Nghiên Cứu Hiện Trạng Môi Trường Nước Mặn Trên Địa Bàn Thành Phố Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ phân tích hiện trạng môi trường nước mặt tại thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa, đề xuất giải pháp bảo vệ nguồn nước hiệu quả.

• Tác giả: Hoàng Trung Hải
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thế Đặng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu hiện trạng môi trường nước mặt trên địa bàn thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VÀ CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Thực trạng môi trường nước trên Thế giới và Việt Nam
• 1.2.1. Thực trạng môi trường nước trên Thế giới
• 1.2.2. Thực trạng môi trường nước mặt tại Việt Nam
• 1.2.3. Thực trạng môi trường nước mặt tại Thanh Hóa
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.2. Phương pháp điều tra phỏng vấn
• 2.3.3. Phương pháp lấy mẫu phân tích
• 2.3.4. Phương pháp so sánh - tổng hợp và xử lý số liệu
• 2.3.5. Phương pháp bản đồ
• 2.3.6. Phương pháp kế thừa
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội thành phố Thanh Hóa
• 3.1.1. Khái quát điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2. Hiện trạng môi trường nước mặt thành phố Thanh Hóa
• 3.2.1. Khái quát chung
• 3.2.2. Hiện trạng khai thác, sử dụng nước phục vụ cho sinh hoạt đô thị
• 3.2.3. Hiện trạng khai thác, sử dụng nước cho nông nghiệp
• 3.2.4. Hiện trạng khai thác, sử dụng nước phục vụ công nghiệp
• 3.3. Nhận định một số nguyên nhân dẫn đến chất lượng môi trường nước mặt bị suy giảm tại thành phố Thanh Hóa
• 3.3.1. Hoạt động công nghiệp
• 3.3.2. Nước thải sinh hoạt
• 3.3.3. Chất thải y tế
• 3.3.4. Hoạt động nông nghiệp
• 3.3.5. Nguyên nhân khác
• 3.4. Đánh giá của người dân về môi trường nước mặt thành phố Thanh Hóa
• 3.5. Đề xuất một số giải pháp, kiến nghị đối với việc nâng cao chất lượng môi trường nước
• 3.5.1. Giải pháp về kỹ thuật - công nghệ
• 3.5.2. Giải pháp sử dụng công cụ kinh tế
• 3.5.3. Giải pháp về chính sách BVMT
• 3.5.4. Giải pháp về tăng cường ý thức bảo vệ môi trường
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ Nghiên Cứu Hiện Trạng Môi Trường Nước Mặn Tại Thành Phố Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào nghiên cứu hiện trạng môi trường nước mặn tại thành phố Thanh Hóa, một đô thị trọng điểm của tỉnh Thanh Hóa. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện chất lượng nước, hướng tới phát triển bền vững. Môi trường nước mặn tại đây đang chịu áp lực từ quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa, dẫn đến suy thoái và ô nhiễm nghiêm trọng.

1.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu

Mục tiêu chính của luận văn thạc sĩ là đánh giá hiện trạng nước mặn tại thành phố Thanh Hóa, xác định nguyên nhân gây ô nhiễm, và đề xuất giải pháp khắc phục. Nghiên cứu cũng nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường nước, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

1.2. Ý Nghĩa Khoa Học và Thực Tiễn

Nghiên cứu khoa học này mang lại giá trị thực tiễn cao, cung cấp dữ liệu cơ sở cho các cơ quan quản lý môi trường. Kết quả nghiên cứu giúp hoạch định chính sách bảo vệ môi trường nước, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của môi trường nước mặn trong phát triển bền vững.

II. Hiện Trạng Môi Trường Nước Mặn Tại Thành Phố Thanh Hóa

Hiện trạng nước mặn tại thành phố Thanh Hóa được đánh giá dựa trên các yếu tố tự nhiên và nhân tạo. Nghiên cứu chỉ ra rằng, sự gia tăng dân số và hoạt động công nghiệp đã gây áp lực lớn lên nguồn nước, dẫn đến ô nhiễm và suy thoái nghiêm trọng. Môi trường nước tại đây đang đối mặt với các vấn đề như nhiễm mặn, ô nhiễm hóa chất, và suy giảm đa dạng sinh học.

