Luận văn thạc sĩ ueh nghiên cứu lý thuyết tài chính hành vi trên thị trường chứng khoán việt nam

Luận văn thạc sĩ UEH nghiên cứu lý thuyết tài chính hành vi trên thị trường chứng khoán Việt Nam, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.

• Tác giả: Phan Thanh Hùng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Kim Yến
• Trường học: Trường Đại học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Lý Thuyết Tài Chính Hành Vi Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH HÀNH VI
• 1.1. Khái quát lý thuyết tài chính hành vi
• 1.1.1. Nền tảng của lý thuyết tài chính hành vi
• 1.1.2. Lý thuyết tài chính hành vi dựa trên lập luận cơ bản là “thị trường không luôn luôn đúng”
• 1.1.3. Mục tiêu của tài chính hành vi
• 1.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến tài chính hành vi
• 1.2. Những nguyên lý cơ bản của tài chính hành vi
• 1.2.1. Hành vi không hợp lý
• 1.2.1.1. Khẳng định quá mức
• 1.2.1.2. Sự hối tiếc
• 1.2.1.3. Mâu thuẫn nhận thức
• 1.2.1.4. Tự tin thái quá
• 1.2.1.5. Phụ thuộc vào kinh nghiệm hay thuật toán
• 1.2.1.6. Lệch lạc do tình huống điển hình
• 1.2.1.7. Bảo thủ
• 1.2.1.8. Định nghĩa hẹp
• 1.2.1.9. Tính toán bất hợp lý
• 1.2.2. Hành vi không hợp lý mang tính hệ thống
• 1.2.2.1. Hành vi bầy đàn
• 1.2.2.2. Tâm lý bầy đàn
• 1.2.2.3. Phản ứng thái quá
• 1.2.3. Giới hạn khả năng kinh doanh chênh lệch giá trên thị trường tài chính
• 1.3. Ưu điểm của tài chính hành vi
• 1.4. Nhược điểm của tài chính hành vi
• 1.5. Những nghiên cứu về tài chính hành vi trước đây
• 1.5.1. Tâm lý tự tin
• 1.5.2. Sự đánh giá thiên vị
• 1.5.3. Tâm lý bầy đàn
• 1.5.4. Sợ thất bại
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TÀI CHÍNH HÀNH VI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 2.1. Sơ lược về thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.1.1. Giai đoạn mới thành lập (2000 – 2005)
• 2.1.2. Giai đoạn tăng trưởng nóng (2006 – 2007)
• 2.1.3. Giai đoạn sau tăng trưởng (2007 – 2012)
• 2.2. Tài chính hành vi trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.2.1. Một số biểu hiện của tài chính hành vi
• 2.2.1.1. Giai đoạn mới thành lập (2000 – 2005)
• 2.2.1.2. Giai đoạn tăng trưởng nóng (2006 – 2007)
• 2.2.1.3. Giai đoạn sau tăng trưởng (2007 – 2012)
• 2.2.2. Kết quả điều tra khảo sát
• 2.2.2.1. Mục tiêu khảo sát
• 2.2.2.2. Đối tượng và phạm vi khảo sát
• 2.2.2.3. Kết quả khảo sát
• 2.2.3. Những tồn tại trên thị trường chứng khoán Việt Nam liên quan đến tài chính hành vi
• 2.2.3.1. Đầu tư theo nhà đầu tư nước ngoài, nhà đầu tư tổ chức
• 2.2.3.2. Giữ cổ phiếu thua lỗ quá lâu
• 2.2.3.3. Dự đoán VN-Index dựa theo thị trường thế giới
• 2.2.3.4. Mua bán dựa trên thông tin rỉ tai
• 2.2.3.5. Đầu tư không phân biệt cổ phiếu tốt, xấu
• 2.2.4. Thực trạng hoạt động của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỂ ỨNG XỬ VỚI NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA TÀI CHÍNH HÀNH VI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3.1. Hạn chế những tác động của tài chính hành vi
• 3.1.1. Đối với nhà đầu tư
• 3.1.2. Các nhà làm chính sách
• 3.1.2.1. Dựa vào tâm lý đám đông của nhà đầu tư
• 3.1.2.2. Dựa vào thói quen
• 3.1.2.3. Cảm giác công bằng tác động đến hành vi của con người
• 3.1.2.4. Tới điều chỉnh hành vi
• 3.1.2.5. Sợ không yêu thích rủi ro của nhà đầu tư
• 3.1.2.6. Quá tự tin và phản ứng thái quá của nhà đầu tư
• 3.1.2.7. Con người trở nên thụ động khi bỏ dần dắt bởi quá nhiều thông tin
• 3.2. Một số kiến nghị với chính phủ, ủy ban chứng khoán nhà nước
• 3.2.1. Ổn định kinh tế vĩ mô
• 3.2.2. Nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường chứng khoán
• 3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: BẢNG CÂU HỎI ĐIỀU TRA
• PHỤ LỤC 2: DỮ LIỆU THỐNG KÊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về lý thuyết tài chính hành vi trong luận văn thạc sĩ UEH

