Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG LIÊN KẾT ĐÀO TẠO TẠI TRUNG TÂM GDNN - GDTX CẤP HUYỆN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Liên kết đào tạo là một vấn đề đã được nhiều tác giả đề cập tới, mỗi tác giả chuyên sâu nghiên cứu về một trong các nội dung của hoạt động liên kết đào tạo và quản lý liên kết đào tạo. * Những nghiên cứu về hoạt động liên kết đào tạo: Ở CHLB Đức, LKĐT giữa nhà trường với DN được xem là hình thức đào tạo quan trọng và được áp dụng rộng rãi trong toàn quốc. Điển hình là mô hình Dual System thường được dịch là “đào tạo kép” [dẫn theo 29].
Đây là loại hình đào tạo cơ bản, có nhiều ưu điểm nổi trội trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả ĐTN và được nghiên cứu áp dụng ở nhiều nước trên thế giới. Tuy nhiên, mô hình này cũng có một số nhược điểm đang được các nhà giáo dục CHLB Đức nghiên cứu khắc phục và hoàn thiện. Nếu áp dụng nguyên mẫu, cứng nhắc vào đào tạo ở nước ta sẽ gặp những khó khăn nhất định và có thể không có tính khả thi. Ở Trung Quốc, quán triệt quan điểm “Ba kết hợp” (đào tạo, sản xuất và dịch vụ).
Các trường dạy nghề gắn bó chặt chẽ với các cơ sở sản xuất và dịch vụ. Kết hợp đào tạo phong phú và đa dạng góp phần đáng kể vào việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề. Ở Thái Lan, một trong những mục tiêu chiến lược của kế hoạch phát triển quốc gia lần thứ 8 (1997 - 2001) và lần thứ 9 (2002 - 2006) của Thái Lan tập trung vào phát triển nguồn nhân lực trong nền kinh tế năng động. Để có nhân lực kỹ thuật phục vụ tại các DN sản xuất, họ đã tổ chức đào tạo tại xưởng sản xuất của mình [dẫn theo 29].
Nguyễn Thị Hòa trong công trình nghiên cứu về “Quản lý hoạt động liên kết đào tạo đại học hệ vừa làm vừa học tại Trung tâm Đào tạo Bồi dưỡng tại chức tỉnh Nam Định” [18] đã tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động liên kết đào tạo đại học hệ vừa làm vừa học tại TT cấp tỉnh, trên cơ sở đó, tác giả nghiên cứu thực trạng liên kết đào tạo hệ vừa làm vừa học tại Trung tâm Đào tạo Bồi Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn dưỡng tại chức tỉnh Nam Định, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng liên kết đào tạo. Công Văn Hướng trong công trình nghiên cứu về “Biện pháp quản lý hoạt động liên kết đào tạo văn bằng 2 hệ đại học ở trường Cán bộ Thanh tra thuộc Thanh tra chính phủ” [22] đã tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động liên kết đào tạo văn bằng 2 hệ đại học, từ đó tác giả triển khai nghiên cứu thực trạng về quản lý hoạt động liên kết đào tạo văn bằng 2 hệ đại học ở trường Cán bộ Thanh tra thuộc Thanh tra chính phủ, đề xuất một số giải pháp, trong đó nhấn mạnh đến giải pháp quản lý hoạt động học tập của học viên và củng cố trang bị cơ sở vật chất và thiết bị tại TT để nâng cao chất lượng liên kết. Đoàn Như Hùng, khi giới thiệu về “Liên kết đào tạo giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với DN ở một số nước trên thế giới và Việt Nam” [21], đã trình bày về các hình thức liên kết (ở Mĩ, Cộng hòa Liên bang Đức, Nhật Bản, Việt Nam), hợp tác giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với DN khảo sát ở Bắc Ninh, Hà Nội, Đồng Nai); lợi ích của các bên trong việc liên kết này; mô hình đào tạo liên kết của nhà trường với DN (ở khu vực Châu Âu - Châu Mĩ, khu vực Châu Á, mô hình ở Việt Nam); nêu 13 hình thức phối hợp giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với DN; các yếu tố thúc đẩy hoặc kìm hãm đến LKĐT giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với DN. Công trình nghiên cứu của Phan Chính Thức “Những giải pháp phát triển đào tạo nghề góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp CNH, HĐH” [32] đã phân tích và đưa ra vấn đề “tăng cường mối quan hệ của nhà trường với các đơn vị sản xuất” là một trong những giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo.
Song, do hướng nghiên cứu của đề tài nên tác giả chưa phân tích các cơ sở khoa học, chỉ đề cập tới cách thức tiến hành tăng cường quan hệ của nhà trường với các 18 đơn vị sản xuất một cách đơn phương, chưa đề cập phương thức kết hợp đào tạo tổng quát ở Việt Nam, chưa đưa ra các giải pháp đồng bộ để quản lý hoạt động LKĐT giữa nhà trường và doanh nghiệp (do nhiệm vụ đề tài là tập trung giải quyết các giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo công nhân kỹ thuật xây dựng ở Thủ đô Hà Nội, nên không đi sâu vào giải quyết lý luận và thực tiễn kết hợp đào tạo nghề). Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Tác giả Lương Thị Tâm Uyên đã đề xuất 6 biện pháp phối hợp đào tạo giữa cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp nhằm đào tạo đội ngũ công nhân lành nghề, có đủ các yếu tố mà cơ sở sản xuất yêu cầu khi nghiên cứu về “Một số biện pháp phối hợp đào tạo giữa cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp” [36]. Bàn về “Liên kết nhà trường - doanh nghiệp trong đào tạo nghề ở nước ta” [26], Võ Thị Ngọc Lan đề xuất một trong số các biện pháp có hiệu quả nhất là liên kết đào tạo nghề của nhà trường với doanh nghiệp. Bài viết tập trung trình bày khái lược về liên kết đào tạo nghề, trong đó nhấn mạnh về mô hình LKĐT ở một số nước ngoài như Úc, Nhật, Pháp, Đức.