2.1. Nguyên Nhân Ô Nhiễm

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước mặn Thanh Hóa bao gồm hoạt động công nghiệp, nước thải sinh hoạt, và chất thải nông nghiệp. Các khu công nghiệp và đô thị phát triển nhanh chóng đã thải ra lượng lớn chất thải chưa qua xử lý, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nước.

2.2. Đánh Giá Của Người Dân

Nghiên cứu cũng thu thập ý kiến của người dân về hiện trạng nước mặn. Đa số người dân nhận thức được tình trạng ô nhiễm và mong muốn có các biện pháp quản lý hiệu quả hơn để bảo vệ nguồn nước.

III. Giải Pháp và Kiến Nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn môi trường đề xuất các giải pháp kỹ thuật, chính sách, và nâng cao nhận thức cộng đồng. Các giải pháp bao gồm cải thiện hệ thống xử lý nước thải, áp dụng công nghệ tiên tiến, và tăng cường giám sát môi trường. Nghiên cứu địa lý cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường sinh thái ven biển.

3.1. Giải Pháp Kỹ Thuật

Các giải pháp kỹ thuật bao gồm nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, sử dụng công nghệ lọc nước tiên tiến, và tái sử dụng nước thải. Những biện pháp này giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ nguồn nước mặn.

3.2. Giải Pháp Chính Sách

Nghiên cứu đề xuất các chính sách quản lý môi trường chặt chẽ hơn, bao gồm quy định về xả thải và khuyến khích sử dụng công nghệ sạch. Các chính sách này nhằm đảm bảo phát triển bền vững môi trường nước tại thành phố Thanh Hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Thanh Hóa là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Thanh Hóa, giữ vai trò trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và khoa học kỹ thuật của vùng Bắc Trung Bộ với diện tích tự nhiên 146,77 km2 và quy mô dân số trên 335.298 người. Cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức 14% đến 15% mỗi năm, quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa mạnh mẽ đã gia tăng áp lực nặng nề lên hệ thống thủy vực. Hiện nay, tổng nhu cầu khai thác nước ngọt phục vụ các ngành kinh tế - xã hội của thành phố ước tính khoảng 1 tỷ m3/năm, chiếm 3,2% tổng lượng nước sử dụng của cả nước. Nguồn tài nguyên nước mặt tại lưu vực sông Mã, sông Nhà Lê, sông Cốc và hệ thống ao hồ nội đô đang đối diện với tình trạng ô nhiễm hữu cơ và cạn kiệt cục bộ vào mùa khô.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là đánh giá thực trạng chất lượng nước mặt, xác định nguồn gốc và tải lượng các chất thải phát sinh từ sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp và y tế; đồng thời phân tích mức độ ảnh hưởng của ô nhiễm nước đối với đời sống cộng đồng. Mục tiêu cụ thể là khảo sát, phân tích chuỗi số liệu hóa lý và vi sinh tại 20 điểm đo thực địa, kết hợp điều tra phỏng vấn 70 hộ dân tại các phường đại diện nhằm đề xuất hệ thống giải pháp bảo vệ môi trường nước đồng bộ. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học tin cậy phục vụ công tác quy hoạch đô thị, hỗ trợ nâng cấp công suất nhà máy cấp nước sạch từ 30.000 m3/ngày đêm lên 70.000 m3/ngày đêm và đáp ứng nhu cầu sử dụng nước an toàn cho dự báo 373.000 dân cư vào năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết cân bằng vật chất và lan truyền chất ô nhiễm trong môi trường thủy vực, kết hợp lý thuyết sinh thái học về khả năng tự làm sạch của nguồn nước mặt lục địa. Đề tài tích hợp mô hình phát triển bền vững nhằm cân đối hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên theo quy định của Luật Bảo vệ Môi trường 2014 và Luật Tài nguyên nước 2012.