Lý thuyết tài chính hành vi đã trở thành một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong tài chính hiện đại. Nó giúp giải thích các hành vi của nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam, nơi mà tâm lý và cảm xúc có thể ảnh hưởng lớn đến quyết định đầu tư. Luận văn thạc sĩ tại UEH đã chỉ ra rằng, việc hiểu rõ các yếu tố tâm lý có thể giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định hợp lý hơn, từ đó tối ưu hóa lợi nhuận.

1.1. Khái niệm và nền tảng của tài chính hành vi

Tài chính hành vi là sự giao thoa giữa tâm lý học và tài chính, nghiên cứu cách mà tâm lý con người ảnh hưởng đến quyết định đầu tư. Các yếu tố như sự tự tin thái quá, tâm lý bầy đàn và sự hối tiếc đều có thể dẫn đến những quyết định không hợp lý.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu tài chính hành vi

Nghiên cứu tài chính hành vi giúp các nhà đầu tư nhận diện và hạn chế những sai lầm trong quyết định đầu tư. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam, nơi mà sự biến động thường xuyên xảy ra.

II. Những thách thức trong nghiên cứu tài chính hành vi tại Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến tài chính hành vi. Các nhà đầu tư cá nhân thường bị ảnh hưởng bởi tâm lý bầy đàn và các yếu tố xã hội, dẫn đến những quyết định đầu tư không hợp lý. Điều này tạo ra những rủi ro lớn cho cả nhà đầu tư và thị trường.

2.1. Tác động của tâm lý bầy đàn đến quyết định đầu tư

Tâm lý bầy đàn khiến nhà đầu tư thường xuyên chạy theo xu hướng thị trường mà không xem xét kỹ lưỡng. Điều này dẫn đến tình trạng giá cổ phiếu bị đẩy lên cao hơn giá trị thực tế.

2.2. Những rủi ro từ hành vi không hợp lý của nhà đầu tư

Hành vi không hợp lý như giữ cổ phiếu thua lỗ quá lâu hoặc đầu tư theo thông tin không chính thống có thể gây ra thiệt hại lớn cho nhà đầu tư. Việc nhận diện và hiểu rõ những hành vi này là rất cần thiết.

III. Phương pháp nghiên cứu tài chính hành vi trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Luận văn thạc sĩ tại UEH đã áp dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để phân tích tài chính hành vi. Các phương pháp này bao gồm khảo sát, phân tích định tính và định lượng, nhằm thu thập dữ liệu chính xác về hành vi của nhà đầu tư.

3.1. Phương pháp khảo sát và phân tích dữ liệu

Khảo sát được thực hiện trên một mẫu lớn nhà đầu tư cá nhân, giúp thu thập thông tin về hành vi và tâm lý của họ. Dữ liệu sau đó được phân tích để rút ra những kết luận quan trọng.

3.2. Phân tích định tính và định lượng trong nghiên cứu

Phân tích định tính giúp hiểu rõ hơn về động cơ và tâm lý của nhà đầu tư, trong khi phân tích định lượng cung cấp những số liệu cụ thể về hành vi đầu tư.

IV. Ứng dụng thực tiễn của lý thuyết tài chính hành vi trong đầu tư

Lý thuyết tài chính hành vi không chỉ là lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn đầu tư. Các nhà đầu tư có thể sử dụng những hiểu biết từ lý thuyết này để cải thiện chiến lược đầu tư của mình, từ đó giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận.

4.1. Cách áp dụng lý thuyết vào quyết định đầu tư

Nhà đầu tư có thể áp dụng các nguyên tắc của tài chính hành vi để nhận diện và điều chỉnh hành vi của mình, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hợp lý hơn.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc hiểu rõ tâm lý và hành vi của nhà đầu tư có thể giúp cải thiện hiệu suất đầu tư. Các nhà đầu tư có thể học hỏi từ những sai lầm của người khác để tránh mắc phải.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của tài chính hành vi tại Việt Nam

Tài chính hành vi đang ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam. Việc nghiên cứu và áp dụng lý thuyết này sẽ giúp các nhà đầu tư có cái nhìn sâu sắc hơn về thị trường, từ đó đưa ra quyết định đầu tư thông minh hơn.

