phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận Chƣơng 2: Phƣơng pháp luận và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản lý tài chính tại Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam. Chƣơng 4: Phƣơng hƣớng và giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính tại Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam. 4 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Liên quan tới “công tác quản lý tài chính” đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu dƣới các góc độ khác nhau.
Tuy nhiên, chƣa có đề tài nào nghiên cứu về quản lý tài chính tại NHNN. Mỗi đơn vị khác nhau thì lại có cách thức quản lý tài chính khác nhau. Chẳng hạn nhƣ, quản lý tài chính trong doanh nghiệp tƣ nhân lại khác với quản lý tài chính trong cơ quan HCNN. Hay quản lý tài chính trong các cơ quan HCNN cũng lại có sự khác biệt rõ rệt với quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập.
Do đó các đơn vị cần có những giải pháp quản lý tài chính cho riêng mình. NHNN là cơ quan quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực tiền tệ ngân hàng, ngoài nguồn thu từ NSNN cấp, NHNN còn có thêm nguồn thu từ hoạt động điều hành chính sách tiền tệ. Vì vậy, quản lý tài chính tại NHNN không hoàn toàn giống nhƣ quản lý tài chính tại các cơ quan quản lý nhà nƣớc khác. Trong quá trình nghiên cứu và tìm hiểu, tôi đã tham khảo một số nội dung trong các công trình nghiên cứu có liên quan đến vấn đề quản lý tài chính tại các cơ quan, đơn vị nhƣ: 1.
“Hoàn thiện quản lý tài chính tại các trường đại học công lập tự chủ tài chính trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” của Thạc sĩ Nguyễn Tấn Lƣợng, năm 2011, trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả nghiên cứu: Trong luận văn này, tác giả đã đƣa ra các nội dung quản lý tài chính trong các trƣờng đại học công lập nhƣ là: - Quản lý các nguồn lực tài chính - Quản lý sử dụng các nguồn lực tài chính - Quản lý trích lập và sử dụng các quỹ Thêm vào đó, tác giả còn đƣa ra đƣợc kinh nghiệm quản lý tài chính tại một số trƣờng đại học trên thế giới. 5 z Từ thực trạng trong việc quản lý tài chính tại các trƣờng đại học công lập trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh tác giả đề xuất các nhóm giải pháp hoàn thiện trong công tác quản lý tài chính nhƣ sau: - Hoàn thiện phƣơng thức giao ngân sách cho giáo dục đại học; - Tăng quyền tự chủ cho các trƣờng trong các khâu nhƣ tuyển sinh, đào tạo và cấp văn bằng; - Nâng cao năng lực của cán bộ làm công tác quản lý tài chính nhƣ thƣờng xuyên cho đi bồi dƣỡng các khóa nghiệp vụ nâng cao, tham quan học hỏi kinh nghiệm quản lý tài chính của các trƣờng đại học trên thế giới; - Tăng cƣờng công tác hạch toán kế toán đi đôi với công khai tài chính. Qua nghiên cứu luận văn này, tôi tham khảo đƣợc cách phân tích thực trạng quản lý tài chính tại đơn vị có nguồn thu từ ngân sách nhà nƣớc.
Từ đó, đánh giá cơ cấu phân bổ ngân sách trong đơn vị thực sự hợp lý hay không và đƣa ra các kiến nghị. Các giải pháp tác giả đƣa ra tôi nhận thấy giải pháp quan trọng nhất cần thực hiện đầu tiên là hoàn thiện phƣơng thức giao ngân sách. Ở đơn vị sự nghiệp nhƣ các trƣờng đại học hay cơ quan quản lý nhà nƣớc nhƣ NHNN cũng đều cần có một cơ chế phân bổ ngân sách cụ thể, có định mức đối với từng khoản chi. “Quản lý tài chính các đơn vị sự nghiệp có thu tỉnh Bình Thuận” của Thạc sĩ Trần Thu Hà, năm 2006, trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh.
Kết quả nghiên cứu: Luận văn “Quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp có thu tỉnh Bình Thuận”, cơ sở lý luận tác giả đƣa ra ngoài các lý luận chung về tài chính, quản lý tài chính tác giả còn cung cấp thêm một số vấn đề về dịch vụ công. Phần giải pháp cho công tác quản lý tài chính tác giả chia làm 2 nhóm giải pháp: đối với nguồn NSNN, đối với nguồn thu hoạt động sự nghiệp và giải pháp khác. Một là, giải pháp đối với nguồn NSNN: - Xây dựng cơ cấu giữa chi thƣờng xuyên và chi đầu tƣ hợp lý; - Hoàn thiện chế độ, định mức cấp phát, chỉ tiêu sử dụng ngân sách; - Vận dụng mô hình quản lý NSNN hiện đại dựa theo kết quả đầu ra. 6 z Hai là, giải pháp đối với nguồn thu sự nghiệp của đơn vị: - Hoàn thiện cơ chế, chính sách, sửa đổi chế độ thu phí dịch vụ theo hƣớng tính đúng, tính đủ chi phí cung cấp dịch vụ công.
- Nâng cao chất lƣợng và hiệu quả hoạt động, chất lƣợng các sản phẩm, dịch vụ đƣợc cung cấp. Ba là, nhóm giải pháp khác tác giả đƣa ra có giải pháp cấp vốn hoạt động ngay từ đầu năm. Đây là giải pháp vô cùng hữu ích bởi thƣờng NSNN không đƣợc cấp ngay đầu năm làm việc thực tế. Giải pháp đƣa ra là ƣu tiên cấp tạm ứng kinh phí hoạt động cho các đơn vị, tạo điều kiện cho các đơn vị hoạt động ngay từ đầu năm.