Khung lý thuyết vận dụng 5 khái niệm chuyên ngành cốt lõi:

• Ô nhiễm môi trường nước mặt do sự biến đổi các đặc tính lý học, hóa học, sinh học vượt ngưỡng an toàn.
• Nhu cầu oxy sinh hóa (BOD5) phản ánh lượng oxy vi sinh vật cần để phân hủy chất hữu cơ, với tải lượng sinh hoạt điển hình từ 45 đến 55 g/người/ngày đêm.
• Nhu cầu oxy hóa học (COD) đo lường tổng lượng oxy cần thiết để oxy hóa toàn bộ hợp chất hữu cơ, đạt mức phát thải từ 72 đến 102 g/người/ngày đêm.
• Tổng chất rắn lơ lửng (TSS) đặc trưng cho độ đục và cặn lắng, phát sinh từ 70 đến 145 g/người/ngày đêm.
• Hiện tượng phú dưỡng hóa thủy vực do tích tụ dư thừa muối khoáng Nitơ và Phospho làm suy giảm oxy hòa tan nghiêm trọng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2013-2017 do Trung tâm Quan trắc và Bảo vệ Môi trường tỉnh Thanh Hóa, Sở Tài nguyên và Môi trường thu thập và số liệu sơ cấp từ khảo sát thực địa trong năm 2016-2017.

Cỡ mẫu nghiên cứu thực nghiệm bao gồm 20 mẫu nước, chia thành 15 mẫu nước mặt tại các sông, hồ trọng điểm và 5 mẫu nước thải tại các kênh thoát nước khu công nghiệp, bệnh viện và khu dân cư tập trung. Phương pháp chọn mẫu tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật quốc gia:

• Lấy mẫu nước sông theo tiêu chuẩn TCVN 6663-3:2008 ở độ sâu từ 20 đến 50 cm so với mặt nước và vị trí ngã ba sông được lấy cách 500 m về phía hạ lưu.
• Lấy mẫu nước hồ theo tiêu chuẩn TCVN 5994:1995 ở vị trí cách bờ từ 30 đến 50 m.
• Cỡ mẫu điều tra xã hội học gồm 70 phiếu phỏng vấn ngẫu nhiên các hộ dân tại phường Trường Thi và phường Lam Sơn.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích phòng thí nghiệm theo Thông tư 29/2011/TT-BTNMT và đối chuẩn với QCVN 08-MT:2015/BTNMT (Cột A2) cùng QCVN 14-MT:2015/BTNMT là nhằm đảm bảo tính pháp lý, độ chuẩn hóa cao và phản ánh chính xác khả năng tiếp nhận nước thải của các thủy vực đô thị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nước mặt tại các tuyến sông đào nội thành (sông Nhà Lê, kênh Vinh, sông Cốc) chịu tải lượng ô nhiễm hữu cơ và chất lơ lửng rất lớn; nồng độ TSS, BOD5 và COD tại các vị trí như cầu Cốc, cầu Cao vượt từ 1,2 đến 2,5 lần so với giới hạn cho phép tại QCVN 08-MT:2015/BTNMT (Cột A2).

Thứ hai, hệ thống hồ điều hòa nội đô như hồ Phú Sơn và hồ Thành xuất hiện dấu hiệu phú dưỡng hóa rõ nét; mật độ vi sinh Coliform và E.coli tại nhiều điểm lấy mẫu đạt mức cao từ 10^5 đến 10^6 MPN/100ml, trong khi hàm lượng oxy hòa tan (DO) giảm sút nghiêm trọng vào mùa khô khi lượng mưa chỉ chiếm 15% đến 18% tổng lượng mưa cả năm (dao động từ 1.730 đến 1.980 mm).

