CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN LÝ VON CHO VAY CUA NGAN HANG CSXH DOI VOI HO NGHEO 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong những năm gan đây, van đề nghiên cứu nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốncho vay tại các ngân hàng cũng như hiệu quả cho vay hộ nghèo là vẫn đề được nhiều học giả trong nước nghiên cứu. Tuy nhiên phần lớn các nghiên cứu chủ yếu trình bày dưới dạng đơn lẻ, chưa có sự nhìn nhận một cách tổng quát việc nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốncho vay hộ nghèo và đảm bảo an toàn vôn của ngân hàng. “Tin dung cho người nghèo và các Quỹ xóa đói giảm nghèo ở nước ta hiện nay” (2002), của TS.
Nguyễn Trung Tăng, Luận án tién sĩ kinh tế học, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Luận án nghiên cứu về vấn đề tin dụng đối với người nghèo và các Quỹ XDGN ở nước ta trong thời kỳ hoạt động của Ngân hàng phục vụ người nghèo. “Giải pháp tin dung góp phần thực hiện xóa đói giảm nghèo của Ngân hàng phục vụ người nghèo Việt Nam’(2003) của TS. Đào Tan Nguyên, Luận án tiến sĩ Kinh tế, Học viện Ngân hàng.
Luận án nghiên cứu và đề xuất về các giải pháp cho vay đôi với hộ nghèo của Ngân hàng phục vụ người nghèo Việt Nam nhằm góp phan thực hiện chương trình xóa đói giảm nghèo ở nước ta. Đề tài luận văn thạc sỹ “Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng của các ngân hàng thương mại trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Phạm Quy Long (2007) nghiên cứu về nâng cao chất lượng tín dụng của các ngân hàng thương mại trên địa bàn TPHCM, sẽ phân tích thực trạng về chất lượng tín dụng của hệ thong ngân hang thương mai trên dia ban thời gian qua, xác định các nguyên nhân, những ton tại tác động đến chất lượng của công tác tín dụng và từ đó đề xuất các giải pháp, kiên nghị nhăm góp phân nâng cao chât lượng, nâng cao tính an toàn và hiệu quả cho hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại trên địa bàn TPHCM. Tuy nhiên, công trình này trình bày kinh nghiệm và các giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng của các ngân hàng thương mại vẫn còn dàn trải, do vậy những gợi ý đưa ra chưa thực sự có tính thuyết phục cao. “Thực trạng và giải pháp tin dụng Ngân hàng hỗ trợ cho công cuộc xóa đói giảm nghèo ” (2001), do TS.
Đỗ Qué Lượng chủ nhiệm đề tài khoa học ngành ngân hàng, NHNHVN. Đề tài nghiên cứu về thực trạng tín dụng của các Ngân hàng thương mại nhằm thực hiện công cuộc xóa đói giảm nghèo của Chính phủ, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả tin dụng dé hỗ trợ cho công tác xóa đói giảm nghẻo. Luận văn thạc sỹ “Nâng cao chất lượng cho vay hộ nghèo tại Chỉ nhánh Ngân hàng CSXH TP Hà Nội” (2007) của Đặng Thị Phương Nam nghiên cứu lý luận về chất lượng cho vay hộ nghèo của NHCSXH, phân tích thực trạng chất lượng cho vay hộ nghèo của chỉ nhánh NHCSXH TP Hà Nội, từ đó rút ra những kết quả đạt được, những hạn chế, nguyên nhân và giải pháp nâng cao chất lượng cho vay hộ nghẻo tại chi nhánh. Luận văn thạc sỹ “Giải pháp nâng cao hiệu quả tin dụng đối với hộ nghèo tại NHCSXH tỉnh Thanh Hóa” (2011) đã hệ thông hóa những vấn đề lý luận cơ bản về đói nghèo, tín dụng đối với hộ nghèo.Phân tích đánh giá thực trạng và hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo tại NHCSXH tỉnh Thanh Hóa, đồng thời đề xuất một hệ thông kiến nghị gắn với đặc thù địa phương Thanh Hóa.
Luận văn tốt nghiệp “Giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay đối với hộ sản xuất ở Ngân hàng CSXH huyện Kinh Môn - tỉnh Hải Dương” (2013) của Trần Mai Quỳnh phân tích thành phần hộ sản xuất và vai trò của nguồn vốn ngân hàng đối với kinh tế hộ, phân tích thực trạng cho vay các hộ sản xuất ở Ngân hàng NHCSXH Kim Môn. Nghiên cứu cũng đưa ra một số gợi ý nhằm phát triển thúc đây, hỗ trợ hoạt động cho vay kinh tế hộ gia đình. Tuy nhiên, những gợi ý trên chưa thực sự dựa trên nghiên cứu kinh nghiệm đặc thù của riêng ngân hàng cũng như có sự so sánh với các ngân hàng khác. Đề tài “Nâng cao hiệu quả cho vay hộ nông dân tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện Chí Linh - tỉnh Hải Dương” phân tích thực trạng hiệu quả cho vay hộ nông dân tại chỉ nhánh NHNN & PTNT huyện Chí Lĩnh - Hải Dương giai đoạn 2005 đến nay và đưa ra các ý kiến đề xuất nhằm góp phần nâng cao hiệu quả cho vay của chỉ nhánh trong những năm tiếp theo.
