CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG HỢP TÁC XÃ 1. Tổng quan về Ngân hàng Hợp tác xã và hoạt động cho vay của Ngân hàng Hợp tác xã 1. Tổng quan về Ngân hàng Hợp tác xã 1. Khái niệm Ngân hàng Hợp tác xã Trong nền kinh tế thị trường, hệ thống ngân hàng được chia thành 2 cấp: hệ thống ngân hàng cấp 1 và hệ thống ngân hàng cấp 2.
Trong đó, ngân hàng cấp 1 chính là Ngân hàng Trung ương (ở Việt Nam gọi là Ngân hàng Nhà nước), còn hệ thống ngân hàng cấp 2 là các ngân hàng thương mại. Các ngân hàng thương mại là một tổ chức dụng, đồng thời là một doanh nghiệp, thực hiện chức năng kinh doanh tiền tệ. Tuy nhiên, Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam mặc dù là một tổ chức tín dụng nhưng lại không phải là một doanh nghiệp giống như các ngân hàng thương mại. Theo Điều 4, Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 thì Ngân hàng Hợp tác (NHHT) được hiểu như sau: “Ngân hàng hợp tác xã là ngân hàng của tất cả các quỹ tín dụng nhân dân do các quỹ tín dụng nhân dân và một số pháp nhân góp vốn thành lập theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng nhằm mục tiêu chủ yếu là liên kết hệ thống, hỗ trợ tài chính, điều hòa vốn trong hệ thống các quỹ tín dụng nhân dân”.[36] Tại Điều 6, Thông tư số 31/2012/TT-NHNN ngày 26 tháng 11 năm 2012 của Ngân hàng Nhà nước Quy định về Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam thì Ngân hàng Hợp tác xã được hiểu như sau: “Ngân hàng hợp tác xã là loại hình tổ chức tín dụng được tổ chức theo mô hình hợp tác xã với mục tiêu chủ yếu là liên kết, bảo đảm an toàn của hệ thống thông qua việc hỗ trợ tài 8 e chính và giám sát hoạt động trong hệ thống quỹ tín dụng nhân dân.
Hoạt động chủ yếu là điều hòa vốn và thực hiện các hoạt động ngân hàng đối với thành viên là các quỹ tín dụng nhân dân”.[22] Như vậy, căn cứ vào quy định của hai văn bản pháp luật nêu trên, thì Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam (sau đây gọi tắt là Ngân hàng Hợp tác, viết tắt là NHHT) là tổ chức tín dụng, hoạt động theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Hợp tác xã. Lịch sử hình thành và quá trình phát triển a) Lịch sử hình thành. Sự hình thành của NHHT bắt nguồn từ quỹ tín dụng nhân dân Trung ương. Theo đó, ngày 08/06/1995: Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành Quyết định số 162/QĐ-NH5 về việc cho phép thành lập Quỹ tín dụng nhân dân Trung ương và Quyết định số 200/QĐ-NH5 về việc cấp giấy phép hoạt động cho Quỹ tín dụng nhân dân Trung ươnng với số vốn điều lệ là 200 tỷ đồng, thời gian hoạt động 99 năm.
Đến ngày 05/08/1995: Quỹ tín dụng nhân dân Trung ương đã tiến hành tổ chức lễ khai trương chính thức đi vào hoạt động tại 40 Hàng Vôi - Quận Hoàn Kiếm - Hà Nội với 19 cán bộ được tổ chức thành 6 Phòng, Ban. Năm 1997: thành lập Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh; điểm giao dịch tại Hai Bà Trưng - Hà Nội và thành lập thêm một số Phòng, Ban. Năm 2001 - 2002: Triển khai thực hiện Quyết định số 207/QĐ -NHNN ngày 20/3/2001 về “Phê duyệt Đề án tổng thể mở rộng mạng lưới hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân Trung ương”, bắt đầu từ năm 2001 Quỹ tín dụng nhân dân Trung ương đã tiến hành nhận bàn giao, sáp nhập 21 Quỹ tín dụng Khu vực tại các tỉnh thành Chi nhánh Quỹ tín dụng nhân dân Trung ương và thành lập thêm một số Chi nhánh mới tại những nơi không có Quỹ tín dụng Khu vực. Ngày 05/02/2013: Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ban hành văn bản số 884/NHNN-TTGSNH chấp thuận chuyển đổi Quỹ tín dụng nhân dân Trung 9 e ương thành Ngân hàng hợp tác xã Việt Nam.
