Luận văn thạc sĩ UEH: Chính sách tỷ giá Việt Nam & ổn định tiền tệ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh hoàn thiện chính sách tỷ giá hối đoái của việt nam góp phần ổn định tiền tệ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Trần Lệ Phương
• Người hướng dẫn: Ts. Hồ Phúc Nguyên
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Hoàn thiện chính sách tỷ giá hối đoái của Việt Nam góp phần ổn định tiền tệ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI VÀ CHÍNH SÁCH ĐIỀU HÀNH TỶ GIÁ
• 1.1. Khái niệm tỷ giá hối đoái và tác động của nó, căn cứ lựa chọn chế độ tỷ giá hối đoái
• 1.1.1. Tỷ giá hối đoái, tác động của tỷ giá hối đoái
• 1.1.1.1. Tỷ giá hối đoái
• 1.1.1.2. Tác động của tỷ giá hối đoái
• 1.1.2. Chính sách tỷ giá hối đoái, Sự hình thành và phát triển của các chế độ tỷ giá hối đoái
• 1.1.2.1. Chính sách tỷ giá hối đoái
• 1.1.2.2. Sự hình thành các chế độ Tỷ giá hối đoái
• 1.1.3. Căn cứ lựa chọn chế độ tỷ giá hối đoái
• 1.1.3.1. Cung cầu trên thị trường
• 1.1.3.2. Mức chênh lệch lãi suất giữa các nước
• 1.1.3.3. Mức chênh lệch lạm phát giữa hai nước
• 1.2. Chính sách tiền tệ và ổn định tiền tệ
• 1.2.1. Thị trường tiền tệ
• 1.2.1.1. Khái niệm thị trường tiền tệ và thị trường vốn
• 1.2.1.2. Chức năng của thị trường tiền tệ và thị trường vốn
• 1.2.2. Chính sách tiền tệ và ổn định tiền tệ
• 1.2.2.1. Chính sách tiền tệ
• 1.2.2.2. Mục tiêu ổn định tiền tệ của chính sách tiền tệ
• 1.3. Nghiên cứu quốc tế trong điều hành tỷ giá hối đoái
• 1.3.1. Nghiên cứu quốc tế về phá giá đồng tiền
• 1.3.2. Mô hình nền kinh tế mở với tỷ giá cố định điều chỉnh
• 1.3.3. Khái quát tỷ giá thực hiệu lực và Phương pháp tính tỷ giá thực hiệu lực
• 1.3.3.1. Khái quát tỷ giá hiệu lực
• 1.3.3.2. Phương pháp tính tỷ giá hiệu lực
• 1.4. Kinh nghiệm điều hành chính sách tỷ giá một số nước trong khu vực
• 1.4.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.4.2. Kinh nghiệm của Thái Lan
• 1.4.3. Kinh nghiệm của Hàn Quốc
• 1.4.4. Bài học kinh nghiệm cho VN qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về điều hành chính sách tỷ giá
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI THỜI GIAN QUA TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng chính sách tỷ giá tại Việt Nam thời gian vừa qua
• 2.2. Phân tích tỷ giá hiệu lực ở Việt Nam
• 2.2.1. Nghiên cứu tỷ giá hiệu lực tại Việt Nam từ 1999 đến nay
• 2.2.2. Tính tỷ giá thực hiệu lực (REER)
• 2.2.3. Dự báo tỷ giá hiệu lực từ cuối năm 2011 đến năm 2012
• 2.2.4. Kiểm định tác động của tỷ giá thực hiệu lực đến xuất nhập khẩu trong giai đoạn từ 1999 đến 2010 dựa trên điều kiện của Mashall – Lerner
• 2.3. Phân tích trạng thái cân bằng cân nền Kinh tế theo biểu đồ SWAN
• 2.3.1. Phân tích cán cân kinh tế vĩ mô đối nội
• 2.3.2. Phân tích cán cân kinh tế vĩ mô đối ngoại thông qua cán cân tài khoản vãng lai
• 2.4. Thị trường tiền tệ Việt Nam giai đoạn vừa qua
• 2.5. Thành công và hạn chế của thị trường hối đoái Việt Nam giai đoạn vừa qua
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI CỦA VIỆT NAM GÓP PHẦN ỔN ĐỊNH TIỀN TỆ
• 3.1. Triển vọng Kinh tế Thế giới và Việt Nam
• 3.1.1. Triển vọng kinh tế thế giới
• 3.1.2. Triển vọng kinh tế Việt Nam
• 3.2. Hoàn thiện chính sách tỷ giá Việt Nam góp phần ổn định tiền tệ
• 3.2.1. Một số giải pháp chính yếu hoàn thiện chính sách tỷ giá của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay góp phần ổn định tiền tệ
• 3.2.1.1. Chính sách trong ngắn hạn
• 3.2.1.2. Chính sách trong dài hạn
• 3.2.2. Khuyến nghị chính sách cân bằng kinh tế vĩ mô theo mô hình nền kinh tế cân bằng SWAN
• 3.2.2.1. Đối với cân bằng nội
• 3.2.2.2. Đối với cân bằng ngoại
• 3.2.3. Hoàn thiện chính sách tỷ giá nhằm cải thiện thâm hụt cán cân thương mại
• 3.2.4. Thực hiện giảm giá VND định hướng tỷ giá về tỷ giá thực hiệu lực
• 3.2.4.1. Hiệu quả của chính sách giảm giá VND
• 3.2.4.2. Phối hợp linh hoạt các chính sách vĩ mô để đạt được mục tiêu cân bằng khi phá giá nhỏ
• 3.2.5. Khuyến nghị tỷ giá năm 2012 trong mục tiêu ổn định tiền tệ
• 3.2.6. Xác lập thị trường hối đoái là điều kiện hoàn thiện chính sách tỷ giá hối đoái Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan chính sách tỷ giá hối đoái VN từ luận văn UEH

Một luận văn kinh tế UEH chất lượng đã đi sâu phân tích cơ sở lý luận và vai trò của chính sách tỷ giá hối đoái đối với nền kinh tế. Tỷ giá hối đoái, về bản chất, là giá của một đồng tiền được biểu thị bằng một đồng tiền khác. Nó không chỉ là một con số, mà còn là công cụ quan trọng tác động trực tiếp đến cán cân thanh toán, lạm phát, tăng trưởng kinh tế và đặc biệt là sự ổn định tiền tệ quốc gia. Chính sách tỷ giá, một bộ phận không thể tách rời của chính sách tiền tệ, bao gồm các quyết định và biện pháp của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV) nhằm điều tiết tỷ giá theo các mục tiêu vĩ mô trong từng thời kỳ. Lịch sử tiền tệ thế giới đã chứng kiến sự chuyển dịch từ chế độ bản vị vàng, hệ thống Bretton Woods cố định, đến chế độ tỷ giá thả nổi có quản lý hiện nay. Việc lựa chọn một chế độ tỷ giá phù hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cung cầu ngoại tệ, chênh lệch lạm phát và lãi suất giữa các quốc gia. Mục tiêu cuối cùng của việc điều hành này là hỗ trợ hoạt động kinh tế đối ngoại, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao khả năng chuyển đổi của giá trị đồng Việt Nam. Nghiên cứu này nhấn mạnh rằng, để đạt được sự ổn định, chính sách tỷ giá phải được phối hợp nhịp nhàng với chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa, tạo thành một thể thống nhất, giúp nền kinh tế vĩ mô Việt Nam vận hành hiệu quả và bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