Kế tiếp là sơ lược thực trạng về LKĐT của nhà trường với doanh nghiệp ở Việt Nam. Sau cùng, đề xuất giải pháp tăng cường mối LKĐT của nhà trường với doanh nghiệp. Từ địa bàn của tỉnh Vĩnh Phúc, Nguyễn Tuyết Lan khi nghiên cứu về “Quản lý LKĐT giữa trường cao đẳng nghề với DN ở tỉnh Vĩnh Phúc đáp ứng yêu cầu phát triển nhân lực” [25] đã phân tích được những thành tựu, bất cập của thực trạng, nêu lên 5 nhóm biện pháp tiền đề cho quản lý LKĐT, biện pháp quản lý đầu vào, biện pháp quản lý quá trình đào tạo, biện pháp quản lý kết quả đầu ra, biện pháp quản lý bối cảnh đào tạo. Đề tài “Xây dựng cơ chế, chính sách, mô hình liên kết giữa nhà trường với DN trong ĐTN cho người lao động” [11] do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì, đã đề xuất một số giải pháp liên quan tới cơ chế, chính sách trong các mô hình liên kết giữa cơ sở đào tạo với DN trong quá trình cùng hợp tác để nâng cao trình độ tay nghề cho người lao động, phát triển nguồn nhân lực cho sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.
“Mô hình liên kết: DN - trường dạy nghề - trường đại học nhằm đào tạo nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Đồng Nai” [21] được tác giả Đoàn Như Hùng đề xuất. Sau khi đánh giá những hạn chế về đào tạo bậc đại học đang diễn ra ở các trường đại hiện nay như chưa gắn với thị trường lao động, với nhu cầu sử dụng lao động của các doanh nghiệp. Tác giả phân tích các nguyên nhân như hình thức liên kết đào tạo chưa đa dạng, từ đó đề xuất mô hình liên kết, cơ chế liên kết giữa DN - trường dạy nghề - trường đại học và điều kiện thành công. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Với bài viết “Mối quan hệ giữa nhà trường với DN ở một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam” [20] của nhóm tác giả Nguyễn Thị Thu Thủy, Phạm Thanh Tùng và Đỗ Thế Hưng, nhóm tác giả chỉ rõ tầm quan trọng của mối quan hệ hợp tác giữa các trường với các doanh nghiệp, lợi ích mang lại khi thực hiện mối liên hệ này.
Đồng thời nhóm tác giả chỉ ra những bài học kinh nghiệm của các nước trên thế giới và giải pháp thúc đẩy mối hoạt động liên kết đào tạo, những giải pháp cần thiết để xóa bỏ những khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành, thúc đẩy mối quan hệ hợp tác giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp. Tác giả Mạnh Xuân viết “Gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực” [40], tác giả trích dẫn ý kiến phát biểu của Bùi Anh Tuấn, ông đã chỉ ra thực trạng trong hoạt động liên kết đào chưa thực sự triệt để, hiệu quả đạt được chưa cao. Tác giả đã phân tích rất rõ nguyên nhân là vì các cơ sở đào tạo chủ yếu chỉ thiết lập mối quan hệ với các doanh nghiệp bằng cách là mời họ với tư cách là đối tác chiến lược, chứ không tham gia trực tiếp vào đào tạo. Vì vậy mà các doanh nghiệp cùng với cơ sở đào tạo góp phần vào đào tạo nguồn nhân lực bằng cách tham gia trực tiếp góp ý xây dựng khung chương trình đào tạo, có chính sách đãi ngộ đối với lao động… * Những nghiên cứu về liên kết đào tạo ở TT GDNN- GDTX: Nguyễn Thị Kim Anh, luận văn thạc sĩ “Quản lý hoạt động liên kết đào tạo ở TT GDTX 2 tỉnh Lạng Sơn” Đại học Giáo dục [1] đã phân tích cơ sở lý luận của hoạt động liên kết đào tạo (bậc cao đẳng, đại học, trung cấp chuyên nghiệp) tại TT GDTX 2 tỉnh Lạng Sơn, từ đó nghiên cứu về các hoạt động liên kết đào tạo diễn ra rất đa dạng, dưới nhiều hình thức khác nhau, cần thiết phải có biện pháp để quản lý.
Tác giả đã đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng liên kết đào tạo tại TT GDTX 2 tỉnh Lạng Sơn và đánh giá ở mức độ rất khả thi khi triển khai áp dụng như thu thập các thông tin của học viên về chất lượng đào tạo và khảo sát nhu cầu của học viên về hoạt động học tập. Từ đó, tác giả đề xuất một số biện pháp như: Phối hợp quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên và hoạt động học tập của học viên; Hoàn thiện quy chế phối hợp quản lý liên kết đào tạo; Tăng cường xã hội hóa công tác liên kết đào tạo. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.