Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐỘI THIẾU NIÊN TIỀN PHONG HỒ CHÍ MINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Như chúng ta đã biết trẻ em là một bộ phận vô cùng quan trọng của nhân loại nói chung và của mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ nói riêng. Quan trọng ở đây không phải bởi trẻ em chiếm một bộ phận lớn dân số của thế giới mà còn bởi trẻ em là những chủ nhân tương lai của trái đất, là người quyết định vận mệnh của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc.
Do đó tương lai của đất nước, tương lai của nhân loại phụ thuộc rất nhiều vào việc chúng ta chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em như thế nào. Cũng chính vì vậy mà rất nhiều quốc gia và rất nhiều nhà khoa học nghiên cứu, đưa ra các quan điểm về giáo dục trẻ em phát triển một cách toàn diện về nhân cách. Trọng tâm lý luận và thực tiễn là tôn trọng trẻ em, dựa vào sự phát triển của trẻ em để giáo dục, giành cho trẻ quyền tự do trong phát triển cá thể của mình" [6, tr. Xanh-xi-mông, O-oen, Phu-ri-ê: "Kêu gọi xã hội giải phóng con người, giải phóng trẻ em, trả lại cho trẻ em quyền làm con người và những quyền cơ bản nhất, nhất là quyền được sống, được học tập và vui chơi" [6, tr.
Quan điểm của các nhà cộng sản: "Mác và Ăng-ghen đặt nền móng cho việc giáo dục trẻ em theo nguyên tắc: Bình đẳng về mọi giáo dục cho trẻ em, bảo vệ con em nhân dân lao động khỏi sự bóc lột của tư bản, trẻ em cũng có e 7 nghĩa vụ lao động để rèn luyện, cải tạo bản thân" [4, tr. Chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ rõ bản chất sự phát triển xã hội là quan hệ con người trong xã hội, trong sản xuất, biến ý thức xã hội thành lực lượng xã hội, tập hợp giáo dục cho những đại diện của giai cấp công nhân mới có tri thức cũng như giác ngộ vô sản cao. Điều này có ý nghĩa quyết định đối với tương lai, Mác cho rằng: “Bộ phận giác ngộ nhất trong giai cấp công nhân nhận thức rất rõ rằng tương lai của giai cấp họ và do đó, tương lai của xã hội loài người hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục các thế hệ công nhân đang lớn lên” [4, tr. Cuộc đấu tranh cải tạo xã hội, xây dựng ý thức xã hội mới, giáo dục trẻ em đòi hỏi bám sát điều kiện kinh tế xã hội, thời điểm lịch sử cụ thể.
Các nhà kinh điển đã chỉ ra rằng giáo dục phải được tiến hành như một quá trình thường xuyên liên tục: giáo dục trong nhà trường, giáo dục thông qua lao động; tham gia vào đời sống xã hội, giáo dục trí dục, thể dục, kĩ thuật bách khoa. Những tư tưởng vĩ đại của Mác về con người, giáo dục con người phần nào trở thành hiện thực trong xu thế đấu tranh vì sự phát triển con người mà đặc biệt là trẻ em trên toàn thế giới ngày nay. Các nghiên cứu ở trong nước Chúng ta rất hãnh diện Việt Nam là nước đầu tiên của châu Á và đồng thời cũng là nước thứ 2 trên thế giới sớm phê chuẩn công ước quốc tế về quyền trẻ em (năm 1990). Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách nhằm thực hiện đầy đủ và có hiệu quả công tác chăm sóc và giáo dục trẻ em, chương trình hành động quốc gia vì trẻ em Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng phấn khởi.
- Đảng, Nhà nước ta luôn quán triệt sâu sắc quan điểm bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thiếu niên nhi đồng là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, là nhiệm vụ của mọi cấp, mọi ngành, mọi người. Sinh thời, Hồ Chủ Tịch là người dành hết tâm huyết của mình cho công e 8 tác chăm sóc, giáo dục thiếu niên nhi đồng. Bác dạy rằng muốn giáo dục thiếu niên nhi đồng có hiệu quả thì phải kết hợp tổ chức tốt đồng thời các môi trường giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội. “Giáo dục thiếu niên nhi đồng là trách nhiệm của các cô các chú, của gia đình, của nhà trường, của đoàn thể, của xã hội.
Nếu nhà trường dạy tốt mà gia đình dạy ngược lại sẽ có ảnh hưởng không tốt đối với trẻ em, và kết quả là 7 không tốt. Cho nên muốn giáo dục các cháu thành người tốt, nhà trường, đoàn thể, gia đình và xã hội phải kết hợp chặt chẽ với nhau”[7, tr. Bác chỉ ra quan điểm giáo dục rất khoa học là học tập gắn liền với vui chơi, học tập, vui chơi gắn liền với lao động giúp đỡ cha mẹ, gia đình và cộng đồng “Học gắn liền với vui chơi lành mạnh là một bộ phận trong sự sinh hoạt của thiếu nhi trong vui chơi cũng có giáo dục, trong lúc học cũng cần làm cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần làm cho chúng học. Ở nhà, trong trường, trong xã hội chúng đều vui, đều học.