Thứ ba, cơ cấu sử dụng 1 tỷ m3 nước ngọt/năm của thành phố phân bổ với 84,8% cho nông nghiệp (khoảng 848 triệu m3/năm), 5,3% cho thủy sản, 3,8% cho công nghiệp và 0,8% cho sinh hoạt đô thị. Mặc dù chiếm tỷ lệ tiêu thụ nhỏ, nguồn nước thải sinh hoạt đô thị và công nghiệp tại KCN Lễ Môn, KCN Tây Bắc Ga lại đóng góp tới 75% tổng tải lượng các chất ô nhiễm hữu cơ chưa qua xử lý xả thẳng ra hệ thống tiếp nhận.

Thứ tư, khảo sát xã hội học trên 70 hộ dân chỉ ra rằng hơn 80% người dân đánh giá chất lượng nước mặt bị suy thoái đáng kể so với 5 năm trước, trong đó 65% ý kiến nhận định nguyên nhân hàng đầu do nước thải dân sinh chưa xử lý và 25% do hoạt động sản xuất tiểu thủ công nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến suy giảm chất lượng nước mặt là sự phát triển nhanh của dân số cơ học (tăng thêm 55.000 người giai đoạn 2015-2020) trong khi hạ tầng thoát nước chưa được đầu tư đồng bộ. Hiện tại, thành phố chưa có hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt tập trung mà chủ yếu xả chung vào cống thoát nước mưa rồi dẫn thẳng ra sông Mã. So với các lưu vực sông Cầu hay sông Nhuệ - Đáy, chất lượng nước sông Mã đoạn qua thành phố Thanh Hóa có hàm lượng kim loại nặng thấp hơn, song nguy cơ ô nhiễm vi sinh và hữu cơ cục bộ tại các kênh nhánh đang gia tăng với tốc độ nhanh.

Dữ liệu quan trắc có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ đường biểu diễn sự biến thiên nồng độ DO, BOD5, COD theo 12 tháng giữa mùa mưa và mùa khô; kết hợp cùng bảng ma trận tổng hợp đối sánh 20 điểm đo với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia nhằm phân vùng rõ rệt các điểm nóng ô nhiễm tại cửa xả KCN Lễ Môn và kênh Nhà Lê.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thành nâng cấp và đưa vào vận hành Nhà máy nước sạch thành phố lên công suất 70.000 m3/ngày đêm cùng trạm cấp nước phía Tây công suất 20.000 m3/ngày đêm trước tháng 12 năm 2018 do UBND thành phố Thanh Hóa và Công ty Cổ phần Cấp nước Thanh Hóa trực tiếp triển khai.

Thứ hai, triển khai xây dựng hệ thống thu gom và trạm xử lý nước thải sinh hoạt tập trung, tách riêng mạng lưới thoát nước mưa và nước thải tại 20 phường nội thành, hướng đến mục tiêu xử lý đạt chuẩn từ 60% tổng lượng nước thải sinh hoạt đô thị trở lên vào năm 2020 do Sở Xây dựng chủ trì thực hiện.

Thứ ba, thiết lập hệ thống quan trắc tự động liên tục 24/7 và thanh tra định kỳ 100% doanh nghiệp có lưu lượng xả thải từ 50 m3/ngày đêm trở lên tại KCN Lễ Môn và KCN Tây Bắc Ga, giảm 40% tải lượng COD và kim loại nặng xả vào sông Mã giai đoạn 2018-2022 dưới sự giám sát của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thanh Hóa.

Thứ tư, áp dụng công cụ kinh tế thông qua truy thu đầy đủ phí bảo vệ môi trường đối với 100% cơ sở xả thải công nghiệp, kết hợp tổ chức 12 chiến dịch truyền thông cộng đồng hàng năm nhằm giảm 30% khối lượng rác thải sinh hoạt vứt trực tiếp xuống lòng kênh mương do Hội Phụ nữ và UBND các phường Lam Sơn, Trường Thi phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường (Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thanh Hóa, UBND thành phố Thanh Hóa): Ứng dụng chuỗi dữ liệu 20 điểm quan trắc thực địa và phân bổ cơ cấu tiêu thụ 1 tỷ m3 nước/năm để hoàn thiện quy hoạch phân vùng xả thải, cấp phép môi trường và xây dựng quy chế bảo vệ lưu vực sông Mã.

