Chương 1: Cơ sở khoa học quản lý nhà nước về kinh tế cấp xã. Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về kinh tế cấp xã trên địa bàn huyện Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh. Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế cấp xã trên địa bàn huyện Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh. e 12 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ KINH TẾ CẤP XÃ 1.1 Các khái niệm có liên quan 1.
Chính quyền cấp xã Khái niệm chính quyền cấp xã: Chính quyền cấp xã được hiểu là chính quyền địa phương ở xã, là hệ thống các cơ quan nhà nước được thành lập ở địa bàn các xã, thực thi quyền lực nhà nước trong phạm vi quản lý nhà nước ở xã; bao gồm 02 hệ thống cơ quan: cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương (HĐND xã), cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương (UBND xã). Đặc điểm của chính quyền cấp xã: Một là, chính quyền cấp xã là loại chính quyền điển hình và phổ biến ở Việt Nam. Hai là, chính quyền cấp xã là chính quyền gần với cộng đồng dân cư nhất, do vậy, tổ chức và hoạt động vừa phải đảm bảo tính hệ thống, nhất quán vừa phải phù hợp với điều kiện đặc thù của địa phương. Ba là, chính quyền cấp xã là chủ thể quan trọng trực tiếp tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với Nhân dân.
Bốn là, chính quyền cấp xã có bộ máy đơn giản nhất, có tính chuyên môn hóa không cao, chịu sự tác động từ Nhân dân rất lớn. Năm là, chính quyền cấp xã chịu nhiều tác động từ quan hệ dòng họ, làng mạc và văn hóa làng xã. Vai trò và địa vị pháp lý của chính quyền cấp xã: vai trò và địa vị pháp lý của chính quyền cấp xã cần được nhìn nhận trong cả hệ thống chính quyền nhà nước và trong hệ thống chính trị ở cơ sở. Chính quyền cấp xã trong hệ thống chính trị ở cơ sở: Một là, hiện thực hóa đường lối, chủ trương lãnh đạo của Đảng.
Hai là, các tổ chức chính trị - xã hội và đoàn thể nhân dân thực hiện có hiệu quả quyền làm chủ thông qua hoạt động của chính quyền cấp xã. e 13 Chính quyền cấp xã trong hệ thống chính quyền nhà nước: Một là, các chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật muốn đi vào cuộc sống phải thông qua hoạt động của chính quyền cấp xã, phải được thực hiện ở xã thành phong trào hành động của Nhân dân, thông qua những sáng kiến và nỗ lực của Nhân dân. Hai là, chính quyền cấp xã là cấp chính quyền gần dân nhất, là nơi trực tiếp tổ chức và điều hành các hoạt động quản lý, các công việc hành chính ở cơ sở và trực tiếp tổ chức thi hành pháp luật ở xã, phường, thị trấn. Ba là, chính quyền cấp xã có vai trò quan trọng trong việc phát triển của địa phương về mọi mặt.
Nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho Nhân dân tại địa phương.2 Kinh tế cấp xã Kinh tế là tổng thể các yếu tố sản xuất, các điều kiện vật chất của đời sống con người và các mối quan hệ vật chất giữa con người với con người trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội ở một giai đoạn lịch sử nhất định mà mấu chốt là vấn đề sở hữu và vấn đề lợi ích. Như vậy, kinh tế cấp xã là tổng hòa các mối quan hệ tương tác lẫn nhau giữa cá nhân, tổ chức và chính quyền cấp xã, liên quan trực tiếp đến việc sản xuất, trao đổi, phân phối, tiêu dùng các loại sản phẩm hàng hóa và dịch vụ diễn ra trên địa bàn xã, nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người nhất định.3 Quản lý nhà nƣớc về kinh tế cấp xã Là các hoạt động kinh tế được thực hiện trên địa bàn cấp xã chịu sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực của nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người do chính phủ và các cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương đến cơ sở (UBND các cấp) tiến hành để thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của nhà nước nhằm duy trì và phát triển cao các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật về kinh tế, thỏa mãn nhu cầu hợp pháp của con người trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.2 Quản lý nhà nƣớc về kinh tế cấp xã 1.1 Chủ thể quản lý nhà nƣớc về kinh tế ở cấp xã Khái niệm chủ thể quản lý nhà nước về kinh tế: chủ thể quản lý nhà nước về kinh tế là cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương tới địa phương thực hiện nhiệm vụ, chức năng quản lý đối với các hoạt động kinh tế trong nền kinh tế quốc dân. Chủ thể quản lý nhà nước về kinh tế ở cấp xã là Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân. Theo Điều 8, Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 quy định: “Ủy ban nhân dân do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu, là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương, Hội đồng nhân dân cùng cấp và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên.