Vì vậy bên cạnh việc dạy chữ cần tổ chức cho các em vui chơi, vui chơi cũng là một hình thức giáo dục. Giáo dục thiếu nhi cần phải kết hợp cả ba yếu tố: đức dục, giáo dục, thể dục mà mục tiêu cao nhất là: cách dạy trẻ cần làm cho chúng biết yêu tổ quốc, thương đồng bào, yêu lao động, biết giữ vệ sinh , giữ kỷ luật, học văn hoá” [7, tr. Bác cũng đặc biệt chú trọng đến vấn đề xây dựng nhân cách cho thiếu nhi, giúp các em có cả đức, cả tài: “đức là đạo đức cách mạng, đức là cái gốc quan trọng. Nếu không có đạo đức cách mạng thì cũng vô dụng”.
Có nhiều hướng tiếp cận xây dựng nhân cách và tâm hồn cho trẻ thơ. Tư tưởng của Hồ Chủ Tịch đã chỉ cho chúng ta bài học toàn diện và khoa học về công tác giáo dục học sinh tiểu học. Triển khai các hoạt động giáo dục học sinh ở tiểu học thực chất là một bước đưa những tư tưởng của người vào thực hiện nhiệm vụ đẩy mạnh công tác xây dựng Đội TNTP trong thời kỳ mới. Thực chất đây là bước thực hiện nguyên tắc giáo dục theo tư tưởng của bác là học kết hợp với e 9 hành, học chữ kết hợp với học làm người, học tập thông qua vui chơi, tập lao động, tập cho các em bước đầu tham gia vào các hoạt động chính trị xã hội.
Xu thế xã hội hoá chăm sóc giáo dục trẻ em ngày càng mở rộng đòi hỏi Đội phải có sự kiện toàn, khẳng định vai trò của mình với tư cách là lực lượng giáo dục, là tổ chức nòng cốt của thiếu nhi Việt Nam. Quá trình thực hiện Công ước quốc tế về quyền trẻ em, luật bảo vệ và chăm sóc giáo dục trẻ em đã được lồng ghép trong nội dung các môn học, học sinh được học như chương trình chính khoá ở tiểu học nhưng chỉ là lý thuyết khô khan. Tác giả Võ Huỳnh Ngọc Vân với đề tài “Một số biện pháp phối hợp giữa hiệu trưởng và tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục đạo đức cho học sinh phổ thông tỉnh Bình Dương”. Trong đề tài này tác giả đã đề xuất các biện pháp phối hợp giữa Hiệu trưởng và tổ chức Đội trong Nhà trường phổ thông trong công tác giáo dục đạo đức cho học sinh ở tỉnh Bình Dương [29].
Tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Anh với luận văn thạc sĩ: “Quản lý công tác giáo dục kĩ năng sống thông qua hoạt động Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh ở Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt - Hà Nội" [1]. Tác giả Nguyễn Thị Xuyến với luận văn Thạc sĩ “ Biện pháp quản lý của hiệu trưởng trường tiểu học nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh trong giái đoạn hiện nay ở huyện An Dương,thành phố Hải Phòng” [28]. Tác giả Lê Thị Thu Hà với luận văn thạc sĩ “Quản lý hoạt động giáo dục của Đội TNTP Hồ Chí Minh tại các trường THCS Quận Cẩm Lệ thành phố Đà Nẵng” Tại địa bàn huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định chưa có tác giả nào nghiên cứu về quản lý hoạt động của Đội TNTP Hồ Chí Minh ở các trường THCS. Như vậy quản lý hoạt động của Đội TNTP Hồ Chí Minh tại các trường e 10 THCS là một trong những nhiệm vụ sức quan trọng của giáo viên tổng phụ trách góp phần vào việc phát triển giáo dục toàn diện cho học sinh ở các trường THCS.
Các khái niệm chính của đề tài 1. Quản lý giáo dục 1. Quản lý Quản lý là hoạt động xuất hiện từ khi xã hội loài người hình thành các tổ chức theo nhu cầu khách quan, là một trong những hoạt động cơ bản nhất của con người xét trên nhiều phạm vi cá nhân, tập đoàn, quốc gia hay nhóm quốc gia. Quản lý là sự kết hợp giữa tri thức và sức lao động, quản lý vừa mang tính khoa học, vừa mang tính nghệ thuật trong việc điều khiển mọi hoạt động.
Có nhiều cách tiếp cận và nhiều khái niệm khác nhau về quản lý. Sau đây là một số quan niệm chủ yếu.Mác giải thích một cách khái quát rằng quản lý là sự xác lập tương hợp giữa những công việc của từng cá nhân, nhằm thực hiện những chức năng cùng xuất hiện trong sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất, khác với sự vận động của những cơ quan độc lập của nó. Mác đã lột tả bản chất của quản lý là hoạt động lao động để điều khiển lao động.Mác đã viết:“Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” [4, tr., người đề xuất thuyết “Quản lý khoa học” cho rằng: “Quản lý là biết được chính xác điều mình mình muốn người khác làm và sau đó thấy được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” e 11 [20, tr.