5.1. Tương lai của nghiên cứu tài chính hành vi

Nghiên cứu tài chính hành vi sẽ tiếp tục phát triển, đặc biệt là trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang ngày càng mở rộng và phát triển.

5.2. Những khuyến nghị cho nhà đầu tư và chính phủ

Cần có những chính sách hỗ trợ và giáo dục nhà đầu tư về tài chính hành vi, từ đó giúp họ đưa ra quyết định đầu tư hợp lý hơn và giảm thiểu rủi ro.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2000 - 2012 đã trải qua những chu kỳ biến động dữ dội, từ giai đoạn sơ khai chỉ với 2 mã cổ phiếu niêm yết có số vốn 270 tỷ đồng năm 2000, bùng nổ đỉnh điểm vào ngày 12/03/2007 khi chỉ số VN-Index đạt 1.170,7 điểm với định giá P/E từ 38 đến 40 lần, cho đến đợt sụt giảm sâu xuống mức 235,5 điểm vào năm 2009. Mức vốn hóa thị trường từng vượt ngưỡng 43% GDP vào năm 2007 đã rơi xuống mức hơn 20% GDP vào cuối năm 2011. Các mô hình tài chính truyền thống dựa trên giả thuyết thị trường hiệu quả hoàn toàn bất lực trong việc giải thích những đợt tăng trưởng quá nóng hay sự hoảng loạn bán tháo trên diện rộng.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự tồn tại của các thiên lệch nhận thức và hành vi phi lý mang tính hệ thống của nhà đầu tư cá nhân. Nghiên cứu tập trung làm rõ bản chất lý thuyết tài chính hành vi, nhận diện các biểu hiện tâm lý điển hình như hiệu ứng bầy đàn, sự tự tin thái quá, mâu thuẫn nhận thức và ác cảm thua lỗ trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Phạm vi khảo sát được thực hiện trực tiếp tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh trong mốc thời gian tháng 03/2012, bao quát chuỗi dữ liệu thực nghiệm xuyên suốt 12 năm hình thành và phát triển của thị trường. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học giúp hạn chế tổn thất danh mục cho nhà đầu tư cá nhân, giảm thiểu tỷ lệ hơn 57,3% cổ phiếu giao dịch dưới mệnh giá và hỗ trợ cơ quan quản lý tái cấu trúc hơn 100 công ty chứng khoán theo hướng minh bạch, an toàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa tâm lý học, xã hội học và tài chính học thực nghiệm, bác bỏ giả định nhà đầu tư luôn duy lý hoàn hảo. Hai trụ cột lý thuyết chính được áp dụng bao gồm:

• Thuyết triển vọng của Daniel Kahneman và Amos Tversky: Lý giải hành vi lựa chọn trong điều kiện rủi ro, chứng minh hàm giá trị phi đối xứng khi con người có ác cảm mạnh mẽ với mất mát. Mức độ đau đớn tâm lý khi mất 1 đồng cao gấp 2,5 lần so với niềm vui khi nhận được 1 đồng cùng mệnh giá, dẫn đến xu hướng mạo hiểm gồng lỗ thay vì cắt lỗ dứt khoát.
• Lý thuyết giới hạn kinh doanh chênh lệch giá của Nicholas Barberis và Richard Thaler: Chứng minh rằng cơ chế tự điều chỉnh của thị trường không thể diễn ra tức thì do chi phí giao dịch, rủi ro cơ bản và sự áp đảo của các giao dịch phi lý kéo dài, tương tự sự sụp đổ kinh điển của quỹ phòng hộ Long-Term Capital Management.