Ban quản lý các khu công nghiệp và doanh nghiệp sản xuất: Sử dụng các thông số tải lượng ô nhiễm BOD5 (45 đến 55 g/người/ngày) và lưu lượng xả thải thực tế để thiết kế, vận hành hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT trước khi xả thải ra môi trường.

Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Khoa học Môi trường: Tham khảo quy trình quan trắc chuẩn hóa theo TCVN 6663-3:2008, TCVN 5994:1995 cùng phương pháp xử lý dữ liệu môi trường đa nguồn phục vụ công tác giảng dạy và thực hiện các đề tài nghiên cứu sức tải thủy vực.

Cộng đồng dân cư và các tổ chức đoàn thể địa phương: Tiếp cận bức tranh hiện trạng môi trường nước tại 20 phường nội thị, sử dụng kết quả phỏng vấn 70 hộ dân để nâng cao ý thức cộng đồng và thực hiện quyền giám sát xã hội đối với các nguồn phát thải gây ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt.

Câu hỏi thường gặp

Sông Mã đóng vai trò như thế nào trong việc cấp thoát nước tại thành phố Thanh Hóa? Sông Mã là nguồn cung cấp nước thô duy nhất cho nhà máy cấp nước sạch thành phố với công suất 30.000 m3/ngày đêm và mở rộng lên 70.000 m3/ngày đêm. Đồng thời, sông Mã giữ chức năng là trục tiêu thoát lũ và tiếp nhận lưu lượng nước thải sau xử lý từ các hoạt động dân sinh, sản xuất công nghiệp trên toàn địa bàn.

Các chỉ tiêu môi trường nào vượt ngưỡng cho phép tại các điểm khảo sát? Kết quả phân tích 20 mẫu nước cho thấy các thông số TSS, BOD5, COD và mật độ Coliform tại cầu Cốc, kênh Nhà Lê và hồ Phú Sơn đã vượt từ 1,2 đến 2,5 lần ngưỡng quy định tại QCVN 08-MT:2015/BTNMT (Cột A2). Thực trạng này chứng minh nguồn nước mặt đang bị ô nhiễm chất hữu cơ và vi sinh vật cục bộ.

Hoạt động nông nghiệp tác động ra sao đến chất lượng nước mặt địa phương? Ngành nông nghiệp tiêu thụ tới 84,8% tổng lượng nước ngọt (khoảng 848 triệu m3/năm). Việc người dân lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật gấp 3 lần liều khuyến cáo và dư thừa 60% đến 70% lượng phân bón hóa học đã khiến hóa chất nông nghiệp bị rửa trôi vào kênh rạch, gây hiện tượng phì dưỡng và đe dọa thủy sinh vật.

Nghiên cứu đã áp dụng phương pháp thu thập dữ liệu hiện trường như thế nào? Tác giả đã thu thập số liệu quan trắc định kỳ giai đoạn 2013-2017, lấy 20 mẫu nước mặt và nước thải theo đúng tiêu chuẩn TCVN 5994:1995 và TCVN 6663-3:2008 ở độ sâu 20 đến 50 cm, đồng thời tiến hành điều tra xã hội học bằng 70 phiếu khảo sát ngẫu nhiên tại hai phường Trường Thi và Lam Sơn.

Giải pháp công nghệ trọng tâm nào cần được ưu tiên triển khai ngay? Giải pháp cấp thiết là hoàn thành dự án trạm cấp nước sạch phía Tây công suất 20.000 m3/ngày đêm trong năm 2018, song song với việc đầu tư trạm xử lý nước thải sinh hoạt tập trung nhằm nâng tỷ lệ nước thải đô thị được thu gom và xử lý đạt trên 60% vào năm 2020.

