phần mở đầu, trước khi gia nhập WTO việc xác định trị giá tính thuế theo quy định của luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu ban hành năm 1991 trị giá tính thuế hàng hóa nhập khẩu được xác định theo giá ghi trên hợp đồng mua bán ngoại thương, các trường hợp không đủ điều kiện hoặc giá ghi trên hợp đồng quá thấp so với bảng giá tối thiểu thì giá tính thuế là bảng giá tối thiểu do Bộ tài chính hoặc cơ quan Hải quan ban hành. Từ quy định đó bảng giá tối thiểu đã đưa vào sử dụng một cách phổ biến và trở thành phương pháp xác định giá cơ bản, qua nhiều năm thực hiện việc xác định trị giá tính thuế theo bảng giá tổi thiểu đã phát huy được một số tác dụng trong đấu tranh chống buôn lậu và gian lận thương mại qua giá. Tuy nhiên, cách tính này cũng bộc lộ nhược điểm cơ bản là áp đặt, không phù hợp, không phản ánh đúng bản chất của giao dịch mua bán hàng hóa (nguồn: các văn bản luật Hải quan năm 2001) Kể từ khi Việt Nam đàm phán với Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) về việc gia nhập thì việc áp đặt giá tính thuế không còn phù hợp với các quy định của Tổ chức Thương mại thế giới, các chuẩn mực của nền kinh tế, và không phù hợp với quy luật khách quan của nền kinh thế thị trường nữa, chính vì vậy tại Nghị định thư về việc gia nhập tổ chức thương mại thế giới của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam” tại phần II “các biểu cam kết” Chính phủ Việt Nam đã cam kết như sau : “Các biểu cam kết nêu trong Phụ lục I của Nghị định thư này sẽ trở thành Biểu Nhân nhượng và Cam kết kèm theo Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại năm 1994 (sau đây gọi là “GATT 1994”) và Biểu cam kết cụ thể kèm theo Hiệp định chung về Thương mại dịch vụ (sau đây gọi là “GATS”) liên quan đến nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Thời gian thực hiện các nhân nhượng Dương Công Thắng 15 Cao học QTKD 2011-2013 Luận văn thạc sĩ khoa học Khoa Kinh tế và quản lý và cam kết liệt kê trong các Biểu này sẽ được tiến hành theo quy định cụ thể trong các phần liên quan của cac Biểu tương ứng”.
Việt Nam đồng ý ràng buộc mức thuế trần cho toàn bộ biểu thuế quan (gồm 10. Trong đó Việt Nam sẽ cắt giảm thuế với khoảng 3.800 dòng thuế (chủ yếu là các dòng thuế suất trên 20%), ràng buộc ở mức thuế hiện hành với khoảng 3.700 dòng và ràng buộc mức thuế trần (cao hơn mức thuế suất hiện hành) với khoảng 3. Mức thuế quan bình quân toàn bộ biểu thuế được giảm trừ từ mức hiện hành 17,4% xuống 13,4%, thực hiện dần trong vòng 5-7 năm (trong đó hàng nông sản giảm từ 23,5% xuống còn 20,9% và hàng công nghiệp giảm từ 16,8% xuống còn 12,6%). Về hạn ngạch thuế quan, Việt Nam bảo lưu quyền áp dụng đối với 4 mặt hàng bao gồm : trứng, đường, thuốc lá, muối (mặc dù muối trong WTO thường không được áp dụng hạn ngạch, nhưng Việt Nam kiên quyết giữ để bảo vệ lợi ích của người dân sống bằng nghề làm muối).