Các khái niệm chính được định lượng và phân tích gồm: Tâm lý bầy đàn (Herding Behavior), Sự tự tin thái quá (Overconfidence), Mâu thuẫn nhận thức (Cognitive Dissonance), Ác cảm hối tiếc (Regret Aversion) và Thiên lệch do tình huống điển hình (Representativeness Heuristic).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy học thuật cao:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập toàn diện từ Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước và các báo cáo tài chính giai đoạn 2000 - 2012.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp và cỡ mẫu: Thực hiện cuộc khảo sát thực nghiệm với 200 bảng câu hỏi phát trực tiếp, thu về 150 phản hồi hợp lệ (đạt tỷ lệ phản hồi 75%). Phương pháp chọn mẫu thuận tiện phi xác suất được áp dụng cho đối tượng là các nhà đầu tư cá nhân đang trực tiếp giao dịch tại các sàn chứng khoán trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh vào tháng 03/2012.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích cơ cấu tỷ lệ phần trăm và tổng hợp tần suất xuất hiện của các biến số hành vi. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm phản ánh trực quan, trung thực các thiên lệch tâm lý trong điều kiện thị trường biên độ hẹp, nơi các mô hình hồi quy tham số truyền thống khó bóc tách được các biến thái cảm xúc định tính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu từ 150 mẫu khảo sát hợp lệ đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Động lực hình thành bong bóng giá: Có 28% nhà đầu tư khẳng định hành vi bầy đàn là nhân tố chính dẫn đến việc định giá quá mức thị trường năm 2007, tiếp theo là tâm lý tự tin thái quá chiếm 24% và sự dẫn dắt từ dự đoán của các nhà phân tích chiếm 23%.
• Xu hướng ác cảm thua lỗ và gồng lỗ: Khi đối mặt với sự sụt giảm giá cổ phiếu, có tới 67% nhà đầu tư lựa chọn tiếp tục nắm giữ cổ phiếu thua lỗ trên 1 tháng với kỳ vọng giá sẽ quay trở lại điểm hòa vốn, trong khi chỉ có 33% chấp nhận bán ra để thực hiện mức cắt lỗ nhỏ.
• Chuyển dịch khẩu vị rủi ro sau khủng hoảng: Tỷ lệ danh mục đầu tư vào các công ty an toàn lợi nhuận thấp tăng từ 18% trong thời kỳ bong bóng lên 25% sau khủng hoảng. Ngược lại, tỷ lệ đầu tư vào các doanh nghiệp rủi ro cao lợi nhuận cao giảm mạnh từ 13% xuống chỉ còn 6%. Cơ cấu nắm giữ dài hạn chiếm ưu thế với 63%, trong khi ngắn hạn chiếm 37%.
• Thiên lệch quy trách nhiệm ngoại tại: Khi đầu tư kém hiệu quả, 40% nhà đầu tư đổ lỗi cho các nguồn tin rỉ tai bên ngoài, 27% quy trách nhiệm cho thị trường nghèo nàn, 13% do lời khuyên sai lầm của chuyên gia phân tích và hầu như không thừa nhận sai lầm thuộc về nhận định cá nhân.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua biểu đồ cột so sánh sự dịch chuyển cơ cấu danh mục mục tiêu đầu tư và bảng tổng hợp các nhân tố tác động đến sự định giá sai lệch của thị trường. Kết quả khảo sát chứng minh rằng thị trường chứng khoán Việt Nam chịu sự chi phối nặng nề bởi tâm lý đám đông, xuất phát từ tình trạng bất cân xứng thông tin và tỷ lệ nhà đầu tư cá nhân chiếm áp đảo trên 80% khối lượng giao dịch.

