Luận văn Thạc sĩ UEH: Phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích sự phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về xu hướng và thách thức hiện tại.

• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Trang
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Phát Triển Thị Trường Trái Phiếu Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN TỔNG QUAN VỀ TRÁI PHIẾU VÀ THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU
• 1.1. Khái niệm trái phiếu
• 1.2. Đặc điểm trái phiếu và các yếu tố ảnh hưởng đến giá trái phiếu
• 1.3. Phân loại trái phiếu
• 1.4. Cấu trúc kỳ hạn của lãi suất
• 1.5. Thị trường trái phiếu
• 1.6. Hoạt động repo trái phiếu
• 1.7. Các tổ chức tài chính phi ngân hàng
• 1.8. Tổ chức xếp hạng tín nhiệm
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan thị trường trái phiếu ở một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.2. Tổng quan thị trường trái phiếu của Việt Nam trong thời gian qua
• 2.3. Tình hình phát hành trái phiếu bằng ngoại tệ trong thời gian qua
• 2.4. Tình hình phát hành và giao dịch trái phiếu kèm theo chứng quyền trong thời gian qua
• 2.5. Tình hình phát hành và giao dịch trái phiếu chuyển đổi của các ngân hàng trong thời gian qua
• 2.6. Tình hình đấu giá và nguyên nhân thất bại trong các đợt đấu giá và phát hành TPCP trong thời gian qua
• 2.7. Xây dựng và đánh giá đường cong lãi suất TPCP của Việt Nam trong thời gian qua
• 2.8. Những nguyên nhân chính làm cho thị trường trái phiếu tại Việt Nam hiện nay chưa phát triển
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng phát triển TTTP của Việt Nam đến năm 2020
• 3.2. Các giải pháp phát triển TTTP tại Việt Nam
• 3.3. Những vấn đề nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về thị trường trái phiếu Việt Nam và lý do phát triển

Thị trường trái phiếu Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ. Sự phát triển này không chỉ giúp tăng cường tính thanh khoản cho thị trường tài chính mà còn tạo ra cơ hội đầu tư hấp dẫn cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, thị trường trái phiếu đã có những bước tiến đáng kể trong việc thu hút vốn đầu tư, đặc biệt là từ các tổ chức tài chính quốc tế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để thị trường này có thể phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của thị trường trái phiếu Việt Nam

Thị trường trái phiếu Việt Nam bao gồm các loại trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu chính quyền địa phương. Mỗi loại trái phiếu có những đặc điểm riêng, nhưng đều nhằm mục đích huy động vốn cho các dự án phát triển kinh tế. Đặc biệt, trái phiếu chính phủ được xem là an toàn nhất, trong khi trái phiếu doanh nghiệp có mức rủi ro cao hơn.

1.2. Tình hình phát triển thị trường trái phiếu trong những năm qua

Trong những năm gần đây, thị trường trái phiếu Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể về quy mô và số lượng phát hành. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, tổng giá trị trái phiếu phát hành đã tăng gấp đôi trong vòng 5 năm qua, cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn từ các nhà đầu tư.

II. Những thách thức trong phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam

Mặc dù thị trường trái phiếu Việt Nam đã có những bước tiến, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như thiếu minh bạch trong thông tin, sự chưa đồng bộ trong quy định pháp lý và sự cạnh tranh từ các kênh đầu tư khác đang cản trở sự phát triển của thị trường này.

2.1. Thiếu minh bạch và thông tin trên thị trường

Một trong những vấn đề lớn nhất của thị trường trái phiếu Việt Nam là thiếu minh bạch trong thông tin. Các nhà đầu tư thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin chính xác và kịp thời về các đợt phát hành trái phiếu, điều này làm giảm sự tin tưởng của họ vào thị trường.

2.2. Quy định pháp lý chưa đồng bộ

Hệ thống quy định pháp lý hiện tại vẫn còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của thị trường trái phiếu. Việc thiếu các quy định rõ ràng về quyền lợi và nghĩa vụ của các bên tham gia thị trường đã tạo ra rủi ro cho các nhà đầu tư.