“Cơ chế quản lý tài chính tại Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương” của Thạc sĩ Nguyễn Thị Hạnh, năm 2015, Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội. Kết quả nghiên cứu: Trong công trình nghiên cứu của mình, tác giả đã hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp, cụ thể là một bệnh viện. Phần giải pháp: Trên cơ sở những mặt tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý tài chính tại Bệnh viện Nhiệt đới Trung ƣơng, tác giả đã đề ra 7 giải pháp tối ƣu là: - Hoàn thiện, bổ sung hệ thống định mức kĩ thuật - Tăng cƣờng hoạt động kiểm tra, giám sát quá trình chấp hành kỉ luật tài chính nội bộ các khoa phòng trong Bệnh viện - Nâng cao hiệu quả quản lý các nguồn thu - Sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và giám sát chặt chẽ các khoản chi - Hoàn thiện tổ chức hệ thống báo cáo tài chính và công khai báo cáo tài chính - Đào tạo, bồi dƣỡng đội ngũ cán bộ tài chính, kế toán giỏi nghiệp vụ, có tinh thần trách nhiệm, có phẩm chất đạo đức tốt - Tăng cƣờng cơ sở vật chất, mở rộng ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý tài chính Nhƣ vậy, tại Việt Nam đã có nhiều đề tài nghiên cứu khác nhau về công tác 7 z quản lý tài chính tại các đơn vị có hoặc không sử dụng ngân sách nhà nƣớc. Tuy nhiên, chƣa có đề tài nào nghiên cứu về quản lý tài chính tại Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam.
Từ đó, việc nghiên cứu đề tài “Quản lý tài chính tại Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam” là hết sức cần thiết, nhất là trong giai đoạn tình trạng nợ công tại Việt Nam ngày càng lớn. Khái niệm, đặc điểm của cơ quan hành chính nhà nƣớc Khái niệm cơ quan hành chính nhà nƣớc Cơ quan HCNN là một bộ phận cấu thành của bộ máy Nhà nƣớc đƣợc thành lập ra để thực hiện chức năng quản lý điều hành mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Cơ quan HCNN hoạt động chấp hành và điều hành tức là thực hiện các quyết định của cơ quan quyền lực nhà nƣớc; trực tiếp chỉ đạo, điều khiển các cơ quan, tổ chức, công dân và điều hành các hoạt động đó hàng ngày. Đặc điểm của cơ quan hành chính nhà nƣớc Thứ nhất, cơ quan HCNN đƣợc thành lập, hoạt động trên cơ sở của pháp luật, nên luật điều chỉnh các hoạt động của các cơ quan HCNN, đó là những luật công.
Các cơ quan HCNN thực hiện các công việc trên cơ sở chấp hành các nhiệm vụ đƣợc giao, các chỉ đạo theo chủ trƣơng kế hoạch của Nhà nƣớc. Các cơ quan này có thể trực tiếp hoặc gián tiếp trực thuộc cơ quan quyền lực của Nhà nƣớc, chịu sự lãnh đạo, giám sát, kiểm tra của các cơ quan quyền lực Nhà nƣớc, chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trƣớc cơ quan quyền lực đó. Thứ hai, cơ quan HCNN hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận mà hoạt động vì mục đích chung phục vụ cho lợi ích cộng đồng. Thứ ba, nguồn tài chính phục vụ cho hoạt động của các cơ quan HCNN có thể do NSNN cấp toàn bộ hoặc cấp một phần.
Để duy trì các hoạt động cho sự tồn tại và phát triển của các cơ quan Nhà nƣớc đòi hỏi phải có các nguồn tài chính đảm bảo. Trong khi đó, hoạt động của các cơ quan đơn vị này thực hiện mục đích phục vụ lợi ích công cho xã hội, không đòi hỏi ngƣời nhận những dịch vụ và hàng hóa do tổ chức mình cung cấp phải trả tiền. Do đó, NSNN sẽ phải cấp phát kinh phí để duy 8 z trì hoạt động của các cơ quan HCNN. Hiện nay, các cơ quan HCNN đƣợc phép thu một số khoản thu nhƣ phí, lệ phí và các khoản thu khác theo Luật pháp quy định nhằm bổ sung nguồn kinh phí hoạt động nhƣng xét tổng thể thì nguồn kinh phí hoạt động chủ yếu vẫn do Nhà nƣớc cấp.
Phân loại cơ quan hành chính nhà nƣớc Hiện nay, có nhiều cách phân loại các cơ quan HCNN tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu: - Theo lãnh thổ Căn cứ vào tác động theo quy mô lãnh thổ để phân chia. Đó là hệ thống cơ quan hành chính trung ƣơng, hoạt động trên quy mô cả nƣớc và hệ thống các cơ quan hành chính hoạt động trên từng địa bàn lãnh thổ nhất – hệ thống cơ quan HCNN ở địa phƣơng. - Theo thẩm quyền Đó là hệ thống các cơ quan HCNN có thẩm quyền chung, quản lý hoạt động trong tất cả các lĩnh vực trên lãnh thổ nhất định và hệ thống các cơ quan HCNN có thẩm quyền riêng. - Theo hình thức thành lập Mỗi cơ quan HCNN đƣợc thành lập theo những căn cứ pháp lý khác nhau, do đó có những quyền hạn cũng nhƣ quy mô khác nhau.
Hệ thống các cơ quan HCNN thành lập theo quy định của Hiến pháp (Chính phủ, các Bộ, Ủy ban nhân dân); cũng có những cơ quan HCNN đƣợc thành lập theo quy định của Luật nhƣ cơ quan thuộc Chính phủ; Sở, Ban, Ngành; cũng có những cơ quan đƣợc thành lập theo văn bản pháp quy.