một quyền chọn cho phép người nắm giữ quyền mua một tài sản vào một ngày nhất định với mức giá nhất định gọi là quyền chọn mua (call option). Một quyền chọn cho phép người nắm giữ quyền bán một tài sản vào một ngày nhất định với mức giá nhất định gọi là quyền chọn bán (put option).

Người mua các hợp đồng quyền chọn được xem là nhà đầu tư có vị thế dài hạn. Trong khi đó, người bán các hợp đồng quyền chọn được xem là nhà đầu tư có vị thế ngắn hạn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -5- Tài sản cơ sở được mua bán trên hợp đồng quyền chọn bao gồm nhiều dạng khác nhau: lãi suất, vàng, ngoại tệ, chứng khoán. Một đặc điểm đáng chú ý là những nhà đầu tư nắm giữ hợp đồng quyền chọn không nhất thiết phải thực hiện quyền này.

Mặc dù vậy họ bắt buộc phải trả lệ phí hoặc giá của hợp đồng quyền chọn tùy theo thỏa thuận giữa hai bên. Hầu hết các quyền chọn chúng ta quan tâm là mua bán các loại tài sản tài chính chẳng hạn như cổ phiếu, trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp…Mặc dù vậy chúng ta cũng thấy trên thị trường xuất hiện loại thoả thuận tài chính khác như hạn mức tín dụng, đảm bảo khoản vay, và bảo hiểm cũng là một hình thức khác của quyền chọn. Ngoài ra bản thân cổ phiếu cũng là quyền chọn trên tài sản công ty.2 PHÂN LOẠI QUYỀN CHỌN 1.1 Phân loại theo quyền của người mua  Quyền chọn mua (Call option): là hợp đồng quyền chọn trong đó bên mua quyền chọn mua có quyền mua hoặc không mua tài sản cơ sở theo mức giá đã thỏa thuận trong hợp đồng. Trong khi đó, bên bán quyền chọn mua bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ bán tài sản cơ sở mà hai bên đã thỏa thuận trong hợp đồng,trong trường hợp bên mua nhất định thực hiện quyền mua của mình trong thời gian thực hiện quyền.

Giá quyền chọn mua tăng hay giảm tùy thuộc vào nhu cầu thị trường vào tài sản cơ sở. Giá trị thị trường của tài sản cơ sở tác động cùng chiều với giá của quyền chọn. Thông thường tại các trung tâm giao dịch công cụ phái sinh, giá quyền chọn được chỉ ra bên ngoài bảng điện tử theo từng thời gian nhất định, dựa vào đó, các nhà đầu tư quyền chọn mua có thể quyết định thời điểm hợp lý để thực hiện quyền chọn của mình hoặc hủy bỏ hợp đồng quyền chọn vào ngày đáo hạn. Những người mua quyền chọn mua kỳ vọng giá tăng vào ngày đáo hạn.

 Quyền chọn bán (Put Option): là hợp đồng quyền chọn trong đó người mua quyền chọn bán có quyền bán bán hoặc không bán tài sản cơ sở theo mức giá đã được thõa thuận trong hợp đồng. Trong khi đó, bên bán quyền chọn bán LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -6- bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ bán tài sản cơ sở mà hai bên đã thỏa thuận trong hợp đồng trong trường hợp bên mua nhất định thực hiện quyền mua của mình trong thời gian thực hiện quyền 1.2 Phân loại theo thời gian đáo hạn  Quyền chọn kiểu Mỹ (American Options): Người nắm giữ quyền chọn này có thể thực hiện quyền chọn bất kỳ thời gian nào cho đến ngày đáo hạn hợp đồng.  Quyền chọn kiểu Châu Âu (Europan options): Người nắm giữ quyền chọn này chỉ có thể thực hiện quyền vào đúng ngày đáo hạn đã được ghi rõ trên hợp đồng quyền chọn. Tuy nhiên trên thực tế, việc thanh toán quyền chọn xảy ra sau khi đến hạn từ 1 -2 ngày làm việc.

Một đặc điểm cần chú ý là quyền chọn kiểu Mỹ hay Châu Âu không phụ thuộc vào vị trí địa lý. Việc lựa chọn quyền chọn kiểu nào là phụ thuộc vào sự thỏa thuận hai bên, tùy theo tính chất tài sản cơ sở. Hầu hết các nhà đầu tư yêu thích và lựa chọn quyền chọn kiểu Mỹ bởi đặc điểm dễ thanh khoản của dạng quyền chọn này. Tuy nhiên quyền chọn kiểu Châu Âu dễ phân tích hơn quyền chọn kiểu Mỹ.3 Phân loại theo tài sản cơ sở  Quyền chọn cổ phiếu: là hợp đồng quyền chọn kiểu Mỹ hoặc kiểu Châu Âu trong đó tài sản cơ sở là các loại chứng khoán.

Một hợp đồng quyền chọn cổ phiếu cho phép giao dịch mua hay bán 100 cổ phiếu tại mức giá thỏa thuận đã được xác định trước. Hầu hết các quyền chọn cổ phiếu được giao dịch trên thị trường tập trung. Các thị trường giao dịch quyền chọn cổ phiếu ở Mỹ là: CBOE, PHLX, AMEX, PSE and NYSE.  Quyền chọn ngoại tệ: là một hợp đồng quyền chọn với tài sản cơ sở là các loại tiền tệ, trao cho người nắm giữ quyền chọn quyền mua hay bán một lượng ngoại tệ nhất định theo tỷ giá xác định trước với thời gian đáo hạn trong tương lai.