III. Phương pháp phát triển thị trường trái phiếu tại Việt Nam

Để phát triển thị trường trái phiếu, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải thiện khung pháp lý, tăng cường minh bạch thông tin và khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải thiện khung pháp lý cho thị trường trái phiếu

Cần thiết phải xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ để bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư. Điều này sẽ giúp tăng cường sự tin tưởng và thu hút thêm vốn đầu tư vào thị trường trái phiếu.

3.2. Tăng cường minh bạch thông tin trên thị trường

Việc cung cấp thông tin đầy đủ và kịp thời về các đợt phát hành trái phiếu sẽ giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác hơn. Các cơ quan chức năng cần có trách nhiệm trong việc công bố thông tin và giám sát thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thị trường trái phiếu

Nghiên cứu về thị trường trái phiếu Việt Nam đã chỉ ra rằng việc phát triển thị trường này không chỉ mang lại lợi ích cho các nhà đầu tư mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của đất nước. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng thị trường trái phiếu có thể trở thành một kênh huy động vốn hiệu quả cho các dự án phát triển.

4.1. Lợi ích của việc phát triển thị trường trái phiếu

Phát triển thị trường trái phiếu sẽ giúp tăng cường tính thanh khoản cho thị trường tài chính, đồng thời tạo ra cơ hội đầu tư hấp dẫn cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Điều này sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ các nước phát triển

Nghiên cứu từ các nước phát triển cho thấy rằng một thị trường trái phiếu mạnh mẽ có thể giúp cải thiện khả năng tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp, từ đó thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để phát triển thị trường trái phiếu của mình.

V. Kết luận và tương lai của thị trường trái phiếu Việt Nam

Thị trường trái phiếu Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việc phát triển bền vững thị trường này sẽ cần sự nỗ lực từ cả chính phủ và các nhà đầu tư. Tương lai của thị trường trái phiếu Việt Nam hứa hẹn sẽ rất tươi sáng nếu có những chính sách và giải pháp hợp lý.

5.1. Tương lai của thị trường trái phiếu Việt Nam

Với sự phát triển của nền kinh tế và nhu cầu đầu tư ngày càng tăng, thị trường trái phiếu Việt Nam có tiềm năng lớn để phát triển. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của thị trường này.

5.2. Những khuyến nghị cho phát triển thị trường trái phiếu

Cần có những khuyến nghị cụ thể để phát triển thị trường trái phiếu, bao gồm việc cải thiện khung pháp lý, tăng cường minh bạch thông tin và khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư. Những giải pháp này sẽ giúp thị trường trái phiếu phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường trái phiếu Việt Nam, mặc dù mới phát triển hơn ba năm trở lại đây, đã thể hiện tiềm năng lớn trong việc huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Theo báo cáo, trái phiếu Việt Nam từng thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của nhà đầu tư quốc tế khi một đợt phát hành tại New York năm 2005 đã được đặt mua với số tiền lên tới 4,5 tỷ USD, gấp 6 lần trị giá chào bán ban đầu. Tuy nhiên, thị trường trong nước vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là tính thanh khoản thấp và sức hút chưa cao đối với nhà đầu tư trong nước. Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam trong bối cảnh so sánh với các thị trường trái phiếu phát triển trên thế giới, nhằm đề xuất các giải pháp thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường này đến năm 2020.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm: phân tích các đặc điểm, cơ chế vận hành và các yếu tố ảnh hưởng đến thị trường trái phiếu Việt Nam; so sánh với kinh nghiệm quốc tế; xây dựng các giải pháp phát triển thị trường trái phiếu phù hợp với điều kiện Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các loại trái phiếu chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương và trái phiếu doanh nghiệp, trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2009. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách và các tổ chức tài chính trong việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao tính thanh khoản và hiệu quả của thị trường trái phiếu Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế tài chính về thị trường trái phiếu, bao gồm:

• Khái niệm và đặc điểm trái phiếu: Trái phiếu là chứng khoán nợ xác nhận quyền lợi của chủ sở hữu đối với một phần vốn nợ của tổ chức phát hành, với các đặc điểm như mệnh giá, lãi suất danh nghĩa và thời gian đáo hạn. Các yếu tố ảnh hưởng đến giá trái phiếu gồm biến động lãi suất thị trường, cấu trúc kỳ hạn lãi suất, quyền mua lại, khả năng chuyển đổi thành cổ phiếu và cung cầu thị trường.

