Chương 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VA NHỮNG VAN DE CƠ BAN VE CHINH SACH GIAO DAT, GIAO RUNG VA THUC HIEN CHÍNH SÁCH GIAO DAT GIAO RUNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Chính sách giao đất giao rừng là chính sách lớn, quan trọng của Nhà nước, liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, đến một loại tư liệu sản xuất nền tang, đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Vì vậy, thời gian qua ở Việt Nam có rất nhiều công trình khoa học nghiên cứu về van dé này với sự tham gia nghiên cứu của các nhà khoa học, nhà quản lý, nghiên cứu sinh và học viên cao học. Tiêu biéu là các công trình nghiên cứu sau đây: - Dé tài cấp bộ (2005): “Đánh giá tình hình thực hiện Quyết định 178/2001/OD-TTg của Thủ tướng Chính phủ và dé xuất sửa đổi, bồ sung chính sách hưởng lợi đối với cá nhân, hộ gia đình và cộng đông được giao, được thuê và nhận khoán rừng, đất lâm nghiệp ”, Tiên sỹ Nguyễn Nghĩa Biên và các cộng sự thuộc Trường đại học Lâm nghiệp đã tiễn hành nghiên cứu.
Đề tài đã đánh giá tình hình thực hiện chính sách hưởng lợi theo quyết định 178/2001/QD-TTg va đề xuất sửa đổi, bỗổ sung góp phần hoàn thiện cơ chế hưởng lợi đối với các hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng được giao, được thuê, nhận khoán rừng và đất lâm nghiệp. - Luận văn Thạc sĩ kinh tế của Ngô Tôn Thanh (2012): “Hoàn thiện công tác OLNN về dat dai trên dia bàn thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định”, bảo vệ tại Trường Đại học kinh tế, Đại học Đà Nẵng. Luan văn đã hệ thống hóa lý luận về vấn đề QLNN về đất đai của chính quyền thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định. Phan thực trạng, luận văn đã đánh giá những kết quả đạt được, những mặt tồn tại trong quản lý nhà về đất đai.
Từ đó, đưa ra những biện pháp khắc phục phù hợp nhằm khai thác sử dụng nguồn lực đất đai có hiệu quả hơn. Phần giải pháp, luận văn đã đưa ra các biện pháp dé hoàn thiện công cụ và phương pháp QLNN về đất đai của chính quyền thị xã An Nhơn; kiến nghị với nhà nước những vấn đề cần phải hoàn thiện hệ thống chính sách pháp luật về đất đai. - Luận văn Thạc sĩ nông nghiệp của Nguyễn Chí Thâm (2009): “Đánh giả tình hình thực hiện chính sách GDGR tại huyện Bắc Quang - tính Hà Giang”, bảo vệ tại Trường Dai học Nông nghiệp I Hà Nội. Luận văn nghiên cứu kinh nghiệm GDGR ở một số quốc gia trên thế giới.
Đánh giá thực trang tình hình GDGR ở Việt Nam trước và sau khi đổi mới. Đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả GĐGR ở huyện Bắc Quang thời gian tới. Các giải pháp đề xuất tập trung vào giải quyết những vấn đề vướng mắc trong việc thực hiện công tác GĐGR như: bất cập giữa bản đồ giao rừng và bản đồ địa chính, ranh giới đất rừng không trùng khớp giữa bản đồ và thực địa, giao đất không đồng thời được với giao rừng: nâng cao chất lượng lập hồ sơ địa chính; áp dụng hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác GĐGR. - Luận văn Thạc sĩ kinh té của Nguyễn Thị Thu Trang (2012): “Phán quyên sở hữu tài sản trong giao rừng cho cộng đồng ở Tây nguyên ”, bảo vệ tại Trường Dai học kinh tế thành phố H6 Chi Minh.
Đề tài đã phân tích các quyền sở hữu tài sản rừng được phân bổ cho người dan thí điểm giao rừng cho cộng đồng. Tác giả đã đề cập các giải pháp điều kiện để khắc phục những tồn tại, những khoảng trống trong thực hiện chính sách giao rừng do việc nhà nước xem việc giao rừng cho cộng đồng là bàn giao trách nhiệm quản lý, nên phạm vi trao quyền hưởng lợi là hạn chế, không kèm theo cơ chế hỗ trợ hiệu quả sau giao rừng, qua đó nâng cao tính tuân thủ cũng như như xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác giao rừng tại các địa phương. - Bai trình bày tại Hội thao của của PGS. Bao Huy, Trường Dai hoc Tây nguyên (Nghiên cứu điểm tại Tây nguyên): “Quản lý rừng và hưởng lợi trong GĐGR”.
Tài liệu này tác giả đã tập trung phản ánh, phân tích vấn đề quản lý rừng tự nhiên bền vững sau khi giao đất và giải pháp xác lập cơ chế hưởng lợi từ rừng tự nhiên cho đối tượng nhận rừng là cộng đồng dân cư, đồng thời đưa ra những giải pháp để thực hiện chính sách GĐGR ở các tỉnh Tây Nguyên hiệu quả hơn. - Báo cáo “GDGR trong bối cảnh tái cơ cau ngành lâm nghiệp: Cơ hội và thách thức ” của Tô Xuân Phúc và Trần Hữu Nghị (2014), đã mô tả một số nét tổng quan về thực trạng quản lý và SDĐ và rừng hiện nay. Tóm tắt một số chính sách lâm nghiệp cơ bản được thực hiện từ khi thành lập nước, bao gồm chính sách GĐGR và những thay đổi căn bản của chính sách đến nay; tập trung vào phân biệt sự khác nhau giữa chính sách giao đất và khoán rừng. Tiến trình thực hiện chính sách tại các địa phương, từ đó chỉ ra sự khác nhau về lý thuyết và thực tiễn có liên quan đến tiến trình thực hiện; phân tích tác động, trong đó tập trung vào các khía cạnh chủ yếu như tác động của chính sách tới sinh kế hộ gia đình, độ che phủ và chất lượng rừng.