Ngày 22/3/2013, Đại hội thành viên đầu tiên Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam được tổ chức. Đại hội đã thông qua Đề án chuyển đổi mô hình Qũy tín dụng nhân dân Trung ương thành Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam. Trên cơ sở đó, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã cấp Giấy phép số 166/GP-NHNN ngày 04/06/2013 thành lập Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam với thời hạn hoạt động 99 năm. Vốn điều lệ của ngân hàng bao gồm vốn hỗ trợ từ Ngân sách Nhà nước, vốn góp của Quỹ tín dụng nhân dân thành viên và các pháp nhân khác.
Mức vốn điều lệ từ năm 2013 là 3. NHHTXVN chính thức đi vào hoạt động từ ngày 01/7/2013. Từ ngày 01/07/2013, Quỹ tín dụng nhân dân Trung ương (QTDTW) và hệ thống mạng lưới chính thức chuyển sang hoạt động theo tên gọi mới là Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam trên toàn quốc. b) Quá trình phát triển của Ngân hàng Hợp tác Trải qua hơn 20 năm xây dựng và phát triển, NHHT đã thực hiện tốt vai trò “Ngân hàng của các QTDND”, trở thành một mắt xích không thể thiếu trong ngành ngân hàng nói riêng và trong nền kinh tế Việt Nam nói chung.
Nhìn lại các năm qua, NHHT đã có nhiều nỗ lực phát triển đúng mục tiêu, định hướng, hoàn thành nhiệm vụ chuyển đổi mô hình từ Quỹ tín dụng Trung ương thành NHHT và đã có nhiều chính sách hỗ trợ và đầu tư phù hợp, từng bước đa dạng hoá các loại hình sản phẩm dịch vụ đa năng của một Ngân hàng hiện đại, thực hiện tốt vai trò đầu mối của hệ thống, đóng góp quan trọng cho sự phát triển của hệ thống. Đặc biệt, đối với các QTDND gặp khó khăn trong thanh khoản, NHHT đã cho vay hỗ trợ khả năng chi trả kịp thời và tham mưu, phối hợp với Chi nhánh NHNN, chính quyền địa phương có những biện pháp giúp đỡ để QTDND có thể vượt qua khó khăn. Nhờ đó, góp phần giúp cho hoạt động của toàn hệ thống được an toàn. Hình ảnh NHHT ngày càng đậm nét thông qua việc 10 e tham gia tái cấu trúc hệ thống.
Đó là việc tham gia các công việc tổ chức. Tổng kết 12 năm triển khai thực hiện Chỉ thị 57/CT-TW; Hoàn thành Đề án cơ cấu lại NHHT gắn với xử lý nợ xấu đến năm 2020 trình Thống đốc NHNN;”Đặc biệt, trong tháng 3/2014, NHHT đã tổ chức thành công Đại hội Thành viên, qua đó nhận được sự đồng thuận và nhất trí cao của các Thành viên về sự ra đời của Thông tư số 31/2012/TT-NHNN. Mục tiêu đã được định rõ là lần tái cấu trúc này, không chỉ là tạo dựng một hệ thống an toàn mà còn phải phát triển nhanh về quy mô cũng như độ bao phủ. Hệ thống QTDND phải thực sự là chỗ dựa tin cậy, gần gũi để hỗ trợ vốn vay cho hàng triệu hộ nông dân thành viên, tạo tiền đề quan trọng chấm dứt tình trạng cho vay nặng lãi, đảm bảo an sinh xã hội và giảm nghèo bền vững ở khu vực nông thôn.