• Cấu trúc kỳ hạn của lãi suất (đường cong lãi suất): Mô hình đường cong lãi suất thể hiện mối quan hệ giữa lãi suất và kỳ hạn trái phiếu, có các dạng phổ biến như đường cong thông thường, dốc lên, đảo ngược và phẳng. Đường cong lãi suất đóng vai trò quan trọng trong việc xác định lãi suất chuẩn, dự báo lãi suất tương lai và định giá các công cụ tài chính.

• Vai trò của thị trường trái phiếu: Thị trường trái phiếu là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, hỗ trợ chính phủ và doanh nghiệp trong việc tài trợ đầu tư, đồng thời cung cấp sản phẩm đa dạng cho nhà đầu tư với mức độ rủi ro và lợi suất khác nhau.

• Tổ chức xếp hạng tín nhiệm (CRA): CRA đánh giá mức độ tin cậy và khả năng thanh toán của tổ chức phát hành trái phiếu, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn và sự hấp dẫn của trái phiếu trên thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp với phân tích thống kê và so sánh. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu phát hành và giao dịch trái phiếu từ các báo cáo ngành, các văn bản pháp luật liên quan đến thị trường chứng khoán và trái phiếu, cũng như các nghiên cứu quốc tế về thị trường trái phiếu tại Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia và Trung Quốc.

Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các loại trái phiếu chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương và trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong giai đoạn 2000-2009 tại Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các dữ liệu đại diện cho các loại trái phiếu phổ biến và có tính thanh khoản tương đối trên thị trường. Phân tích dữ liệu được thực hiện thông qua so sánh các chỉ số như quy mô thị trường, tỷ trọng trái phiếu so với GDP, lãi suất phát hành, và các chỉ số xếp hạng tín nhiệm.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian từ năm 2008 đến 2009, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích thực trạng, so sánh quốc tế và đề xuất giải pháp phát triển thị trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và cấu trúc thị trường trái phiếu Việt Nam còn nhỏ và chưa đa dạng: Tỷ trọng thị trường trái phiếu so với GDP chỉ đạt khoảng 10-15% trong giai đoạn nghiên cứu, thấp hơn nhiều so với các nước phát triển như Hàn Quốc (trên 25%) hay Malaysia. Trái phiếu chính phủ chiếm phần lớn, trong khi trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu chính quyền địa phương còn hạn chế về số lượng và tính thanh khoản.

2. Đường cong lãi suất trái phiếu chính phủ Việt Nam chưa ổn định và chưa hình thành chuẩn: Đồ thị đường cong lãi suất TPCP Việt Nam trong các năm 2007-2009 cho thấy sự biến động lớn, chưa tạo được đường cong chuẩn như các thị trường phát triển. Điều này làm khó khăn cho việc định giá và phát hành các loại trái phiếu khác trên thị trường.

3. Chính sách pháp lý và cơ chế thị trường chưa hoàn thiện: Hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến phát hành, giao dịch và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư còn thiếu đồng bộ, chưa tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thị trường trái phiếu. Việc thiếu các nhà tạo lập thị trường và tổ chức xếp hạng tín nhiệm nội địa cũng làm giảm tính minh bạch và niềm tin của nhà đầu tư.

4. Hoạt động repo trái phiếu và các công cụ tài chính hỗ trợ thị trường còn hạn chế: Hoạt động repo giúp tăng tính thanh khoản nhưng chưa được triển khai rộng rãi và hiệu quả tại Việt Nam, trong khi các tổ chức tài chính phi ngân hàng như quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm chưa tham gia mạnh mẽ vào thị trường trái phiếu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ quy mô thị trường còn nhỏ, thiếu sự đa dạng sản phẩm và cơ sở pháp lý chưa hoàn chỉnh. So với các nước như Hàn Quốc và Thái Lan, Việt Nam chưa có lịch phát hành trái phiếu chính phủ đều đặn và minh bạch, dẫn đến khó khăn trong việc hình thành đường cong lãi suất chuẩn. Các nghiên cứu quốc tế cũng chỉ ra rằng sự phát triển của thị trường trái phiếu gắn liền với sự hoàn thiện của hệ thống xếp hạng tín nhiệm và sự tham gia tích cực của các tổ chức tài chính trung gian.