Báo cáo đưa ra một số kiến nghị về chính sách nhằm góp phần vào thực hiện thành công các mục tiêu mà ngành lâm nghiệp đã đề ra. - Báo cáo chuyên đề của Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Giang: “Tong kết 10 năm thi hành Luật Đất dai năm 2003 và tham gia sửa đổi, bố sung Luật Dat dai năm 2003 trên địa ban tỉnh Hà Giang” trình bày tại Hội nghị tông kết thi hành Luật Đất đai năm 2003 của Bộ Tài nguyên và Môi trường năm 2013, đã đánh giá những tác động của chính sách, pháp luật đất đai đến phát triển KTXH; chỉ ra những nguyên nhân của thành công và hạn chế trong thực tế và đề xuất những định hướng giải pháp nâng cao hiệu quả công tác QLNN về đất đai trên địa bàn tỉnh Hà Giang. Như vậy, công trình này không nghiên cứu toàn diện về thực hiện chính sách GĐGR, cả trên phương diện lý luận và thực tiễn, mà chỉ tập trung nghiên cứu sâu thực trạng công tác QLNN về đất đai tại tỉnh Ha Giang. - Cac báo cáo tham luận của Phong Tai nguyên va Môi trường huyện Vị Xuyên: “Kết quả công tác thực hiện nhiệm vụ năm 2011 và phương hướng nhiệm vụ năm 2012”: “Kết qua công tắc ngành TN&MT huyện Vi Xuyên năm 2012 và biện pháp nâng cao chất lượng công tác GDGR năm 2013”; “Kết quả công tác năm 2013 và phương hướng nhiệm vụ năm 2014” trình bày tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2011, 2012, 2013 của của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hà Giang, đã phân tích đánh giá kết quả công tác QLNN về (TN&MT trong từng năm và chỉ ra những hạn chế, yếu kém, đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác của ngành TN&MT trong thời gian tới tại huyện VỊ Xuyên.
Tóm lại, nghiên cứu các công trình của các tác giả trước đã công bố gần đây cho thấy chưa có công trình nào nghiên cứu riêng về thực hiện chính sách giao đất giao rừng ở huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang. Do đó, Luận văn nhận thấy việc sưu tầm, tổng hợp, hệ thống hóa và phân tích làm rõ hơn một số vấn đề về lý luận, đánh giá thực trạng, đề xuất khuyến nghị, giải pháp nâng cao hiệu quả Chính sách GDGR ở huyện VỊ Xuyên, tỉnh Ha Giang trong giai đoạn hiện nay là vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay tình trạng tranh chấp đất đai, xâm hại, tàn phá rừng càng gia tăng, diễn biến ngày cảng phức tạp đòi hỏi chính sách GDGR cần phải đi vào chiều sâu, chat lượng, hiệu quả. Khái niệm, vai trò sự cần thiết phải thực hiện chính sách giao đất giao rừng 1. Khái niệm chung - Khái niệm QLNN về đất dai: là tong hợp các hoạt động của cơ quan nhà nước có thâm quyên đê thực hiện và bảo vệ quyên sở hữu của nhà nước đối với đất đai; đó là các hoạt động nằm chắc về tình hình SDĐ, rừng; phân phối và phân phối lại quỹ đất, rừng theo quy hoạch, kế hoạch; kiểm tra giám sát quá trình quản lý và SDD, rừng; điều tiết các nguồn lợi từ đất rừng (Nguyễn Khắc Thái Sơn, 2007, trang 21).
- Giao đất là việc Nhà nước trao quyền SDD bằng quyết định hành chính cho đối tượng có nhu cầu SDĐ (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2003, trang 1). - Nhận quyên SDP là việc xác lập quyền SDD do được người khách chuyên quyền SDD theo quy định của pháp luật thông qua các hình thức chuyền đổi, chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho quyền SDD hoặc góp vốn bằng quyền SDĐ mà hình thành pháp nhận mới (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2003, trang 9). - Thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền SDĐ của người được nhà nước trao quyền SDĐ hoặc thu lại đất của người sử dụng vi phạm pháp luật về đất đai (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2003, trang 9). - Bồi thường khi nhà nước thu hôi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền SDĐ đối với DT bị thu hồi cho người bị thu hồi đất (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2003, trang 9).
- Giấy chứng nhận quyên SDP là Giây chứng nhận do cơ quan Nha nước có thâm quyên cấp cho người SDD dé bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp của người SDĐ (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2003, trang 11). - Đăng ký quyền SDP là việc ghi nhận quyên SDD hợp pháp đối với một thửa đất xác định vào hồ sơ địa chính nhằm xác lập quyền và nghĩa vụ của người SDD (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2003, trang 11). - Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người SDD giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2003, trang 12). Sự cần thiết phải thực hiện chính sách giao dat, giao rừng Đất và rừng là loại tai sản đặc biệt trong đời sống kinh tế - xã hội của một quốc gia, đặc biệt các quốc gia mà nông nghiệp vẫn là ngành kinh tế quan trọng và phần đông dân số vẫn sống ở nông thôn.