“Về hoạt động kinh doanh, trên cơ sở bám sát diễn biến kinh tế vĩ mô, định hướng điều hành chính sách tiền tệ của Thống đốc NHNN, NHHT đã tích cực hỗ trợ cho các QTDND hoạt động an toàn, hiệu quả. NHHT đã chủ động tìm các nguồn vốn rẻ để hỗ trợ các QTDND cho vay các thành viên, tăng trưởng tín dụng. Hiện NHHT đang tăng cường quan hệ hợp tác với các tổ chức tài chính tín dụng quốc tế để tìm kiếm nguồn vốn trung và dài hạn với lãi suất và điều kiện cho vay phù hợp với đặc thù của hệ thống, đồng thời quyết tâm ngày càng nâng cao hiệu quả trong công tác huy động. Đối với tình trạng dư thừa vốn ở một số QTDND đây là trạng thái dư thừa tạm thời trong ngắn hạn, NHHT đang cùng với các QTDND tính các giải pháp để đầu tư và đẩy mạnh cho vay phục vụ thành viên sản xuất kinh doanh.”” Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam có địa bàn hoạt động trong cả nước, Trụ sở chính tại Toà nhà N04 - đường Hoàng Đạo Thúy - Phường Trung Hoà, Quận Cầu Giấy - Hà Nội với 32 Chi nhánh, 66 Phòng giao dịch trực thuộc Chi nhánh thực hiện nhiệm vụ tư vấn, hỗ trợ, điều hòa vốn cho 1.182 QTDND thành viên ở 57/63 tỉnh, thành phố trên cả nước.
Do mạng lưới còn mỏng nên nhiều Chi 11 e nhánh phải phụ trách địa bàn nhiều tỉnh, thành phố nơi có QTDND, cụ thể: có 10 Chi nhánh phụ trách địa bàn 1 tỉnh, thành phố và 16 Chi nhánh phụ trách liên tỉnh (Riêng chi nhánh Sở Giao dịch không điều hòa vốn cho QTDND). Đặc điểm của Ngân hàng Hợp tác - Về nguồn gốc hình thành: Việc thành lập NHHT không phải là việc sinh ra một ngân hàng mới mà là chuyển đổi mô hình và nâng cấp hoạt động của Quỹ Tín dụng nhân dân Trung ương lên một cấp độ cao hơn với mục tiêu thực hiện điều hòa vốn, hỗ trợ nâng cao hiệu quả hoạt động và bảo đảm cho hệ thống Quỹ tín dụng Nhân dân trên phạm vi toàn quốc hoạt động an toàn và phát triển bền vững hơn, đồng thời vươn tới phục vụ ngày càng nhiều hơn đối với các loại hình hợp tác xã khác trong phạm vi năng lực của Ngân hàng Hợp tác. - Về mục tiêu hoạt động: NHHT là tổ chức đầu mối liên kết nhằm mục tiêu hỗ trợ cho hệ thống QTDND phát triển ổn định, an toàn và bền vững hơn chứ không phải là một ngân hàng thương mại hoạt động vì mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận. Tuy nhiên, để có thể hỗ trợ cho hệ thống QTDND được ngày càng nhiều hơn thì NHHT cũng phải có lợi nhuận để tăng cường năng lực tài chính.
Điều khác biệt so với các NHTM khác là NHHT hoạt động có lợi nhuận nhằm tăng cường năng lực tài chính ngày càng vững mạnh làm cơ sở cho việc quay trở lại phục vụ cho các QTDND thành viên của mình một cách tốt nhất. - Về đối tượng khách hàng cho vay: điểm khác biệt giữa NHHT với các NHTM khác là NHHT có đối tượng cho vay trong hệ thống. Cho vay trong hệ thống giúp NHHT thực hiện nhiệm vụ điều hòa vốn trong hệ thống với mục đích mở rộng cho vay thành viên hoặc hỗ trợ khả năng chi trả đối với các QTDND. - Tên Ngân hàng: Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam; 12 e - Tên viết tắt bằng tiếng Việt: Ngân hàng Hợp tác; - Tên đầy đủ bằng tiếng Anh: Co-operative bank of VietNam; - Tên viết tắt bằng tiếng Anh: Co-op Bank; - Trụ sở chính: Tầng 4 – Tòa nhà N04 đường Hoàng Đạo Thúy – Phường Trung Hòa, quận Cầu Giấy – Thành phố Hà Nội; - Website: www.