Hiện tượng VN-Index đảo chiều từ 900 điểm lên 1.100 điểm vào tháng 10/2007 sau các nhận định lạc quan của Citigroup và HSBC, hoặc giảm mạnh khi có dự báo tăng lãi suất năm 2010 là minh chứng xác thực cho việc nhà đầu tư bị chi phối bởi các điểm tham chiếu ngoại sinh. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế của Terrance Odean và Brad Barber, khẳng định rằng tần suất giao dịch cao cùng sự tự tin thái quá tỷ lệ nghịch với hiệu quả đầu tư thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát các tác động tiêu cực của tài chính hành vi, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Đối với Nhà đầu tư cá nhân: Thiết lập kỷ luật đầu tư nghiêm ngặt thông qua việc áp dụng quy tắc cắt lỗ tự động tại ngưỡng từ 7% đến 10% giá trị danh mục. Thực hiện đa dạng hóa danh mục tối thiểu từ 5 đến 8 mã cổ phiếu thuộc các ngành nghề khác nhau, loại bỏ hoàn toàn thói quen mua bán dựa trên tin đồn rỉ tai nhằm hạn chế tổn thất vốn.
• Đối với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước: Tăng cường giám sát tính minh bạch và xử phạt nghiêm khắc các hành vi thao túng làm giá, như vụ xử phạt 1,2 tỷ đồng năm 2011. Rút ngắn chu kỳ thanh toán xuống T+2 và khẩn trương triển khai hệ thống đối tác bù trừ trung tâm trong giai đoạn 2012 - 2015 để giảm rủi ro thanh khoản.
• Đối với các Công ty Chứng khoán: Đẩy mạnh tái cấu trúc toàn diện hệ thống hơn 100 công ty chứng khoán, loại bỏ các đơn vị yếu kém có lỗ lũy kế. Nâng cao đạo đức nghề nghiệp và chuẩn hóa chất lượng báo cáo phân tích, kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ cho vay ký quỹ margin theo Quyết định 637/QĐ-UBCK nhằm ngăn chặn hiện tượng bán tháo chéo dây chuyền.
• Đối với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ: Duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát và kiểm soát chặt chẽ tỷ trọng dư nợ tín dụng phi sản xuất xuống mức 16% theo tinh thần Chỉ thị 01/CT-NHNN, đảm bảo dòng vốn chảy vào khu vực sản xuất thực và tránh gây sốc thanh khoản trên thị trường vốn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Nhà đầu tư cá nhân: Giúp nhận diện và khắc phục các bẫy tâm lý như hiệu ứng bầy đàn, sự tự tin thái quá và thói quen gồng lỗ vô căn cứ, từ đó xây dựng chiến lược giao dịch lý tính và bảo vệ tài khoản bền vững.
• Chuyên viên phân tích và môi giới chứng khoán: Cung cấp góc nhìn thực nghiệm sâu sắc về tâm lý đám đông để cải thiện chất lượng khuyến nghị đầu tư, xây dựng kịch bản ứng phó trước các đợt biến động bất thường của thị trường.
• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Là tài liệu tham khảo giá trị giúp Ủy ban Chứng khoán Nhà nước thiết kế các quy chế giao dịch, hoàn thiện chế độ công bố thông tin và kiểm soát rủi ro hệ thống hiệu quả.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên khối ngành Kinh tế - Tài chính: Cung cấp nguồn học liệu toàn diện, giàu số liệu thực nghiệm về tài chính hành vi tại một thị trường mới nổi như Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao nhà đầu tư thường có xu hướng gồng lỗ lâu hơn chốt lời? Theo thuyết triển vọng của Kahneman và Tversky, mức độ đau đớn khi mất 1 đồng lớn gấp 2,5 lần niềm vui kiếm được 1 đồng. Kết quả khảo sát 150 nhà đầu tư cho thấy 67% chọn giữ cổ phiếu thua lỗ trên 1 tháng chờ hòa vốn do tâm lý ác cảm mất mát và mâu thuẫn nhận thức, dẫn đến rủi ro thua lỗ nặng nề hơn.

• Hiệu ứng bầy đàn đã thổi phồng bong bóng chứng khoán năm 2007 như thế nào? Có tới 28% nhà đầu tư xác nhận tâm lý bầy đàn là nguyên nhân chính đẩy chỉ số P/E toàn thị trường lên mức kỷ lục 38 đến 40 lần. Dòng tiền đổ xô mua theo phong trào không dựa trên định giá doanh nghiệp đã đẩy VN-Index lên đỉnh 1.170,7 điểm vào tháng 03/2007 trước khi sụp đổ kéo dài.

• Vì sao các phân tích kỹ thuật thuần túy thường thất bại trong các giai đoạn đảo chiều mạnh? Trong các pha thị trường hoảng loạn hoặc hưng phấn cực độ, cảm xúc bầy đàn và phản ứng thái quá triệt tiêu các ngưỡng hỗ trợ kỹ thuật. Khảo sát chỉ ra 27% nhà đầu tư thất bại do thị trường biến động nghèo nàn, chứng minh các chỉ báo kỹ thuật ngắn hạn không thể phản ánh đầy đủ tác động tâm lý đám đông.

• Giới hạn kinh doanh chênh lệch giá ảnh hưởng ra sao đến tính hiệu quả của thị trường? Lý thuyết chỉ ra rằng các tài sản định giá sai có thể kéo dài nhiều năm do chi phí thực hiện chiến lược và rủi ro từ các nhà đầu tư bất hợp lý. Điển hình như giai đoạn 2007 - 2011, có tới 401 cổ phiếu rơi xuống dưới mệnh giá nhưng thị trường vẫn không thể tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng ngay lập tức.