Kết luận

• Luận văn đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường nước mặt thành phố Thanh Hóa thông qua 20 điểm lấy mẫu thực nghiệm và 70 phiếu khảo sát cộng đồng.
• Phát hiện tình trạng ô nhiễm hữu cơ và vi sinh cục bộ tại sông Nhà Lê, sông Cốc và các hồ nội thành với nồng độ BOD5, COD, Coliform vượt ngưỡng quy chuẩn từ 1,2 đến 2,5 lần.
• Làm rõ cơ cấu khai thác 1 tỷ m3 nước ngọt/năm và xác định nguồn thải từ 335.298 dân cư cùng 2 khu công nghiệp là tác nhân chính gây suy giảm chất lượng nước mặt.
• Hoàn thiện hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật, kinh tế, chính sách và truyền thông với lộ trình cụ thể cho giai đoạn 2018-2022.
• Cung cấp cơ sở khoa học vững chắc phục vụ mục tiêu mở rộng công suất cấp nước sạch lên 70.000 m3/ngày đêm và xử lý trên 60% nước thải đô thị đến năm 2020.

Đóng góp cốt lõi của luận văn là thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn hóa và đề xuất mô hình quản lý lưu vực tích hợp cho đô thị loại I ven sông Mã. Trong giai đoạn 2018-2022, các cơ quan chức năng cần khẩn trương đầu tư đồng bộ mạng lưới thu gom và trạm xử lý nước thải sinh hoạt. Các nhà hoạch định chính sách, nhà khoa học và doanh nghiệp hãy tích cực ứng dụng các đề xuất từ công trình nghiên cứu này vào thực tiễn để bảo vệ bền vững nguồn tài nguyên nước cho thành phố Thanh Hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Các khái niệm cơ bản - Khái niệm môi trường Luật Bảo Vệ Môi trường Việt Nam năm 2014, môi trường được định nghĩa như sau: “Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật”. Ô nhiễm môi trường: là sự làm thay đổi không có lợi cho môi trường sống về các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của đất, nước, không khí mà có thể gây tác dụng tức thời hoặc trong tương lai nguy hại đến sức khỏe con người, ảnh hưởng đến quá trình sản xuất, tài sản văn hóa, tổn thất hủy hoại tài nguyên dự trữ.

Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường là kết quả của 3 yếu tố: quy mô dân số, mức tiêu thụ tính theo đầu người, tác động của môi trường. Trong đó quy mô dân số là quan trọng nhất. Độ ô nhiễm = quy mô dân sốx mức tiêu thụ/ ngườixtác động môi trường. Trên thế giới, ô nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyểncác chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây hại đến sức khỏe con người, đến sự phát triển của sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường.

Các tác nhân gây ô nhiễm môi trường bao gồm các chất thải ở dạng khí (khí thải), lỏng (nước thải), rắn (chất thải rắn) chứa hóa chất hoặc tác nhân vật lý, sinh học, hóa học và các dạng năng lượng như nhiệt độ, bức xạ. Tuy nhiên, môi trường chỉ coi là bị ô nhiễm nếu trong đó hàm lượng, nồng độ hoặc cường độ các tác động đến mức có khả năng tác động xấu đến con người, sinh vật và vật liệu. - Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trường như đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật, hệ sinh thái và các hình thái vật chất khác. - Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ cho môi trường trong lành, sạch đẹp; phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứng phó kịp thời 5 với sự cố; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ đa dạng sinh học.

- Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.Báo cáo môi trường Quốc gia (2012). - Tiêu chuẩn môi trường là giới hạn cho phép của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm trong chất thải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định làm căn cứ để quản lý và bảo vệ môi trường. - Khái niệm ô nhiễm môi trường: Theo khoản 8 điều 3 Luật Bảo Vệ Môi trương Việt Nam 2014: “Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật”. - Khái niệm Quan trắc môi trường: Là quá trình đo đạc thường xuyên một hoặc nhiều chỉ tiêu về tính chất vật lý, hoá học và sinh học của môi trường, theo một kế hoạch lập sẵn về thời gian, không gian, phương pháp và quy trình đo lường, để cung cấp các thông tin cơ bản có đô ̣ tin cậy, độ chính xác cao và có thể đánh giá được diễn biến chất lượng môi trường nước.