Đối với 4 mặt hàng này, mức thuế trong hạn ngạch tương đương với mức thuế MFN hiện hành: trứng 40%, đường thô 25%, đường tinh 50-60%, thuốc lá 30%, muối ăn 30%, thấp hơn nhiều so với mức thuế ngoài hạn ngạch. (Nguồn: Báo cáo Bộ Kế hoạch Đầu tư năm 2012) ¾ Là công cụ chống thất thu thuế Việc quản lý tốt giá tính thuế tại Chi cục Hải quan CKSBQT Nội Bài nhằm mục đích xác định chính xác trị giá của hàng hóa nhập khẩu, làm cơ sở cho việc xác định chính xác số thuế phải nộp, thu đúng thu đủ thuế cho ngân sách nhà nước. ¾ Phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại qua giá Trong điều kiện nước ta đang hội nhập, mở cửa, với các cam kết của mình, Việt Nam đang dần dần dỡ bỏ các hàng rào thuế quan và xây dựng các chuẩn mực về hàng hóa theo tiêu chuẩn quốc tế, nên việc gian lận về thuế suất và chất lượng của hàng hóa sẽ giảm đi thay vào đó là các thủ đoạn khác tinh vi hơn đó là gian lận thông qua giá. Dương Công Thắng 16 Cao học QTKD 2011-2013 Luận văn thạc sĩ khoa học Khoa Kinh tế và quản lý Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang triển khai nhiều dự án tại Việt Nam, thông qua các Công ty con, đã xuất hiện tình trạng “chuyển giá” vào hàng hóa nhập khẩu và hoặc vào các dự án đầu tư để nâng tỷ lệ góp vốn vào Việt Nam hoặc để làm giảm lợi nhuận sau này.
Quản lý tốt giá tính thuế sẽ là công cụ hữu hiệu trong việc đấu tranh phòng ngừa buôn lậu, gian lận thương mại qua giá và chống thất thu thuế cho ngân sách nhà nước. ¾ Là công cụ điều tiết của nhà nước Trong việc kiểm soát hàng hoá xuất nhập khẩu và bình ổn giá hàng hoá thì việc quản lý chặt chẽ giá tính thuế sẽ giúp nhà nước điều tiết kinh tế ở tầm vĩ mô. Thực tế cho thấy, mỗi lần nhà nước tiến hành điều chỉnh mức giá tại bảng giá kiểm tra hoặc thay đổi danh mục hàng hóa thuộc diện tăng cường quản lý rủi ro về giá sẽ dẫn đến những thay đổi trên thị trường theo định hướng của nhà nước, mà cụ thể nhất ở đây là mặt hàng ô tô, xăng dầu, sắt thép, phân bón, rượu bia, nước giải khát, sữa … ¾ Tạo sự cạnh tranh bình đẳng cho các doanh nghiệp Trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật, khai báo giá chính xác, thực hiện số thu, nộp cho ngân sách nhà nước cao, hoạt động minh bạch hiệu quả sẽ được cơ quan hải quan xem xét đưa vào diện ưu tiên thủ tục hải quan và sẽ được nhà nước tạo mọi điều kiện thuận lợi trong hoạt động xuất nhập khẩu.4 Nội dung quản lý giá tính thuế 1.1 Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu giá cấp chi cục, thu thập và cập nhật hệ thống dữ liệu giá do cấp trên xây dựng. + Theo quy định, đối với hàng hóa XNK do cơ quan hải quan xác định trị giá hoặc đã được cơ quan hải quan chấp nhận thì mức giá đó sẽ là cơ sở và là căn cứ để cơ quan hải quan so sánh hoặc xác định trị giá cho hàng hóa của những lần nhập khẩu sau đó, do vậy ngay từ lần xác định trị giá đầu tiên, công chức xác định trị giá phải hết sức thận trọng để đưa ra mức giá và các căn cứ hợp lý đảm bảo xác định Dương Công Thắng 17 Cao học QTKD 2011-2013 Luận văn thạc sĩ khoa học Khoa Kinh tế và quản lý chính xác mức giá vì từ lần nhập khẩu sau đó, các công chức xác định trị giá (trên toàn quốc) sẽ căn cứ vào mức giá đã được chấp nhận lần đầu để chấp nhận cho các lô hàng tiếp theo.