Tuy nhiên, nghiên cứu trên vẫn còn sơ bộ, chủ yếu đưa ra lý thuyết và các số liệu thống kê trong từng giai đoạn của ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn. Bài viết “Một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo của NHCSXH Việt Nam” của tác giả Trần Công Lộc (2012) nghiên cứu và phân tích thực trạng về hiệu quả tín dụng cho vay hộ nghèo của hệ thống ngân hàng CSXH Việt Nam trong thời gian qua, xác định các nguyên nhân, những tồn tại tác động đến hiệu quả của công tác tín dụng cho vay hộ nghèo và từ đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm góp phần nâng cao hiệu quả, nâng cao tính an toàn và hiệu quả cho hoạt động tín dụng cho vay hộ nghẻo của NHCSXH Việt Nam. Tuy nhiên, công trình này trình bày kinh nghiệm và các giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng của ngân hang mang tính tổng quát chung vẫn còn dan trải, do vậy những gợi ý đưa ra chưa thực sự có tính thuyết phục cao. Nghiên cứu “Náng cao hiệu quả chương trình cho vay uu dai hộ nghèo cua NHCSXH thành pho Da Nang” do tác giả Võ Thị Thúy Anh, Phan Thị My Phuong thực hiện.
Nghiên cứu đưa ra phương pháp đánh giá hiệu quả chương trình cho vay ưu đãi hộ nghèo của Ngân hàng CSXH và phân tích thực trang cho vay hộ nghèo tại NHCSXH thành phố Đà Nang. Tuy nhiên, cũng giống như nghiên cứu trên, những gợi ý mà nhóm tác giả đưa ra hoàn toàn dựa trên mặt lý thuyết, mà chưa tính đến hiệu quả kinh tế xã hội nhăm đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn cho vay hộ nghẻo tại địa phương. Luận văn thạc sỹ “Hoạt động tín dụng đối với hộ nghèo tại NHCSXH tính Nghệ An” (2014) của tác giả Lâm Quân đã trình bày tông quan khá đầy đủ và toàn diện lý luận chung về tín dụng ngân hàng, hoạt động tín dụng hộ nghèo va đưa ra nhóm các giải pháp khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng đối với hộ nghèo tại NHCSXH chi nhánh Nghệ An. Một số dé tài khác của các ngân hàng thương mại cô phần hoặc ngân hang nhà nước có đề cập đến sự cần thiết phải nghiên cứu kinh nghiệm cho vay hộ nghèo.
Tuy nhiên, những công trình này mới chỉ xuất phát trên cơ sở nhu cầu thực tế của từng ngân hàng trong một giai đoạn ngắn nhất định. Vì vậy, việc bổ sung và phát triển những van đề liên quan cụ thé đến đối tượng gắn với đặc thù của địa phương, đặc biệt gắn với quy trình quản lý đối tượng cho vay, quy trình cho vay, thu hồi nợ và sử dụng nguồn vốn cho vay hộ nghèo của NH là cần thiết. Từ góc độ lý thuyết gắn với quản lý vốn cho vay hộ nghèo của NHCSXH đã có một loạt nghiên cứu về về quản lý vốn cho vay hộ nghèo nói chung và NHCSXH tại một số địa phương đặc thù.Tuy nhiên các nghiên cứu này mang tính truyền thống, chưa có một tiếp cận tổng thể từ: khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc và nội dung của quan lý vốn cho vay hộ nghèo,cũng như làm rõ những vướng mắc, bat cập trong quá trình triển khai, để từ đó có thể kiến nghị, đề xuất những giải pháp nhằm quản lý vốn cho vay hộ nghèo của NHCSXH, gắn với đặc thù tỉnh Quảng Ninh. Từ góc độ đó, dé tài “Quan lý vốn cho vay hộ nghèo của Ngân hàng Chính sách Xã hội tinh Quảng Ninh”, là đề tài nghiên cứu tổng thé dựa trên các luận cứ: Mot là, hiệu quả quản lý vốn đối với hộ nghèo chưa được “đo lường cụ thể” băng các phương tiện, công cụ thích hợp trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển đôi sang hoạt động theo cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế.
Hai là, một số tiêu chí quản lý vốn cho vay hộ nghèo quan trọng còn chưa được phân tích kỹ. Ba là, chính sách và cơ chê quản lý kinh tê và xã hội đang được hoàn thiện và đôi mới theo hướng phục vụ các mục tiêu phát triên bên vững của đât nước trong đó tiêu chí hiệu quả quản lý vôn, giảm thiêu đói nghèo cũng là vân đê quan trọng cân xem xét. Dựa trên những luận cứ này dé tài sẽ tiếp cận toàn diện hơn khung khổ lý thuyết,luận văn sẽ nghiên cứu vàphân tích thực tế hiệu quả quản lý vốn cho vay hộ nghèo của NHCSXH tỉnh Quảng Ninh. Bên cạnh đó, đề tài còn đề ra một số giải pháp chủ yếu nhằm sử dụng có hiệu quả quản lý vốn cho vay ưu đãi của Ngân hàng Chính sách Xã hội tỉnh dành cho hộ nghèo nghéo trong thời gian tới.
Cơ sở lý luận về Quản lý vốn cho vay của Ngân hàng đối với người nghèo 1. Cơ sở lý luận chung về “Nghéo” và “Cho vay hộ nghèo” “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà nhưng nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế — xã hội, phong tục tập quán của địa phương”. Đói nghèo thê hiện ở nhiều dạng và nhiều cấp độ khác nhau như suy dinh dưỡng, bệnh tật, thất học, thiếu tự tin. Có 2 loại nghèo đói là nghèo đói lương thực và nghèo đói chung.
Trong đó nghèo đói về lương thực thực pham chính là mức calo tối thiêu cần thiết cho mỗi thé trạng con người (2100 calo/ngày/người). Nghèo đói chung bao gồm nghèo đói về lương thực, và chi phí cho mặt hàng phi lương thực thực phẩm (1USD/ ngày).