• Làm thế nào để nhà đầu tư cá nhân loại bỏ thiên lệch tâm lý khi ra quyết định? Nhà đầu tư cần tuân thủ kỷ luật quản trị vốn với mức cắt lỗ định sẵn từ 7% đến 10%, ghi chép nhật ký giao dịch để tránh thiên lệch tự quy kết thành công cho bản thân và phân bổ danh mục vào các doanh nghiệp minh bạch thay vì chạy theo tin rỉ tai.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh tính ưu việt của lý thuyết tài chính hành vi trong việc giải thích các hiện tượng bong bóng và sụp đổ bất thường trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2000 - 2012.
• Tâm lý bầy đàn chiếm 28% và sự tự tin thái quá chiếm 24% là hai động lực chính gây ra sự định giá sai lệch nghiêm trọng trên thị trường tài chính.
• Khảo sát thực nghiệm khẳng định 67% nhà đầu tư mắc bẫy tâm lý sợ thất bại, dẫn đến việc nắm giữ tài sản thua lỗ quá lâu và làm xói mòn nguồn vốn đầu tư.
• Việc tái cấu trúc hệ thống hơn 100 công ty chứng khoán và hoàn thiện khung pháp lý giao dịch ký quỹ là yêu cầu cấp bách để ổn định thị trường.
• Kỷ luật quản trị rủi ro cá nhân kết hợp cùng sự minh bạch hóa thông tin thị trường là chìa khóa then chốt cho sự phát triển bền vững của nền tài chính quốc gia.

Để nâng cao hiệu quả đầu tư và đóng góp vào sự lành mạnh của thị trường chứng khoán, các nhà đầu tư cần chủ động trang bị kiến thức tài chính hành vi, kiểm soát cảm xúc cá nhân và tham khảo đầy đủ các phân tích khoa học trước khi đưa ra quyết định giải ngân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1. 21 CHƯƠNG 2: TÀI CHÍNH HÀNH VI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 2.1/ Sơ lược về thị trường chứng khoán Việt Nam.1/ Giai đọan mới thành lập (2000 – 2005) .2/ Giai đọan tăng trưởng nóng (2006 – 2007) .3/ Giai đoạn sau tăng trưởng (2007 – 2012) .2/ Tài chính hành vi trên thị trường chứng khoán Việt Nam. 34 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1/ Một số biểu hiện của tài chính hành vi .1/ Giai đọan mới thành lập (2000 – 2005) .2/ Giai đọan tăng trưởng nóng (2006 – 2007) .3/ Giai đoạn sau tăng trưởng (2007 – 2012) .2/ Kết quả điều tra khảo sát .1/ Mục tiêu khảo sát .2/ Đối tượng và phạm vi khảo sát .3/ Kết quả khảo sát .3/ Những tồn tại trên thị trường chứng khoán Việt Nam liên quan đến tài chính hành vi .1/ Đầu tư theo nhà đầu tư nước ngoài, nhà đầu tư tổ chức .2/ Giữ cổ phiếu thua lỗ quá lâu .3/ Dự đoán VN-Index dựa theo thị trường thế giới .4/ Mua bán dựa trên thông tin rỉ tai .5/ Đầu tư không phân biệt cổ phiếu tốt, xấu .1/ Thực trạng hoạt động của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Việt Nam. 52 Kết luận chương 2.

54 CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỂ ỨNG XỬ VỚI NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA TÀI CHÍNH HÀNH VI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 3.1/ Hạn chế những tác động của tài chính hành vi .1/ Đối với nhà đầu tư .2/ Các nhà làm chính sách.1/ Döïa vaøo taâm lyù ñaùm ñoâng cuûa nhaø ñaàu tö .2/ Döïa vaøo thoùi quen .3/ Caûm giaùc coâng baèng taùc ñoäng ñeán haønh vi cuûa con ngöôøi .4/ Töï ñieàu chænh haønh vi .5/ Söï khoâng yeâu thích ruûi ro cuûa nhaø ñaàu tö .6/ Quaù töï tin vaø phaûn öùng thaùi quaù cuûa nhaø ñaàu tö .7/ Con ngöôøi trôû neân thuï ñoäng khi bò daãn daét bôûi quaù nhieàu thoâng tin .2/ Một số kiến nghị với chính phủ, ủy ban chứng khoán nhà nước .1/Ổn định kinh tế vĩ mô. 62 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2/Nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường chứng khoán. 64 Kết luận chương 3. 69 Kết luận chung.

