ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Mô hình nông thôn mới là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu khoa học - kỹ thuật hiện đại, song vẫn giữ được những nét đặc trưng, tính cách Việt Nam trong cuộc sống văn hoá tinh thần. Mô hình nông thôn mới được quy định bởi các tính chất như: Đáp ứng yêu cầu phát triển, có sự đổi mới về tổ chức, vận hành và cảnh quan môi trường, đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, tiến bộ hơn so với mô hình cũ, chứa đựng các đặc điểm chung, có thể phổ biến và vận dụng trên cả nước. Như vậy, có thể quan niệm: Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống, đã có) ở tính tiên tiến về mọi mặt.
Trong giai đoạn từ nay đến năm 2020, phát triển kinh tế nông thôn có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao thu nhập và mức sống của người dân, xây dưng nông thôn mới vẫn là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của Đảng, chính quyền và nhân dân trong xã. Trong khi đó, quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa diễn ra mạnh mẽ sẽ làm thay đổi bộ mặt nông thôn, đồng thời tác động đến quá trình sử dụng đất, kinh tế, đời sống, văn hóa và xã hội ở nông thôn. Chính vì thế quy hoạch nông thôn mới đến năm 2020 của xã Hoằng thái là một chiến lược quan trọng và cần thiết nhằm khai thác và sử dụng tối đa các nguồn lực để xây dựng và phát triển một nền nông nghiệp có hiệu quả kinh tế cao và bền vững, bảo vệ môi trường xanh, sạch, đẹp. Xuất phát từ thực tế đó được sự đồng ý của Ban Giám Hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ Nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên, dưới sự n 2 hướng dẫn của Thầy giáo ThS.
Nguyễn Đình Thi, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Quy hoạch cơ sở hạ tầng theo Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới tại xã Hoằng Thái, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2014 - 2020”. Với mong muốn có cái nhìn tổng thể về thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng cũng như thành quả đã đạt được của nước ta hiện nay trên quy mô cấp xã. Từ đó xây dựng phương án quy hoạch để phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn để đáp ứng yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn phù hợp với thời kì hội nhập kinh tế quốc tế của Quốc gia. Mục đích nghiên cứu - Xây dựng xã Hoằng Thái có cơ sở hạ tầng đạt các tiêu chí xây dựng nông thôn mới.
Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá hiện trạng cơ sở hạ tầng theo tiêu chuẩn xây dựng nông thôn mới tại xã Hoằng Thái - huyện Hoằng Hóa - tỉnh Thanh Hóa. - Rút ra những thuận lợi và khó khăn trên địa bàn xã. - Đưa ra phương án quy hoạch về cơ sở hạ tầng theo tiêu chuẩn xây dựng nông thôn mới tại xã Hoằng Thái. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. - Có được cái nhìn tổng thể về thực trạng về hệ thống cơ sở hạ tầng nông thôn trên địa bàn xã. - Đề tài cũng được coi là một tài liệu tham khảo cho trường, khoa, các cơ quan trong các ngành và các sinh viên khóa tiếp theo. Ý nghĩa trong thực tiễn - Đề tài góp phần vào tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng cơ sở hạ tầng và đưa ra các giải pháp để xây dựng xã Hoằng Thái đạt tiêu chuẩn nông thôn mới theo Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới.
- Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp cho xã Hoằng Thái có những định hướng phát triển phù hợp với điều kiện của địa phương. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Khái niệm nông thôn Hiện nay vẫn chưa có một khái niệm chuẩn và chung nhất về nông thôn trên thế giới.
Vì vậy với mỗi một quốc gia một khu vực lãnh thổ hay với mỗi vùng miền khác nhau hoặc các tiêu chí khác nhau thì có những quan điểm khác nhau về nông thôn. Có quan điểm cho rằng cần dựa vào chỉ tiêu trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng, có nghĩa vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng vùng đô thị. Quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường, phát triển hàng hoá để xác định vùng nông thôn vì cho rằng nông thôn có trình độ sản xuất hàng hoá và khả năng tiếp cận thị trường so với đô thị là thấp hơn. Cũng có ý kiến nên dùng chỉ tiêu mật độ dân cư và số lượng dân trong vùng để xác định.