Trên thực tế, rủi ro tỷ giá là mức lo ngại của các nhà kinh doanh đặc biệt các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -7- mặt hàng thuộc lĩnh vực xuất nhập khẩu. Vì thế, quyền chọn ngoại tệ cũng như các công cụ phái sinh khác được sử dụng rộng rãi, phổ biến. Hầu hết các hợp đồng quyền chọn ngoại tệ được giao dịch trên thị trường phi chính thức (OTC) nhưng một số ít vẫn được giao dịch trên thị trường chính thức. Tại Mỹ, các hợp đồng quyền chọn ngoại tệ được giao dịch tại thị trường chứng khoán Philadelphia (từ năm 1982), các tiền tệ được giao dịch bao gồm: dollar Úc, bảng Anh, dollar Canada, yên Nhật, franc Thụy Sĩ…Hợp đồng quyền chọn ngoại tệ giao dịch theo cả 2 dạng, hợp đồng quyền chọn kiểu Mỹ và hợp đồng quyền chọn kiểu Châu Âu.

 Quyền chọn chỉ số chứng khoán: là một hợp đồng quyền chọn với tài sản cơ sở là các chỉ số chứng khoán phổ biến. Tại thị trường chứng khoán Mỹ, các chỉ số chứng khoán đo lường tổng giá trị một nhóm cổ phiếu thuộc một nhóm ngành nhất định. Nhiều quyền chọn về chỉ số chứng khoán khác nhau được giao dịch trên TTCK Mỹ cả trên thị trường chính thức vẫn thị trường phi chính thức (OTC), phổ biến nhất là quyền chọn của các chỉ số: S&P500 (SPX), S&P100 (OEX), Nasdaq 100 (NDX) and DowJones Industrial (DJX). Tất cả các chỉ số này giao dịch trên CBOE.

Hầu hết là hợp đồng quyền chọn chỉ số chứng khoán là hợp đồng quyền chọn kiểu Châu Âu.  Quyền chọn lãi suất: Là một dạng đặc biệt của quyền chọn hợp đồng tương lai về lãi suất, như là hợp đồng future về trái phiếu kho bạc dài hạn, trung hạn và hợp đồng future về Eurodollar. Tài sản cơ sở là các hợp đồng future về lãi suất. Khi quyền chọn quyền chọn lãi suất được thực hiện, cùng với thu nhập bằng tiền mặt, người nắm giữ hợp đồng quyền chọn sẽ có vị thế dài hạn trên hợp đồng cơ sở, còn người phát hành quyền chọn sẽ có vị thế ngắn hạn tương ứng.

Trong những năm gần đây, quyền chọn về lãi suất càng trở nên phổ biến và được giao dịch sôi động trên thị trường OTC và các thị trường tập trung khác. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU 1.1 Khái niệm và phân loại quyền chọn  Khái niệm Quyền chọn cổ phiếu là hợp đồng được ký kết giữa người nắm giữ quyền chọn mua hay bán một lượng xác định tài sản cơ sở là cổ phiếu với mức giá ấn định trước trong một thời gian định sẵn trong tương lai. Hợp đồng quyền chọn cổ phiếu cung cấp quyền cho người sở hữu chứ không phải là nghĩa vụ mua hoặc bán. Vì vậy người nắm giữ quyền chọn có quyền thực hiện hay không thực hiện trong thời hạn hiệu lực của hợp đồng.

Tùy thuộc vào mức độ kỳ vọng của người nắm giữ quyền chọn vào giá cổ phiếu trên thị trường. Tuy nhiên thực tế họ có thể chuyển nhượng lại quyền chọn trên TTCK trong thời gian chưa đến ngày đáo hạn. Có hai dạng quyền chọn: đó là quyền chọn mua cổ phiếu hoặc quyền chọn bán cổ phiếu. Một quyền chọn mua cổ phiếu (call option) cho phép người nắm giữ quyền chọn quyền mua tài sản cơ sở là cổ phiếu (1 hợp đồng thường là 100 cổ phiếu).

Để có được quyền này, người mua trả cho người bán hợp đồng call option một lệ phí quyền chọn để chứng minh quyền sở hữu của mình. Tuy nhiên nếu người mua không thực hiện hợp đồng thì số tiền mua quyền chọn này sẽ không được hoàn lại. Những người nắm giữ quyền chọn mua cổ phiếu, kỳ vọng giá cổ phiếu cơ sở sẽ gia tăng vào thời gian đáo hạn. Một quyền chọn bán cổ phiếu (put option) cho phép người nắm giữ quyền chọn quyền bán tài sản cơ sở là cổ phiếu.

Những người nắm giữ quyền chọn bán kỳ vọng giá cổ phiếu sẽ giảm vào thời gian đáo hạn  Phân loại quyền chọn cổ phiếu Xét về tính chất quyền chọn cổ phiếu được phân làm 2 loại gồm quyền chọn mua và quyền chọn bán.  Quyền chọn mua (Call option): Là loại quyền chọn mà người sở hữu quyền chọn có quyền mua một số lượng cổ phiếu nhất định với mức giá thực LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -9- hiện trên hợp đồng tại khoảng thời gian xác định trong tương lai.