70 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 71 PHỤ LỤC 1 : BẢNG CÂU HỎI ĐIỀU TRA PHỤC LỤC 2: DỮ LIỆU THỐNG KÊ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ Hình vẽ Nội dung 2.1 Chæ soá VN-Index töø naêm 2000 ñeán naêm 2010 2.2 Chæ soá VN-Index naêm 2011 2.3 Phần trăm đầu tư vào hạng mục đầu tư dài hạn 2.4 Chọn lựa những hạng mục đầu tư nhiều nhất trong và sau thời kỳ bong bóng đầu cơ 2.5 những yếu tố quan trọng khi đưa ra quyết định đầu tư 2.6 Các nhân tố quan trọng nhất đóng góp vào định giá quá mức thị trường trong thời kỳ bong bóng đầu cơ 2.7 Các nhân tố quan trọng nhất đóng góp vào thị trường giá giảm từ tháng 3 năm 2007 2.8 Nguyên nhân của việc đầu tư kém hiệu quả 2.9 trong thời kỳ bong bóng bạn có từng nghĩ dự đoán được sự phát triển của thị trường trong tương lai? 2.10 trong thời kỳ bong bóng đầu cơ, bạn phản ứng như thế nào với công bố từ các công ty? LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI NÓI ĐẦU 1/ Sự cần thiết nghiên cứu Trong suốt những năm qua thị trường chứng khoán có tính tăng cường biến động và không ổn định. Các thị trường tài chính thống nhất luôn bị ảnh hưởng bởi các vấn đề đột biến tầm vĩ mô mà gây ra ảnh hưởng thị trường quy mô toàn cầu. Theo quan điểm của các nhà đầu tư, điểm yếu của thị trường là ở chỗ không dự đoán được và không chắc chắn, vì những điều kiện của thị trường không luôn phán đoán được chỉ với sự hỗ trợ của các công cụ và thước đo tài chính.

Những người tham gia thị trường thì luôn dựa vào tính hiệu quả của thị trường và hành vi hợp lý của các nhà đầu tư khác để ra quyết định. Tuy nhiên, ý kiến dựa vào các nhà đầu tư, những người mà luôn muốn tối đa hóa lợi ích của mình và thể hiện tài tự kiểm soát hoàn hảo, trở nên không hiệu quả. Trong suốt những năm gần đây, có nhiều dẫn chứng cho thấy thị trường thiếu hiệu quả do những nhận định sai lệch của các nhà đầu tư. Những phương pháp dựa trên những dự đoán hoàn hảo, phân tích kỹ thuật hay phân tích cơ bản và những quyết định đầu tư có cơ sở hợp lý của những người khác trong thị trường thì quá phi hiện thực ở thị trường chứng khoán ngày nay.

Tài chính hành vi là một hệ thuyết kinh tế đòi hỏi phải hiểu và dự đoán được những ẩn ý trong hệ thống thị trường tài chính của việc đưa ra những nhận định tâm lý (những học giả tiêu biểu của trường phái như: Kahneman và Tversky, Barber, Nicholas Barberis, Terrance Odean, Robert J. Bằng cách hiểu hành vi của con người và cơ chế tâm lý khi đưa ra các quyết định tài chính, những mẫu tài chính chuẩn có thể được nâng cao để phản ánh và giải thích tốt hơn thực tế phát triển của thị trường ngày nay. 2/ Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu lý thuyết tài chính hành vi Nghiên cứu thị trường chứng khoán Việt Nam cùng một số biểu hiện của tài chính hành vi (hành vi bầy đàn của các nhà đầu tư cá nhân), tìm lời giải thích cho những hiện tượng bất thường (tăng trưởng quá nóng, đảo chiều giảm điểm,…) -1- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Những gợi ý để hạn chế tác động của tâm lý hành vi, cùng một số kiến nghị với chính phủ, ủy ban chứng khoán nhà nước. 3/ Nội dung nghiên cứu Lý thuyết tài chính hành vi; tài chính hành vi trên thị trường chứng khoán Việt Nam (hành vi bầy đàn); những gợi ý để hạn chế tác động của tài chính hành vi cùng một số kiến nghị.

4/ Phƣơng pháp nghiên cứu Phương pháp định tính: dữ liệu thứ cấp được phân tích, tổng hợp từ nhiều nguồn khác nhau (sách chuyên ngành tài chính, chứng khoán, ngân hàng, các trang thông tin mạng,…). Phương pháp định lượng: thực hiện một cuộc điều tra, sử dụng phương pháp thống kê, mô tả. 5/ Đối tƣợng nghiên cứu Lý thuyết tài chính hành vi Thị trường chứng khoán Việt Nam (2000 – 2012) và những biểu hiện của tài chính hành vi. Hạn chế tác động của tài chính hành vi, một số kiến nghị với chính phủ, và ủy ban chứng khoán nhà nước.