Việc thiếu các nhà tạo lập thị trường và các công cụ tài chính hỗ trợ như repo làm giảm tính thanh khoản, khiến nhà đầu tư trong nước còn e ngại khi tham gia. Điều này cũng ảnh hưởng đến chi phí vốn của doanh nghiệp và khả năng huy động vốn của Chính phủ. Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách pháp lý, cơ chế thị trường và sự tham gia của các chủ thể để phát triển thị trường trái phiếu bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh quy mô thị trường trái phiếu so với GDP của Việt Nam và các nước trong khu vực, đồ thị đường cong lãi suất TPCP Việt Nam qua các năm, cũng như bảng tổng hợp các chỉ số xếp hạng tín nhiệm và tỷ lệ phát hành trái phiếu theo loại hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ban hành mức lãi suất trần phù hợp cho các phiên đấu giá trái phiếu chính phủ và trái phiếu được bảo lãnh nhằm ổn định chi phí vốn và tăng sức hấp dẫn cho nhà đầu tư. Thời gian thực hiện: trong vòng 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp với Ngân hàng Nhà nước.

2. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý về phát hành, giao dịch và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu, bao gồm quy định về nhà tạo lập thị trường và tổ chức xếp hạng tín nhiệm nội địa. Thời gian thực hiện: 2-3 năm. Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính.

3. Đẩy mạnh phát hành trái phiếu chính phủ theo lô lớn và đều đặn để hình thành đường cong lãi suất chuẩn, tạo cơ sở định giá cho các loại trái phiếu khác. Thời gian thực hiện: ngay trong năm tài chính tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Kho bạc Nhà nước, Bộ Tài chính.

4. Khuyến khích và phát triển hoạt động repo trái phiếu và các công cụ tài chính hỗ trợ nhằm tăng tính thanh khoản cho thị trường, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của các tổ chức tài chính phi ngân hàng như quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm. Thời gian thực hiện: 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán, các tổ chức tài chính.

5. Nâng cao năng lực và vai trò của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm trong nước, đồng thời phối hợp với các tổ chức quốc tế để tăng cường minh bạch và niềm tin của nhà đầu tư. Thời gian thực hiện: 3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện khung pháp lý, chính sách phát triển thị trường trái phiếu, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và điều hành thị trường vốn.

2. Các tổ chức phát hành trái phiếu (Chính phủ, doanh nghiệp, chính quyền địa phương): Tham khảo để hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí vốn, cách thức phát hành và quản lý rủi ro, từ đó tối ưu hóa chiến lược huy động vốn.

3. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Nắm bắt kiến thức về đặc điểm, rủi ro và lợi ích của các loại trái phiếu, cũng như các công cụ tài chính hỗ trợ như repo, giúp đa dạng hóa danh mục đầu tư và quản lý rủi ro hiệu quả.

4. Các tổ chức tài chính trung gian và công ty chứng khoán: Tăng cường hiểu biết về vai trò của mình trong việc phát triển thị trường, từ môi giới, bảo lãnh phát hành đến tạo lập thị trường và cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm.

Câu hỏi thường gặp

1. Thị trường trái phiếu Việt Nam hiện nay có quy mô như thế nào so với các nước trong khu vực?
   Quy mô thị trường trái phiếu Việt Nam chiếm khoảng 10-15% GDP, thấp hơn nhiều so với Hàn Quốc (trên 25%) và Malaysia. Điều này cho thấy thị trường còn nhiều tiềm năng phát triển.

2. Đường cong lãi suất có vai trò gì trong thị trường trái phiếu?
   Đường cong lãi suất giúp xác định lãi suất chuẩn cho các kỳ hạn khác nhau, hỗ trợ định giá trái phiếu và dự báo xu hướng lãi suất trong tương lai, từ đó giúp nhà đầu tư và tổ chức phát hành ra quyết định chính xác.

3. Tại sao hoạt động repo trái phiếu lại quan trọng?
   Hoạt động repo tăng tính thanh khoản cho thị trường, giúp nhà đầu tư có thể huy động vốn mà không phải bán tài sản, đồng thời giảm rủi ro biến động giá và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

4. Vai trò của tổ chức xếp hạng tín nhiệm trong thị trường trái phiếu là gì?
   Tổ chức xếp hạng tín nhiệm đánh giá mức độ tin cậy và khả năng thanh toán của tổ chức phát hành, giúp nhà đầu tư đánh giá rủi ro và quyết định đầu tư, đồng thời giúp giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp.