- Khái niệm Quy chuẩn kỹ thuật môi trường: Theo khoản 5 điều 3 Luật Bảo Vệ Môi trường Việt năm 2014: “Quy chuẩn kỹ thuật môi trường là mức giới hạn của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, hàm lượng của các chất gây ô nhiễm có trong chất thải, các yêu cầu kỹ thuật và quản lý được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành dưới dạng văn bản bắt buộc áp dụng để bảo vệ môi trường”. - Khái niệm tiêu chuẩn môi trường: Theo khoản 6 điều 3 Luật Bảo Vệ Môi trường Việt Nam năm 2014: “Tiêu chuẩn môi trường là mức giới hạn của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, hàm lượng của các chất gây ô nhiễm có trong chất thải, các yêu cầu kỹ thuật và quản lý được các cơ quan nhà nước và các tổ chức công bố dưới dạng văn bản tự nguyện áp dụng để bảo vệ môi trường”. Ô nhiễm môi trường nước * Ô nhiễm môi trường nước Ô nhiễm nước là hiện tượng các vùng nước như sông, hồ, biển, nước ngầm. bị các hoạt động của con người làm nhiễm các chất độc hại như chất có trong thuốc bảo vệ thực vật, chất thải công nghiệp chưa được xử lý,.

tất cả có thể gây hại cho con người và cuộc sống các sinh vật trong tự nhiên. Ô nhiễm nước cũng có thể hiểu là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý-hoá học-sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật. Làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nước. Nước bị ô nhiễm là do sự phú dưỡng xảy ra chủ yếu ở các khu nước ngọt và các vùng ven biển, vùng biển khép kín.

Do lượng muối khoáng và hàm lượng các chất hữu cơ quá dư thừa làm cho các quần thể sinh vật trong nước không thể đồng hóa được, kết quả là làm cho hàm lượng oxi trong nước giảm đột ngột, các khí độc tăng lên, tăng độ đục của nước, gây suy thoái thủy vực. Ở các đại dương nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường đó là sự cố tràn dầu, ô nhiễm nước có nguyên nhân từ các loại chất thải, nước thải công nghiệp được thải ra các con sông mà chưa qua khâu xử lý đúng mức, các loại phân bón hóa học và thuốc trừ sâu từ các khu dân cư sống ven sôngtài nguyên quý giá này đang bị đe dọa nghiêm trọng cả về số lượng và chất lượng.Xololop, tài nguyên nước trên thế giới khoảng 1,39 tỷ km3, nước thuỷ quyển chiếm hơn 98,7% (khoảng 1,36 tỷ km3), 1,7% (khoảng 0,24 tỷ km3) có trong thạch quyển, 0,0009% (tương đương 12.900 km3) tập trung trong khí quyển, 0,0001% (tương đương với 1.120 km3) tập trung trong sinh quyển.Bước vào thế kỷ 21, với sự bùng nổ dân số và phát triển kinh tế - xã hội đã làm cho nhu cầu về nước ngày càng tăng nhanh. Trong đó, hơn 100 thành phố thiếu nước nghiêm trọng, ước tính nạn thiếu nước làm Trung Quốc tổn thất hàng năm tới 27 tỷ USD. Theo dự báo của các chuyên gia Liên Hợp Quốc thì trong thế kỷ tới Trung Quốc (đặc biệt là một số thành phố như Bắc Kinh, Thượng Hải…) sẽ bị thiếu nước triền miên (khoảng 60-65 tỷ m3).

Là quốc gia nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, tổng lượng mưa lớn, Việt Nam có nguồn tài nguyên nước mặt 7 phong phú. Tổng lượng dòng chảy trong năm đạt 835,5Km3, lượng nước bình quân 9210 m3 /nguời/năm, cao hơn so với trung bình thế giới. Tuy nhiên, tài nguyên nước mặt của chúng ta hiện đang chịu tác động mạnh mẽ bởi các hoạt động của con người dẫn đến cạn kiệt và ô nhiễm nguồn nước(Mai Hoài Anh, 1999). Theo tính toán của Liên Hợp Quốc, trong thế kỷ 20 dân số tăng lên 3 lần thì lượng nước khai thác để sử dụng tăng lên bảy.