Theo quan điểm này, vùng nông thôn thường có số dân và mật độ dân thấp hơn vùng thành thị. Vùng nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của cư dân trong vùng là từ sản xuất nông nghiệp Theo ý kiến phân tích của các nhà kinh tế và xã hội học thì: “Nông thôn là vùng khác với thành thị, ở đó một cộng đồng chủ yếu là nông dân sống và làm việc, có mật độ dân cư thấp, có kết cấu hạ tầng kém phát triển hơn, có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hóa kém hơn”. Còn theo bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thì: “ Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị, thị xã, thị trấn và được quản lý bởi các cấp hành chính là Ủy ban nhân dân xã”.[5] n 5 Trong điều kiện Việt Nam hiện nay thì khái niệm về nông thôn được hiểu chung nhất đó là: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác, phân biệt với đô thị”.
Khái niệm nông thôn mới Nông thôn mới trước tiên nó phải là nông thôn, không phải là thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thể khái quát gọn theo năm nội dung cơ bản sau: Làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại, sản xuất phải phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hoá, đời sống về vật chất và tinh thần của dân nông thôn ngày càng được nâng cao, bản sắc văn hoá dân tộc được giữ gìn và phát triển, xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ.[2] Với mục tiêu “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch, xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc, dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ, hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường”.[8] Nói tóm lại có thể quan niệm: “Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống, đã có) ở tính tiên tiến về mọi mặt”. Khái niệm về quy hoạch nông thôn mới Quy hoạch là bố trí, sắp xếp địa điểm, diện tích sử dụng các khu chức năng trên địa bàn xã, khu phát triển dân cư ( bao gồm cả chỉnh trang các khu dân cư n 6 hiện có và bố trí khu mới ), hạ tầng phát tiển, kinh tế, xã hội, các khu sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ,… theo chuẩn nông thôn mới. Các khái niệm về cơ sở hạ tầng nông thôn Cơ sở hạ tầng (Infrastructure) có thể hiểu là những kiến trúc làm nền tảng cho các đối tượng, các yếu tố hình thành và phát triển xã hội. Đó là những cấu trúc về vật chất, kĩ thuật, hệ thống công trình xây dựng và thiết bị,… làm nền tảng cho các hoạt động diễn ra ngoài xã hội.
Từ những quan điểm đó, có thể đi đến định nghĩa khái quát về cơ sở hạ tầng như sau: “Cơ sở hạ tầng là tổng thể các ngành kinh tế, các ngành kinh tế dịch vụ (Service industries) bao gồm việc xây dựng đường xá, kênh đào, tưới nước, hải cảng, cầu cống, sân bay, kho tàng, cung cấp năng lượng, cơ sở kinh doanh, giao thông vận tải, bưu điện, cấp thoát nước, giáo dục, khoa học, y tế, bảo vệ sức khỏe,…”. Như vậy, khái niệm về cơ sở hạ tầng trên đây không chỉ mang tính cấu trúc mà còn mang tính kiến trúc xây dựng thiết bị, vì vậy cũng có thể gọi là kết cấu hạ tầng, hoặc cơ cấu hạ tầng. Cơ sở hạ tầng ở nông thôn cũng mang tính chất chung của kết cấu hạ tầng, nó là nền tảng cho phát triển kinh tế xã hội nông thôn. Cơ sở hạ tầng nông thôn bao gồm: Hệ thống thủy lợi, giao thông, điện, thông tin liên lạc, cấp thoát nước, cơ sở bảo quản, chế biến nông sản phẩm,… Ngoài ra còn có cơ cấu hạ tầng xã hội như trường học, bệnh xã, các công trình phúc lợi xã hội khác.
Sự cần thiết phải xây dựng nông thôn mới ở nước ta Việc xây dựng nông thôn mới nhằm phục vụ yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Sau 25 năm thực hiện đường lối đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông nghiệp, nông dân, nông thôn nước ta đã đạt nhiều thành tựu to lớn. Tuy nhiên, nhiều thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng và n 7 lợi thế: Nông nghiệp phát triển còn kém bền vững, sức cạnh tranh thấp, chuyển giao khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực còn hạn chế. Nông nghiệp, nông thôn phát triển thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng như giao thông, thủy lợi, trường học, trạm y tế, cấp nước,… còn yếu kém, môi trường ngày càng ô nhiễm.