5. Những giải pháp nào giúp phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam?
   Bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng đường cong lãi suất chuẩn, phát triển hoạt động repo, nâng cao vai trò tổ chức xếp hạng tín nhiệm và khuyến khích sự tham gia của các tổ chức tài chính phi ngân hàng.

Kết luận

• Thị trường trái phiếu Việt Nam còn nhỏ, chưa đa dạng và tính thanh khoản thấp so với các nước trong khu vực.
• Đường cong lãi suất chuẩn chưa được hình thành ổn định, ảnh hưởng đến việc định giá và phát hành trái phiếu.
• Hệ thống pháp lý và cơ chế thị trường cần được hoàn thiện để tạo điều kiện phát triển bền vững.
• Hoạt động repo và vai trò của các tổ chức tài chính phi ngân hàng cần được thúc đẩy nhằm tăng tính thanh khoản và đa dạng sản phẩm.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào chính sách lãi suất, pháp lý, phát hành đều đặn và nâng cao năng lực xếp hạng tín nhiệm sẽ góp phần phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam đến năm 2020.

Tiếp theo, các nhà quản lý và tổ chức tài chính cần phối hợp triển khai các giải pháp này nhằm nâng cao hiệu quả huy động vốn và phát triển thị trường vốn trong nước. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, độc giả được khuyến khích nghiên cứu toàn bộ luận văn và các tài liệu liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ---- K --- NGUYỄN NGỌC THÁI PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế tài chính – Ngân hàng Mã số: 60.12 NGƯỜI HƯỚNG DẪN: PGS.TS NGUYỄN THỊ NGỌC TRANG LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Trang DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ VÀ ĐỒ THỊ CÁC KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN TỔNG QUAN VỀ TRÁI PHIẾU VÀ THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU .Khái niệm trái phiếu.Đặc điểm trái phiếu và các yếu tố ảnh hưởng đến giá trái phiếu .Phân loại trái phiếu.Cấu trúc kỳ hạn của lãi suất .Thị trường trái phiếu .Hoạt động repo trái phiếu.Các tổ chức tài chính phi ngân hàng .Tổ chức xếp hạng tín nhiệm.33 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM.Tổng quan thị trường trái phiếu ở một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.Tổng quan thị trường trái phiếu của Việt Nam trong thời gian qua.Tình hình phát hành trái phiếu bằng ngoại tệ trong thời gian qua .Tình hình phát hành và giao dịch trái phiếu kèm theo chứng quyền trong thời gian qua .Tình hình phát hành và giao dịch trái phiếu chuyển đổi của các ngân hàng trong thời gian qua.Tình hình đấu giá và nguyên nhân thất bại trong các đợt đấu giá và phát hành TPCP trong thời gian qua.71 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Xây dựng và đánh giá đường cong lãi suất TPCP của Việt Nam trong thời gian qua .Những nguyên nhân chính làm cho thị trường trái phiếu tại Việt Nam hiện nay chưa phát triển.77 CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU TẠI VIỆT NAM.Định hướng phát triển TTTP của Việt Nam đến năm 2020 .Các giải pháp phát triển TTTP tại Việt Nam.Những vấn đề nghiên cứu tiếp theo .105 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DNNN : Doanh nghiệp nhà nước TPCP : Trái phiếu chính phủ TPCQĐP : Trái phiếu Chính quyền địa phương TPDN : Trái phiếu doanh nghiệp TTTP : Thị trường trái phiếu NHTW : Ngân hàng trung ương KBNN : Kho bạc nhà nước HTPT : Quỹ Hỗ trợ phát triển SGDCK : Sở giao dịch chứng khoán TTGDCK : Trung tâm Giao dịch Chứng khoán CTCK : Công ty chứng khoán TTCK : Thị trường Chứng