Theo số liệu thống kê năm 1995, bình quân mỗi người dân Trung Quốc chỉ có 2. Hàng năm, Trung Quốc còn thiếu 20 tỷ mét khối nước sạch dùng cho công nghiệp và 30 tỷ mét khối cho sản xuất nông nghiệp, hơn 300 trong tổng số 517 thành phố của Trung Quốc thiếu nước sinh hoạt (5,8 tỷ m3). * Phân loại ô nhiễm nước Có nhiều cách phân loại ô nhiễm nước như dựa vào nguồn gốc ô nhiễm, gồm: ô nhiễm do hoạt động nông nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt. Dựa vào môi trường ô nhiễm, gồm: ô nhiễm nước ngọt, ô nhiễm biển và đại dương.

Dựa vào tính chất của ô nhiễm, gồm: ô nhiễm vật lý, hóa học hay sinh học. Ô nhiễm vật lý Các chất rắn không tan khi được thải vào nước làm tăng lượng chất lơ lửng, tức làm tăng độ đục của nước. Các chất này có thể là gốc vô cơ hay hữu cơ. Nhiều chất thải công nghiệp có chứa các chất có màu, hầu hết là màu hữu cơ, làm giảm giá trị sử dụng của nước về mặt y tế cũng như thẩm mỹ.

Ngoài ra các chất thải công nghiệp còn chứa nhiều hợp chất hoá học như muối sắt, mangan, clor tựdo, hydro sulfur, phenol. làm cho nước có vị không bình thường. Các chất amoniac, sulfur, cyanur, dầu làm nước có mùi lạ. Thanh tảo làm nước có mùi bùn, một số sinh vật đơn bào làm nước có mùi tanh của cá.

Ô nhiễm hóa học Do thải vào nước các chất nitrat, phosphat dùng trong nông nghiệp và các chất thải do luyện kim và các công nghệ khác như, Cr, Ni, Cd, Mn, Cu, Hg là những chất độc cho thủy sinh vật. Sự ô nhiễm do các chất khoáng là do sự thải vào nước các chất như nitrat, phosphat và các chất khác dùng trong nông nghiệp và các chất thải từ các ngành công nghiệp. 8 Sự ô nhiễm nước do nitrat và phosphat từ phân bón hóa học cũng đáng lo ngại. Khi phân bón được sử dụng một cách hợp lý thì làm tăng năng suất cây trồng và chất lượng của sản phẩm cũng được cải thiện rõ rệt.

Nhưng các cây trồng chỉ sử dụng được khoảng 30 - 40% lượng phân bón, lượng dư thừa sẽ vào các dòng nước mặt hoặc nước ngầm, sẽ gây hiện tượng phì nhiêu hoá sông hồ, gây yếm khí ở các lớp nước ở dưới. Các loại nông dược sử dụng cho nông nghiệp cũng là nguồn gây ô nhiễm hóa học. Ô nhiễm sinh học Ô nhiễm nước sinh học do các nguồn thải đô thị hay kỹ nghệ có các chất thải sinh hoạt, phân, nước rửa của các nhà máy đường, giấy. Sự ô nhiễm về mặt sinh học chủ yếu là do sự thải các chất hữu cơ có thể lên men được: sự thải sinh hoạt hoặc kỹ nghệ có chứa chất cặn bã sinh hoạt, phân tiêu, nước rửa của các nhà máy đường, giấy, lò sát sinh.

* Các nguyên nhân gây ô nhiễm nước Nguyên nhân tự nhiên: Bất cứ một hiện tượng nào làm giảm chất lượng nước đều bị coi là nguyên nhân gây ô nhiễm nước.Ô nhiễm nước do mưa, tuyết tan, lũ lụt, gió bão… hoặc do các sản phẩm hoạt động sống của sinh vật, kể cả xác chết của chúng.