6/ Phạm vi nghiên cứu Tập trung vào các nhà đầu tư cá nhân tại khu vực Thành Phố Hồ Chí Minh, có thể nói họ có một số kiến thức nhất định về tài chính, về đầu tư chứng khoán,… -2- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH HÀNH VI 1.1/ Khái quát lý thuyết tài chính hành vi 1.1/ Nền tảng của lý thuyết tài chính hành vi Tâm lý học: nghiên cứu hành vi và các quá trình tư duy, quá trình này bị tác động bởi tâm lý, tư duy của con người và môi trường. Xã hội học: nghiên cứu hành vi xã hội của con người. Nó chỉ chú trọng chủ yếu vào sự ảnh hưởng của những mối quan hệ xã hội đối với thái độ và hành vi con người. Tài chính: sự quan tâm chặt chẽ đối với việc quyết định giá trị và việc đưa ra các quyết định.

Tâm lý học Xã hội học Tài chính hành vi Tài chính 1.2/ Lý thuyết tài chính hành vi dựa trên lập luận cơ bản là “thị trƣờng không luôn luôn đúng” Lý thuyết thị trường hiệu quả dựa trên niềm tin rằng luôn tồn tại một cơ chế điều chỉnh thị trường về trạng thái hiệu quả, đó là cơ chế kinh doanh chênh lệch giá. Lý thuyết tài chính hành vi chỉ ra rằng, cơ chế điều chỉnh đó không phải lúc nào cũng có thể xảy ra, và khi đó, thị trường sẽ không hiệu quả. -3- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3/ Mục tiêu của tài chính hành vi Giải thích các mô hình lý luận của nhà đầu tư, bao gồm quá trình diễn biến cảm xúc và mức độ ảnh hưởng của chúng đến quyết định đầu tư. Nỗ lực giải thích ba câu hỏi cái gì, tại sao, như thế nào trong quá trình đưa ra quyết định đầu tư.

Nghiên cứu thị trường tài chính nhằm giải thích những hiện tượng bất thường của thị trường như: Hiệu ứng tháng giêng, hiện tượng sụp đổ thị trường chứng khoán năm 1929 & 1987….4/ Các yếu tố ảnh hƣởng đến tài chính hành vi Yếu tố tâm lý: Tâm lý nhà đầu tư có ảnh hưởng lớn đến hành động của họ, thí dụ như nhà đầu tư mạo hiểm luôn thích chọn những chứng khoán có mức sinh lợi cao ( giá cao, đầy rủi ro). Nhà đầu tư thận trọng thì có khuynh hướng chọn những chứng khoán trung bình nhưng mức độ ổn định cao, ít rủi ro. Nhà đầu tư tằn tiện thì không thấy có mối liên hệ với những cổ phiếu đắt,… Tự tin thái quá, hối tiếc, sợ thất bại, mâu thuẫn nhận thức,… đôi khi khiến các nhà đầu tư bình thường thì rất thông minh lại có những hành động hết sức phi lý như kỳ vọng quá mức vào tốc độ tăng trưởng của thị trường, nắm giữ cổ phiếu thua lỗ khá lâu,… Ngoài ra thì những yếu tố như trình độ nhận thức, lứa tuổi, giới tính,… cũng có ảnh hưởng đến tâm lý các nhà đầu tư. Yếu tố xã hội: Như thông tin thị trường, hệ thống pháp lý, chính sách điều hành kinh tế vĩ mô của chính phủ,… có một tác động không nhỏ đến các quyết định đầu tư.

Ở một thị trường có hiện tượng bất cân xứng thông tin, nhà đầu tư sẽ phải sử dụng những thông tin không chính thống như từ bạn bè, người thân, báo chí, internet khi đưa ra các quyết định đầu tư. Một hệ thống pháp lý chưa thật sự hoàn thiện, đồng bộ để xảy ra các trường hợp như đầu cơ, làm giá, tung tin ảo,… gây bất lợi cho thị trường, sẽ làm giảm lòng tin nơi các nhà đầu tư. Yếu tố tài chính: Khả năng tài chính bản thân cũng như việc dễ dàng trong việc tiếp cận các nguồn tài chính khác ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các nhà đầu tư. -4- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2/ Những nguyên lý cơ bản của tài chính hành vi Ba điều kiện cơ bản của các mô hình tài chính hành vi:  Tồn tại hành vi không hợp lý  Hành vi không hợp lý mang tính hệ thống  Giới hạn khả năng kinh doanh chênh lệch giá trên thị trường tài chính 1.