Ủy ban nhân dân gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các Ủy viên, số lượng cụ thể Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp do Chính phủ quy định”. Như vậy, về cơ cấu tổ chức của Ủy ban nhân dân cấp xã bao gồm: Chủ tịch và các Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân. Theo Nghị định số 08/2016/NĐ- CP, ngày 25 tháng 01 năm 2016 quy định về số lượng tối đa Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân ở các đơn vị hành chính: “Ủy ban nhân dân xã đồng bằng, trung du có dân số 8.000 người trở lên gồm có 01 chủ tịch, 02 phó chủ tịch, 02 ủy viên”. Chủ tịch Ủy ban nhân dân phụ trách chung, khối nội chính, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội; Phó Chủ tịch phụ trách khối kinh tế chịu trách nhiệm về lĩnh vực tài chính, địa chính, giao thông nông thôn, tài nguyên môi trường và các lĩnh vực khác; Phó Chủ tịch phụ trách khối văn hóa-xã hội chịu trách nhiệm về lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế, lao động thương binh xã hội và các lĩnh vực khác; 02 ủy viên Ủy ban nhân dân xã, 01 ủy viên phụ trách công an và 01 ủy viên phụ trách quân sự.
Ở cấp xã không thành lập cơ quan chuyên môn mà chỉ có công chức chuyên môn giúp Ủy ban nhân dân giải quyết công việc trên từng lĩnh vực. Ngoài những công chức trực tiếp đảm trách từng lĩnh vực công việc được phân công theo Nghị định số 112/2011/NĐ-CP, ngày 05 tháng 12 năm e 15 2011 “quy định về công chức xã, phường, thị trấn”, gồm 07 chức danh: văn phòng-thống kê, tư pháp-hộ tịch, địa chính-nông nghiệp-xây dựng và môi trường, văn hóa-xã hội, tài chính-kế toán, công an, quân sự, còn có một số chức danh là những người hoạt động không chuyên trách tham mưu cho Ủy ban nhân dân giải quyết các công việc của địa phương như: cán bộ giao thông – nông thôn – thủy lợi, cán bộ văn thư – lưu trữ - thủ quỹ, cán bộ đội thuế, cán bộ đài truyền thanh, cán bộ nhà văn hóa…Công chức ở từng chức danh tùy thuộc vào loại hình của xã mà có số lượng khác nhau, tổng số công chức tối đa không quá 23 người; tổng số cán bộ, công chức, người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ấp tối đa không quá 65 người.2 Vai trò quản lý nhà nƣớc về kinh tế ở cấp xã Quản lý là một dạng lao động đặc biệt, theo Karl Marx: “Bất cứ một lao động xã hội hay lao động chung nào mà tiến hành trên một quy mô khá lớn đều yêu cầu phải có sự chỉ đạo để điều hòa các hoạt động cá nhân. Một nghệ sĩ độc tấu tự điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì phải có nhạc trưởng”. Như vậy, tất cả mọi tổ chức, mọi hoạt động đều cần có sự quản lý của con người, bởi trong xã hội có nhiều mối quan hệ khác nhau, những hoạt động có thể làm ảnh hưởng đến lợi ích của người khác, ảnh hưởng đến lợi ích của cộng đồng nói chung.
Vì vậy việc quản lý để các hoạt động đó đi vào trật tự theo một khuôn khổ nhất định nhằm duy trì và thúc đẩy sự phát triển là cần thiết. Do đó quản lý đóng vai trò rất quan trọng trong tổ chức, hình thành khi tổ chức xuất hiện. Quản lý nhà nước về kinh tế cấp xã đóng vai trò rất quan trọng, cụ thể như sau: Ủy ban nhân dân xã thực hiện quản lý về kinh tế với mục tiêu ổn định, duy trì, phát triển kinh tế một cách bền vững và lành mạnh. Bởi lẽ, trong môi trường hoạt động, các yếu tố kinh tế luôn vận động và biến đổi không ngừng, sẽ có nhiều yếu tố không phù hợp làm ảnh hưởng đến mục tiêu chung, ảnh hưởng đến cộng đồng, ảnh hưởng đến chất lượng của thị trường, vì vậy quản lý về kinh tế sẽ khắc phục được những hạn chế này.
e 16 Ủy ban nhân dân xã ngoài quản lý chất lượng hàng hóa mang lại lợi ích cho cộng đồng, còn điều tiết sản phẩm hàng hóa phục vụ nhu cầu thiết yếu của Nhân dân, của thị trường. Cụ thể Ủy ban nhân dân xã khuyến khích phát triển các ngành nghề, làng nghề tạo ra sản phẩm phục vụ cho thị trường đang có nhu cầu lớn hiện tại và trong tương lai. Ngược lại những sản phẩm không được thị trường ưa chuộng thì vận động người dân không nên đầu tư phát triển tránh gây thiệt hại về kinh tế. Ủy ban nhân dân xã quản lý nhà nước về kinh tế có thể định hướng khả năng phát triển tối ưu đối với từng loại sản phẩm hàng hóa cụ thể, phát huy được tiềm năng nguồn lực của địa phương.
Ủy ban nhân dân xã quản lý về kinh tế còn là cơ sở để phản ánh tính hiệu quả những chính sách của cấp trên, bởi chỉ có thực tiễn mới có thể kiểm nghiệm được tính khả thi của chủ trương, chính sách trong thực tế, nếu có thiếu sót trong quá trình quản lý mà nguyên nhân từ cơ chế thì đó chính là cơ sở để các cấp, các ngành điều chỉnh cho phù hợp.