1.1. Vai trò của tỷ giá trong ổn định kinh tế vĩ mô Việt Nam

Tỷ giá hối đoái có tác động sâu rộng đến nhiều khía cạnh của nền kinh tế. Thứ nhất, nó ảnh hưởng trực tiếp đến cán cân thanh toán quốc tế. Một sự điều chỉnh tỷ giá có thể làm thay đổi giá tương đối của hàng hóa xuất và nhập khẩu, từ đó ảnh hưởng đến cán cân thương mại. Luận văn chỉ ra rằng, khi đồng nội tệ giảm giá, hàng xuất khẩu trở nên rẻ hơn trên thị trường quốc tế, thúc đẩy xuất khẩu và ngược lại. Thứ hai, tỷ giá có mối quan hệ mật thiết với lạm phát. Một tỷ giá tăng (nội tệ mất giá) có thể gây ra lạm phát do chi phí nhập khẩu nguyên vật liệu tăng (lạm phát nhập khẩu). Do đó, việc duy trì một tỷ giá ổn định là yếu tố then chốt để kiểm soát lạm phát. Cuối cùng, chính sách tỷ giá là một công cụ chính sách tiền tệ quan trọng, giúp SBV điều tiết thị trường và thực hiện các mục tiêu vĩ mô như tăng trưởng và việc làm. Việc điều hành không phù hợp có thể dẫn đến những cú sốc cho cả cân bằng đối nội và đối ngoại.

1.2. Các chế độ tỷ giá và kinh nghiệm quốc tế trong điều hành

Công trình nghiên cứu khoa học về tỷ giá này đã tổng hợp kinh nghiệm quốc tế sâu sắc. Trung Quốc đã duy trì một chế độ tỷ giá neo vào rổ tiền tệ với biên độ hẹp, giúp tạo lợi thế cạnh tranh xuất khẩu và tích lũy dự trữ ngoại hối nhà nước khổng lồ. Bài học từ khủng hoảng tài chính châu Á 1997 của Thái Lan cho thấy sự nguy hiểm của việc neo tỷ giá cố định quá lâu vào một đồng tiền mạnh (USD), dẫn đến sự sụp đổ khi các yếu tố cơ bản của nền kinh tế thay đổi. Sau khủng hoảng, Thái Lan đã chuyển sang cơ chế tỷ giá thả nổi có quản lý, linh hoạt hơn. Hàn Quốc lại thành công với chiến lược phá giá đồng tiền có chủ đích trong giai đoạn đầu để thúc đẩy xuất khẩu. Các kinh nghiệm này cung cấp bài học quý giá cho Việt Nam về sự cần thiết của một chính sách tỷ giá linh hoạt, phù hợp với thực tiễn và mục tiêu phát triển của đất nước, tránh phụ thuộc cứng nhắc vào một đồng tiền duy nhất.

II. Phân tích thách thức điều hành tỷ giá Việt Nam 1999 2011

Giai đoạn 1999-2011 là một thời kỳ đầy biến động đối với việc điều hành tỷ giá tại Việt Nam. Luận văn đã chỉ ra những thách thức lớn mà Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV) phải đối mặt. Trước năm 1999, cơ chế tỷ giá chính thức gần như cố định, tạo ra sự tồn tại song song của thị trường chính thức và thị trường tự do (chợ đen) với chênh lệch lớn, làm méo mó các tín hiệu thị trường. Từ năm 1999, Việt Nam chuyển sang cơ chế tỷ giá bám theo thị trường ngoại tệ liên ngân hàng, một bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc điều hành vẫn còn mang nặng tính hành chính. Giai đoạn 2007-2008, dòng vốn đầu tư nước ngoài đổ vào mạnh mẽ đã gây áp lực lớn lên tỷ giá và cung tiền, góp phần đẩy lạm phát lên mức kỷ lục. Báo cáo trích dẫn trong luận văn cho thấy, cung tiền M2 và tăng trưởng tín dụng giai đoạn này cao gấp đôi so với Trung Quốc, nền kinh tế tăng trưởng nóng nhất thế giới. Điều này cho thấy sự thiếu hiệu quả trong việc trung hòa dòng vốn, dẫn đến mất cân đối vĩ mô nghiêm trọng. Sự chênh lệch giữa tỷ giá chính thức và thị trường tự do vẫn tồn tại, là chỉ báo cho thấy năng lực điều hành cần được cải thiện. Những thách thức này đòi hỏi phải có những giải pháp ổn định tỷ giá toàn diện và quyết liệt hơn.

2.1. Thực trạng mất cân đối vĩ mô và áp lực lên tỷ giá VND USD

Luận văn chỉ ra rằng, chính sách tài khóa mở rộng và nhu cầu vốn đầu tư lớn đã dẫn đến chính sách tiền tệ nới lỏng kéo dài. Tốc độ tăng cung tiền M2 và tín dụng trung bình giai đoạn 2002-2009 lần lượt là 32.2% và 37%. Dù đạt được tăng trưởng GDP cao, nền kinh tế phải đối mặt với bội chi ngân sách lớn và lạm phát hai con số. Đặc biệt, giai đoạn 2007-2008, dòng vốn vào khổng lồ không được trung hòa hiệu quả đã khiến cung tiền tăng 80% trong khi GDP chỉ tăng 15%, đẩy lạm phát lên tới 20%. Áp lực này khiến giá trị đồng Việt Nam luôn trong tình trạng bị thách thức. Biểu đồ 2.1 trong tài liệu gốc cho thấy chênh lệch đáng kể giữa tỷ giá VND/USD trên thị trường chính thức và phi chính thức, phản ánh sự mất cân bằng cung cầu và tâm lý găm giữ ngoại tệ, tạo ra thách thức lớn cho việc điều hành tỷ giá của SBV.

2.2. Sự cần thiết của việc xác lập một thị trường ngoại hối hiệu quả

Một trong những hạn chế lớn được luận văn phân tích là sự thiếu hoàn thiện của thị trường ngoại hối Việt Nam. Giao dịch vẫn còn tập trung chủ yếu vào các ngân hàng thương mại lớn, trong khi các công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro tỷ giá chưa phát triển. Tình trạng hai tỷ giá (chính thức và tự do) tồn tại dai dẳng cho thấy các biện pháp can thiệp hành chính chưa đủ để giải quyết gốc rễ vấn đề. Để chính sách tỷ giá hối đoái thực sự phát huy hiệu quả, việc xây dựng một thị trường ngoại hối minh bạch, thanh khoản cao và hoạt động theo nguyên tắc thị trường là điều kiện tiên quyết. Điều này không chỉ giúp SBV có thêm công cụ để điều hành mà còn giúp các doanh nghiệp và nhà đầu tư chủ động hơn trong việc quản lý rủi ro, góp phần vào sự ổn định tiền tệ quốc gia một cách bền vững.

III. Phương pháp tính REER trong chính sách tỷ giá hối đoái

Để đánh giá một cách khoa học và khách quan về giá trị thực của đồng nội tệ, luận văn thạc sĩ UEH đã áp dụng phương pháp tính toán Tỷ giá thực hiệu lực (Real Effective Exchange Rate - REER). Đây là một chỉ số quan trọng, phản ánh sức cạnh tranh thương mại của một quốc gia so với các đối tác thương mại chính. Thay vì chỉ nhìn vào tỷ giá VND/USD, REER xem xét giá trị của VND so với một rổ tiền tệ của các quốc gia có quan hệ thương mại lớn, đồng thời điều chỉnh theo chênh lệch lạm phát. Cách tiếp cận này toàn diện hơn nhiều. Nếu chỉ số REER lớn hơn 100, điều đó có nghĩa là đồng nội tệ được định giá thấp, có lợi cho xuất khẩu. Ngược lại, nếu REER nhỏ hơn 100, đồng nội tệ đang bị định giá cao, gây bất lợi cho xuất khẩu và khuyến khích nhập khẩu. Việc tính toán REER không chỉ là một bài tập học thuật, mà còn là một công cụ chính sách tiền tệ hữu hiệu, giúp các nhà hoạch định chính sách có cơ sở để đưa ra các quyết định điều hành tỷ giá phù hợp, nhằm mục tiêu cải thiện cán cân thanh toán quốc tế và duy trì sự ổn định của kinh tế vĩ mô Việt Nam. Phương pháp này giúp lượng hóa được mức độ sai lệch của tỷ giá danh nghĩa so với giá trị cân bằng, từ đó đề xuất các biện pháp can thiệp chính xác hơn.

3.1. Định nghĩa và ý nghĩa của Tỷ giá thực hiệu lực REER

Tỷ giá thực hiệu lực (REER) là chỉ số đo lường giá trị của một đồng tiền so với một rổ các ngoại tệ khác đã được điều chỉnh theo lạm phát. Luận văn giải thích, thuật ngữ “thực” (real) nghĩa là đã được điều chỉnh lạm phát, còn “hiệu lực” (effective) nghĩa là có tác động đến một nhóm các đối tác thương mại. REER cung cấp thông tin quan trọng về sức cạnh tranh hàng hóa của nền kinh tế. Một sự tăng lên của REER cho thấy sức cạnh tranh giảm và ngược lại. Đây là công cụ hữu ích để đánh giá tác động của tỷ giá đến xuất nhập khẩu và là cơ sở để dự báo xu hướng tỷ giá thực, từ đó đưa ra các giải pháp ổn định tỷ giá phù hợp.

3.2. Quy trình tính toán REER được áp dụng trong nghiên cứu

Nghiên cứu trong luận văn đã thực hiện tính toán REER cho Việt Nam trong giai đoạn 1999-2011. Quy trình bao gồm các bước: (1) Lựa chọn năm cơ sở là năm 1999, thời điểm sau khủng hoảng tài chính châu Á và cán cân thương mại Việt Nam gần như cân bằng. (2) Xây dựng “rổ tiền tệ” gồm 10 đồng tiền của các đối tác thương mại lớn nhất như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, v.v. (3) Thu thập dữ liệu về tỷ giá danh nghĩa, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và tỷ trọng thương mại (xuất nhập khẩu) với từng đối tác. (4) Áp dụng công thức chuẩn để tính toán REER theo từng quý, trong đó tỷ giá danh nghĩa và CPI của mỗi quốc gia được nhân với quyền số là tỷ trọng thương mại của quốc gia đó. Kết quả tính toán này là cơ sở thực chứng quan trọng cho các phân tích và khuyến nghị chính sách trong chương sau.

IV. Luận văn UEH Tỷ giá VND bị định giá cao trong giai đoạn này

Kết quả nghiên cứu khoa học về tỷ giá trong luận văn đã đưa ra những phát hiện quan trọng dựa trên chỉ số REER được tính toán. Phân tích cho thấy, từ năm 1999 đến 2005, chỉ số REER có xu hướng tăng, tức là giá trị đồng Việt Nam được định giá thấp, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu. Đây là giai đoạn chính sách điều hành tỷ giá đã đi đúng hướng, hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng dựa vào xuất khẩu. Tuy nhiên, bức tranh đã thay đổi đáng kể từ sau năm 2007. Chỉ số REER bắt đầu giảm mạnh, xuống dưới mức 100, đặc biệt vào quý 3/2008 chỉ còn 89.842. Điều này cho thấy đồng Việt Nam đã bị định giá cao hơn giá trị thực khoảng 10%, gây bất lợi cho năng lực cạnh tranh quốc tế. Nguyên nhân chính được chỉ ra là do lạm phát trong nước tăng cao hơn nhiều so với các đối tác thương mại, trong khi tỷ giá danh nghĩa không được điều chỉnh tương ứng. Biểu đồ 2.2 trong luận văn minh họa rõ nét sự phân kỳ giữa đường tỷ giá danh nghĩa (đi lên) và đường REER (đi xuống) sau năm 2007. Phát hiện này khẳng định sự cần thiết phải có những giải pháp ổn định tỷ giá quyết liệt, không chỉ dựa vào việc điều chỉnh tỷ giá danh nghĩa mà còn phải tập trung vào việc kiểm soát lạm phát để duy trì sức cạnh tranh cho nền kinh tế.

4.1. Phân tích xu hướng biến động REER và sức cạnh tranh quốc tế

Dữ liệu tính toán REER từ 1999 đến 2011 cho thấy một xu hướng rõ ràng. Giai đoạn đầu (1999-2005), REER duy trì ở mức có lợi, cho thấy chính sách tỷ giá hối đoái đã hỗ trợ tích cực cho xuất khẩu. Tuy nhiên, giai đoạn sau, đặc biệt từ 2008, REER liên tục giảm, có nghĩa là đồng VND đã tăng giá thực so với rổ tiền tệ. Luận văn kết luận rằng, sự tăng giá thực này đã làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam, góp phần vào tình trạng thâm hụt thương mại lớn trong giai đoạn này. Sự chênh lệch giữa tỷ giá danh nghĩa tăng chậm và lạm phát phi mã là nguyên nhân cốt lõi của hiện tượng này. Điều này chứng tỏ, việc chỉ nhìn vào tỷ giá VND/USD là không đủ để đánh giá toàn diện về vị thế cạnh tranh của Việt Nam.

4.2. Tác động của việc định giá cao VND đến cán cân thương mại

Việc đồng VND bị định giá cao (REER < 100) có tác động tiêu cực trực tiếp đến cán cân thanh toán quốc tế. Hàng hóa Việt Nam trở nên đắt hơn một cách tương đối trên thị trường thế giới, làm giảm động lực xuất khẩu. Ngược lại, hàng hóa nhập khẩu trở nên rẻ hơn, kích thích nhập khẩu, đặc biệt là hàng tiêu dùng. Kết quả là thâm hụt cán cân thương mại ngày càng trầm trọng. Luận văn cũng sử dụng mô hình SWAN để phân tích trạng thái cân bằng của nền kinh tế, cho thấy Việt Nam trong giai đoạn này thường xuyên rơi vào vùng vừa có lạm phát (mất cân bằng đối nội) vừa thâm hụt tài khoản vãng lai (mất cân bằng đối ngoại). Đây là hệ quả của việc điều hành tỷ giá chưa đủ linh hoạt để đối phó với các cú sốc vĩ mô.

V. Top giải pháp hoàn thiện chính sách tỷ giá hối đoái VN

Từ những phân tích thực trạng và kết quả tính toán REER, luận văn thạc sĩ UEH đã đề xuất một hệ thống các giải pháp ổn định tỷ giá toàn diện, có tính khả thi cao, nhằm hoàn thiện chính sách tỷ giá hối đoái của Việt Nam. Các giải pháp được chia thành hai nhóm: ngắn hạn và dài hạn. Trong ngắn hạn, luận văn nhấn mạnh sự cần thiết phải điều chỉnh tỷ giá danh nghĩa một cách linh hoạt hơn, hướng nó về gần với tỷ giá thực hiệu lực (REER) để khôi phục sức cạnh tranh cho hàng xuất khẩu. Đồng thời, cần sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ khác như lãi suất, dự trữ bắt buộc một cách quyết liệt để kiểm soát cung tiền và giảm áp lực lạm phát. Về dài hạn, giải pháp trọng tâm là phải có sự phối hợp đồng bộ và chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa. Không thể chỉ dùng chính sách tiền tệ để giải quyết mọi vấn đề. Bên cạnh đó, việc xây dựng và phát triển một thị trường ngoại hối hiện đại, minh bạch là yếu tố sống còn. Điều này bao gồm việc đa dạng hóa các sản phẩm phái sinh, nâng cao năng lực của các tổ chức tín dụng và từng bước giảm thiểu các biện pháp can thiệp hành chính. Mục tiêu cuối cùng là hướng tới một cơ chế tỷ giá thả nổi có quản lý thực chất, linh hoạt và hiệu quả.

5.1. Các giải pháp ngắn hạn Điều chỉnh tỷ giá và kiểm soát lạm phát

Luận văn đề xuất Chính phủ cần thực hiện giảm giá VND một cách có định hướng để đưa tỷ giá danh nghĩa về gần hơn với tỷ giá thực hiệu lực cân bằng. Việc điều chỉnh này cần được thực hiện từng bước để tránh gây sốc cho thị trường. Tuy nhiên, để chính sách giảm giá phát huy hiệu quả theo điều kiện Marshall-Lerner (tổng độ co giãn của cầu xuất và nhập khẩu lớn hơn 1), nó phải đi kèm với các biện pháp mạnh mẽ nhằm kiểm soát lạm phát. Nếu không, lợi ích từ việc giảm giá sẽ nhanh chóng bị xói mòn bởi chi phí đầu vào tăng cao. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV) cần sử dụng linh hoạt các công cụ như tăng lãi suất, thắt chặt tín dụng và tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng ngoại tệ để hút bớt tiền trong lưu thông và ổn định tâm lý thị trường.

5.2. Các giải pháp dài hạn Phối hợp chính sách và phát triển thị trường

Về lâu dài, không một chính sách đơn lẻ nào có thể thành công. Luận văn nhấn mạnh quy tắc “bao nhiêu mục tiêu - bấy nhiêu công cụ”. Để đạt được cả cân bằng đối nội (lạm phát thấp, toàn dụng lao động) và cân bằng đối ngoại (cán cân thanh toán bền vững), cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa. Chính sách tài khóa cần được thắt chặt hơn, giảm bội chi ngân sách để giảm áp lực lên việc phát hành tiền. Song song đó, việc hoàn thiện thị trường ngoại hối là nhiệm vụ cấp bách. Cần tạo điều kiện cho thị trường tự điều tiết nhiều hơn, giảm dần sự can thiệp trực tiếp và hành chính. Việc nâng cao tính minh bạch trong công bố thông tin về dự trữ ngoại hối nhà nước và các định hướng chính sách cũng góp phần củng cố niềm tin vào giá trị đồng Việt Nam.

VI. Bài học quốc tế về điều hành tỷ giá cho ổn định tiền tệ

Phần cuối của luận văn kinh tế UEH tập trung đúc kết những bài học kinh nghiệm quốc tế quý báu để Việt Nam có thể vận dụng vào quá trình hoàn thiện chính sách tỷ giá hối đoái. Bài học từ Trung Quốc cho thấy sự thành công của việc sử dụng chính sách tỷ giá như một công cụ đắc lực hỗ trợ chiến lược hướng về xuất khẩu, nhưng cũng chỉ ra những thách thức khi phải đối mặt với áp lực từ các đối tác thương mại. Kinh nghiệm của Thái Lan trong cuộc khủng hoảng 1997 là một lời cảnh báo sâu sắc về rủi ro của việc duy trì tỷ giá cố định một cách cứng nhắc khi các nền tảng kinh tế vĩ mô thay đổi. Sự chuyển đổi sang cơ chế linh hoạt hơn sau khủng hoảng đã giúp nền kinh tế Thái Lan phục hồi và phát triển bền vững. Trong khi đó, Hàn Quốc chứng minh rằng việc phá giá tiền tệ có thể là một cú hích mạnh mẽ cho tăng trưởng nếu được kết hợp với các chính sách hỗ trợ sản xuất và xúc tiến thương mại hiệu quả. Từ những phân tích này, bài học quan trọng nhất cho Việt Nam là sự cần thiết phải có một cơ chế điều hành tỷ giá linh hoạt, không neo cứng vào một đồng tiền duy nhất, và phải luôn có sự phối hợp chặt chẽ giữa các chính sách vĩ mô để đạt được mục tiêu cuối cùng là ổn định tiền tệ quốc gia và tăng trưởng bền vững.

6.1. Sự cần thiết của một cơ chế tỷ giá linh hoạt và minh bạch

Kinh nghiệm từ cả Trung Quốc, Thái Lan và Hàn Quốc đều chỉ ra rằng, một chế độ tỷ giá quá cứng nhắc và thiếu minh bạch sẽ tích tụ rủi ro và dễ bị tấn công đầu cơ. Một cơ chế tỷ giá thả nổi có quản lý linh hoạt, cho phép tỷ giá biến động trong một biên độ nhất định và bám sát các tín hiệu thị trường, sẽ giúp nền kinh tế hấp thụ tốt hơn các cú sốc từ bên ngoài. Sự minh bạch trong cơ chế điều hành và mục tiêu chính sách của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV) sẽ giúp củng cố niềm tin của thị trường, giảm thiểu tình trạng đầu cơ và găm giữ ngoại tệ, từ đó góp phần làm cho thị trường ngoại hối hoạt động hiệu quả hơn.

6.2. Hướng tới sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách vĩ mô

Tất cả các quốc gia thành công đều cho thấy không thể chỉ dựa vào chính sách tỷ giá để đạt được các mục tiêu kinh tế. Luận văn kết luận, chính sách tỷ giá hối đoái chỉ là một công cụ trong một dàn nhạc chính sách vĩ mô. Để đạt được sự ổn định tiền tệ quốc gia và tăng trưởng bền vững, cần có sự hòa hợp giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa. Nếu chính sách tài khóa quá lỏng lẻo, gây thâm hụt ngân sách lớn, thì mọi nỗ lực thắt chặt tiền tệ và ổn định tỷ giá của ngân hàng trung ương sẽ trở nên vô nghĩa. Do đó, định hướng tương lai cho Việt Nam là phải xây dựng được một khung chính sách vĩ mô đồng bộ, nhất quán và có tính kỷ luật cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 chứng kiến những biến động phức tạp của nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là sự gia tăng đột biến của tỷ lệ lạm phát từ mức 6,7% năm 2009 lên 19% vào năm 2011. Trong giai đoạn 2002 - 2009, tốc độ tăng trưởng cung tiền M2 bình quân đạt 32,2%/năm và tăng trưởng tín dụng đạt 37%/năm, tạo sức ép khổng lồ lên thị trường tiền tệ và cán cân thanh toán quốc tế. Thực trạng neo giữ tỷ giá danh nghĩa trong thời gian dài khiến đồng Việt Nam bị định giá cao hơn giá trị thực tế từ 17% đến 23%, làm gia tăng thâm hụt cán cân thương mại và kích thích dòng vốn đầu cơ ngoại tệ.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là làm thế nào để hoàn thiện chính sách điều hành tỷ giá hối đoái nhằm lập lại trật tự thị trường tiền tệ, hạn chế tình trạng đô la hóa và bảo vệ giá trị đối nội lẫn đối ngoại của đồng nội tệ. Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung vào việc lượng hóa mức độ lệch giá của VND thông qua chỉ số tỷ giá thực hiệu lực đa phương, kiểm định điều kiện Marshall - Lerner đối với mậu dịch ngoại thương và ứng dụng mô hình cân bằng Swan để xác định điểm cân bằng vĩ mô.

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong mối tương quan với 10 đối tác thương mại lớn nhất suốt giai đoạn 1999 - 2011 và xây dựng kịch bản dự báo cho năm 2012. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học để Ngân hàng Nhà nước thu hẹp chênh lệch tỷ giá thị trường chính thức và thị trường tự do xuống dưới mức 0,5%, kiểm soát lạm phát kỳ vọng và hướng tới mục tiêu duy trì tăng trưởng GDP bền vững quanh ngưỡng 6%/năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống lý thuyết kinh tế vĩ mô kinh điển về kinh tế mở và điều hành tỷ giá hối đoái. Trọng tâm là mô hình cân bằng Swan do Trevor Swan phát triển năm 1955, phân tích trạng thái đồng thời giữa cân bằng nội (toàn dụng lao động và ổn định giá cả) và cân bằng ngoại (cân bằng cán cân tài khoản vãng lai). Đi kèm với đó là nguyên lý phân bổ công cụ của Jan Tinbergen năm 1952, khẳng định việc đạt được hai mục tiêu cân bằng nội và ngoại đòi hỏi phải kết hợp đồng thời ít nhất hai công cụ chính sách độc lập gồm chính sách thay đổi chi tiêu và chính sách chuyển dịch chi tiêu.

Thuyết ngang giá sức mua (PPP) cung cấp nền tảng xác định tỷ giá cân bằng thông qua chênh lệch lạm phát giữa hai quốc gia trong dài hạn. Để kiểm tra hiệu quả của chính sách phá giá tiền tệ đối với cán cân thương mại, lý thuyết độ co giãn với điều kiện Marshall - Lerner được vận dụng, chỉ ra rằng việc giảm giá nội tệ chỉ cải thiện tài khoản vãng lai khi tổng độ co giãn theo giá của cầu xuất khẩu và cầu nhập khẩu lớn hơn 1. Ngoài ra, nghiên cứu tham chiếu mô hình tỷ giá BBC (Basket, Band, Crawl) vốn kết hợp giữa neo theo rổ tiền tệ, biên độ dao động và cơ chế bò trườn linh hoạt. Bốn khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa gồm: Tỷ giá danh nghĩa (NER), Tỷ giá thực song phương (RER), Tỷ giá thực hiệu lực đa phương (REER) và Trạng thái phân kỳ cán cân vãng lai.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu nghiên cứu là nguồn dữ liệu thứ cấp theo quý gồm 51 kỳ quan sát liên tục từ Quý 1/1999 đến Quý 3/2011. Các chuỗi số liệu về kim ngạch xuất nhập khẩu, chỉ số giá tiêu dùng CPI và tỷ giá danh nghĩa được trích xuất đồng bộ từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và hệ thống Reuters 3000 Xtra.

Mẫu nghiên cứu lựa chọn 10 đối tác thương mại trọng yếu của Việt Nam gồm Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc, Đức, Pháp, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan, Malaysia và Úc, đại diện cho hơn 86% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của toàn nền kinh tế. Phương pháp chọn mẫu mục tiêu này đảm bảo tính đại diện cao nhất cho sức mua đối ngoại của đồng tiền. Phương pháp phân tích định lượng được triển khai qua kỹ thuật tính toán chỉ số REER với năm cơ sở là năm 1999 (năm sau khủng hoảng tài chính Châu Á khi tỷ giá đạt trạng thái cân bằng tương đối và đồng Euro chính thức xuất hiện). Phương pháp này giúp loại bỏ hoàn toàn các sai lệch khi chỉ quan sát biến động tỷ giá song phương USD/VND, phản ánh chân thực năng lực cạnh tranh thương mại đa phương của Việt Nam trên trường quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tính toán chỉ số REER cho thấy từ năm 1999 đến năm 2005, chỉ số này có xu hướng tăng, phản ánh VND được định giá thấp giúp thúc đẩy xuất khẩu chiếm hơn 70% GDP. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2008 - 2011, VND rơi vào tình trạng định giá thực quá cao. Cụ thể tại Quý 3/2008, chỉ số REER giảm mạnh xuống mức 89,842 điểm, đồng nghĩa với việc đồng nội tệ bị cường giá 10,158% so với giá trị thực. Đến Quý 3/2011, REER đạt 91,881 điểm, giảm 15,3% so với Quý 4/2000, làm suy giảm nghiêm trọng sức cạnh tranh của hàng hóa nội địa.

Thứ hai, thị trường ngoại hối tồn tại sự phân hóa sâu sắc giữa tỷ giá chính thức và tỷ giá tự do. Giai đoạn 2009 - 2010, khoảng cách chênh lệch hai thị trường thường xuyên duy trì ở mức 7% đến 8%, thúc đẩy dòng tiền găm giữ ngoại tệ và nhập lậu vàng. Khoản mục sai sót ròng trong cán cân thanh toán quốc tế năm 2009 lên tới 10 tỷ USD và năm 2010 là 4 tỷ USD, phần lớn bắt nguồn từ hoạt động buôn lậu kim loại quý và chuyển vốn ngầm ra nước ngoài.

Thứ ba, đợt điều chỉnh tỷ giá mang tính lịch sử vào ngày 11/02/2011 đã ghi nhận bước đột phá khi Ngân hàng Nhà nước nâng tỷ giá bình quân liên ngân hàng thêm 9,3% từ 18.932 VND/USD lên 20.693 VND/USD, đồng thời thu hẹp biên độ từ 3% xuống 1%. Quyết định điều chỉnh mạnh kết hợp Nghị định 95 với mức phạt vi phạm hành chính tới 500 triệu đồng đã triệt tiêu độ lệch thị trường tự do, tạo điều kiện cho Ngân hàng Nhà nước mua ròng 5 tỷ USD bổ sung dự trữ ngoại hối chỉ trong 7 tháng đầu năm 2011.

Thứ tư, phân tích thực nghiệm trên mô hình đồ thị Swan xác định vị thế kinh tế vĩ mô Việt Nam giai đoạn 2009 - 2011 nằm hoàn toàn tại vùng góc phần tư thứ nhất, nơi nền kinh tế đối mặt với áp lực lạm phát cao (trên 18%) kết hợp thâm hụt cán cân tài khoản vãng lai kéo dài ở mức 5,8% GDP.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự suy giảm của REER và áp lực tỷ giá bắt nguồn từ việc nới lỏng chính sách tiền tệ trong thời gian dài. Giai đoạn 2007 - 2008, dòng vốn nước ngoài đổ vào Việt Nam lên tới 45 tỷ USD (trong đó kiều hối đạt 13 tỷ USD, dòng vốn tư nhân đạt 23 tỷ USD) nhưng không được vô hiệu hóa kịp thời. Cung tiền 2 năm này tăng tổng cộng 80% trong khi GDP chỉ tăng trưởng 15%, đẩy lạm phát vượt mốc 20%. Hệ quả là tốc độ tăng giá trong nước vượt xa đối tác thương mại, làm triệt tiêu tác động tích cực của các đợt điều chỉnh tỷ giá danh nghĩa nhỏ giọt.

Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, bài học từ cuộc khủng hoảng tài chính Thái Lan năm 1997 cho thấy việc neo giữ tỷ giá cố định ở mức 25 Baht/USD khi thâm hụt vãng lai lên tới 7,9% GDP đã dẫn đến sự sụp đổ của đồng tiền. Ngược lại, Trung Quốc áp dụng thành công chế độ BBC với biên độ hẹp 2%/năm và bước trườn 0,06%/ngày giúp duy trì thặng dư ngoại thương bền vững. Dữ liệu của luận văn được mô phỏng sinh động qua chuỗi đồ thị phân tích hồi quy tương quan và sơ đồ tọa độ Swan, khẳng định Việt Nam không thể duy trì cơ chế neo tỷ giá cứng nhắc vào một ngoại tệ duy nhất là USD mà cần điều chỉnh linh hoạt theo rổ tiền tệ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuyển đổi cơ chế điều hành tỷ giá sang cơ chế neo theo rổ tiền tệ linh hoạt (mô hình BBC) bao gồm 10 đồng tiền của các đối tác thương mại lớn. Ngân hàng Nhà nước cần chủ trì thiết lập biên độ dao động tỷ giá danh nghĩa định kỳ từ 1% đến 2%/năm trong giai đoạn 2012 - 2015, đưa chỉ số REER dao động ổn định quanh trục 98 đến 102 điểm nhằm đảm bảo năng lực cạnh tranh ngoại thương mà không gây sốc tâm lý thị trường.

Thứ hai, thực hiện chính sách giảm giá đồng Việt Nam danh nghĩa có kiểm soát với mức độ từ 2% đến 4%/năm, bám sát chênh lệch lạm phát giữa Việt Nam và các đối tác. Biện pháp này hướng tỷ giá danh nghĩa dần tiệm cận tỷ giá thực hiệu lực, hỗ trợ xuất khẩu tăng trưởng trên 12%/năm và từng bước kéo giảm tỷ lệ nhập siêu xuống dưới 10% kim ngạch xuất khẩu.

Thứ ba, phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa để giải quyết bài toán cân bằng vĩ mô theo mô hình Swan. Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần kiên định mục tiêu kiểm soát tăng trưởng cung tiền M2 trong khoảng 14% đến 16%/năm, khống chế tăng trưởng tín dụng dưới 15%/năm, đồng thời cắt giảm thâm hụt ngân sách nhà nước từ mức 6,9% xuống dưới 4,5% GDP nhằm hạ nhiệt lạm phát về mức một con số (dưới 7%).

Thứ tư, tái cấu trúc thị trường ngoại hối và xóa bỏ triệt để hiện tượng thị trường hai giá. Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục duy trì trần lãi suất tiền gửi USD cá nhân ở mức 2%/năm và tổ chức ở mức 0,5%/năm, nâng tỷ lệ dự trữ bắt buộc ngoại tệ lên 7%, đồng thời phát triển các công cụ phái sinh hoán đổi Swap và kỳ hạn Forward tại các ngân hàng thương mại, phấn đấu chấm dứt hoàn toàn tình trạng đô la hóa nền kinh tế trước năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm chuyên viên hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính sẽ tìm thấy trong luận văn khung phương pháp luận định lượng chỉ số REER 10 đồng tiền cùng mô hình Swan, phục vụ trực tiếp công tác dự báo tỷ giá cân bằng và xây dựng kịch bản điều hành tiền tệ quốc gia.

Khối phân tích thị trường tài chính và kinh doanh nguồn vốn tại các ngân hàng thương mại có thể khai thác các mô hình lượng hóa độ lệch tỷ giá để thiết lập biểu lãi suất huy động ngoại tệ tối ưu, quản trị rủi ro thanh khoản và định giá chuẩn xác các hợp đồng hối đoái phái sinh.

Giám đốc tài chính và nhà quản trị tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu quy mô lớn có thể sử dụng dữ liệu kiểm định độ trễ tỷ giá và điều kiện Marshall - Lerner để hoạch định chiến lược thanh toán quốc tế, chủ động phân bổ cơ cấu tiền tệ thanh toán nhằm giảm thiểu rủi ro biến động tỷ giá.

Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên khối ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng có thể sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp phân tích chuỗi thời gian 51 quý, ứng dụng toán kinh tế lượng trong việc giải quyết bài toán tỷ giá của các nền kinh tế đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách neo tỷ giá vào USD giai đoạn 2000 - 2010 đã tác động thế nào đến giá trị đồng Việt Nam? Việc neo giữ tỷ giá danh nghĩa cố định trong khi lạm phát nội địa bình quân vượt 10%/năm và cung tiền M2 tăng 32,2%/năm đã làm VND bị định giá cao hơn thực tế từ 17% đến 23%. Hệ quả là hàng hóa xuất khẩu mất dần sức cạnh tranh và nhập siêu tăng cao.

Chỉ số REER mang lại giá trị phân tích vượt trội gì so với tỷ giá song phương USD/VND? Tỷ giá song phương chỉ phản ánh giá tương đối giữa hai đồng tiền, trong khi REER đo lường sức mua đối ngoại thực tế của VND so với rổ 10 ngoại tệ đối tác chiếm 86% kim ngạch ngoại thương, đã loại trừ yếu tố chênh lệch lạm phát đa phương.

Vì sao việc phá giá danh nghĩa 9,3% vào tháng 2 năm 2011 là quyết định tất yếu? Tại thời điểm cuối năm 2010, tỷ giá tự do cao hơn tỷ giá chính thức tới 8% và REER lệch sâu khỏi mức cân bằng. Quyết định tăng tỷ giá thêm 9,3% đã xóa bỏ hiện tượng hai giá, giúp Ngân hàng Nhà nước mua được 5 tỷ USD dự trữ ngoại hối.

Điều kiện Marshall - Lerner áp dụng tại Việt Nam cho thấy điều gì về hiệu quả của việc phá giá? Kiểm định thực nghiệm chỉ ra rằng tổng độ co giãn xuất nhập khẩu của Việt Nam lớn hơn 1, chứng minh việc giảm giá VND hợp lý sẽ giúp cải thiện cán cân thương mại sau khoảng thời gian trễ nhất định khi hàng hóa nội địa giành lại lợi thế về giá.

Mô hình đồ thị Swan khuyến nghị giải pháp nào cho tình trạng thâm hụt kép tại Việt Nam? Mô hình Swan chứng minh không thể dùng một công cụ đơn lẻ để giải quyết tình trạng vừa lạm phát vừa thâm hụt vãng lai. Cần kết hợp đồng thời chính sách thắt chặt chi tiêu (kiểm soát cung tiền, giảm bội chi) với chính sách chuyển dịch chi tiêu (phá giá VND nhẹ có kiểm soát).

Kết luận

• Luận văn đã lượng hóa chính xác mức độ lệch giá của VND giai đoạn 1999 - 2011, chỉ ra rằng chỉ số REER giảm sâu xuống 89,842 điểm vào Quý 3/2008 khiến nội tệ bị định giá cao hơn 10,158% so với giá trị thực.
• Nghiên cứu chứng minh sự bùng nổ cung tiền M2 với mức tăng 80% trong hai năm 2007 - 2008 là nguyên nhân gốc rễ thúc đẩy lạm phát 20% và gây méo mó thị trường ngoại tệ.
• Công trình khẳng định tính đúng đắn của đợt phá giá 9,3% năm 2011 và đề xuất khung vận hành tỷ giá theo rổ tiền tệ BBC với 10 đồng tiền chủ chốt cho giai đoạn tiếp theo.
• Lộ trình 2012 - 2015 đặt ra yêu cầu kiểm soát cung tiền dưới 16%/năm, thắt chặt bội chi ngân sách dưới 4,5% GDP và duy trì biến động tỷ giá danh nghĩa trong biên độ hẹp 2% đến 4%/năm.
• Các nhà hoạch định chính sách và tổ chức tín dụng cần nhanh chóng ứng dụng khung phân tích REER đa phương để chủ động phòng ngừa các cú sốc tài chính toàn cầu và củng cố vị thế tiền tệ quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI VÀ CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI 1. Khái niệm tỷ giá hối đoái và tác động của nó, căn cứ lựa chọn chế độ tỷ giá hối đoái 1. Tỷ giá hối đoái, tác động của tỷ giá hối đoái 1. Tỷ giá hối đoái Các khái niệm về TGHĐ rất phức tạp, ta có thể tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau.

Xét trong phạm vi thị trường của một nước, các phương tiện thanh toán quốc tế được mua và bán trên thị trường hối đoái bằng tiền tệ quốc gia của một nước theo một tỷ giá nhất định. Vậy: TGHĐ giữa hai nước là mức giá mà tại đó họ trao đổi hàng hóa, vốn quốc tế với nhau. Hoặc: TGHĐ là sự so sánh mối tương quan giữa giá trị giữa hai đồng tiền với nhau. Hoặc TGHĐ là giá cả của đơn vị tiền tệ nước này thể hiện bằng số lượng đơn vị tiền tệ nước khác 1 Có hai phương pháp biểu hiện tỷ giá: Phương pháp trực tiếp và phương pháp gián tiếp.

Phương pháp trực tiếp: một đơn vị tiền tệ trong nước được biểu hiện bằng một lượng biến đổi tiền tệ nước ngoài (ký hiệu :e). Các nước hiện đang sử dụng phương pháp biểu hiện tỷ giá trực tiếp: Anh (GBP) Canada (CAD), Úc (AUD), đồng tiền chung Châu Âu (EUR). Tỷ giá Việt Nam thể hiện ở dạng này Phương pháp gián tiếp: một đơn vị tiền tệ nước ngoài được biểu hiện bằng một lượng tiền tệ biến đổi trong nước. Trong nghiên cứu kinh tế, các nhà kinh tế học phân biệt tỷ giá thành hai loại: tỷ giá hối đoái danh nghĩa và tỷ giá hối đoái thực tế TGHĐ danh nghĩa (NER): là giá tương đối giữa đồng tiền của hai nước.

Ví dụ: ta nói nếu TGHĐ của đồng USD với EUR là 0,9 là 1 USD ăn 0,9 EUR thì ta có thể đổi 1 USD lấy 0,9 EUR trên thị trường tiền tệ. Khi nói đến TGHĐ giữa 2 nước, 1 Theo : Tony Latter ,(1996), The choice of exchange rate regime, Bank of England, (No. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 người ta thường ám chỉ TGHĐ danh nghĩa. TGHĐ thực tế (RER): là giá tương đối của hàng hóa ở hai nước.

TGHĐ thực tế cho chúng ta biết tỷ lệ mà dựa vào đó, hàng hóa của nước này được trao đổi với hàng hóa của nước khác. TGHĐ thực tế đôi khi còn được gọi là tỷ lệ giao đổi hay tỷ giá ngang sức mua. Chính xác hơn, tỷ giá thực là mức giá tương đối của những hàng hóa mậu dịch tương ứng với các hàng hóa phi mậu dịch. Như vậy, điểm cân bằng của tỷ giá thực sẽ tương ứng với giá so sánh giữa hàng hóa thương mại hóa và hàng hóa phi thương mại, điểm cân bằng tỷ giá thực đem lại đồng thời sự cân bằng nội và cân bằng ngoại.

Cân bằng nội có nghĩa là thị trường hàng hóa không thương mại hóa được thanh toán liên tục. Cân bằng ngoại có nghĩa là thâm hụt cán cân vãng lai được tài trợ một cách bền vững từ luồng vốn nước ngoài. Tác động của tỷ giá hối đoái Tác động của tỷ giá đến cán cân thanh toán. Cán cân thanh toán bao gồm: Cán cân vãng lai (hay tài khoản vãng lai), Cán cân vốn (tài khoản vốn), Thay đổi trong dự trữ ngoại hối của chính phủ hay còn gọi là phần bù đắp cho thâm hụt CCTT.

Cán cân vãng lai bao gồm: 1. Cán cân thương mại hàng hóa 1. Cán cân thương mại phi hàng hóa 1. Cán cân dịch vụ 1.

Các dịch vụ khác 2. Cán cân thu nhập LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thu nhập từ đầu tư 3. Các chuyển khoản Tình trạng thừa hay thiếu cán cân vãng lai trực tiếp ảnh hưởng đến cung và cầu ngoại tệ so với đồng tiền của nước đó, cho thấy trạng thái nước đó đang ở cân bằng hay mất cân bằng đối ngoại.

Tại nhiều quốc gia, cán cân thương mại là thành phần chính của cán cân vãng lai, nên sự thay đổi của cán cân vãng lai thường phụ thuộc thay đổi của cán cân thương mại (trừ một số nước có tài sản hay tiêu sản ở nước ngoài lớn thì thu nhập ròng từ cho vay hoặc đầu tư chiếm tỷ lệ lớn trong cán cân vãng lai). Tài khoản vãng lai thặng dư khi quốc gia xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu, hay khi tiết kiệm nhiều hơn đầu tư (do xuất khẩu ròng bằng chênh lệch giữa tiết kiệm và đầu tư trong nước). Ngược lại, tài khoản vãng lai thâm hụt khi quốc gia nhập nhiều hơn hay đầu tư nhiều hơn. Mức thâm hụt tài khoản vãng lai lớn hàm ý quốc gia gặp hạn chế trong tìm nguồn tài chính để thực hiện nhập khẩu và đầu tư một cách bền vững.

Tải khoản vốn: là tổng hợp toàn bộ các luồng vốn chuyển vào và ra khỏi một nước, vốn vào có thể thông qua vay nợ, bán các tài sản ở nước ngoài, nhận đầu tư trực tiếp (ODA, FDI) hay đầu tư gián tiếp vào các giấy tờ có giá. Ngoài ra, còn bao gồm những khoản viện trợ cho mục đích đầu tư, xóa nợ chuyển tài sản của người di dân.Phần bù đắp cho thâm hụt CCTT: Trong trường hợp CCTT bị thâm hụt, nó có thể được bù đắp bằng nguồn dự trữ ngoại hối hoặc vay nợ nước ngoài. Thâm hụt CCTT lâu dài không chỉ làm cạn kiệt dự trữ ngoại hối của NHTW mà còn làm cho việc mở rộng tín dụng trong nước trở nên khó khăn, do niềm tin vào đồng tiền trong nước bị lung lay, dẫn đến hiện tượng chuyển nội tệ sang ngoại tệ, gây sức ép lên nội tệ. Trong trường hợp này với cơ chế tỷ giá cố định, NHTW buộc phải phá giá nội tệ hoặc phải chuyển sang cơ chế TGHĐ linh hoạt (gây sức ép lên lạm phát trong nước).

Trường hợp tài khoản vốn ra vào tự do, để giữ TGHĐ ổn định, NHTW buộc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 phải tung đồng nội tệ ra mua đồng ngoại tệ trong trường hợp dòng tiền đi vào quá nhiều. Ngược lại, sự đảo chiều của dòng vốn xảy ra, một lượng lớn dự trữ ngoại tệ sẽ phải bán bớt để thu đồng nội tệ trở vào. Trong bối cảnh như vậy, tính độc lập của chính sách tiền tệ hay nói cách khác điều hành chính sách tiền tệ vì mục tiêu lạm phát sẽ không thể đảm bảo vì cung tiền không phải dựa vào diễn biến giá cả trong nền kinh tế mà do tỷ giá hay dòng tiền vào ra quyết định. Ngược lại, nếu NHTW muốn có một chính sách tiền tệ độc lập vì mục tiêu lạm phát thì buộc phải từ bỏ mục tiêu cố định tỷ giá khi tài khoản vốn đã được tự do.

Ảnh hưởng của tỷ giá đến xuất nhập khẩu Trong thương mại quốc tế, khi đồng nội tệ hạ giá so với ngoại tệ, hàng xuất khẩu tính bằng ngoại tệ sẽ trở nên rẻ hơn, điều này làm nâng cao khả năng cạnh tranh của quốc gia đó trong thương trường quốc tế, đồng thời, làm giảm nhu cầu nhập khẩu do hàng hóa nước ngoài tính bằng đồng nội tệ trở nên đắt hơn. Tuy nhiên, nếu tình trạng phá giá đồng nội tệ kéo dài, tác động này sẽ giảm hiệu lực, do giá cao của hàng nhập khẩu (nguyên vật liệu) được chuyển vào giá thành hàng xuất khẩu, đẩy giá hàng xuất khẩu lên cao làm triệt tiêu các lợi điểm do tỷ giá mang lại. Lập luận tương tự trong trường hợp đồng nội tệ được nâng giá. Khi đồng nội tệ được đánh giá cao so với ngoại tệ, hoạt động nhập khẩu được khuyến khích do hàng nhập trở nên rẻ hơn, và hoạt động xuất khẩu bị hạn chế do giá hàng xuất trở nên đắt hơn.

Nếu tình trạng này bị kéo dài, cán cân thương mại sẽ bị thâm hụt. Ảnh hưởng của tỷ giá tới lạm phát. Lạm phát là việc phát hành thừa tiền giấy vào lưu thông, làm cho tiền giấy bị mất giá, giá cả hàng hóa tăng lên, thu nhập quốc dân bị phân phối lại, gây thiệt hại đến toàn bộ đời sống kinh tế xã hội. Lạm phát là một hiện tượng xã hội phổ biến hiện nay ở hầu hết các nước trên thế giới, lịch sử các chế độ lưu thông tiền tệ hiện đại đã chứng minh rằng các nước nói chung và mỗi quốc gia nói riêng chuyển sang chế độ lưu thông tiền giấy thì hầu như lạm phát trở thành hiện tượng bình thường.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Lạm phát là nhân tố ảnh hưởng cùng chiều với TGHĐ danh nghĩa của nội tệ, lạm phát cao làm gia tăng lãi suất tương đối của tiền gởi bằng ngoại tệ so với nội tệ, kéo theo sự giảm giá của nội tệ (TGHĐ tăng) tức lạm phát có tác động ngược chiều với giá trị nội tệ. Lạm phát cao hơn tương đối so với nước ngoài dẫn đến tỷ giá tăng lên, lạm phát thấp hơn tương đối so với nước ngoài dẫn đến tỷ giá giảm. Do vậy, muốn quản lý chặt chẽ được thị trường ngoại hối và điều tiết TGHĐ theo mục tiêu nhất định, thì Chính phủ cần khống chế được tỷ lệ lạm phát ở mức độ hợp lý. Nếu không khống chế được lạm phát, thì những diễn biến trên thị trường ngoại hối và TGHĐ khó có thể kiểm soát được.

Lịch sử tiền tệ cho thấy, những năm 60 đến đầu năm 70, đồng USD bị mất giá liên tục do Mỹ phải phát hành USD để trả nợ nước ngoài bù đắp bội chi CCTT. Sự kiện này dẫn đến tình trạng đầu cơ tiền tệ ngày càng nặng nề, đồng USD được tung ồ ạt ra bán ngoài thị trường tiền tệ thế giới để mua những đồng tiền được giá, vừa tránh những tổn thất do đồng USD mất giá gây nên, vừa tranh thủ kiếm lợi lớn khi những đồng tiền này lên giá mạnh. Tình trạng đó làm cho lưu thông tiền tệ của các nước có đồng tiền lên giá trở nên căng thẳng, sức ép lạm phát ở các nước này tăng lên mạnh mẽ. Người ta gọi là cơ chế “nhập khẩu lạm phát”.

Vì vậy, khi xác định tỷ giá đồng tiền trong nước, cần phải xem xét tới tác hại tiêu cực tới lưu thông tiền tệ và giá cả trong nước. Tỷ giá đồng tiền trong nước được nâng lên hay hạ xuống còn có tác động tới sự di chuyển các luồng vốn ngoại tệ trong nước và tình trạng đầu cơ USD. Chính sách tỷ giá hối đoái, sự hình thành các chế độ tỷ giá hối đoái. Chính sách tỷ giá.

Chính sách tỷ giá là các quyết định về tỷ giá của NHTW - đại diện cho cơ quan có thẩm quyền về tiền tệ của Chính phủ.