+ Việc xác định trị giá tính thuế được chủ yếu được thực hiện ngay tại khâu thông quan và dàn trải tại nhiều đội nghiệp vụ với nhiều đầu mối xác định trị giá khác nhau, nếu không tập trung xây dựng một cơ sở dữ liệu giá thống nhất sẽ dễ dẫn đến tình trạng mỗi Đội xác định trị giá một kiểu, với các mức giá khác nhau, gây ảnh hưởng đến số thu ngân sách nhà nước, và mất bình đẳng trong việc thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp. + Hệ thống dữ liệu giá do cấp trên xây dựng gồm 2 nguồn: * Danh mục dữ liệu giá do TCHQ và Cục hải quan địa phương ban hành (dưới dạng văn bản) và được gửi về các Chi cục qua hệ thống netoffice, và các mức giá sau khi tham vấn ở cấp Cục, đã được Cục hải quan Tỉnh, Thành phố xem xét chấp nhận để làm cơ sở xác định trị giá tính thuế cho các lần nhập khẩu sau. * Trị giá hàng hóa nhập khẩu của các doanh nghiệp qua công tác kiểm tra, đã được Hải quan cấp trên xem xét đánh giá mức độ tin cậy trên mạng hệ thống GTT22 (GTT01) bằng cách chuyển trạng thái màu sắc (xanh, đen, vàng đỏ) và trạng thái này luôn luôn thay đổi theo thời gian. Do vậy, Chi cục phải có trách nhiệm phân công công chức thường xuyên theo dõi, tra cứu để nắm được những biến động của trị giá tính thuế, kiên quyết không sử dụng những mức giá còn bị nghi ngờ, độ tin cậy chưa cao.2 Xây dựng danh mục hàng hóa trọng điểm cần tập trung kiểm tra về giá trên địa bàn Chi cục quản lý.
Về nguyên tắc, danh mục hàng trọng điểm cần quản lý về giá do TCHQ và Cục hải quan địa phương xây dựng, tuy nhiên, trách nhiệm của Chi cục là phải rà soát các hàng hóa nhập khẩu tại đơn vị mình, xem hàng hóa nào cần quản lý để kiến nghị cấp trên (Cục Hải quan T.P Hà Nội, Tổng cục hải quan) để đưa vào danh mục quản lý trọng điểm hoặc loại trừ ra khỏi danh mục hàng nêu trên. Dương Công Thắng 18 Cao học QTKD 2011-2013 Luận văn thạc sĩ khoa học Khoa Kinh tế và quản lý 1.3 Xây dựng bộ tiêu chí quản lý rủi ro về giá cấp chi cục. Theo quy định tại quyết định 48/2008QĐ-BTC ngày 04/07/2008 Của Bộ Tài Chính thì việc xây dựng tiêu chí quản lý rủi ro được dựa trên các tiêu chí như: tiêu chí quy định, tiêu chí phân tích và tiêu chí tính điểm. Quy trình ra quyết định quản lý rủi ro Kiểm tra Kiểm Tham hàng hóa tra sau Tham số Kiểm tra thông số động chi tiết quan tĩnh hồ sơ ồ Lựa chọn Miễn kiểm xác suất tra hàng không quá hoá 5% (Nguồn : Tổng cục Hải quan) Bên cạnh các tiêu chí Tĩnh nêu trên, Chi cục hải quan CKSBQT Nội Bài tiến hành xây dựng bộ tiêu chí Động theo đặc điểm tình hình, và yêu cầu quản lý của đơn vị, trong đó có một nguyên tắc là tất cả các hàng hóa thuộc danh mục trọng điểm về giá cần tập trung quản lý phải được nâng mức độ kiểm tra lên tối thiểu phải từ kiểm tra chi tiết hồ sơ hải quan đến kiểm tra thực tế toàn bộ hàng hóa 1.4 Triển khai thực hiện việc kiểm tra nội dung khai báo, đánh giá mức độ tin cậy của người khai hải quan.