khoán UBND : Ủy Ban Nhân Dân IMF : Quỹ tiền tệ quốc tế WB : Ngân hàng thế giới ADB : Ngân hàng phát triển châu Á IFS : Công ty Tài chính quốc tế HSBC : Hong Kong Shanghai Bank Corporation NHPTVN : Ngân hàng phát triển Việt Nam Vietcombank : Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam CRA (Credit Rating Agency) : Tổ chức xếp hạng tín nhiệm ABMI : Sáng kiến thị trường trái phiếu châu Á S&P : Standard and Poor’s USD : Đồng Đôla Mỹ NDT : Đồng nhân dân tệ KRW : Đơn vị tiền tệ của Hàn Quốc (Đồng Won) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ VÀ ĐỒ THỊ CÁC BẢNG BIỂU Bảng 1.1:Bảng dữ liệu của các trái phiếu chiết khấu theo lợi suất đáo hạn Bảng 1.2:Ký hiệu xếp hạng tín nhiệm của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm Bảng 2.1:Quy mô thị trường trái phiếu Hàn Quốc Bảng 2.2:Quy mô và tỷ trọng của TPCP, TPDN và trái phiếu của các tổ chức tài chính so với GDP của một số quốc gia năm 2004 Bảng 3.1:Hệ số xếp hạng tín nhiệm của một số quốc gia tính đến tháng 2/2009 Bảng 3.2:Chính sách thuế đánh vào trái phiếu phát hành bằng đồng nội tệ của một số quốc gia tính đến tháng 2/2009 Bảng 3.3:Quy mô và tỷ trọng của các quỹ ở một số quốc gia năm 2005 CÁC HÌNH VẼ Hình 1.1:Đường cong lãi suất dạng thông thường Hình 1.2:Đường cong lãi suất dạng dốc Hình 1.3:Đường cong lãi suất dạng đảo ngược Hình 1.4:Đường cong lãi suất dạng phẳng CÁC ĐỒ THỊ Hình 1.5:Đồ thị đường cong lãi suất của TPCP Mỹ theo lợi suất đáo hạn Hình 2.1:Quy mô thị trường trái phiếu so với GDP của một số quốc gia Hình 2.2:Giá trị TPCP phát hành từ 2000 đến 2008 Hình 2.3:Giá trị TPCQĐP phát hành từ 2003 đến 2007 Hình 2.4:Giá trị phát hành TPDN từ năm 2006 đến 30/06/2008 Hình 2.5:Đồ thị đường cong lãi suất TPCP của Việt Nam năm 2007, 2008 và 2009 Hình 2.6:Đồ thị đường cong lãi suất TPCP của Việt Nam năm 2007 Và đồ thị đường cong lãi suất chuẩn của một số quốc gia LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CÁC KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC 1.Kiến nghị Chính phủ xem xét, nghiên cứu và ban hành mức lãi suất trần cho các phiên đấu giá TPCP hay trái phiếu được chính phủ bảo lãnh bằng đồng nội tệ hay TPCP bằng USD sao cho phù hợp với mức lãi suất của thị trường nhằm đem lại hiệu quả cao nhất.Kiến nghị Chính phủ xây dựng các chính sách và mục tiêu phát triển trong dài hạn nhằm nâng cao hệ số xếp hạng tín nhiệm của Việt Nam trên thị trường tài chính quốc tế. Từ đó, góp phần nâng cao hệ số tín nhiệm của doanh nghiệp khi phát hành trái phiếu.Kiến nghị Chính phủ đẩy mạnh việc phát hành TPCP theo lô lớn, từ đó góp phần hình thành đường cong lãi suất chuẩn cho thị trường vốn. Bên cạnh đó, tác giả cũng trình bày một cách khái quát cách xây dựng đường cong lãi suất chuẩn của thị trường vốn hiện nay.Kiến nghị Chính phủ đẩy mạnh và khuyến khích các hoạt động chiết khấu, cầm cố và repo trái phiếu trên thị trường vốn, từ đó góp phần làm tăng tính thanh khoản của thị trường.Kiến nghị Chính phủ xây dựng và hoàn thiện các văn bản pháp lý nhằm thúc đẩy và khuyến khích việc hình thành các nhà tạo lập thị trường trên thị trường chứng khoán, đặc biệt là thị trường trái phiếu.Kiến nghị Chính phủ nghiên cứu, xây dựng và ban hành các chính sách thuế phù hợp với từng loại hình giao dịch của trái phiếu cũng như các đối tượng tham gia thị trường.Ngoài ra, tác giả cũng đưa ra một số kiến nghị nhằm phát triển thị trường TPCQĐP và TPDN trong thời gian tới. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài Như chúng ta đã biết, hàng hóa của một thị trường chứng khoán phát triển bao gồm các loại sau: cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ và các sản phẩm phái sinh. Tuy nhiên, nhìn lại thị trường chứng khoán Việt Nam tính đến thời điểm hiện nay thì vẫn chưa đạt được cấp độ cao hay nói một cách khác là được quốc tế công nhận là thị trường chứng khoán phát triển. Nguyên nhân của vấn đề này bao gồm nhiều nhân tố như: độ lớn của thị trường hay mức vốn hóa của thị trường, hành lang pháp lý, tính thanh khoản của thị trường… Tuy nhiên, trong đó phải kể đến nhân tố độ lớn giao dịch của mặt hàng trái phiếu trong tổng dung lượng của thị trường. Trong tổng khối lượng giao dịch hằng ngày trên thị trường chính thức hay phi chính thức thì mặt hàng cổ phiếu đang có một sức hút lớn đối với các nhà đầu tư, trong khi đó giao dịch của mặt hàng trái phiếu vẫn đang còn im ắng và dường như còn là khái niệm khá xa lạ đối với hầu hết các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư trong nước. Trong khi đó, đối với các nhà đầu tư nước ngoài và các tổ chức ngân hàng thì mặt hàng trái phiếu là mặt hàng không thể thiếu trong danh mục đầu tư thậm chí là mặt hàng đầu tư chiến lược trong việc cải thiện tỷ suất sinh lợi cũng như tỷ suất rủi ro danh mục của các đơn vị này, và họ cũng đã gặt hái được một số kết quả khả quan. Thị trường chứng khoán Việt Nam đã ra đời cách nay đã được hơn chín năm, trong khi đó thị trường trái phiếu Việt Nam mới chỉ bắt đầu phát triển khoảng hơn ba năm trở lại đây và đang hứa hẹn là một thị trường hấp dẫn cho các nhà đầu tư và định chế tài chính. Cụ thể theo báo Vietnamnet ngày 28/10/2005 đưa tin “Trái phiếu Việt Nam bán hết veo tại New York, theo đó các nhà đầu tư quốc tế đã đặt mua với số tiền lên tới 4,5 tỷ USD, cao gấp 6 lần trị giá chào là 750 triệu USD. Hai tờ báo kinh tế lớn của thế giới là Financial Times (Anh) và Bloomberg (Mỹ) đồng loạt đưa tin và phân tích về sự kiện này. Như vậy, đối với thị trường chứng khoán của Việt Nam thì mặt hàng trái phiếu vẫn còn đang là hàng hóa “ế ẩm”, hay có sức thu hút chưa cao đối với các nhà đầu tư, trong khi đó, đối với các nhà đầu tư tại thị trường chứng khoán New York thì trái phiếu Việt Nam đang là món hàng hóa “béo bở”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Nghiên cứu, tìm hiểu một số nội dung cơ bản về trái phiếu, thực trạng hình thành, hoạt động và phát triển thị trường trái phiếu của một số nước trên thế giới để so sánh đối chiếu với thực trạng tại thị trường chứng khoán Việt Nam để có thể đưa ra một số giải pháp nhằm thúc đẩy và phát triển thị trường trái phiếu tại Việt Nam hiện nay đó chính là mục đích chính để chọn và nghiên cứu về đề tài này. Trong đề tài này tác giả không chú trọng đề cập đến các cách tính hay công thức định giá của các loại trái phiếu mà chỉ chú trọng đến phân tích thực trạng hình thành và phát triển để từ đó đưa ra một số giải pháp đối với thị trường này.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ƒ Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các dạng trái phiếu đã và đang lưu thông trên thị trường như trái phiếu chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương và trái phiếu doanh nghiệp. ƒ Phạm vi nghiên cứu của luận văn chỉ nghiên cứu thực trạng hình thành và phát triển của thị trường trái phiếu của Việt Nam và một số nước trên thế giới, từ đó phân tích, nhận định và đưa ra một số giải pháp cho việc phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam.