CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC KIỂM SOÁT CHI ĐẦU TƯ XDCB QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn NSNN 1. Các khái niệm Đầu tư XDCB là quá trình sử dụng các nguồn lực vào hoạt động sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng tài sản cố định, nhằm từng bước tăng cường và hoàn thiện cơ sở vật chất kỹ thuật.Hay nói cách khác đầu tư xây dựng cơ bản là một bộ phận của hoạt động đầu tư, đó là việc bỏ vốn để tiến hành các hoạt động XDCB nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các tài sản cố định nhằm phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân. Vốn đầu tư XDCB là toàn bộ những chi phí để đạt được mục đích đầu tư bao gồm chi phí cho việc khảo sát thiết kế và xây dựng, mua sắm, lắp đặt máy móc thiết bị và các chi phí khác được ghi trong tổng dự toán.
Vốn đầu tư XDCB thuộc NSNN là vốn của NSNN được cân đối trong dự toán ngân sách nhà nước hàng năm từ các nguồn thu trong nước, nước ngoài (bao gồm vay nước ngoài của chính phủ và vốn viện trợ của nước ngoài cho chính phủ, các cấp chính quyền và các cơ quan nhà nước) để cấp phát và cho vay ưu đãi về đầu tư xây dựng cơ bản. Vì thế, vốn của NSNN chỉ được cấp phát cho các dự án đầu tư thuộc đối tượng sử dụng vốn NSNN theo quy định của Luật ngân sách Nhà nước và quy chế quản lý đầu tư và xây dựng. Cụ thể vốn NSNN cấp phát cho các đối tượng sau: + Các dự án kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh không có khả năng thu hồi vốn và được quản lý sử dụng theo phân cấp về chi ngân sách Nhà nước cho đầu tư phát triển; 8 + Hỗ trợ các dự án của các doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực cần có sự tham gia của nhà nước theo quy định của pháp luật; + Chi cho công tác điều tra, khảo sát, lập các dự án quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng, lãnh thổ, quy hoạch xây dựng đô thị và nông thôn khi được Thủ tướng Chính phủ cho phép; + Các doanh nghiệp Nhà nước được sử dụng vốn khấu hao cơ bản và các khoản thu của Nhà nước để lại để đầu tư vào việc mở rộng, trang bị lại kỹ thuật. Đặc điểm Vốn đầu tư XDCB từ NSNN có bản chất đặc trưng là gắn với hoạt động XDCB và gắn hoạt động của NSNN, nguồn vốn đầu tư XDCB từ NSNN có những đặc điểm sau: - Thứ nhất, vốn đầu tư XDCB gắn với hoạt động NSNN nói chung và hoạt động chi NSNN nói riêng, gắn với quản lý và sử dụng vốn theo phân cấp chi NSNN cho đầu tư phát triển, do đó việc hình thành, phân bổ, sử dụng và thanh toán được thực hiện chặt chẽ theo luật định, được quốc hội phê chuẩn và hội đồng nhân dân các cấp phê duyệt hàng năm; - Thứ hai, vốn đầu tư XDCB từ NSNN được sử dụng chủ yếu để đầu tư cho các công trình, dự án ít được thương mại hóa không có khả năng thu hồi vốn ngay và các công trình hạ tầng kỹ thuật, phúc lợi của xã hội theo qui định của luật NSNN và các luật khác.
Do đó việc đánh giá hiệu quả sử dụng của nguồn vốn này mang tính toàn diện, nó phục vụ lợi ích cả về kinh tế, xã hội và môi trường; - Thứ ba, vốn đầu tư XDCB từ NSNN gắn với các qui trình đầu tư, từ khâu chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư đến khâu kết thúc dự án, nghiệm thu đưa vào sử dụng. Việc sử dụng nguồn vốn này gắn với quá trình thực hiện và quản lý các dự án đầu tư, từ khâu qui hoạch, thiết kế đến thi công, nghiệm thu và sử dụng, bảo trì sau đầu tư; 9 - Thứ tư , vốn đầu tư XDCB từ NSNN được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau trong nước cũng như ngoài nước và đối tượng sử dụng cũng rất đa dạng, bao gồm cả các cơ quan nhà nước và các tổ chức ngoài nhà nước. Từ những đặc điểm nêu trên cho ta nhận thấy vốn đầu XCDB từ NSNN có tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế cũng như sự phát triển của toàn xã hội. Vì vậy, quản lý chi đầu tư XDCB của NSNN cần phải có những nguyên tắc, biện pháp và trình tự quản lý, cấp phát vốn riêng dựa trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc quản lý chi NSNN nói chung và được vận dụng phù hợp với đặc điểm của đầu tư XDCB.
Vai trò Vốn đầu tư XDCB là một phần của vốn của NSNN, được hình thành từ sự huy động của nhà nước dùng để chi cho đầu tư XDCB nhằm xây dựng và phát triển cơ sở vật chất – kỹ thuật và kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội cho nền kinh tế quốc dân. Vốn đầu tư XDCB tạo ra của cải vật chất cho xã hội và có xu hướng ngày càng lớn dần trong nền kinh tế sẽ giúp chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát triển phù hợp với định hướng của nhà nước. Vốn đầu tư XDCB tác động đến sự phát triển khoa học công nghệ của đất nước thông qua việc chuyển giao công nghệ, mua sắm trang thiết bị công nghệ mới. Vốn đầu tư XDCB có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế, xã hội, tạo động lực thúc đẩy phát triển đất nước; góp phần nâng cao vị thế chính trị và kinh tế của quốc gia trên trường quốc tế.
Nguồn hình thành vốn đầu tư xây dựng cơ bản Theo Luật NSNN năm 2015, Nghị định Số: 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 của Chính phủ, thông tư Số: 342/2016/TT-BTC ngày 23/6/2003 của Bộ Tài chính, vốn đầu XDCB của NSNN được hình thành từ các nguồn sau: 10 - Một phần tích luỹ trong nước từ thuế, phí, lệ phí; - Vốn viện trợ theo dự án của Chính phủ, các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức liên hợp quốc và các tổ chức Quốc Tế khác; - Vốn thu hồi nợ của ngân sách đã cho vay ưu đãi các năm trước; - Vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) của tổ chức Quốc tế và các Chính phủ hỗ trợ cho Chính phủ Việt Nam; - Vốn vay của Chính phủ dưới các hình thức trái phiếu kho bạc nhà nước phát hành theo quyết định của Chính phủ; - Vốn thu từ tiền giao quyền sử dụng đất theo quy định của Chính phủ - Vốn thu từ tiền bán, cho thuê tài sản thuộc sở hữu nhà nước; - Vốn huy động từ nhân dân đóng góp… 1. Chi đầu tư XDCB thuộc NSNN 1.1 Khái niệm Chi đầu tư xây dựng cơ bản của NSNN là quá trình sử dụng một phần vốn tiền tệ đã được tập trung vào NSNN nhằm thực hiện tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng tài sản cố định, từng bước tăng cường hoàn thiện cơ sở vật chất kĩ thuật cho nền kinh tế. Theo Nghị định số 32/2015/NĐ-CP ngày 25/03/2015 của Chính phủ về quản lý chi phí đầu tư xây dựng công trình và thông tư 06/2016/TT-BXD ngày 10 tháng 03 năm 2016 hướng dẫn xác định và quản lý chi phí đầu tư xây dựng thì chi đầu tư xây dựng cơ bản là toàn bộ chi phí hợp pháp đã được thực hiện trong quá trình đầu tư XDCB để đưa công trình vào khai thác, sử dụng. Do vậy, ta có thể nói, chi đầu tư xây dựng cơ bản là một phạm trù kinh tế thể hiện tất cả các quan hệ tiền tệ hình thành trong quá trình phân phối và sử dụng vốn đầu tư để thực hiện chức năng của nhà nước.
Phân loại chi đầu tư XDCB Chi đầu tư XDCB bao gồm rất nhiều khoản chi với những mục đích 11 khác nhau, có tính chất đặc điểm và có tính chất cũng khác nhau. Dựa vào các tiêu thức khác nhau để phân loại chi đầu tư XDCB như sau: - Phân loại theo tính chất của công trình, chi đầu tư XDCB bao gồm: Chi xây dựng mới: là các khoản chi để xây dựng mới các công trình mới trong nền kinh tế quốc dân. Kết quả của khoản chi này là làm tăng thêm số lượng và chất lượng tài sản cố định và năng lực sản xuất của nền kinh tế. Chi để cải tạo, mở rộng và đổi mới kỹ thuật: Gồm các khoản chi để tăng thêm qui mô sản xuất, nâng cao năng lực và hiện đại hoá tài sản cố định hiện có.
Chi khôi phục tài sản cố định: là các khoản chi để xây dựng lại toàn bộ hoặc từng phần các công trình đang phát huy tác dụng nhưng trong quá trình sử dụng bị giảm giá trị sử dụng và giá trị. - Phân loại theo cơ cấu vốn đầu tư thì chi ĐT XDCB được cụ thể hóa như sau: Chi phí xây dựng : Gồm các khoản chi để hình thành công trình kiến trúc trong nền kinh tế, bao gồm cả chi phí phá và tháo dỡ các công trình xây dựng; chi phí san lấp mặt bằng xây dựng; chi phí xây dựng các công trình, hạng mục công trình chính, công trình tạm, công trình phụ trợ phục vụ thi công; chi phí nhà tạm tại hiện trường để ở và điều hành thi công. Khoản chi này chiếm tỷ trọng lớn trong chi đầu tư XDCB. Chi phí thiết bị: Là khoản chi có quyết định đối với việc tăng năng lực sản xuất cho nền kinh tế , xong có xu hướng ngày càng tăng trong chi đầu tư XDCB, nó bao gồm chi phí mua sắm thiết bị công nghệ (kể cả thiết bị công nghệ cần sản xuất, gia công); chi phí đào tạo và chuyển giao công nghệ; chi phí lắp đặt và thí nghiệm, chi phí chạy thử, hiệu chỉnh thiết bị; chi phí vận chuyển, bảo hiểm thiết bị; thuế, phí và các chi phí có liên quan khác.
Chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư gồm : chi phí bồi thường nhà cửa, vật kiến trúc, cây trồng trên đất và các chi phí bồi thường khác; các 12 khoản hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất; chi phí thực hiện tái định cư có liên quan đến bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án; chi phí tổ chức bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; chi phí sử dụng đất trong thời gian xây dựng; chi phí chi trả cho phần hạ tầng kỹ thuật đã đầu tư.